Betonarme_2_2

(1)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme II, Eski

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme II, Eskişşehir Osmangazi Üniversitesi,ehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcuhttp://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 2626

Bir yapının do

ğ

u

şş

u

Mimar

Mühendisler

((n

nşşaat, Makina, Elektrik)

aat, Makina, Elektrik)

Meslek

Meslek odaları,

odaları, Yerel

Yerel yönetimler

yönetimler

(onay, in

(onay, inşşaat izni)

aat izni)

Ş

Şantiyeciler

antiyeciler

(Yapım

(Yapımcı, Yapı

cı, Yapı denet

denetimi veya TUS-T

imi veya TUS-Teknik

eknik

Uygulama Sorumlusu, Yerel yönetim Fen

iişşleri,

leri, Ş

Şantiye Mühendisi, Kalfa ve ustalar)

antiye Mühendisi, Kalfa ve ustalar)

Yerel yönetimler

(kullanım izni)

Kullanıcılar

(Alıcı, kiracı)

Ya

(2)

Mimari Projeler

Mimari proje; yapının

Mimari proje; yapının •Vazi

•Vaziyet planıyet planınını (yap(yapının arsa üzeının arsa üzerindrindeki konueki konumu)mu) •Kat planlarını

•Kat planlarını

•Her cephesinden görünü •Her cephesinden görünüşşünüünü •En az iki dü

•En az iki düşşey kesitiniey kesitini •Ç

•Çatatıı plplananınınıı içerir. içerir.

Kat planı, katın üstten çekilmi

Kat planı, katın üstten çekilmişş sanal fotosanal fotoğğrafıdır. Mimar, yapının derafıdır. Mimar, yapının değğiişşikik her

her katıkatı için için ayrıayrı bir bir kat kat planplanıı çizerçizer. Ka. Katata kukuşş bakıbakışşıı bakılarak çizilir. Yapıbakılarak çizilir. Yapı kat seviyesinden (dö

kat seviyesinden (döşşeme üstünden) kesilerekeme üstünden) kesilerek aaşşaağğıı babakıkılılırr, görülmesi, görülmesi istenen çizilir. Kat

istenen çizilir. Kat planında hacimler, pencereler, kapılar, duvarlar,planında hacimler, pencereler, kapılar, duvarlar, kaplama türü, e

kaplama türü, eşşyalar, …,ölçüler gösterilir.yalar, …,ölçüler gösterilir. Mimari projede kolonlar, kiri

Mimari projede kolonlar, kirişşler, döler, döşşemeler, emeler, bunların bunların yerleri ve yerleri ve boyutlarıboyutları

(yapının ta

(yapının taşşıyıcıyıcıısistsistemi) emi) göstgösterilmerilmez!ez!

Kolonların gösterildi

Kolonların gösterildiğği mimarıi mimarıprojprojeler ileler ile kare karşşılaılaşşılmaktadır. Mimar bunuılmaktadır. Mimar bunu

bir mühendise danı

bir mühendise danışşarak veya mühendisin kolon koyacaarak veya mühendisin kolon koyacağğıımuhmuhtemtemelel

yerleri belirleyerek yapar. Amacı, o

yerleri belirleyerek yapar. Amacı, o noktalara kolon konulmasınoktalara kolon konulması

durumunda, mimari projenin nasıl etkilenece

durumunda, mimari projenin nasıl etkileneceğğini anlamaktır.ini anlamaktır.

Mimaride öngörülmü

Mimaride öngörülmüşşkolon veya perdelerin çokolon veya perdelerin çoğğunluunluğğu çou çoğğu kez uygunu kez uygun

olur. Ancak bu mühendis için ba

olur. Ancak bu mühendis için bağğlalayıyıcıcıdedeğğildir. Mühendis gerek görürseildir. Mühendis gerek görürse

de

değğiişştirir.tirir.

Ta

Taşşıyıcııyıcısistemi belirlemek mühsistemi belirlemek mühendisin göreviendisin görevidir, sorumlu olan mimardir, sorumlu olan mimar

de

değğil mühendistir!il mühendistir!

Örnek kat planı

Örnek kat planı (küçül(küçültülmtülmüüşş)) 2 20000 226600ccmm 117700 Balkon Balkon 6 m 6 m22 Mermer Mermer +50+50 Oda Oda 21 m 21 m22 Ahşap parke Ahşap parke Koridor Koridor 5.3 m 5.3 m22 Mermer Mermer Giriş/hol/merdiven Giriş/hol/merdiven 15.8 m 15.8 m22 Mermer Mermer 1 1 2 2 15 15 3 3 4 4 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 10 10 11 11 12 12 13 13 14 14 90 90 25 25 1010 412.5 412.5 25 25 a a +50 +50 +50 +50 D D C C A A BB 1 1 3 3 70 70 210 210 80 80 210 210 Zemin

Zemin Kat Kat Planı Planı 1/501/50

630 cm 630 cm 90 90 130 130 Up Up 3x16.67/30 3x16.67/30 000 000 a a 2 2 +50 +50 182.5 182.5 60,0 cm x 60,0 cm x 60,0 cm 60,0 cm WC/duş WC/duş 2 m 2 m22 Mermer Mermer

(3)

Dü

Düşşey kesitlerden:ey kesitlerden: •• YapıYapının kanın kat sayıt sayısısı

•• KaKat dt dööşşemelerinin kotları, kat emelerinin kotları, kat yükseklikyüksekliklerileri

•• DöDöşşeme tipi, döeme tipi, döşşeme boeme boşşlukları, dülukları, düşşük döük döşşemeler, döemeler, döşşeme kaplamasıeme kaplaması •Merdiven

•Merdiven

•• DolgDolgu duvu duvar tüar türürü •Çat

•Çatıı yalıtyalıtımı, asma tavaımı, asma tavann •Dı

•Dışş yalıtımı, cephe kaplamasıyalıtımı, cephe kaplaması gibi bilgiler okunur.

gibi bilgiler okunur.

000 000 +320 +320 +50 +50 +590 +590 2 20000 443300ccmm Zemin kat Zemin kat 1. kat 1. kat Çatı Çatı a-a kesiti a-a kesiti A A BB CC

Örnek kat planı

Örnek kat planı (küçü(küçültülltülmümüşş)) 2 20000 226600ccmm 117700 1 1 6 6 0 0 4 4 9 9 7 7 c c m m 1 1 6 6 0 0 Balkon Balkon 6 m 6 m22 Mermer Mermer 1 1 2 2 0 0 c c m m +320 +320 Oda Oda 21 m 21 m22 Ahşap parke Ahşap parke Koridor Koridor 5.3 m 5.3 m22 Mermer Mermer Merdiven/sahanlık Merdiven/sahanlık 15.8 m 15.8 m22 Mermer Mermer 2 2 5 5 3 3 9 9 2 2 1 1 2 2 15 15 1 1 5 5 x x 1 1 8 8 / / 2 2 8 8 3 3 4 4 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 10 10 11 11 12 12 13 13 14 14 1 1 2 2 0 0 92.5 92.5 25 25 1010 _412.5_412.5 25 25 a a aa +320 +320 D D C C A A BB 1 1 2 2 3 3 70 70 210 210 80 80 210 210 8 8 0 0 2 2 1 1 0 0 8 8 0 0 2 2 1 1 0 0 1.

1. Kat Kat Planı Planı 1/501/50

630 cm 630 cm 6 6 5 5 7 7 c c m m 9 9 0 0 1 1 3 3 0 0 9 9 0 0 1 1 3 3 0 0 9 9 0 0 1 1 3 3 0 0 9 9 0 0 1 1 3 3 0 0 90 90 130 130 2 2 5 5 90 90 60,0 cm x 60,0 cm x 60,0 cm 60,0 cm +320 +320 _WC/duş_WC/duş 2 m 2 m22 Mermer Mermer

(4)

(5)

(6)

Ta

şş

ıy

ıyıc

ıcıı Si

Sist

stem

em Se

Seçi

çimi

mi

≡

nnşşaat Mühendisinin görevi, kendisine verilen mimari projeye göre taaat Mühendisinin görevi, kendisine verilen mimari projeye göre ta şşıyııyıcıcı sissistemtemi olui oluşşturmaktır. Bu nedenle, iyi bir taturmaktır. Bu nedenle, iyi bir taşşıyıcıyıcıı sistsistemin emin ilkilk şşartıartı iyi biyi bir mimir mimaridiaridir.r. Kötü

Kötü mimamimarisi risi olan olan bir bir yapıyapıyıyı MüheMühendisndisin in “inc“ince he hesapesaplarlalarla”” ayakayakta ta tutmtutmasıası mümkmümkün ün dede ğğildir. Mimar ve Mühendis, mimari projenin hazırlama aildir. Mimar ve Mühendis, mimari projenin hazırlama a şşamasındanamasından aaşşlayarak, talayarak, taşşıyıcıyıcıı sistsistem karaem kararlarlaşştırılıncaya kadar beraber çalıtırılıncaya kadar beraber çalışşmalıdır. Ülkemizde bunun yapıldımalıdır. Ülkemizde bunun yapıldığğınıını söylsöylemek müemek mümkün dmkün deeğğildir.ildir.

