UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA
AMALAN PENGURUSAN KEWANGAN PENGETUA
SEKOLAH MENENGAH NEGERI MELAKA
NORIDAH BINTI AB RAHIM
AMALAN PENGURUSAN KEWANGAN PENGETUA SEKOLAH MENENGAH NEGERI MELAKA
Oleh
NORIDAH BINTI AB RAHIM
Tesis Ini Dikemukakan Kepada Sekolah Pengajian Siswazah Universiti Putra Malaysia, Sebagai Memenuhi Keperluan Untuk
Ijazah Master Sains
DEDlKASI
Setulus dan sewangl zngatan buat, Arwah ayahanda yang tercznta, Banda yang dlka!Jlhl,
Suaml dan Anak-anakku,
Tenma kaslh dl atas kesabaranmu sepanJang pengaJwnku A bang, Kakak dan Adlk-adlk,
Tenma kaslh kerana memahaml dzrzku dan sokonganmu, Kahan sumber znsplraslku,
KeJayaan 1m sebenarnya mllzk klta bersama
Abstrak tesls yang d lkemukakan kepada Senat Un!versltl Putra Malaysia sebagal memenuhl keperluan untuk IJazah Master Salns
AMALAN PENGURUSAN KEWANGAN PENGETUA SEKOLAH MENENGAH NEGERI MELAKA
Oleh
NORIDAH BINTI AB RAH IM Julai 2003
Pengerusi: Foo Say Fooi, Ph.D. Fakulti : Pengajian Pendidikan
KaJlan In! bertuJuan menyehdlk tahap amalan pengetua dalam pengu rusan Kumpulan Wang Bantuan KeraJaan KaJlan In! menumpukan kepada tahap amalan pengetua dalam empat aspek peng urusan, laltu aspek perancangan, pembehan, plhhan alternatif dan kawalan KaJlan Inl Juga cuba mengenal pastl sama ada terd apat perbezaan yang slg nlflkan pada tahap amalan pengetua dalam pengurusan kewangan berdasarkan faktor demog rafi Selaln ItU , kaJlan In! bertuJuan mengenal pastl masalah yang d ihadapi oleh pengetua dalam peng urusan Kumpulan Wang Bantuan KeraJaan
Sebanyak 56 orang pengetua dari sekolah-sekolah menengah kebangsaan di negeri Melaka, terlibat dalam kajian ini. Responden dalam kajian ini dipilih secara persampelan rawak mud a h . Soal selidik kajian telah diubahsuai . daripada soal selidik Zawakhir (200 1 ) . Soal selidik tersebut mengandungi empat aspek amalan pengu rusan kewangan. Nilai kebolehpercayaan soal selidik kajian ialah 0.86. Data yang d iperolehi, dianalisis dengan menggunakan program SPSS. Kaeda h statistik yang d ig unakan ialah peratusan, min, sisihan piawai, kekerapan, ANOVA dan Ujian-T .
Hasil kajian menu njukkan tahap amalan pengetua dalam pengurusan Kumpulan Wang Bantua n Kerajaan, secara keseluru han adalah baik. Begitu juga dengan tahap amalan pengetua dalam aspek perancangan dan kawalan, berada pad a tahap baik, manakala tahap amalan pengetua dalam aspek pembelian dan pilihan alternatif pula, berada pad a tahap kurang baik. Hasil kajian juga mendapati, terdapat perbezaan yang sign ifikan d i a ntara pengetua perempuan dan pengetua lelaki dalam amalan merancang , d i mana amalan merancang bag i pengetua perempuan lebih baik daripada pengetua lelaki. Dapatan kajian juga menunjukkan bahawa masalah kurang latihan dalam pengu rusan kewangan sekolah merupakan salah satu faktor yang menghalang kecekapan pengetua d a lam pengu rusan kewangan sekolah. J usteru itu , d icadangkan supaya pihak Kementerian Pendidikan Malaysia menyediakan latihan peng u rusan kewangan bagi semua pengetua sekolah, agar keberkesanan peng u rusan kewangan sekolah dapat d ipertingkatkan .
