7 Ημέρες, Καθημερινή Ελληνισμός στη Βενετία.pdf

A. ΦIEPΩMA. KYPIAKH 12 ΣEΠTEMBPIOY 1993. 2-23 OAΦIEPΩMA Eλληνισμς στη Bενετία. Eπισκπηση της Iστορίας της Eλληνικής Oρθδοξης Aδελφτητας της Bενετίας (1498 - 1953).  Aκμή και παρακμή. H ανάπτυξη και η υποδειγματική οργάνωση της Aδελφτητας, οι εσωτερικές διχνοιες και η συρρίκνωσή τους.  Oι σημαντικτεροι Eλληνες λγιοι στη Bενετία.  H Mαρκιανή Bιβλιοθήκη. Oφείλει τη δημιουργία της στον καρδινάλιο Bησσαρίωνα, ο οποίος δώρισε, το 1468, 900 τμους της βιβλιοθήκης του στην πλη της Bενετίας.  Oι απαρχές της Eλληνικής Tυπογραφίας. Σημαντικς ο ρλος των ελληνικών τυπογραφείων της Bενετίας στη διατήρηση της ελληνικής συνείδησης και στη διάδοση της κλασικής γραμματείας.  Tο ελληνικ Iνστιτούτο Bυζαντινών και Mεταβυζαντινών Σπουδών στη Bενετία. Tο μοναδικ ελληνικ κέντρο επιστημονικής έρευνας στο εξωτερικ. H ιστορία του χθες και σήμερα.  Tο Mουσείο των Eικνων. Kτίστηκε τον 17ο αιώνα και είναι το πλουσιτερο στην Eυρώπη σε έργα μεταβυζαντινής ζωγραφικής.  O Aγιος Γεώργιος των Eλλήνων. O παλαιτερος και λαμπρτερος Oρθδοξος νας στη Δύση.  «Aπ τον Xάνδακα στη Bενετία». Eλληνικές εικνες στην Iταλία. H έκθεση στο Mουσείο Kορρέρ.  H ελληνική περιουσία στη Bενετία. Tο κράτος αδιαφορεί για τα κτίσματα που η αξία τους ξεπερνά τα 3 δισ. δραχμές.. 24. Bενετία, η πρωτεύουσα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας σε γκραβούρα Eποχής. O Eλληνισμς στη Bενετία Eπισκπηση της Iστορίας της Eλληνικής Oρθδοξης Aδελφτητας της Bενετίας (1498 - 1953) TO KYMA της εξ δου των Eλλήνων λογίων απ το Bυζάντιο στις χώρες της δυτικής Eυρώπης κατά τα μέσα του 15ου αιώνος και η μεγάλη συμβολή αυτών στην ανάπτυξη των ελληνικών σπουδών κατά την περίοδο της Aναγεννήσεως είναι ένα απ τα σημαντικ τερα κεφάλαια της ιστορίας του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Oι Bυζαντινοί λ γιοι έδρασαν στη Bενετία (15ος. ΘEAMATA Kινηματογράφοι και θέατρα.. 25-31 THΛEOPAΣH. Tο πργραμμα της εβδομάδας.. Yπεύθυνος «Eπτά Hμερών»:. BHΣ. ΣTAYPAKAΣ Eξώφυλλο: Yδατογραφία άγνωστου Iταλού ζωγράφου των αρχών του 19ου αιώνα που απεικονίζει το να του Aγίου Γεωργίου των Eλλήνων στη Bενετία (Iδιωτική συλλογή). 2. - 16ος αι.), περίοδο κατά την οποία η π λις αυτή ήταν το κυρι τερο κέντρο ελληνικών σπουδών ολοκλήρου της Δύσης. H ελληνική παροικία της Bενετίας –το «λίκνον του ενεστώτος της Eλλάδος πολιτισμού» κατά τον I. Bελούδη– συνέβαλε στη διάσωση και διατήρηση της ελληνο-βυζαντινής κληρονομιάς κατά τους χρ νους της Tουρκοκρατίας. H ιστορία των Eλλή-. H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 ΣEΠTEMBPIOY 1993. O Aλδος Mανούτιος (περ. 1450 1515). Iταλς ουμανιστής τυπογράφος και εκδτης ελληνικών κλασικών κειμένων. (Aπ το βιβλίο «Alde Manuce et l’ Hellenisme a Venise» του Ambroise Firmin - Didot, Paris, 1875). νων της Bενετίας και της Oρθ δοξης Aδελφ τητάς των, που αναδείχθηκε η σημαντικ τερη και λαμπρ τερη του Eλληνισμού της Διασποράς, παρουσιάζει ξεχωριστ ενδιαφέρον, αλλά εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να είναι άγνωστη στους μη ειδικούς. Oι «Eπτά Hμέρες», με αφορμή τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του Iδρύματος Eλληνικού Πολιτισμού που θα διεξαχθούν στη Bενετία αυτές τις μέρες, αφιερώνει τις σελίδες που ακολουθούν στον Eλληνισμ της Bενετίας. H επισκ πηση της ιστορίας, γραμμένη απ τον πιο ειδικ για το θέμα ακαδημαϊκ M. I. Mανούσακα (και τυπωμένη πρ σφατα) δίνει μια συνοπτική αλλά πλήρη εικ να της ιστορίας της Eλληνικής Oρθ δοξης Aδελφ τητας της Bενετίας (1498 - 1953). Tην αναδημοσιεύουμε ολ κληρη, χωρίς, μως τις υποσημειώσεις. H επισκ πηση συμπληρώνεται απ μελέτες για τη Mαρκιανή Bιβλιοθήκη, τις απαρχές της ελληνικής τυπογραφίας και τις ελληνικές εικ νες στην Iταλία. Ξεχωριστή, ωστ σο, αναφορά γίνεται στο Eλληνικ Iνστιτούτο Bυζαντινών και Mεταβυζαντινών Σπουδών της Bενετίας, το μοναδικ ελληνικ κέντρο επιστημονικής έρευνας στο εξωτερικ , στο Mουσείο των Eικ νων και στο να του Aγίου Γεωργίου των Eλλήνων. Tο αφιέρωμα στον Eλληνισμ της Bενετίας είναι πρώτα απ’ λα μια αναζωπύρωση της μνήμης του παρελθ ντος αλλά και μια πράξη τιμής για τον Eλληνισμ της Διασποράς που τίμησε και τιμάει το ελληνικ νομα..

Tου M. I. Mανούσακα Aκαδημαϊκού. H IΣTOPIA των Eλλήνων της Bενετίας και της Oρθ δοξης Aδελφ τητάς των, που αναδείχθηκε η σημαντικ τερη και λαμπρ τερη του Eλληνισμού της Διασποράς, παρουσιάζει ξεχωριστ ενδιαφέρον, γιατί συνδέεται ιδιαίτερα με την πνευματική αφύπνιση και την πολιτιστική ανέλιξη του ελληνικού έθνους μετά την Aλωση. Hδη κατά την εποχή της Bυζαντινής Aυτοκρατορίας, που διατηρούσε σπουδαίες εμπορικές σχέσεις με τη Bενετική Πολιτεία, η παρουσία Eλλήνων εμπ ρων στην π λη των τεναγών δεν ήταν πράγμα ασυνήθιστο ή δυσεξήγητο. Mετά τη Δ’ Σταυροφορία (1204), ταν οι Bενετοί έγιναν κυρίαρχοι μεγάλου μέρους της βυζαντινής επικράτειας, η εγκατάσταση στη Bενετία κατοίκων των ελληνικών αυτών περιοχών (της Kρήτης, της Mονεμβασίας, της Kέρκυρας και άλλων), που ήταν ναυτικοί, έμποροι ή τεχνίτες, διευκολύνθηκε ακ μη περισσ τερο. Aλλά προ πάντων η τουρκική απειλή, που δυνάμωνε απ μέρα σε μέρα, ήταν εκείνη που υποχρέωσε, απ τις αρχές του IΔ’ αιώνα και έπειτα, πολυάριθμους Eλληνες να εγκαταλείπουν την πατρίδα τους και να βρίσκουν καταφύγιο στην πλούσια και ασφαλή πρωτεύουσα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας.. Oργάνωση H κατάλυση της Bυζαντινής Aυτοκρατορίας (1453) προκάλεσε τη μαζική έξοδο προσφύγων στη Δύση και φυσικά η Bενετία δέχτηκε μεγάλο αριθμ απ’ αυτούς. Eτσι η μικρή ως τ τε ελληνική παροικία της Bενετίας γνώρισε ξαφνικά, με τον ερχομ των προσφύγων αυτών, σημαντική ανάπτυξη. Oι Eλληνες εγίνονταν το πιο ισχυρ ξένο στοιχείο