Mimarın hedefi: Estetik, Fonksiyonellik

Mimarın hedefi: Estetik, FonksiyonellikEserEser

Mühendisin hedefi: Güvenlik

Mühendisin hedefi: GüvenlikKutuKutu

Uygulamada mimar mühen

Uygulamada mimar mühendisi, mühendis de mimari hemedisi, mühendis de mimari hemen hiçn hiç görmez. Nadiren bir araygörmez. Nadiren bir araya gelseler de birbirinin derdini pek anlamazlaa gelseler de birbirinin derdini pek anlamazlar. Mimar için estetik,r. Mimar için estetik, mühendis i

mühendis için güvenlçin güvenlik ön planik ön plandadır. Mimar dadır. Mimar “eserinden”“eserinden” taviz vermek taviz vermek istemez, mühenistemez, mühendis de “kdis de “kutu”utu” gibi bina isgibi bina ister.ter.

aaşşıyıcıyıcıı sistesistem seçimi hem seçimi her projer projenin en önemnin en önemli ali aşşamasıdır ve deneyim gerektirir. Deneyim öamasıdır ve deneyim gerektirir. Deneyim öğğretilemez, görerek-yaretilemez, görerek-yaşşanarak zamanla kazanılır. Taze Mühendisanarak zamanla kazanılır. Taze Mühendis emen büyük i

emen büyük işşlere soyunmamalı, önce deneyim kazanmalıdır. Bir kez görmek, uygulamak bin kez okumak ve dinlemekten daha ölere soyunmamalı, önce deneyim kazanmalıdır. Bir kez görmek, uygulamak bin kez okumak ve dinlemekten daha ö ğğreticidir.reticidir. lk büyük deneyimlk büyük deneyim ilk proje ile kazanılır.

ilk proje ile kazanılır. Mühendis, ta

Mühendis, taşşıyıcııyıcı sistesistem seçm seçimindiminde kaze kazanılmanılmıışş deneyimlerden yararlanmalı, meslektadeneyimlerden yararlanmalı, meslektaşşlarlarıı ile sile sististemi emi tartartıtışşmalı, gerekli özeni göstermeli ve yeterli zamanmalı, gerekli özeni göstermeli ve yeterli zaman ayırmalıdır.

ayırmalıdır. Mühendis ta

Mühendis taşşıyııyıcıcı sissistemtemi kari kararlarlaaşştırdıktan sotırdıktan sonra çizim nra çizim ve hesaplave hesaplarırı bilgisayarbilgisayarda yazılım ile da yazılım ile gerçeklegerçekle şştirir. Yönetmeliklerin atirir. Yönetmeliklerin ağğır koır koşşullullarıarı ve zve zamaaman dan darlırlığğıı edeniyle klasik e

edeniyle klasik el hesaplarıl hesapları artık yetersiz ve geartık yetersiz ve gereksiz kalmaktadreksiz kalmaktadır. Bu nedenle; iyi mimari, mimar-mühendiır. Bu nedenle; iyi mimari, mimar-mühendis is i şşbirlibirliğği, yönetmelik koi, yönetmelik koşşullaullarınırını yeriyerine getirebne getirebilenilen iyi bir y

iyi bir yazılım, yazılımıazılım, yazılımı tanıma, yeterli tanıma, yeterli zaman, iyi davrzaman, iyi davranıanışş bilgisi ve deneyim sahibilgisi ve deneyim sahibi mühendis, hesap-çbi mühendis, hesap-çizim sonrasıizim sonrası özenli kontroözenli kontrol ve düzeltme iyi bir tal ve düzeltme iyi bir ta şşıyıcııyıcı sistem için ön ko

sistem için ön koşşul olarak karul olarak karşşımıza çıkmaktadır.ımıza çıkmaktadır.

Ta

Taş

şıyıcı

ıyıcı

sistem se

sistem seçimin

çiminde temel ku

de temel kural :

ral :

Dü

Düş

şey olsun yatay olsun, yükler en kısa yoldan temele ula

ey olsun yatay olsun, yükler en kısa yoldan temele ulaş

şmalı, yap

malı, yapı

ı

içind

içinde dolanmam

e dolanmamalıdı

alıdı

r!

Bunun anlamı:

Dö

Döşşemeler kiriemeler kirişşlere oturmalılere oturmalı Kiri

Kirişşler sürekli olmalıler sürekli olmalı Kiri

Kirişşlerin her iki ucu kolona oturmalılerin her iki ucu kolona oturmalı Kolon kolona oturmalı

Kolon kolona oturmalı Kiri

Kirişş kolkolon akslon akslarıarı çakıçakışşmalımalı Bir yöndeki kiri

Bir yöndeki kirişşler birbirine paralel olmalıler birbirine paralel olmalı Bir yöndeki kolonlar birbirine paralel olmalı Bir yöndeki kolonlar birbirine paralel olmalı

Deprem için yeterli perde bulunmalı Deprem için yeterli perde bulunmalı

(7)

Kat kalıp planı

•Mühendis, mimari projedeki kat palanlarını, •Mühendis, mimari projedeki kat palanlarını, kesit ve görünü

kesit ve görünüşşleri inceleyerek mimarınleri inceleyerek mimarın tasarladı

tasarladığğıı yapyapıyııyı anlanlamaamaya ya çalçalıışşır, hayalindeır, hayalinde canlandırır.

canlandırır.

•Mimari projede kolonlar, kiri

•Mimari projede kolonlar, kirişşler, döler, döşşemeler,emeler, bunların y

bunların yerleri ve berleri ve boyutlarıoyutları (yani yapın(yani yapınının ta

taşşıyıcıyıcıı sistsistemi) yokemi) yoktur. Baztur. Bazıı mimarmimari projeli projelerdeerde kolon yerleri gösterilmi

kolon yerleri gösterilmişş olabilir. Mühendisolabilir. Mühendis mimaride öneril

mimaride önerilen yerde ven yerde ve boyutta e boyutta kolonkolon koymak zorunda de

koymak zorunda değğildir.ildir. •Mühendis önce

•Mühendis önce kat kat kalıpkalıpplanlaplanlarınırınıçizer.çizer. Yapı

Yapı kat seviykat seviyesinin altınesinin altından kedan kesilereksilerek yukarıyukarı

bakılır

bakılır, görülmesi istenen kiri, görülmesi istenen kirişşler,ler, kolonlar/perdeler ve dö

kolonlar/perdeler ve döşşemeler çizilir.emeler çizilir. •Kat kalıp planında sadece

•Kat kalıp planında sadece akslar, betonarmeakslar, betonarme ta

taşşıyıcıyıcıı elemaelemanlar nlar (dö(döşşeme, kolon/perde, kirieme, kolon/perde, kirişş),), bunl

bunların adlaarın adlarırı ve boyuve boyutlarıtları göstgösterilierilir. Duvar,r. Duvar, kapı, pencere , kaplama, v.s.

kapı, pencere , kaplama, v.s. gösterilmezgösterilmez. Di. Diğğerer bir de

bir değğiişşle, kat kalıp le, kat kalıp planıplanı kalıp alındıkkalıp alındıktan sonratan sonra kata alttan bakıldı

kata alttan bakıldığğında görülecek olan brütında görülecek olan brüt betonun sanal foto

betonun sanal fotoğğrafıdır.rafıdır.

000 000 +320 +320 +50 +50 +590 +590 2 20000 443300ccmm Zemin kat Zemin kat 1. kat 1. kat Çatı Çatı a-a kesiti a-a kesiti A A BB CC Mimarın Bakı Mimarın Bakışşyönüyönü

(kat planını, kata yukarıdan

a

aşşaağğııbakarabakarak çik çizer)zer)

Mühendisin bakı Mühendisin bakışşyönüyönü

(kat kalıp planını, kata

a

aşşaağğıdan yuıdan yukarıkarıbakarabakarakk

çizer) çizer) M M i i m m a a_r_r M M ü ü h h e e n n d d i i s s M M i i m m a a

r r i i P P l l a a n n ı ı v v e e y y a a k k a a l l ı ı p p p p l l a a n n ı ı ç ç i i z z i i l l e e c c e e k k k k t t a a

(8)

(9)

(10)

(11)

(12)

(13)

C20/25/S420a

CEM I 32.5R, TS EN 197-1

D

_{en çok}_{en çok}

= 26 mm

S3

A

₀₀

=0.20

I=1.0

Z2

R=8

XC1

ÖRNEK KALIP PLANI

Açıklanan bilgiler

Açıklanan bilgiler çerçevesindçerçevesindee daha

daha önce önce mimarmimarıı planplanlarıları veriverilenlen basit

basit yapının yapının 1.kat kalıp 1.kat kalıp planıplanı hazırlanarak sa

hazırlanarak sağğda verilmida verilmişştir.tir. Mimari planlar tek olmasına Mimari planlar tek olmasına ra

rağğmen, men, tataşşııyyııccıı ssiisstteemm mühendisten mühendise farklılık mühendisten mühendise farklılık gösterebilir. Hemen, biri yanlı gösterebilir. Hemen, biri yanlışş öteki do

öteki doğğru yargısına varmakru yargısına varmak do

doğğru olmaz. Genelde hepsi deru olmaz. Genelde hepsi de uygulanabilir. Ancak, biri bir uygulanabilir. Ancak, biri bir yönüyle di

yönüyle diğğerinden daha iyi yadaerinden daha iyi yada daha k

daha kötüötü olabolabilir.ilir.