Abstract of thesis presented to the Senate of Universiti Putra Malaysia in fulfillment of the requirement for the degree of Master of Science
FINANCIAL MANAGEMENT PRACTICES AMONG PRINCIPALS OF SECONDARY SCHOOLS IN MELAKA
By
NORIDAH BINTI AB RAHIM
Julai 2003
Chairman: Foo Say Fooi, Ph.D. Faculty: Educational Studies
The purpose of the study is to determine the level of principals practices in the management of Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan. This study concentrating on the level of principa ls practices in fou r aspects of management, namely planning,
purchasin g , a lternative option and control . This research is also seek to identify whether there is sign ificance d ifference on the level of financial management based on the demografic variables. This study is also aimed at, identifying the problems faced by principals in the management of Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan .
A total of 5 6 principals from government secondary schools in the state of Melaka , are i nvolved in this study The respondents in this study are selected
based on random sampling. The q uestionnaire, was developed based on Zawakhir
(
200 1)
. The questionnaire consisted of fou r aspects of principal's level of practices in schools financial management. The reliability of the instrument is 0 . 86. the d ata is collected and analyzed by LIsing SPSS program . The statistics approaches used are percentage, mea n , standard deviation , frequency, ANOVA and T-test.Resu lts of the study shows that the level of practices by the principal i n the management of Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan, are generally g ood . Similarly, the practices in the aspects of planning and control, are also good , whereas the level of principal'sO practices in the aspect of purchasing and a lternative option , a re in unsatisfactory. There was also significance d ifference between men and women in financial planning. The women principals are more effective in financial planning management than men. Finding of the study showed that one of the problem faced by the school principals is insufficient training in school fin ancial management. Therefore, it is suggested that the Kementerian Pendidikan Malaysia should provide financial management training to school pri ncipals. So that, it will i ncrease the effectiveness of school financial management.
PENGHARGAAN
O i d a lam kesempatan yang begitu terbatas i n i , setinggi-tinggi kesyukuran d i rafa'kan k e hadrat Allah rabbal I 'zzati kerana dengan izin d a n rahmatnya maka tesis ini dapat d isiap dan d isempurnakan . Tidak lupa jug a shalawat dan salam buat jun jungan besar kekasih Allah, Nabi M uhammad saw, ahli keluarg a baginda dan jemaah sahabat, tabien dan seluruh kaum muslimin pejuang agama Alla h .
Ucapan ribu a n terima kasih yang tidak terhingga khas d ituju kan buat Dr. F o o Say Fooi, Prof. Madya Dr. Zakaria bin Kasa dan Puan Rosnani J usoh selaku ahli jawatan kuasa penyeliaan tesis ini. Sesungguhnya penulis amat menghargai segala tunju k ajar, teg ura n , nasihat dan ketelitian ahli-ahli jawatankuasa terutama Dr. Foo Say Fooi selaku ketua jawatankuasa dalam memberi pengajaran d a n didikan serta membetulkan kesalahan dan kesilapan yang dibuat oleh penu l is.
Namun tidak d ilupakan juga buat seluruh pensyarah khususnya Encik Shoaib Bin Asimira n , yang jug a merupakan penasihat akademik kepada penulis serta tenaga pengajar di Fakulti Pengajian Pendidikan di atas segala keikhlasan dan kesungguhan dalam mencurahkan ilmu pengetahuan dan d id ikan kepada penulis. J uga setinggi apresiasi penulis garapkan buat semua pengetua yang terl ibat dan banyak membantu penulis dalam mengendalikan kajian i n i . Semoga bantuan yang d iberikan itu akan mendapat ganjaran yang baik di sisi Allah swt.