της Bενετικής πρωτεύουσας. Eίχαν λοιπ ν ανάγκη να οργανωθούν. Eνα απ τα πρωταρχικά προβλήματα που οι Eλληνες της Bενετίας είχαν ν’ αντιμετωπίσουν, και πολύ νωρίτερα μάλιστα απ την εποχή αυτή, ήταν το πρ βλημα της ελεύθερης άσκησης των θρησκευτικών τους καθηκ ντων σύμφωνα με τα έθιμα και το δ γμα τους, δηλαδή το δ γμα της Oρθ δοξης Eκκλησίας. Tη θρησκευτική τους αυτή ελευθερία την επέτυχαν μονάχα ύστερα απ σκληρούς και μακροχρ νιους αγώνες. Στην αρχή, συγκεντρώνονταν για τις θρησκευτικές τους ιεροτελεστίες σε ιδιωτικά σπίτια και κρυφά, γιατί οι ορθ δοξοι ιερείς, που τελούσαν τις ιεροτελεστίες αυτές, καταδιώκονταν απ τις βενετικές αρχές ως «σχισματικοί». Mετά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας (1439) και τη φαινομενική ένωση των δύο Eκκλησιών, τους εδ θηκε η άδεια να τελούν τις λειτουργίες των σε καθολικές εκκλησίες και μάλιστα στην εκκλησία του Aγίου Bλασίου, παρ’ λες τις δυσκολίες και τα προσκ μματα που τους έφερναν πάντα οι λατίνοι εφημέριοι. H κατάσταση αυτή τους οδήγησε (τώρα που δεν εθεωρούντο πια σχισματικοί, αλλά ουνίτες καθολικοί) να ζητήσουν την άδεια να έχουν ή να οικοδομήσουν δι-. Tο Eλληνικ Iνστιτούτο Bυζαντινών και Mεταβυζαντινών Σπουδών, ο Aγιος Γεώργιος των Eλλήνων (San Giorgio dei Greci) με το κωδωνοστάσιο. Eίσοδος στο προαύλιο δια της «θαλασσίας οδού» στη Γέφυρα των Eλλήνων (Ponte dei Greci).. κ τους να . Eτσι, ο διάσημος Eλληνας καρδινάλιος Iσίδωρος, μητροπολίτης Kιέβου, που αφού έλαβε ενεργ μέρος στην άμυνα της Kωνσταντινούπολης και γλίτωσε απ τη σφαγή, γύρισε στην Iταλία, παρακάλεσε τη Bενετική Γερουσία να ικανοποιήσει το αίτημα των δύσμοιρων ομοεθνών του, που είχαν μείνει δίχως πατρίδα «quod Graeci Orthodoxi et catholicae fidei habere possint aliquam ecclesiam in hac urbe Venetiarum eisque liceret in ea divina mysteria et divina officia greco ritu celebrare, ut in hac generis et nationis suae calamitate non videantur omnino derelicti atque reiecti». O Iσίδωρος επέτυχε συγχρ νως να υποστηριχτεί το αίτημα αυτ με βούλα του Πάπα Kαλλίστου Γ’ ένθερμου θιασώτη της Σταυροφορίας. H Bενετική Γερουσία, με ψήφισμα της 18ης Iουνίου 1456, δέχτηκε το αίτημα. Aυτή ήταν η πρώτη άδεια που παραχωρήθηκε στους Eλληνες, να χτίσουν εκκλησία στη Bενετία. Aλλά, για κακή τους τύχη, η άδεια αυτή δεν έμελλε να έχει εφαρμογή στην πράξη. Γερουσία, που την είχε παραχωρήσει, πιστεύοντας πως «η μεγάλη πλειοψηφία των Eλλήνων που είναι εγκαταστημένοι σ’ αυτή την π λη ζούσε υπακούοντας στην καθολική πίστη της Aγίας Pωμαϊκής Eκκλησίας», διαπίστωσε γρήγορα πως η πραγματικ τητα ήταν εντελώς διαφορετική. Oι πολυάριθμοι Eλληνες που είχαν συγκεντρωθεί στη Bενετία κατά τα τέλη του IE’ αιώνα ήταν, στη μεγάλη τους πλειον τητα (τουλάχιστον κατά τα τέσσερα πέμπτα) «σχισματικοί», δηλαδή ορθ δοξοι, και η δήθεν υποταγή τους στον Πάπα δεν τους εχρησίμευε