S106 S106 500/250 500/250 S101 S101 250/500 250/500 S103 S103 250/500 250/500 S107 S107 250/500 250/500 S108 S108 250/500 250/500 S104 S104 500/250 500/250 S105 S105 500/250 500/250 S109 S109 250/700 250/700 S102 S102 250/500 250/500 900 900 775775 41254125 2000 2000 43004300 200 200 9 97755 44330000 +3200 +3200

a-a

1025 1025 K103 250/500 K103 250/500 K102 250/500 K102 250/500 K101 250/500 K101 250/500 K105 250/500 K105 250/500 K104 250/500 K104 250/500 +3200 +3200 +3200 +3200 +3200 +3200 50 50 200 200 1 12255 220000 5050

a

1

120 120 380 380 300 300 D103 D103 h=120 h=120 D101 D101 h=200 h=200 D102 D102 h=100 h=100 D104 D104 h=150 h=150 125 125 125 125 125125

2a

3

3 A

A

B

+3200 Kotu (1. Kat) Kalıp+3200 Kotu (1. Kat) Kalıp

D

Planı 1/50 (küçültülmüş) Planı 1/50 (küçültülmüş) +3200 +3200 125 125 125 125 125 125 125 125

2

6300 mm 6300 mm

(14)

Bilgisayar ile Statik-betonarme proje a

Bilgisayar ile Statik-betonarme proje aşşamaları:

amaları:

Ön hazırlık (mimari projeyi anlama, kontrol, yazılım, araç-ekip, yönetmelik gereksinimi, zaman planlaması) Ön hazırlık (mimari projeyi anlama, kontrol, yazılım, araç-ekip, yönetmelik gereksinimi, zaman planlaması) Ta

Taşşıyııyıcıcı sissistem stem seçieçimi=mi=kat kkat kalıalıp plap planlanlarırı (ki(kiririşş, kolon yeri, yönü, boyutu, dö, kolon yeri, yönü, boyutu, döşşeme yeri, tipi)eme yeri, tipi) Malzeme,

Malzeme, yük, deprem, yük, deprem, rüzgâr, rüzgâr, kar, zemikar, zemin, n, v.s. bilgilerinin v.s. bilgilerinin hazırlanmasıhazırlanması

Betonarme uygulama projesi çizimlerine ili

Betonarme uygulama projesi çizimlerine ilişşkin kurallarkin kurallar(Deprem Yönetmeli(Deprem Yönetmeliğği 2007, madde 3.13)i 2007, madde 3.13)

Yapı

Yapı ile ile ilgili ilgili belgelbelgelerer (TS500-2000, Sayfa 9).(TS500-2000, Sayfa 9).

Hesapların-çizimlerin gözden geçirilmesi, ekleme-çıkarma, düzeltmeler Hesapların-çizimlerin gözden geçirilmesi, ekleme-çıkarma, düzeltmeler Seçilen ta

Seçilen taşşıyıcııyıcı sistemin ysistemin yazılıma azılıma tanıtılması, ytanıtılması, yüklerin girilmesiüklerin girilmesi Dö

Döşşeme hesaplarıeme hesapları Kiri

Kirişş yükleriyükleri Kiri

Kirişş ve kolonların düve kolonların düşşey yükler altında analiziey yükler altında analizi Kiri

Kirişş ve kolonların yatay yükler altında analizive kolonların yatay yükler altında analizi Kiri

Kirişş betonarme hesaplarıbetonarme hesapları

Kolon/perde betonarme hesapları Kolon/perde betonarme hesapları

Temel tipi seçimi ve kalıp planı, statik-betonarme hesapları Temel tipi seçimi ve kalıp planı, statik-betonarme hesapları Merdiven hesapları

Merdiven hesapları

Çizimler (kat kalıp planları, kiri

Çizimler (kat kalıp planları, kirişş açılımları, kolon/perde yerleaçılımları, kolon/perde yerleşşim im plaplanını ve dve düüşşey kesitleri, temel kalıp planı, merdiven çizimleri)ey kesitleri, temel kalıp planı, merdiven çizimleri) Hesap raporunun, çizimlerin ve kaba metrajın alınması

Hesap raporunun, çizimlerin ve kaba metrajın alınması   y y i i l l e e ş ş t t i i r r m m e e i i ç ç i i n n g g e e r r i i d d ö ö n n

Masa ba

Masa baş

şında

ında

Mühendis

denetiminde yazılım

Masa ba

Masa baş

şında

ında

Mühendis

(15)

Daha önce mimarisi verilen yapının Daha önce mimarisi verilen yapının hazırlanmı

hazırlanmışşolan taolan taşşıyıyıcııcı sissistemtemii uygulamada yaygın olarak kullanılan uygulamada yaygın olarak kullanılan bir yazılıma tanıtılmı

bir yazılıma tanıtılmışşve tüm hesap veve tüm hesap ve çizimleri hazırlanmı

çizimleri hazırlanmışştır.tır.

Yazılımdan alınan +320 kotu kalıp Yazılımdan alınan +320 kotu kalıp pla

planını ververilmilmiişştir. Yazılımın belirleditir. Yazılımın belirlediğğii kütle ve riji

kütle ve rijitliktlik merkezlemerkezleri kalıp plari kalıp planını üzerinde görülmektedir. X yönü üzerinde görülmektedir. X yönü kaçıklı

kaçıklığğıı 31 31 cm, cm, Y yY yönönüü kakaçıçıklıklığğıı 3939 cm olmu

cm olmuşştur.tur.

X-yönünde kaçıklık: X-yönünde kaçıklık: 31/(630+12.5+12.5)=0.047 31/(630+12.5+12.5)=0.047 →→_%4.7_%4.7 Y-yönünde kaçıklık: Y-yönünde kaçıklık: 39/(657+12.5+12.5)=0.057 39/(657+12.5+12.5)=0.057 →→%5.7%5.7

R

K

Dı

(16)

Düzensizlik nedeni nedir?

•Yapı

•Yapı sahisahibinibinin n istekisteklerileri.. •Arsanın düzensizli •Arsanın düzensizliğği.i. •Mimarın sadece

•Mimarın sadece fonksiyonfonksiyonellielliğği ve estetik görünüi ve estetik görünüşşüü önemönemsemessemesi, eser hayali.i, eser hayali. •Mimar ve mühendis i

•Mimar ve mühendis işşbirlibirliğğinin yoksunluinin yoksunluğğu.u. •Mühendisin deneyimsizli

•Mühendisin deneyimsizliğği, tai, taşşıyıcııyıcı sistem seçimine yetersistem seçimine yeterli zaman ayırmaması, mimari nedenleli zaman ayırmaması, mimari nedenlerle çaresiz kalması.rle çaresiz kalması. •Mühendisin yazılıma a

•Mühendisin yazılıma aşşırıırı güvgüvenieni.. MühendMühendisin isin yazılyazılımıımı dedeğğil, yazılımın mühendisi yönetmesi.il, yazılımın mühendisi yönetmesi. •Yapımcının projeye uymaması.

•Yapımcının projeye uymaması. •Kalfa ve ustaların “Ben bu i

•Kalfa ve ustaların “Ben bu işşi yıllardır yi yıllardır yapıyorum, apıyorum, daha iyi bildaha iyi bilirim”irim” savı.savı. •Denetim yetersizli

•Denetim yetersizliğği.i. •Yapı

•Yapı sigorta sigorta sisteminin sisteminin bulunmayıbulunmayışşıı •Yasaların y

•Yasaların yetersiz kalmasıetersiz kalması veya uyveya uygulanmayıgulanmayışşı.ı. •Ki

•Kişşisel çıkar kaygusu.isel çıkar kaygusu.

Düzensiz ta

ş

ıyıcı

sistem

nedir?

:

Kuvvetlerin yapı

Kuvvetlerin yapı içinde dolanmasına ve

içinde dolanmasına ve zayıf noktalarda

zayıf noktalarda hasara neden olan ta

hasara neden olan taşşıyı

ıyıcı

cı sis

sistem

tem

türüdür.