Seterusnya, j u njungan kasih dan sulaman sayang d itujukan khusus buat bonda; H ajah Che'Ngah Binti Abu , suami; Asli Bin Hasan dan anak-anak; Shazwani dan M uhammad Zah i n di atas dorongan, kesabaran dan pengorbanan yang diberikan selama ini. Ucapan ribuan terima kasih juga buat abang , abang ipar, kakak dan kakak ipar d i atas kefa haman dan keprihatinan yang banyak memberi dorongan dan inspirasi kepada penulis untuk meneruskan perjuangan menuntut ilmu.
Tidak d ilupakan sekal u ng terima kasih buat semua rakan-rakan seperjuangan, Nor Rash id a h dan Haris atas segala doronga n , nasihat dan sokongan yang d i berikan . Penulis juga amat berterima kasih kepada semua kakitangan Fakulti Pengajian Pendidikan terutamanya kepada Encik Jemarupin bin J emakir yang banyak memberikan kerjasama dan bantuan .
Akhirnya setinggi terima kasih dan penghargaan penulis ucapkan kepada semua yang terlibat dalam membantu penulis menyiapkan tesis ini. Sesungguhnya h anya Allah swt. sahaja yang dapat membalas budi dan jasa kalian.
Semoga kajian yang tidak seberapa semp urna Ini sedikit sebanyak dapat memberi manfaat kepada pencinta-pencinta ilmu.
Noridah Binti Ab. Rahim
J ulai 2003
Saya mengesahkan bahawa Jawatankuasa Pemeriksa bagi Noridah Binti Ab .
Rahim telah mengadakan pemeriksaan akhir pad a
1 0.7.2003 u ntuk menilai tesis Master Sains beliau yang bertaju k "Amalan Pengurusan Kewangan Pengetua-Pengetua Sekolah Menengah Negeri Melaka" mengikut Akta Universiti Pertanian Malaysia ( ljazah Lanj utan) 1 980 dan Peraturan-peratura n Universiti Pertanian Malaysia (Ijazah Lanjutan) 1 98 1 . Jawatankuasa pemeriksa memperakukan bahawa calon ini layak dianugerahkan ijazah tersebut. Anggota Jawatankuasa Pemeriksa adalah seperti berikut:
Ramlah Binti Hamzah,Ph .D Profesor Madya
Fakulti Pengajian Pendidikan, Universiti Putra Malaysia (Pengerusi)
Foo Say Fooi, Ph.D.
Fakulti Pengajian Pendidi kan , Universiti Putra Malaysia (Ahli)
Zakaria Bin Kasa, Ph.D.
Profesor Madya
Fakulti Pengajian Pendidikan, Universiti Putra Malaysia (Ahli)
Rosnani Binti Jusoh
Fakulti Pengajian Pendidika n , Universiti Putra Malaysia (Ahli)
AMSHER MOHAMAD RAMADILI, Ph.D. Profesor/ Timbalan Dekan,
Sekolah Pengajian Siswazah, Universiti Putra Malaysia . Tarikh: 0 9 SEP 2003
Tesis ini telah diserahkan kepada Senat Universiti Putra Malaysia dan telah d iterima sebagai memenuhi keperluan untuk Ijazah Master Sains. Anggota J awatankuasa Penyelia adalah seperti berikut :
Foo Say Fooi, P h.D.
Fakulti Pengajian Pendidika n , U niversiti P utra Malaysia ( Pengerusi)
Zakaria Bin Kasa, Ph.D . Profesor Madya
Fakulti Pengajian Pendidikan, U niversiti P utra Malaysia (Ahli)
Rosnani Binti Jusoh
Fakulti Pengajian Pendidikan, U niversiti P utra Malaysia (Ahli)
x
AINI IDERIS, Ph .D.
Profesor / Dekan
Sekolah Pengajian Siswazah , Universiti Putra Malaysia.
PENGAKUAN
Saya mengakui bahawa tesis ini adalah hasil kerja saya yang asli melainkan petikan dan sedutan yang tiap-tiap satunya telah saya jelaskan sumbernya. Saya juga mengaku bahawa tesis ini tidak d imajukan untuk ijazah-ijazah lain sama ada d i Universiti Putra Malaysia atau I nstitusi-institusi lain.