παρά μ νο για πρ σχημα. Γι’ αυτ και το ψήφισμα της Γερουσίας ακυρώθηκε, τον επ μενο χρ νο, με άλλο ψήφισμα του τρομε-. ρού Συμβουλίου των Δέκα. Mε νέο ψήφισμα του ίδιου Συμβουλίου, του έτους 1470, οι Eλληνες υποχρεώθηκαν να εξακολουθούν να εκκλησιάζονται και να τελούν τις ιεροτελεστίες των αποκλειστικά και μ νο στην εκκλησία του Aγίου Bλασίου, ως «σχισματικοί ή αιρετικοί». O περιορισμ ς αυτ ς (σε ορισμένες ώρες φυσικά και ίσως σε μια μικρή γωνιά της) αποτελούσε χι εύνοια για τους Eλληνες, πως νομίστηκε, αλλά αντίθετα πολιτικ (ή καλύτερα αστυνομικ ) μέτρο εκ μέρους του Bενετικού Kράτους, που ήθελε έτσι να ελέγχει εύκολα τις συγκεντρώσεις του τ σο πολυάριθμου ξένου αυτού στοιχείου, που είχε εγκατασταθεί στην πρωτεύουσά του. Nέες απ πειρες των Eλλήνων, στα 1473 και στα 1479, δεν είχαν καλύτερο αποτέλε-. σμα. Aντίθετα η Bενετία εννοούσε να τους υποτάξει εντελώς στη δικαιοδοσία των λατινικών εκλησιαστικών αρχών της π λης, σχετικά με το διορισμ των εφημερίων των, που τους υποχρέωνε να υποβάλουν ομολογία πίστεως στο καθολικ δ γμα. Συμβούλιο των Δέκα Oι Eλληνες μως δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα, αλλά ακολούθησαν άλλο δρ μο. Tο 1498, με έκκλησή τους στο Συμβούλιο των Δέκα, ζήτησαν την άδεια επικαλούμενοι την πολεμική συμμετοχή τους στην κατάκτηση της Δαλματίας, να οργανωθούν νομίμως, σε Aδελφ τητα σύμφωνα με το συντεχνιακ δίκαιο της εποχής και κατά το υπ δειγμα των Συνέχεια στην 4η σελίδα. H εκκλησία του Aγίου Γεωργίου των Eλλήνων και το Φλαγγίνειο Kολλέγιο (σημερινή έδρα του Eλληνικού Iνστιτούτου Bενετίας). Xαλκογραφία τυπωμένη απ τον Dom. Louisa (18ος αι.). KYPIAKH 12 ΣEΠTEMBPIOY 1993 - H KAΘHMEPINH. 3.

Συνέχεια απ την 3η σελίδα. νη, Kορώνη κ.τλ.) και ασκούσαν λογής λογής επαγγέλματα. Hταν ναυτικοί και έμποροι, βιοτέχνες και εργάτες, ειδικευμένοι τεχνίτες και καλλιτέχνες, άνθρωποι των γραμμάτων και άνθρωποι των πλων. H τάξη μάλιστα των τελευταίων αυτών, που ονομάζονταν ιταλικά «stradioti» (απ την ελληνική λέξη στρατιώτης), είχε αποκτήσει, την εποχή αυτή, πολύ μεγάλη σπουδαι τητα, γιατί η Bενετία την εχρησιμοποιούσε στις πολεμικές της επιχειρήσεις με αρκετή επιτυχία. Oι «Eλληνες στρατιώται» ( πως τους καθιέρωσε ο Kωνσταντίνος Σάθας), συγκροτούσαν σώματα ελαφρού ιππικού, που ήταν φημισμένα για την ευελιξία, την ορμητικ τητα και την ανδρεία τους. Eίναι βέβαιο πως για χάρη των Eλλήνων πολεμιστών αυτών, που είχαν εγγραφεί απ τους πρώτους ως μέλη της Aδελφ τητας, η Bενετία, άρχισε να μεταβάλλει στάση και να δείχνεται τώρα ολοένα και πιο ευνοϊκή προς τους Eλληνες υπηκ ους της, στους οποίους δεν θ’ αργήσει να προσφέρει ανεπιφύλακτα την προστασία της.. άλλων εθνικών μειονοτήτων της Bενετίας, πως οι Δαλματοί και οι Aλβανοί. H Aδελφ τητα αυτή θα είχε ως έδρα την εκκλησία του Aγίου Bλασίου και ως άγιο προστάτη τον Aγιο Nικ λαο. Θα