•Burulma düzensizli •Burulma düzensizliğğii •Dö

•Döşşeme süreksizlieme süreksizliğğii •Planda

•Planda girinti-çıkıntgirinti-çıkıntıı düzensizlidüzensizliğğii •Ta

•Taşşıyıcııyıcı eleman ekseneleman eksenlerinin birbirinlerinin birbirine paralel olmamasıe paralel olmaması •Kom

•Komşşu katlar u katlar arasıarası dayanım dayanım farklılıfarklılığğıı (Z(Zayıayıf katf kat)) •Kom

•Komşşu kau katlar aratlar arasısı rijitlik rijitlik farklılıfarklılığğıı (Y(Yumumuuşşak kat)ak kat) •Kiri

•Kirişş ve kolonların süreksizlive kolonların süreksizliğğii

(17)

DERZLER:

Derz:

Derz: ki yki yapapıı blblooğğu arasındaki bou arasındaki boşşlukluk Sıca

Sıcaklıkklık, depre, deprem, farkm, farklılı oturoturma gibma gibi nedei nedenlerlnlerle olue oluşşabilecek etkileri önlemek amacıyla yapının,abilecek etkileri önlemek amacıyla yapının, aralarında bo

aralarında boşşluk (derz) bulunan, bloklar halinde inluk (derz) bulunan, bloklar halinde in şşa edilmea edilmesi gerekesi gerekebilirbilir. Farklı. Farklı amaçlamaçlıı derzderzler olmakler olmaklala birlikte biri di

birlikte biri diğğeri için de fayda saeri için de fayda sağğlar.lar. Genle

Genleşşme derzi:me derzi:Sıcaklık etkilerini azaltmak,Sıcaklık etkilerini azaltmak, Farklı

Farklıoturma oturma derzi:derzi:Temelin Temelin farklıfarklı oturmasındaoturmasından on oluluşşacak etkileri azaltmak,acak etkileri azaltmak, Deprem derzi:

Deprem derzi:Düzensiz yapıların depremde hasar görmesini Düzensiz yapıların depremde hasar görmesini önlemekönlemek amacıyla kullanılır.

amacıyla kullanılır. Genle

Genleşşme derzime derzi

(TS500-2000, Madde 6.3.4, Sayfa 18):

(TS500-2000, Madde 6.3.4, Sayfa 18): Yüksekli

Yüksekliğği fazla olmayan fakat uzun, hangar tipi i fazla olmayan fakat uzun, hangar tipi yapılara uygulanyapılara uygulanır. Sıcaklık ve büzülme nedeniyle yapıır. Sıcaklık ve büzülme nedeniyle yapı boyu de

boyu değğiişşir, ek etkiler doir, ek etkiler doğğar. Yapının plandaki boyu 40 metreyi aar. Yapının plandaki boyu 40 metreyi aşşmamalıdır. L>40 m durumunda yapımamalıdır. L>40 m durumunda yapı bloklara ayrılarak aralarında bo

bloklara ayrılarak aralarında bo şşluk=derz bırakılır. Blok boyu L en fazla 40 m, derz aralıluk=derz bırakılır. Blok boyu L en fazla 40 m, derz aralı ğğıı d ed en an az 3 cz 3 cmm olma

olmalıdırlıdır. Sıcak. Sıcaklık farklık farkıı 202000 _C_{C dan}_{dan fazla olan}_{fazla olan bölgelerde L}_{bölgelerde L} _≤_≤ _{30 m}_{30 m yapılması}_{yapılması önerilir.}_{önerilir. Temel kıs}_{Temel kısmında}_mında sıca

sıcaklık fklık farkıarkı çok düçok düşşük olacaük olacağğından bu kısımda genleından bu kısımda genleşşme derzi yapılmasına gerek me derzi yapılmasına gerek yoktur.yoktur. Yapı

Yapı yüksyüksekliekliğği H>6 m durumunda genlei H>6 m durumunda genleşşme derzi yerine deprem derzi yapılmalıdır.me derzi yerine deprem derzi yapılmalıdır. Derzler

Derzler ezilebilir mezilebilir malzeme ile alzeme ile kapatılarak kapatılarak görünüm görünüm güzelligüzelli ğği i sasağğlanmalıdır. Bu amaçla köpük, bitüm,lanmalıdır. Bu amaçla köpük, bitüm, derz

derz contalarıcontaları kullanılabilir. kullanılabilir. Beton, Beton, tutuğğla ahla ahşşap gibap gibi kati katıı ve zor ve zor ezileezilen malzn malzeme ileme ile dolde doldurulurulmamalmamalıı veve sıvanmamalıdır. Aksi halde derz görevini yapamayacak ve

sıvanmamalıdır. Aksi halde derz görevini yapamayacak ve çatlaklar oluçatlaklar olu şşacaktır.acaktır. Derz aralı

Derz aralığğıı metal veya pmetal veya plastik levhalalastik levhalar ile de kapatılabr ile de kapatılabilir. Bu durumilir. Bu durumda levha sadeda levha sadece bir kenarıce bir kenarı boyuncaboyunca yapı

yapı bloklarındabloklarından n birine babirine ba ğğlanmalıdır. Her iki blolanmalıdır. Her iki bloğğa sabitlenen a sabitlenen levha yapılevha yapı hareketleri ile pahareketleri ile parçalanır.rçalanır.

H H d d≥≥₃₃_cm_cm derz derz L L > > 4 4 0 0

(18)

Deprem derzi Deprem derzi

Bir çok imar yönetmeli

Bir çok imar yönetmeliğği yapıların bitii yapıların bitişşik yapılmasına izin verirler (bitiik yapılmasına izin verirler (biti şşik nizam). Birbirine bitiik nizam). Birbirine bitişşikik yapılar deprem açısınd

yapılar deprem açısından sakıncalıdır. Deprem kuvvan sakıncalıdır. Deprem kuvvetini birbirine aktarmaktaetini birbirine aktarmakta, farklı, farklı salınım sonucundsalınım sonucundaa çarpı

çarpışşmaktadırlar. Kömaktadırlar. Köşşe bae başşıı dendenilen soilen son yapın yapı genegenelde en blde en büyük hüyük hasarasara ua u ğğramaktadır.ramaktadır. Eski bir yapının yanına in

Eski bir yapının yanına in şşa eda edilecek olailecek olan yenn yeni yapıi yapı derz ile derz ile ayrılır. Hayrılır. Her iki er iki yapının yapının depremde depremde farklıfarklı salı

salınımlanımlarr sonusonucu cu çarpçarpıışşmasıması ve birbirve birbirine zarar ine zarar vermesi (vermesi (çekiçleme etkçekiçleme etkisi) önleisi) önlenmenme ğğe çalıe çalışşılır. Yeniılır. Yeni yapının planda ve/veya dü

yapının planda ve/veya düşşeydeeyde, çıkın, çıkıntılartılarıı veya bveya büyük üyük boboşşluluklklararıı ololmamasısı dudururumumundnda da da ya yapapıı eleldedenn geldi

geldiğğince simetrik ve dikdörtgen bloklara ayrılır. Bloklar, aralarında derz bırakılarak inince simetrik ve dikdörtgen bloklara ayrılır. Bloklar, aralarında derz bırakılarak in şşa edilirler. Bua edilirler. Bu basit tedbir ile çarpı

basit tedbir ile çarpışşma ve burulma etkileri önlenmema ve burulma etkileri önlenmeğğe çalıe çalışşılır. Dep. Yön. 2007 ye göre en azılır. Dep. Yön. 2007 ye göre en az d > 3

d > 3 +katsayısı-2 +katsayısı-2 (cm olara(cm olarak)k)

Olmalıdır. Teorik olarak; bloklar arasındaki derz geni

Olmalıdır. Teorik olarak; bloklar arasındaki derz geni şşliliğği, her iki yapının en büyük yatay yeri, her iki yapının en büyük yatay yer de

değğiişştirmelerinin toplamından büyük olmalıdır:tirmelerinin toplamından büyük olmalıdır:

Yapılardan biri eski ise, genelde yer de

Yapılardan biri eski ise, genelde yer de ğğiişştirmesi bilinmez. Bu durumda derz genitirmesi bilinmez. Bu durumda derz genişşliliğğinin en azinin en az

alın

alınmasıması önerönerilir. Örneilir. Örneğğin H=15 m olan bir yapıda derz geniin H=15 m olan bir yapıda derz geni şşliliğği en azi en az

olmalıdır. olmalıdır.

Deprem derzi ile ayrılmı

Deprem derzi ile ayrılmışş blokların blokların temelleri dtemelleri de ayrıe ayrı yapılmalıdır.yapılmalıdır. Di

Diğğer kurallar için bakınız:er kurallar için bakınız: Deprem YönetmeliDeprem Yönetmeliğği-2007, Madde 2.10.3i-2007, Madde 2.10.3 33 )) (( 02 02 .. 00 H H cmcm d d ≥≥ b b a a d d ≥≥∆∆ ++∆∆ cm cm d d 1010 33 1500 1500 02 02 .. 00 == = =

(19)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme II, Eskişşehir Osmangazi Üniversitesi,ehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcuhttp://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 4444 Büyük bo

Büyük bo şşluk luk

Kötü Kötü Kötü Kötü  yiyi Derz Derz  yiyi ___yi_yi yapı

yapı _{Plan (kötü)}_{Plan (kötü)} Plan (iyi)Plan (iyi)



stenmeyen düzensizlik: Yatayda/dü

ş

eyde g

irint

ili/ç

ıkın

tılı

yapıl

ar

Kötü

Kötü yiyi

Kötü

(20)

Tüm kolon ve perde

Tüm kolon ve perdeleri, uzun kenarlaleri, uzun kenarlarırı yapının sadecyapının sadece bir yönünde olacake bir yönünde olacak şşekilde yerleekilde yerleşştirmek çok sık kartirmek çok sık karşşılaılaşşılan bir düzensizliktir. Bu durumda yapı,ılan bir düzensizliktir. Bu durumda yapı, yatay kuvvetlere kar

yatay kuvvetlere karşşı, bir yı, bir yönde önde güçlgüçlüü didiğğer yönde ise er yönde ise zayıf olmaktadırzayıf olmaktadır. Genelde iki fark. Genelde iki farklılı düdüşşünce bu düzensizliünce bu düzensizliğğe neden olur:e neden olur: 1) Tüm kolon ve perdelerin yapının caddeye bakan cephesine dik do