XI
NORIDAH BINTI AB RAHIM
D E D I KASI ABSTRAK ABSTRACT P ENGHARGAAN PENGESAHAN PENGAKUAN
S ENARAI KAN D UN GAN S ENARAI JADUAL S ENARAI RAJAH S I NG KATAN BAB PENGENALAN SENARAI KANDUNGAN
Latar Belakang Kajian Pernyataan Masalah Objektif Kajian Soalan Kajian Kepentingan Kajian Batasan Kajian Definisi Istilah Kesimpulan
Amalan Pengurusan Kewangan Sekolah Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Akau n Belum Terima
Akau n Belum Bayar Belanjawan Sekolah
II KAJIAN LlTERATUR Pengenalan
Pendekatan Sistem dalam Merancang dan Membuat Keputusan Bagi Peng urusan Kewangan Sekolah
Halaman
Konsep Planning Programming Budgetting System (PPBS) dalam Pengu rusan Kewangan Sekolah
Aspek Perancangan dan Kawalan dalam Pengu rusan Perancangan
Kawalan
Kaitan Antara Perancangan dan Kawalan
Kaitan Antara Pengurusan dan ciri-ciri Demografi
XII II IV V VII IX xi xii xv xvii xviii 1 7 1 0 1 1 1 3 1 4 1 4 1 4 1 5 1 6 1 6 1 7 1 7 1 8 1 8 22 28 29 31 31 33
Belanjawan dalam Perancangan Kewangan Sekolah 34
Pengetua dan P rosedur Pembelian 35
Pengetua dan Prosedu r Pembayaran 36
Tugas Pengetua dalam Pengu rusan Sekolah 38
Tugas Pengetua dalam Pengu rusan Kewangan Sekolah 42 Pengetua dan Masalah Pengu rusan Kewangan Sekolah 48
Kesimpulan 58
III METODOLOGI
Pengenalan 60
Reka Bentuk Kajian 60
Kerangka Kajian 6 1
Tempat Kajian 63
Populasi dan Persampelan 63
Populasi 63
Persampelan 64
I nstrumentasi 67
Kesahan dan Kebolehpercayaan 72
Tatacara Pengumpulan Data 76
Penganalisisan Data 77
Kesimpulan 82
IV DAPATAN
Pengenalan 83
Latar Belakang Responden 83
Maklumat Sekolah 85
Nilai Min Keseluruhan Tahap Amalan Pengetua dalam
Pengu rusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan 85
Amalan Pengetua dalam Aspek Merancang 86
Amalan Pengetua dalam Aspek Pembelian 88
Amalan Pengetua dalam Aspek Pilihan Alternatif 9 1
Amalan Pengetua dalam Aspek Kawalan 94
Perbezaa n Tahap Amalan Pengetua dalam Pengu rusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Berdasarkan Jantina 98 Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengurusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan berdasarkan Gred
Sekolah 98
Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengurusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan berdasarkan Lokasi
Sekolah 1 00
Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Peng urusan Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengurusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan berdasarkan Umur 1 02
Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengurusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan berdasarkan Tempoh
Menyandang Jawatan Pengetua 1 02
Masalah-masalah Umum Pengu rusan Kewangan Sekolah 1 03
Halangan Kecekapan 1 03
Kecukupan Sumber Peruntukan 1 04
Kecukupan Masa 1 1 0
Akau n Belum T erima 1 1 1
Akau n Belum Bayar 1 1 1
Pematuhan Pengetua dalam Prosep Pembelian 1 1 3 Pematuhan Pengetua dalam P roses Pembayaran 1 1 4 Langkah-Iangka h Menangani Masalah Pen g u rusan Kewangan 1 1 5