ήταν Aδελφ τητα (Confraternita ή Scuola) λαϊκή, εθνικής μειον τητας και χι επαγγελματική συντεχνία, και θα επεδίωκε κυρίως φιλανθρωπικούς σκοπούς (περίθαλψη των ασθενών, των τραυματιών πολέμου, των ορφανών και των απ ρων). Kαι πραγματικά, με ψήφισμα της 28ης Nοεμβρίου 1498, το Συμβούλιο των Δέκα τους παραχώρησε την άδεια που ζητούσαν H ίδρυση της Aδελφ τητας των Eλλήνων της Bενετίας στάθηκε γεγον ς πρωταρχικής σημασίας για τη μελλοντική τους ανάπτυξη, αλλά και γενικ τερα για την πνευματική και πολιτιστική ιστορία του νέου Eλληνισμού. Aπ τη στιγμή αυτή, είχαν το ν μιμο δικαίωμα να αποκτήσουν δικ τους καταστατικ , να εκλέγουν οι ίδιοι τους εφημερίους των, θέτοντας τέρμα στις έριδες που τους διαιρούσαν και να παίρνουν οποιεσδήποτε αποφάσεις, αρκεί να μην είναι αντίθετες προς τους ν μους του Bενετικού κράτους. Aφού συγκροτήθηκε με τον τρ πο αυτ η Aδελφ τητα των Eλλήνων της Bενετίας, φαίνεται πως άρχισε να λειτουργεί απ την πρώτη στιγμή με τρ πο υποδειγματικ , αν κρίνουμε απ τα τακτικά κατάστιχα που μας εσώθηκαν και που περιέχουν το καταστατικ της, τα οικονομικά της, τις σπουδαι τερες αποφάσεις της κ.τλ. Στην αρχή, τα μέλη (άντρες και γυναίκες) που ενεγράφοντο στην Aδελφ τητα και πλήρωναν την ετήσια συνδρομή τους δεν ήταν πολυάριθ-. Aγιος Γεώργιος. Bενετία, Campo dei Greci. Eργο του Aγγλου ζωγράφου και λιθογράφου Pίτσαρντ Παρκς Mπνινγκτον (1802 - 28). Iδιωτική συλλογή.. μα, αλλά αυξάνονταν σταθερά απ χρ νο σε χρ νο. Eίχαν την καταγωγή ή την προέλευσή τους απ λες σχε-. O καρδινάλιος Bησσαρίων (Tραπεζούντα, περ. 1403 - Pαβέννα, 1472). Bυζαντινς ουμανιστής, θεολγος και φιλσοφος, μια απ τις σημαντικτερες μορφές του 15ου αιώνα. Δώρισε το 1468 τη μεγάλη βιβλιοθήκη με 900 τμους στην πλη της Bενετίας. H δωρεά αυτή αποτέλεσε τον πυρήνα της περίφημης Mαρκιανής Bιβλιοθήκης.. 4. H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 12 ΣEΠTEMBPIOY 1993. δ ν τις ελληνικές χώρες, αλλά ιδίως απ τις βενετοκρατούμενες (Kύπρο, Kρήτη, Eπτάνησα, Nαύπακτο, Mεθώ-. Tο 1511 οι Eλληνες απηύθυναν, για μια ακ μη φορά, στο Συμβούλιο των Δέκα, μιαν εύγλωττη σο και συγκινητική έκκληση: ζητούσαν και πάλι την άδεια ν’ αγοράσουν με έξοδά τους οικ πεδο στη Bενετία, για να χτίσουν εκκλησία αφιερωμένη στον Aγιο Γεώργιο, τον προστάτη των πολεμιστών. Eπρ σθεταν τι, για να υπηρετήσουν καλύτερα την Πολιτεία, είχαν φέρει και εγκαταστήσει στη Bενετία λα τα μέλη των οικογενειών τους και τι, με τον αυξαν μενο διαρκώς αριθμ των πιστών, η εκκλησία του Aγίου Bλασίου ήταν πια εντε-. Iανς ή Iωάννης Λάσκαρις (Kωνσταντινούπολη, περ. 1445 - Pώμη, 1534). Λγιος, διπλωμάτης και εκδτης κλασικών κειμένων. Tο προσωνύμιο Pυνδακηνς, που συνοδεύει συχνά το νομά του, υποδηλώνει τον τπο της οικογένειάς του (απ το Pύνδακο της Bιθυνίας) που ήταν κλάδος της ομώνυμης αυτοκρατορικής οικογένειας του Bυζαντίου..