1) Tüm kolon ve perdelerin yapının caddeye bakan cephesine dik doğğrultuda yerlerultuda yerleşştirilmesi:tirilmesi: Yapı

Yapı sahibi ve/sahibi ve/veya mimar, zemin veya mimar, zemin kattaki ikattaki işş yerlerinde cepheye paralel geniyerlerinde cepheye paralel geni şş yüzeyli koyüzeyli kolon ve plon ve perde olmasınerde olmasınıı istemez.istemez. 2) Uzun yapılarda tüm kolon ve perdelerin kısa do

2) Uzun yapılarda tüm kolon ve perdelerin kısa doğğrultuda yerlerultuda yerleşştirilmesi:tirilmesi: Yapı

Yapının nın uzun uzun kenakenarlırlı cephcephe ale alanıanı didiğğer ceper cephe alahe alanındnından büan büyüktyüktür. Rüür. Rüzgâr zgâr yüküyükü cephcephe alane alanıı ile oraile orantılıntılı olduoldu ğğundan, undan, uzun kuzun kenarlıenarlı cepheye cepheye etkiyenetkiyen rüzgar kuvvet

rüzgar kuvveti kısa kenarlıi kısa kenarlı cephedekincephedekinden büyük olacaktırden büyük olacaktır. Bu nedenle mühendis, rüzgâr kuv. Bu nedenle mühendis, rüzgâr kuvvetinin büyük olduvetinin büyük oldu ğğu yönde yapının daha güçlüu yönde yapının daha güçlü olma

olmasınısını istemistemekteektedir.dir. Her iki dü

Her iki düşşünce de hatalıdır. Birinci ünce de hatalıdır. Birinci durumda estetik ön plana durumda estetik ön plana çıkmakta, ancak güvenlik önemsenmemektedir.çıkmakta, ancak güvenlik önemsenmemektedir. kinci durumda rüzgâr açısından güvenlikkinci durumda rüzgâr açısından güvenlik sa

sağğlanmaya çalılanmaya çalışşılmakta, ancak deprem önemsenmemektedir. Türkiye’de, genelde rüzgâr deılmakta, ancak deprem önemsenmemektedir. Türkiye’de, genelde rüzgâr de ğğil depil deprem hakrem hakimdirimdir. Depre. Deprem kuvvm kuvveti yapeti yapıı cephcephe alanıe alanı ileile de

değğil, yapının kil, yapının kütlesi ile oraütlesi ile orantılıdır. Deprem ntılıdır. Deprem kuvveti de kuvveti de her iki yönher iki yönde genelde ayde genelde aynını olur. Dolayısıylolur. Dolayısıyla yapının her iki da yapının her iki deprem yönüneprem yönünde de aynıde de aynı rijitlirijitli ğğee sahi

sahip olmasıp olması geregerekir.kir. Ne ya

Ne yapılpılmalmalıı??

Kolo

Kolon ve perdeln ve perdelerin bir yönerin bir yöndeki todeki toplam rijitplam rijitliklelikleriri didiğğer yöndekine eer yöndekine eşşit (veya yakın) olmalıdır.it (veya yakın) olmalıdır. Kolon ve perdeler, elden geldi

Kolon ve perdeler, elden geldiğğince, kütle merkezine göre simetrik olmalıdır.ince, kütle merkezine göre simetrik olmalıdır. Perdeler, elden geldi

Perdeler, elden geldiğğince, yaince, yapıpı cephelerine cephelerine yakın yyakın yerleerleşştirilmelidir (burulma rijitlitirilmelidir (burulma rijitliğğiniini artıartırmak irmak için)çin)..



stenm

eyen

düzen

sizlik

: Ko

lon ve

perde

lerin

tümü

aynı

yönde

Kötü

(21)

Ne yapılabilir ?

•Riji

•Rijitlikltliklerdeerde ani deani değğiişşiklik önlenmeliiklik önlenmeli •Kolonlar kiri

•Kolonlar kirişşlerden daha kuvvetli olmalı.lerden daha kuvvetli olmalı.

•Kolonlar temelden çatıya kesilmeden devam etmeli. •Kolonlar temelden çatıya kesilmeden devam etmeli. •Perdeler temelden çatıya kesilmeden ve kesit de

•Perdeler temelden çatıya kesilmeden ve kesit de ğğiişşmeden devam etmeli.meden devam etmeli. •Kiri

•Kirişşler, elden geldiler, elden geldiğğince, aks boyunca kesit deince, aks boyunca kesit değğiişşmeden devam etmeli.meden devam etmeli. •Kesik kolonlar yüksekli

•Kesik kolonlar yüksekliğğince sık etriye ile ince sık etriye ile sarılmalısarılmalı •Kiri

•Kirişşe kolon oturtulmamalı. Önlenemiyorsa Deprem Yönetmelie kolon oturtulmamalı. Önlenemiyorsa Deprem Yönetmeliğğii Madde 2.3.2.4 b

Madde 2.3.2.4 b maddesi titizlikle uygulanmalımaddesi titizlikle uygulanmalı



stenmeyen düzensizlik:

Çerçevelerde süreksizlikler

yapı

Kirişe oturan kolon

Kesik kolon

çok kötü

çok kötü kötükötü

Kirişte süreksizlik

Kirişte süreksizlik Kuvvetli Kuvvetli

kiriş kiriş Zayıf Zayıf kolon kolon Yüksekliği Yüksekliği fark

farklılıkiriş kiriş GenişlGenişliği farklıiği farklıkiriş kiriş kötü

kötü _kötü_kötü

kötü

kötü Foto: Devrim AKDA

(22)

YASAK

düzensizlikler

(Deprem Yönetmeli

(Deprem Yönetmeliğği-2007, Madde 2.3.2..4).i-2007, Madde 2.3.2..4).

•Konsolların

•Konsolların ucuna, ucuna, guseguseolsa dolsa dahi, ahi, kolon/perdkolon/perde oturtue oturtulamaz.lamaz.

•

•ki konsol kiriki konsol kirişşucu arasına perde oturtulamaz.ucu arasına perde oturtulamaz.

•Kiri

•Kirişşlere perde oturtulamaz.lere perde oturtulamaz.

•Kolonlara perde oturtulamaz.

Konsola Konsola oturan kolon oturan kolon konsol konsol guseli konsol guseli konsol YASAK !

YASAK ! YASAK !YASAK !

konsol konsol Konsola Konsola oturan perde oturan perde YASAK ! YASAK ! Konsola oturan Konsola oturan kolon kolon (yasak) (yasak) Kirişe oturan

Kirişe oturan perde

perde (yasak) (yasak)

Yapı

Yapıyüksekyüksekliğince liğince devam etmeyen perde devam etmeyen perde

(çok kötü) (çok kötü)

YASAK ! YASAK !

Kirişe oturan perde Kirişe oturan perde

Konsollara turan Konsollara turan

perde perde (yasak) (yasak)

Kolonlara Kolonlara oturan perde oturan perde YASAK ! YASAK !

(23)



stenmeyen düzensizlik:

YUMU

Ş

AK KAT

≡

Yapıların g

Yapıların genellikle zemin enellikle zemin katı, katı, bazen de üsbazen de üst katlarından bt katlarından bazıları, otopark azıları, otopark veya ticariveya ticari amaçla cam vitrin yapılmakta, di

amaçla cam vitrin yapılmakta, diğğer katlar ise dolgu duvar ile örülmektedir. Ülkemizde çoker katlar ise dolgu duvar ile örülmektedir. Ülkemizde çok sık görülen b

sık görülen bir uygulamadır. Dolgir uygulamadır. Dolgu duvarlıu duvarlı katlar duvarsız vekatlar duvarsız veya vitrinli katlara göre çokya vitrinli katlara göre çok daha rijit

daha rijit olmakta, duvarsolmakta, duvarsız veya vitrinli kaız veya vitrinli katlar zayıf kalmaktadır. Sadtlar zayıf kalmaktadır. Sadece yeni inece yeni in şşaatlardaaatlarda de

değğil, eski konutların iil, eski konutların işş yerine dönüyerine dönüşştürülmesi sonucunda da bu durum ortaya çıkmaktadır.türülmesi sonucunda da bu durum ortaya çıkmaktadır. Bu tür zayıf katlara “yumu

Bu tür zayıf katlara “yumuşşak kak kat”at” denilmektedir. denilmektedir. Bir kBir katın yüatın yüksekliksekliğğinin diinin diğğer katlardaner katlardan fazl

fazla olmaa olmasısı da yuda yumumuşşak kat düzensizliak kat düzensizliğğine neden olur.ine neden olur. Sakıncası:

Sakıncası:

Yumu

Yumuşşak kat düzensizliak kat düzensizliğği, çok katlıi, çok katlı yapılayapıların depremrın depremde yıkılmde yıkılmasının anasının ana nedenidia nedenidir.r. Deprem kuvvetinden olu

Deprem kuvvetinden oluşşan yatay yer dean yatay yer değğiişştirmetirmenin %70nin %70-80’-80’ i yumui yumuşşak katta oluak katta oluşşur.ur. Yumu

Yumuşşak kaak kat kolt kolonlaonlarırı aaşşırıırı yatayatay yey yer der değğiişştirerek kırılıtirerek kırılırlar ve yarlar ve yapıpı aniden yıkaniden yıkılır.ılır. Ne yapılabilir ?