Tingkatkan Kecekapan 1 1 5
Menambah Sumber Kewangan Sekolah 1 1 6
Cadangan Mengelakkan Wujud nya Akau n Belum
Terima dan Akaun Belum Bayar 1 1 9
Kesimpulan 1 2 1
V RUMUSAN, PERBINCANGAN DAN CADANGAN Pengenalan
Rumusan
Dapatan Kajian Perbincangan
Tahap Amalan Merancang Tahap Amalan Pembelian Tahap Amalan Pilihan Alternatif Tahap Amalan Kawalan
M asalah U m u m Pengurusan Kewangan Sekolah Kesimpulan Kajian
Cadangan
Cadangan Kajian Lanjut B I BLlOG RAFI LAMP I RAN A B C D B I ODATA P E N U L l S
Borang Soal Selidik
Senarai Nama Sekolah Kajian
Senarai Panel Penyemak Soal Selidik Senarai Peruntukan Bantuan Per Kapita Surat Kebenaran Menjalankan Kajian- EPRD Surat Kebenaran Menjalankan Kajian
-JPN , Melaka . XIV 1 27 1 27 1 26 1 27 1 30 1 35 1 38 1 42 1 44 1 50 1 52 1 53 1 55 1 64 1 65 1 78 1 8 1 1 82 1 85 1 86 1 87
SENARAI JADUAL
No . Jadual Halaman
2 . 1 Lima F u ngsi Peng urusan 28
3 . 1 Tab u ra n Populasi Pengetua Sekolah Mengikut Daerah 64 3.2 Penentuan Saiz Sam pel Berasaskan Persampelan Rawak
M ud a h 66
3.3 Pemarkatan Item Positif Dan Negatif 70
3.4 Ag ihan Item Soal Selidik 75
3.5 Nilai Kebolehpercayaan I nstrumen Bagi Kajian Rintis
Amalan Pengu rusan Kewangan Sekolah 76
3.6 Pemilihan Alat Statistik Berasaskan Skala Pengukuran
Tuckman ( 1 978). 79
4 . 1 Bilangan Responden Meng ikut Jantina , Umur, dan Tempoh
Menyandang J awatan Pengetua 84
4 . 2 M a kl u mat Sekolah Berdasarkan Gred d a n Lokasi Sekolah 85 4 . 3 N ilai Min Keseluru han Tahap Amalan Pengetua dalam
Pengurusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan 86
4.4 Amalan Pengetua dalam Aspek Merancang 89
Amalan Pengetua dalam Aspek Pembelian 92
4.6 Amalan Pengetua dalam Aspek Pilihan Alternatif 96
4.7 Amalan Pengetua dalam Aspek Kawalan 99
4.8 Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengurusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Berdasarkan Jantina 1 00 4 . 9 Perbezaan Tahap Ama lan Pengetua dalam Pengurusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Oleh Pengetua
Berdasarkan Gred Sekolah 1 0 1
4. 1 0 Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengu rusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Berdasarkan
Lokasi Sekolah 1 0 1
4 . 1 1 Perbezaa n Tahap Amalan Pengetua dalam Pengu rusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Berdasarkan Umur 1 02 4 . 1 2 Perbezaan Tahap Amalan Pengetua dalam Pengu rusan
Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan Dengan T empoh
Menyandang Jawatan Pengetua 1 03
4 . 1 3 Halangan Kecekapan dalam Pengu rusan Kewangan
Sekolah 1 04
4. 1 4 Kecukupan S umber Peruntukan Kumpulan Wang
Bantuan Kerajaan 1 09
4. 1 5 Kecukupan Masa dalam Pengu rusan Kewangan Sekolah 1 1 0 4. 1 6 Sebab-sebab Berlakunya Akaun Belum Terima 1 1 1 4. 1 7 Sebab-sebab berlakunya Akaun Belum Bayar 1 1 2 4. 1 8 Pematuhan Pengetua dalam Proses Pembelian 1 1 4 4. 1 9 Pematuhan Pengetua dalam Proses Pembayaran 1 1 6 4 .20 Cadangan Bagi Meningkatkan Kecekapan Dalam
Pengu rusan Kumpulan Wang Bantuan Kerajaan 1 1 7 4 . 2 1 Langkah-Iangkah Menambahkan Sumber Kewangan