Ne yapılabilir ?

•Yumu

•Yumuşşak kat oluak kat oluşşum nedeni ortadan kaldırılabilir, vitrin yerine um nedeni ortadan kaldırılabilir, vitrin yerine duvar yapılabilir (Mimar!).duvar yapılabilir (Mimar!). •Ta

•Taşşıyıcııyıcı sistem sistem sadece sadece kolonlardakolonlardan oln oluuşşmamalı, perde tamamalı, perde taşşıyıcıya aıyıcıya ağğırlık verilmeli, depremırlık verilmeli, deprem kuvveti mutlaka perdeler ile kar

kuvveti mutlaka perdeler ile karşşılanmalıdır.ılanmalıdır. •Yumu

•Yumuşşak kattaki tüm kolonlar kat yüksekliak kattaki tüm kolonlar kat yüksekli ğği boyunca sık etriye ile sarılmalıdır.i boyunca sık etriye ile sarılmalıdır. •R

•R katskatsayısayısıı düdüşşük alınabilir (örneük alınabilir (örneğğin: R=4)in: R=4)

Yumu

Yumu şşak kat ak kat

Yumu

Yumu şşak kat ak kat

Dolgu duvar (yatay

bo

bo şşluklu tu luklu tu ğğla veya la veya

gazbeton) gazbeton) Cam vitrin Cam vitrin Çok kötü Çok kötü G

G   R R Ş Ş KATLARI BOMBA KAT...KATLARI BOMBA KAT...

Türkiy

Türkiye Depe Deprem Vrem VakfıakfıBaBaşşkan kan YardımYardımcısıcısıve Bve Booğğaziçi Üniversitesiaziçi Üniversitesinnşşaat Mühendisliaat Mühendisliğğii Fakültesi Ö

Fakültesi Öğğretim Üyesi Prof. Dr. Semih TEZCAN uyardı: “retim Üyesi Prof. Dr. Semih TEZCAN uyardı: “Ara duvAra duvarlarıarlarıolmayaolmayan giri n giri şş

katla

katlarırıBOMBA BOMBA KAT'tır KAT'tır " " 21 21 Eylül Eylül 19991999

Yumuşak

Yumuşak kat kat

Foto:

(24)



stenmeyen düzensizlik:

ASMA KAT

≡

Yapıların genellikle i

Yapıların genellikle işş yeri oyeri olaralarak kullak kullanılan znılan zemin kaemin katıtı ile 1. kaile 1. katıtı arasarasındaında bulunur. Pla

bulunur. Plandaki alanındaki alanı zemin kat alanınzemin kat alanından küçüktüdan küçüktür.r. Asma kat yapıda kısa kolon olu

Asma kat yapıda kısa kolon oluşşumuna, bölgesel yumuumuna, bölgesel yumuşşaklıaklığğa ve depremdea ve depremde yapının burulmasına neden olur. Yumu

yapının burulmasına neden olur. Yumuşşak kat düzensizliak kat düzensizliğğine benzer birine benzer bir davranı

davranışş sergiler.sergiler.

Ne yapılabilir ? Bakınız: Yumu

Ne yapılabilir ? Bakınız: Yumuşşak katak kat

Rijit bölge

Yumu

Yumu şşak bölge ak bölge

kötü

kötü daha iyidaha iyi

Çekme kat Çekme kat



stenmeyen düzensizlik:

ÇEKME KAT

≡

Yapı

Yapının son knın son katıatı cephcepheden geeden geri çekilri çekilerek yerek yapılmapılmıı şş, plandaki alanı, plandaki alanı normal kat alanından küçük olan kat.

normal kat alanından küçük olan kat.

Çekme katların hacimleri alt kat hacimleri ile genelde uyu

Çekme katların hacimleri alt kat hacimleri ile genelde uyu şşmaz. Özelmaz. Özel kiri

kirişş ve kolonlar gerektirir ve bu nedenle tave kolonlar gerektirir ve bu nedenle ta şşııyyııccıı ssiisstteemmddee düzensizli

düzensizliğğe nee neden den olurolur. Çe. Çekme kme kat kat binabinanın nın rijitrijitliklik ve ve aağğırlıkırlık merkezinin de kaymasına, burulma etkisi olu

(25)



stenmeyen düzensizlik:

KISA KOLON

≡

Yapıdaki kolonlardan birinin veya bir kaçının di

Yapıdaki kolonlardan birinin veya bir kaçının di ğğerlerinden erlerinden kısa kısa olmasıolması bu bu düzensizlidüzensizliğği olui oluşşturur.turur. Bbod

Bbodrumrum katlakatların arın aydınydınlatılmlatılmasıası için için konkonulan ulan bant bant pencepencerelereler, kat r, kat ara kiara kiriri şşleri, tesisat katı, asmaleri, tesisat katı, asma kat, m

kat, merdierdiven arven ara sahaa sahanlıknlıkları, gları, guseluselii kirikirişş veya kolonlar, kademeli temeller kısa kolonlarınveya kolonlar, kademeli temeller kısa kolonların olu

oluşşmasına neden olur.masına neden olur. Sakıncası:

Sakıncası:

Kısa kolonlar di

Kısa kolonlar diğğer normal boylu kolonlara göre çok rijit davranarak çok büyük kesme kuvvetininer normal boylu kolonlara göre çok rijit davranarak çok büyük kesme kuvvetinin etkisinde kalır

etkisinde kalırlar. Gevrek olan kesmlar. Gevrek olan kesme kırılmasıe kırılması sonucu kolsonucu kolon taon ta şşıma ıma gücgücünüünü yityitiriirir, r, yapyapıı aağğır hasarır hasar alır veya yıkılır.

alır veya yıkılır. Ne yapılabilir ?

Ne yapılabilir ?

•Kısa kolon olu

•Kısa kolon oluşşum nedeni ortadan um nedeni ortadan kaldırılabilir.kaldırılabilir. •Pencere küçültülerek, kolon etrafına da dolgu duvar

•Pencere küçültülerek, kolon etrafına da dolgu duvar örülebilir.örülebilir. •Kısa kolonlar

•Kısa kolonlar Deprem YönetmeliDeprem Yönetmeliğği-2007, Madde 3.3.8 ei-2007, Madde 3.3.8 egöre göre boyutlandırılmboyutlandırılmalıdır.alıdır. •Kısa kol

•Kısa kolonların onların tümütümü kat yükkat yükseklisekliğği boyunci boyunca sık etriya sık etriye ile e ile sarılmalıdır.sarılmalıdır.

•Kolon ile dolgu duvar arasında 3-5 cm derz bırakarak ezilebilir bir madde ile (köpük, bitüm gibi) •Kolon ile dolgu duvar arasında 3-5 cm derz bırakarak ezilebilir bir madde ile (köpük, bitüm gibi) doldurulmalı, duvarın yanal devrilme tehlikesine

doldurulmalı, duvarın yanal devrilme tehlikesine karkarşşıı tedbtedbir alınir alınmalıdmalıdır.ır. •Perdeye a

•Perdeye ağğırlık verilebilirırlık verilebilir •R

Bant pencere Bant pencere Dolgu duvar Dolgu duvar Kısa kolonlar Kısa kolonlar Kısa kolonlar Kısa kolonlar Tesisat katı Tesisat katı Çok kötü Çok kötü

Tam ve kısmen dolgu duvarlı

Tam ve kısmen dolgu duvarlı çerçeveçerçevenin depremdnin depremde davranıe davranışşıı

D

D _i_i_y_y

a

a g g o o _n_n_a_a

l l _k_k_u_u v v _v_v_e_e t t _e_e_t_t_k_k i

i s s i i

D

D _i_i

y

y _a_a_g_g

o

o _n_n_a_a

l

l _k_k

u

u _v_v_v_v

e

e _t_t_e_e

t t k k _i_i_s_s i i Hasar Hasar Deprem Deprem kuvveti kuvveti Kısa kolonlar Kısa kolonlar Kısa kolonlar Kısa kolonlar Kısa kolon Kısa kolon

(26)

•E

•Eğğimi fazla olan arsalarda inimi fazla olan arsalarda in şşa edilena edilen yapılarda kademeli temel yapılmamalı, temel yapılarda kademeli temel yapılmamalı, temel el

elememananlalarırı ayaynını kokotttta oa olmlmalalıdıdırır. Te. Tememellllerer birbirlerine düzenli olarak ba

birbirlerine düzenli olarak bağğlanamazlanamaz depremde bir bütün davranamaz.. Ayrıca kısa depremde bir bütün davranamaz.. Ayrıca kısa kolon olu

kolon oluşşumu önlenemez. Eumu önlenemez. Eğğimli arazide inimli arazide inşşaa edilen uzun yapılar derzler ile bloklara edilen uzun yapılar derzler ile bloklara ayrılarak her blo

ayrılarak her bloğğuun n tetememeli li ayaynnıı kkoottttaa yapılabilir.