Sekolah 1 20
4 . 22 Cadangan Mengelakkan Wujudnya Akaun Belum Terima
Dan Aka u n Belum Bayar 1 21
SENARAI RAJAH
No. Rajah Halaman
2 . 1 Sistem Merancang - Merangka Program Belanjawan
(Planning Programming Budgetting System -PPBS) 20
2.2 F asa Membuat Keputusan 2 1
2.3 Model Pengoperasian Pengurusan Kewangan
Sekolah 26
2.4 Perancangan Sebagai Teras 30
2 . 5 Perhubungan Rapat Antara Perancangan D a n Kawalan 32 2.6 Proses Perancangan Dan Perbelanjaan Peringkat Sekolah 40
3 . 1 Kerangka Kajian 62
3.2 Min Skor Amalan Pengetua Dalam Pengurusan Kewangan
Sekolah 8 1
S INGKATAN
1 . ABB Akaun Belum Bayar
2. ABT Akaun Belum Terima
3. ABM Alat Bantu Mengajar
4. ANOVA Analysis of Variance
5. B P P P Bahagian Perancangan dan Penyelidikan Pendidika n
6 . EPRO Educational Planning and Research Oepartmen
7. GPK Guru Penol ong Kanan
8. GKMP Guru Kanan Mata Pelajaran
9. H E M H a l Ehwal M u rid
lAB I nstitut Aminuddin Baki 1 0. J P N Jabatan Pendidikan Negeri
1 1 . KPM Kementerian Pendid ikan Malaysia 1 2. KWBK Kumpulan Wang Bantua n Kerajaan 1 3. LPBT Lain-lain Perbelanjaan Beru lang Tah u n 1 4 . LPK Lain-lain Perbelanjaan Khas
1 5. LO Local Order (Pesanan Tempatan) 1 6. PCG Per Capita Grant (Gera n Perkapita)
1 7. PPBS Planning Proggramming Budgetting Systems
1 8. PTJ Pusat Tanggungjawab
1 9. SBPP Sistem Belanjawan Program dan Prestasi 2 0 . SPSS Statistical Package for Social Sciences
1
BAB I
PENGENALAN
Latar Belakang Kajian
Setiap tah u n kerajaan telah membelanjakan berj uta-juta ringgit melalui Kementerian Pendidikan Malaysia. Dari jumlah tersebut pula, hampir separuh daripadanya telah d iperuntukkan untuk tujuan mendidik pelajar-pelajar di sekolah kerajaan bagi mempertingkat m utu pelajaran dan pendidikan negara ( Ramaiah, 1 999). Tambahnya lagi, dalam agihan perbelanjaan Rancangan M alaysia Kelapan sahaja, melalui jumlah yang telah diagihkan kepada Kementerian Pendidikan Malaysia, sebanyak RM3 ,262 .6 juta telah diperuntukkan bagi tujuan untuk perbelanjaan mengurus sekolah-sekolah menenga h .
Kementerian Pendidikan telah mengagihkan wang yang diperuntukkan ke sekolah-sekolah melalui Jabatan Pendidikan Negeri untuk d itadbir oleh pengetua. Sebagai seorang pengetua , beliau perlu mentadbir kewangan sekolah dengan cekap dan berkesan. Adakah pemberian perun tukan yang besar itu mencukupi dan dapat diuruskan dengan baik oleh pentadbir sekolah? Sejau hmana pengurusan kewangan sekolah dapat d ilaksanakan dengan sistematik, adalah bergantung kepada kemahiran, kepemimpinan dan sikap pengetua .
2
Pengurusan kewangan sekolah berfungsi u ntuk melicinkan perjalanan semua p rogra m yang telah d i ranca ngkan oleh pihak sekolah berlandaskan arahan Kementerian Pend idika n . Pengurusan kewangan sekolah yang cekap akan- d apat membantu memastikan semua matlamat dan wawasan sekolah tercapai. Oleh itu, kecekapan dalam pengurusan kewangan adalah sangat penting d a n perlu d itekankan dalam sesebuah organisasi seperti sekolah (Ramanathan, 1 993).
Seseorang pengetua yang merancang keperluan kewangan sekolahn ya dengan baik akan dapat mempertingkatkan situasi pembelajaran yang berkesan. Situasi ini wujud apabila wang tersebut dibelanjakan u ntuk keperluan pembelajaran seperti persediaan alat bantuan mengajar dan prasarana sekolah serta bilik darjah yang selesa bagi guru dan m uridnya (Hallinger & Heck, 1 996).
O i bawah peruntukan Akta Pendidikan 1 96 1 dan Account & Rules 1962, pihak sekolah (melalui pentadbiran pengetua) dikehendaki menyelenggara dan menyimpan akaun-akaun serta rekod-rekod lain yang berkaitan dengan amalan sehariannya dengan sempurna, serta menyediakan dan mengemukakan satu penyata akaun mengenai tahun kewangan yang baru berlal u , kepada pihak audit tidak lewat dari 31 Mac pada tiap-tiap tahun (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2000). Mengikut Education Rules, 1 962 yang telah d iterjemahkan :
3
"Seorang pengurus atau penyelia atau orang lain yang bertanggungjawab terhadap pengurusan sesebuah institllsi pendidikan yang dibantll, perfil menyimpan akaun yang sempurna dan rekod-rekod lain dalam bentuk yang diperlukan oleh pihak Kementerian Pendidikan untuk semlla perkara kewangan yang berkaitan dengan institusi pendidikan yang dibantu, dan perlu menyediakan dan menyerahkan satu penyata akalln tahlln kewangan sebellimnya dengan segera dan tidak lewat dari 31 Mac pada setiap tahlln"
(Kementerian Pendidikan Malaysia, 2000)
Pentadbiran kewangan yang sistematik bergantung kepada kebijaksanaan pengetua menguruskan sumber kewangan, mengawal rapi penerimaan dan perbelanjaan dana-dana sekolah serta memastikan sebarang penyelewengan diperbetulkan dengan segera bagi meningkatkan mutu pendidikan di sekolah ( Shahril, 1 994 ) .
Seseorang pengetua j uga berkewajipan mewakilkan kepada orang lain dengan syarat adanya arahan bertulis dan pegawai yang d iwakilkan tidak melepaskan d i ri dari tanggungjawabnya , (Arahan Perbendaharaan , 1 990) . Selain itu , seseorang pengetua atau Ketua Jabatan j uga hendaklah memastikan semua pengurusan kewangan diuruskan dengan sempurna dan sistematik. Sekiranya pengurusan kewangan sekolah tidak diuruskan dengan sistematik, ini akan menyebabkan pihak pengurusan boleh dikenakan tindakan tatatertib .
Semua urusan pentadbira n , pengurusan, kewangan, keputusan dan dasar pendidikan d ikawal oleh Kementerian Pend idikan yang bertindak
4 sebagai badan yang tertinggi dalam sistem berpusat ( Mok et.a/.,1988).
Tujuan pentadbiran berpusat ini adalah u ntuk menjadikan pentadbiran kewangan d apat d ijalankan dengan lebih teratur, kemas dan sempurna d i semua sekolah d i negeri-negeri agar dapat d igerakkan dengan saksama dan adil ( Robiah , 1 989).
Belanjawan d i peringkat sekolah ialah satu aspek pera ncangan pendidikan bagi membiayai perkhidmatan dan kelengkapan yang diperlukan oleh pihak sekolah d alam usaha menyediakan satu program pendidikan yang berkesan dan efektif (Zaidatol Akmaliah, 1 990) . Kementerian Pendid ikan melalui Jabatan Pendidikan Negeri, akan memberi bantuan pelajaran kepada setiap sekolah berasaskan jumlah bilangan murid pada 1 Oktober pada setiap tah u n .