yapılabilir. •T

•Tememel el titipi pi tütüm ym yapapıı blblooğğu altında aynıu altında aynı olmalıdır, karma temel yapılmamalıdır. Aksi olmalıdır, karma temel yapılmamalıdır. Aksi dduurruummddaa, , ffaarrkkllıı rriijjiittlliikk vve e ffaarrkkllıı zzeemmiinn ger

gerilmilmeleeleri nedri nedenieniyleyle, fark, farklılı otuoturmarmalar velar ve uyumsuz deprem davranı

uyumsuz deprem davranışşıı oolluuşşacaktır. Nasılacaktır. Nasıl davranaca

davranacağğıı belirbelirlenemlenemeyen eyen karmkarmaaşşık bir tekilık bir tekil veya sürekli temel yerine, zemin sa

veya sürekli temel yerine, zemin sağğlam dahilam dahi olsa, radye

olsa, radye temel yapmak dtemel yapmak daha uyguaha uygun olur.n olur. •Yan yana in

•Yan yana inşşa edilen iki bloa edilen iki bloğğun kat seviyeleriun kat seviyeleri ayn

aynıı olmolmalıalıdırdır. U. Uygygulaulamadmada a bu bu gengeneldeldee sa

sağğlanamaz. Yeterli derz yoksa; bloklarlanamaz. Yeterli derz yoksa; bloklar çarpı

çarpışşır, kat duvır, kat duvarıarı yıkılır, kolon yıkılır, kolon kırılır ve yapkırılır ve yapıı göçer. göçer. kötü kötü Kısa kolon Kısa kolon Kademeli Kademeli temel

temel _{Çok kötü}_{Çok kötü}

Rad

Radyeyetemtemel el

Tekil

temel

Tekil Tekil temel temel Çok kötü Çok kötü Rad

Radyeyetemtemel el

perde perde Tekil temel Tekil temel Kat düzeyi Kat düzeyi Kat düzeyi Kat düzeyi kötü

kötü(derz ye(derz yetersiz itersiz ise)se) çarpı

çarpı şşma ma



stenmeyen düzensizlik:

Kademeli Temel

Karma Temel

Far

(27)



stenmeyen düzensizlik:

ÇIKMALI YAPI

Bodrum

Bodrum ve ve zemin zemin katların katların ininşşa alanının üst katların alanından küçüka alanının üst katların alanından küçük oldu

olduğğu yapılardır. Deprem açısındanu yapılardır. Deprem açısından kötükötü fakat sık uygulanan birfakat sık uygulanan bir mimaridi

mimaridir. Türkiye’de bu tür çor. Türkiye’de bu tür çok sayıda yapık sayıda yapı vardır.vardır. Üst katlarda daha çok dolgu duvar oldu

Üst katlarda daha çok dolgu duvar olduğğundan bu katlar zemin kata undan bu katlar zemin kata kıyaslakıyasla daha a

daha ağğır ve daha ır ve daha rijittirrijittir. Alt kat . Alt kat yumuyumuşşak kat gibi davranır.ak kat gibi davranır. Üst k

Üst katların atların cephe dcephe duvarlarıuvarları konsol konsol kirikirişşler tarafından taler tarafından taşşınır. Bu kiriınır. Bu kirişşlerler sadece dü

sadece düşşey yükler altında dahi çok zorlanırlar. Mevcut yapılarey yükler altında dahi çok zorlanırlar. Mevcut yapılar gözlendi

gözlendiğğinde, inde, hemen hemen tümünün tümünün konsollarınkonsollarındaki daki sarkma sarkma ve çatve çatlaklarlaklar kolayca görülür.

kolayca görülür.

Bu tür yapılarda bir sonraki sayfada açıklanan kö

Bu tür yapılarda bir sonraki sayfada açıklanan köşşe kolon düzensizlie kolon düzensizliğğii olu

oluşşur.ur.

Ne yapılabilir ? Ne yapılabilir ?

•Bu tür yapılard

•Bu tür yapılardan kaçınılmasan kaçınılmasıı gerekir (Mimgerekir (Mimar!).ar!). •Ta

•Taşşıyıcıyıcıı sissistem sadtem sadece koloece kolonlardnlardan oluan oluşşmamalı, perde tamamalı, perde taşşıyıcıya aıyıcıya ağğırlıkırlık verilmeli.

verilmeli.

•Kolon ve perdeler temelden çatıya sürekli olmalı.. •Kolon ve perdeler temelden çatıya sürekli olmalı.. •Konsollara kolon veya

•Konsollara kolon veya perde oturtulmamalı.perde oturtulmamalı. •Konsol

•Konsol boyu boyu en fazla en fazla 150 cm 150 cm olmalıolmalı (Mimar!)(Mimar!) •Konsollu kiri

•Konsollu kirişş kesitinde kesitinde cömert cömert davranılmaldavranılmalıı (30x70 (30x70 cmxcm), cmxcm), gerekirse,gerekirse, guse

guse yapıyapılmallmalıı (dik(dikkat: kıkat: kısa kolosa kolon olun oluşşur).ur). •Konsol kiri

•Konsol kirişş sadece kolona basadece kolona bağğlanmamalı, konsol kirilanmamalı, konsol kirişş yapıyapı içiniçinde de devamdevam etmeli.

etmeli.

•Konsollara dü

•Konsollara düşşey dey deprem eprem yüküyükü yüklyüklenmeenmelili (Deprem Yönetmeli(Deprem Yönetmeliğği-2007,i-2007, Madde 2.11)

Madde 2.11), özenli boyutlandırılıp detaylandırılmalı/in, özenli boyutlandırılıp detaylandırılmalı/inşşa edilmeli.a edilmeli. •Konsolun ba

•Konsolun bağğlandılandığğıı kolokolon ve konsoln ve konsolun devamun devamındaındaki kiriki kirişş sık etriye ilesık etriye ile sarılmalı sarılmalı.. konsol konsol Tipik çerçeve Tipik çerçeve L L≤≤≤≤≤≤≤≤150 cm150 cm Çık

Çıkmalmalııyapyapıı

Kö

(28)



stenmeyen düzensizlik:

ÇIKMALI YAPIDA KÖ

Ş

E

KOLON

≡

Çıkm

Çıkmalıalı yapılyapıların köarın köşşelerinde genelerinde genellikle salonellikle salonlar vardır. lar vardır. YapıYapı sahibisahibi veya mimar salonda sarkan kiri

veya mimar salonda sarkan kirişş istemez. Salt estetik nedenle, salonistemez. Salt estetik nedenle, salon kö

köşşe kolonu kare veya daire kesitli yapılmakta, ancak bu e kolonu kare veya daire kesitli yapılmakta, ancak bu kolonukolonu kom

komşşu kolonlara bau kolonlara bağğlayan kirilayan kirişşler yapılmamaktadır. Kiriler yapılmamaktadır. Kirişş yerine,yerine, dö

döşşemeeme şşerideridinde donatıinde donatı zengzenginleinleşştirilerek “gizli kiritirilerek “gizli kirişş”” yayapıpıldldıığğıı ididdidiaa edilmektedir. Kö

edilmektedir. Köşşe kolon sadece ince bir döe kolon sadece ince bir döşşeme ile yapıya baeme ile yapıya bağğlıdır.lıdır. Gizli kiri

Gizli kirişşin bir yain bir yararırarı yoktyoktur.ur. Sakıncaları:

Sakıncaları:

•A

•Ağğır duvar yükleri konsollara, konsollardan da köır duvar yükleri konsollara, konsollardan da kö şşee kolona aktarılmaktadır.

kolona aktarılmaktadır. •Kö

•Köşşe kolon büyük momentler tae kolon büyük momentler taşşımak ımak zorundadızorundadır.r. •Kö

•Köşşe kolona bae kolona bağğllıı ddööşşeme zımbalama eme zımbalama etkisindedir.etkisindedir. •Yapı

•Yapı sadesadece ce düdüşşey yükler altında dahi ey yükler altında dahi tehlikededir.tehlikededir. •Yapının bu kö

•Yapının bu köşşesi daha esnek davranır. Deprem kuvvetiesi daha esnek davranır. Deprem kuvveti kö

köşşe kolondan die kolondan diğğer kolonlara yeterince er kolonlara yeterince aktarılamaz.aktarılamaz. Gizli kiri

Gizli kirişşin bu konin bu konuda yeterli uda yeterli bir yararıbir yararı yoktur.yoktur. •Yatay yükler altında dö

•Yatay yükler altında döşşeme burueme buruşşur, köur, köşşe kolone kolon uçla

uçlarırı mafsmafsallaallaşşır, ır, yapıyapı yıkıyıkılır.lır. Ne yapılabilir ?

Ne yapılabilir ?

•Çıkma yapılmayabilir (Mimar!) •Çıkma yapılmayabilir (Mimar!) •Kolon yerine perdeye a

•Kolon yerine perdeye ağğırlık verilmelidir.ırlık verilmelidir.

•Önerilen plan çok daha iyidir. Konsollar mutlaka devam eden kiri •Önerilen plan çok daha iyidir. Konsollar mutlaka devam eden kiri şşlerler ile kom

ile komşşu kolonlara bau kolonlara bağğlanmalı, perdeye oturmalı, perde kirilanmalı, perdeye oturmalı, perde kiri şş yönünde yerle

yönünde yerleşştirilmelidir.tirilmelidir. •Kö

•Köşşe kolon, konsol ve devamındaki kirie kolon, konsol ve devamındaki kiri şş sık etriye ile sarılmalıdır.sık etriye ile sarılmalıdır. •R

Çık

Çıkmalmalııyapyapıı

plan (çok kötü) plan (çok kötü) K K i i r r i

i ş ş y y

o o k k ! ! perspektif perspektif Kö Kö şşe kolon e kolon Konsol Konsol Cephe duvarı Cephe duvarı

Önerilen plan (daha iyi)

Önerilen plan (daha iyi) A A r r s s a a i i n n ş ş a a a a t t s s ı ı n n ı ı r r ı ı duvar yükünü duvar yükünü konsollara konsollara aktaran kiri aktaran kiri şş K K i i r r i

i ş ş y y

o o k k ! ! Kö Kö şşe kolon e kolon

Foto: Ahmet DERV

(29)

Terk

Terk edilen edilen arsa arsa kısmı kısmı

Ş

Şehir merkezlerindeki deehir merkezlerindeki değğerli arsalar erli arsalar genelde düzensizdir.genelde düzensizdir. Mimari planlar arsaya, ta

Mimari planlar arsaya, taşşıyıcııyıcı sistem sistem mimariye mimariye uydurulur.uydurulur. Sakıncaları:

Sakıncaları:

•Sistem

•Sistem akslarıaksları birbirine birbirine paralel paralel olmaz, kıolmaz, kırık arık akslıkslı kirikirişşler oluler oluşşur.ur. •Kolonlar/per

•Kolonlar/perdeler planda deler planda düzensiz yerledüzensiz yerle şşir.ir. •Kolon/perde kesitleri çokgen olur.

•Kolon/perde kesitleri çokgen olur. •Düzgün çerçeveler olu

•Düzgün çerçeveler oluşşamaz.amaz. •Yatay yükler kolonda

•Yatay yükler kolondan-kolona düzenn-kolona düzenli aktarılamaz, kuvvet yapıli aktarılamaz, kuvvet yapı içinde yön deiçinde yön de ğğiişştirir.tirir. •Yapının burulma tehlikesi yüksektir.

•Yapının burulma tehlikesi yüksektir. Ne yapılabilir ?

Ne yapılabilir ?

•Arsa ç

•Arsa çıkınıkıntılartılarıı boboşş bırakılarak düzgün bir tabırakılarak düzgün bir taşşıyıcıyıcıı sistsistem em oluoluşşturulabilir (Mimar!).turulabilir (Mimar!). •Arsa çıkıntıların

•Arsa çıkıntılarınıı balkon olarak kubalkon olarak kullanan daha düzgüllanan daha düzgün bir tan bir ta şşıyıcıyıcıı sistesistem om oluluşşturulabilir (Mimar!).turulabilir (Mimar!). •Arsa çıkıntıları

•Arsa çıkıntıları kısa konsollu çıkısa konsollu çıkma olarak kullanılabkma olarak kullanılabilir (Mimar!).ilir (Mimar!). •Kolon yerine perdelere a

•Kolon yerine perdelere ağğırlık verilmelidirırlık verilmelidir •Kolon ve perdelerde sık etriye

•Kolon ve perdelerde sık etriye kullanılmalıdırkullanılmalıdır.. •Kolon

•Kolon perdeler perdeler burulmayıburulmayı önleyecekönleyecek şşekilde özenle yerleekilde özenle yerleşştirilmelidir.tirilmelidir. •R

Deprem yönetmeli

Deprem yönetmeliğği-2007 ilgili maddesi: 2.7.5i-2007 ilgili maddesi: 2.7.5..

Çok kötü Çok kötü Daha iyi Daha iyi iyi iyi arsa sınırı arsa sınırı Balkon veya Balkon veya çıkma çıkma



stenmeyen düzensizlik:

Çarpık arsa



Çarpık mimari



Çarpık ta

ş

ıy

ıc

ı

si

ste

m

G G e e n n e e l l d d e e k k a a b b u u l l g g ö ö r r m m e e z z ! !

(30)



stenmeyen düzensizlik:

Saplama kiri

ş

Kiri

Kirişşlerin birlelerin birleşştitiğği noktalarda kolon olmalıdır. Bu durumda kirii noktalarda kolon olmalıdır. Bu durumda kiri şşin yüküin yükü en kısa yolden kısa yoldan kolonlara aan kolonlara aktarılmıktarılmışş olur. Kiriolur. Kirişşlerinlerin birle

birleşştitiğği noktalarda ki noktalarda kolon olmamasıolon olmaması durumunda sdurumunda saplama kiriaplama kirişş düzensizlidüzensizliğği olui oluşşur. Kiriur. Kirişşlerden biri dilerden biri diğğerini taerini taşşır. Yüklerır. Yükler do

doğğrudan kolana aktarılamaz, kirirudan kolana aktarılamaz, kirişşten kiriten kirişşe aktarılmıe aktarılmışş olur. olur. Kimin Kimin kimi tkimi taaşşıdııdığğıı kkiririişş rijitrijitlikleliklerinerine babağğlıdır ve her zaman tamlıdır ve her zaman tam belirgin de

belirgin değğildir. Bu düzensizliildir. Bu düzensizliğği her zaman i her zaman önlemek mümkün önlemek mümkün olmaz. Her kiolmaz. Her kiririşş-kiri-kirişş birlebirleşşim noktasına kolon konulduim noktasına kolon konulduğğundaunda birbirine çok yak

birbirine çok yakın kolonlar ve çok küçın kolonlar ve çok küçük açıklıklıük açıklıklı kirikiri şşler oluler oluşşur. Bu neur. Bu nedenldenle bazıe bazı kirikirişşler saplama yapılmak zorunda kalınır.ler saplama yapılmak zorunda kalınır. Ancak, elden geldi

Ancak, elden geldiğğince saplama kiriince saplama kirişşlerden kaçınmak gerekir.lerden kaçınmak gerekir. En köEn kötütü ve kesve kesinlikinlikle yaple yapılmamılmamasıası gereken gereken durumdurum,, sapl

saplamasamasıı olan biolan bir kirir kirişşin bain başşka bir kirika bir kirişşe saplanmasıdır.e saplanmasıdır. Sakınca

Sakıncalarılarıve ve önlem:önlem:

•Kiri

•Kirişş yüküyükü en kısa yen kısa yoldan kololdan kolonlara deonlara değğil, dolayil, dolaylılı yollyollardaardan, kirin, kirişşten kiriten kirişşe aktarılır.e aktarılır. •Ta

•Taşşınan kiriınan kirişşin reaksiyonu tain reaksiyonu taşşıyan kiriıyan kirişşe tekil kuvvet olarak etkir.e tekil kuvvet olarak etkir. •Ta

•Taşşıyan kiriıyan kirişşin moment ve kesme kuvveti yüksek olur.in moment ve kesme kuvveti yüksek olur. •Ta

•Taşşıyan kiriıyan kirişşte büyük sehim olute büyük sehim oluşşur.ur. •Ta

•Taşşıyan kiriıyan kirişşte burulma momenti olute burulma momenti oluşşur.ur. •Ta

•Taşşıyan kiriıyan kirişşte belirgin te belirgin kesme ve çkesme ve çekme çatlaklarıekme çatlakları oluoluşşur.ur. •Yatay kuvvetin

•Yatay kuvvetin kolondan kkolondan kolona aktarımıolona aktarımı zorlazorlaşşır.ır. •Ta

•Taşşınan kiriınan kirişşin tain taşşıyan kiriıyan kirişşe özel tedbirler ile bae özel tedbirler ile bağğlanmlanmasıası geregerekir (kir (askıaskı çubuçubuklarkları).ı). •Sap

•Saplamaslamasıı olan kolan kiriirişş sık etriye ile sarılmalıdır.sık etriye ile sarılmalıdır.

Çok Daha iyi

Çok kötü Çok kötü Sa Saplplamamasasıı ololan an saplama kiri saplama kiri şş Saplama kiri Saplama kiri şş Daha iyi Daha iyi Saplama Saplama kiri

kiri şş(ta (ta şşınan) ınan)

Sap

Saplamlamasıasıolaolan n

kiri

kiri şş(ta (ta şşıyan) ıyan)

Saplaması Saplaması olan kiri olan kiri şş Saplama noktası Saplama noktası Saplama kiri Saplama kiri şş

Foto: Devrim AKDA

Foto: Devrim AKDAĞĞ, 2005, 2005

Çok kötü

Foto: Onur KAPLAN Foto: Onur KAPLAN

Saplam

Saplamasıasıolan olan

saplama kiri

saplama kiri şş

Saplam

Saplamasıasıolan olan kiri kiri şş

Saplama kiri Saplama kiri şş Saplam Saplam noktası noktası