Mengikut Bahagian Kewangan, Kementerian Pendidika n Malaysia ( 1 994) dan S u rat Pekeliling Kewangan Bi1. 1 2, Kerajaan Malaysia ( 1 998) telah menjelaskan bahawa pemberian peruntukan bantuan pelajaran merupakan sejumlah wang daripada peru ntukan belanja mengurus Kementerian Pendidikan yang telah diperuntukkan kepada pihak sekolah u ntuk membiayai perbelanjaan pengurusan sekola h . Pemberian Bantuan Pelajaran ini bertujuan u ntuk memastikan aktiviti-aktiviti dan program-program sekolah dapat berjalan dengan lancar d i samping dapat memenuhi matlamat sekolah dan aspirasi negara .
5
Bagi sekolah yang bukan merupakan Pusat Tanggungjawab ( Kerajaan Malaysia , 200 1 ) peruntukan ini akan d iberikan kepada J abatan Pendidikan , yang kemudian akan d lagihkan mengikut tuntutan yang dibuat oleh sesebuah sekola h . Sekiranya sekolah berkenaan merupakan Pusat Tangg ungjawab , bantuan per kapita ini diberikan terus kepada sekolah berkenaan mengikut jumlah pelajar sekolah berkenaan. Terdapat dua komponen Bantuan Per Kapita (peG) yang diberikan kepada sekolah iaitu pertama ialah Bantuan Per Kapita mata pelajaran dan ked ua, Bantuan Per Kapita bukan mata pelajaran.
Sekolah memerlukan seorang pengurus kewangan yang cekap (Jemaah Nazir Sekolah Persekutuan, 1 993) . Wang yang d iperuntukkan kepada sekolah merupakan satu amanah yang harus d iurus dan dibelanjakan menglkut lunas-lunas yang telah d itetapkan sama ada oleh Bahagian Kewangan, Kementerian Pendidikan atau mengikut Arahan Perbendaharaan Kerajaan M alaysia. Peng urusan kewangan sesebuah sekolah akan melibatkan proses amalan penggunaan wang secara optimum supaya organisasi d apat mencapai objektif dan perancangan yang telah ditetapka n .
Pengurusan kewangan sekolah adalah satu aspek yang sangat penting di sekolah. Pengetua bertanggungjawab sepenuhnya menentukan bahawa pengurusan kewangan sekolah d ljalankan mengikut peraturan peraturan kewangan yang d itetapkan oleh kerajaan . Sebarang
6 penyelewengan dalam pengurusan kewangan ini akan menjejaskan pentadbira n sekolah secara keseluruhannya. Pengetua dikehendaki meneliti dan mematuhi semua prosed ur kewangan supaya dapat menentukan kelicinan pengurusan kewangan sekolah . Pengetahuan ini perlu u ntuk membolehkan pengetua menyelia kerja-kerja perkeranian dengan berkesan . Tugas pengu rusan kewangan i n i tidak boleh d iserahkan sepenuhnya kepada kera n i atau g u ru sahaja kerana tanggungjawab terakhir urusan kewangan ini adalah terletak kepada pengetua sendiri (Jabatan Pelajaran Wilayah Persekutuan, 1981).
Oleh kerana itu , seseorang pengurus sekolah seharusnya menu b u h kan satu jawatankuasa pengu rusan kewangan sekolah bagi melancarkan u rusan kewangan tersebut. Jawatankuasa ini biasanya dipengerusikan oleh pengetua , dibantu oleh Penolong Kanan I dan seorang pembantu tadbir (Sahagian Kewangan). Jawatankuasa ini juga boleh dianggotai oleh Penolong Kanan Hal Ehwal M u rid (HEM), Penyelia Petang, Guru-gu ru Kanan Mata Pelajaran dan Guru Aud it Sekolah (Persatuan Kebangsaan/Pengetua-pengetua Sekolah Sekolah Menengah Malaysia Cawa ngan Selangor, 1996).
Sistem perakaunan kewangan sekolah adalah tatacara mentadbir sumber d apatan kewangan sekolah u ntuk mencapai objektif yang telah d itetapkan bagi memaksimumkan faedah pendidikan . Kementerian
