Në javë Javë Gjithsej
Leksione 3 15 45
Seminare 2 15 30
Detyrimet gjatë vitit
• Pjesëmarja ne mësim e detyrueshme 75
% (34 ore L dhe 22 S)
Vlerësimi
Përmbajtja e lëndës
• TEMA 1 ---Parimet bazë të ekononiksit • TEMA 2---Të mendosh si ekonomist
• TEMA 3--- Ndërvarësia dhe ftuesit nga tregu • TEMA 4---Forcat e tregut, kërkesa dhe oferta • TEMA 5---Elasticiteti dhe aplikime te tij
• TEMA 6 --- Kërkesa, Oferta dhe politikat qeveritare
• TEMA 7 ---Konsumatorët, Prodhuesit dhe efçenca e tregjeve
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
• TEMA 8 ---Kostot e taksave
• TEMA 9 ---Tregu ndërkombëtar • TEMA 10---Eksternalitetet
• TEMA 11 ----Zgjedhja konsumatore • TEMA 12 ---Kostot e prodhimit I
• TEMA 13 ---Kostot e prodhimit II • TEMA 14 ----Zgjedhja konsumatore • TEMA 15 ---Monopoli
• TEMA 16 --- Konkurenca monopolistike dhe oligopoli
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Tema 1
Parimet bazë të ekonomiksit
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Ekonomi
Administrim
(qeverisje)
Mikroekonomi
Analize e sjelljs së
Qeverisja kërkon marrjen e shumë
vendimeve në lidhje me shpërndarjen
e burimeve të kufzuara duke patur
parasysh mundësitë, aftësitë, dhe
dëshirat e pjestarëve të shoqërisë
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Vendimet kanë të bëjnë me faktin se :
•
Çfarë
do të prodhohet?
•
Për kë
do të prodhohet?
•
Cili
do ta bëjë këtë punë?
•
Çfarë
teknlogjie do të përdori?
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Burimet që kemi në dispozicion për të
prodhuar mallra janë të rralla .
Produktet që mund të prodhojmë me këto
burime konsiderohen të pamjaftueshme
sepse:
Nevojat dhe dëshirat e individëve janë të
pakufziara.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Nëpërmjet Ekonomiksit ne do të studiojmë:
A-- se si i marrin vendimet individët
☺
B-- si ndërveprojnë individët mes tyre
☺+ ☺
C-- forcat që ndikojnë në ekonominë në tërësi.
☺ ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
A- VENDIMMARRJA INDIVIDUALE
☺
1. Shkëmbimi (tradeoff) 2. Kosto oportune
3. Të bazohemi te margjinalja
4. Individët u përgjigjen stimujve
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
A- VENDIMMARRJA INDIVIDUALE
☺
1. Shkëmbimi (tradeoff
Për të marrë diçka që na pëlqen duhet të heqim dorë
nga diçka tjetër.
p.sh. Ndarja e kohës së studimit mes dy
lëndëve ,
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Për të shpenzuar disa para më shumë
për një mall
(mbrojtje kombtaref
duhet të shpënzojmë më pak për një
mall tjetër
(ushqimef.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Shoqëria është përballë Eficencës dhe Barazisë
Efiçencë – të marrësh maksimumn e mundshëm me burimet në dispozicion
Barazia – shpërndarja sa më e drejtë e produkteve mes antarëve të shoqërisë
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Pra
Eficenca
përcakton sasinë
maksimale të produktit
ndërsa
Barazia
se si do ta ndajmë
atë.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Njohja e faktit që për çdo vendim kemi të bëjmë me shkëmbime nuk na tregon
se çfarë duhet të bëjmë
por
është e rëndësishmë sepse vendimet e mira meren vetëm nëse kihen parasysh
të gjitha opsionet në dispozicion.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
2. Kosto oportune
Është përfitimi nga i cili kemi hequr
dorë duke zgjedhur alternativën
më të mirë.
A-VENDIMMARRJA INDIVIDUALE ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Gjatë marrjes së një vendimi duhet të krahasojmë kostot dhe përfitimet e këtij
veprimi.
p.sh. Vendimi – vajtja në universitet Përfitimi –
Kostoja -
rritja intelektuale
pagesa për shkollën, për
banesën, ushqimin, librat,
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
3. Të bazohemi te margjinalja
Margjinale = shtesë
A- VENDIMMARRJA INDIVIDUALE ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Në marrjen e një vendimi analiza e
kostove dhe përfitimeve totale
komplikohet,
atëherë
është më e thjeshtë analiza e kostove
margjinale me përfitimin margjinal
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Kosto margjinale > Përfitimi margjinal
∴
vendimi nuk merret
Kosto margjinale < Përfitimi margjinal
∴
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Shembull : Bileta e një fluturimi me avion kushton 500 € . Disa orë përpara
nisjes kanë mbetur 10 vende bosh.
Si duhet të veprojë kompania?
1. Të mos shesë asnjë biletë më pak se 500
€ përderisa përfaqëson koston mesatare ?
2. Një pasagjeri të rastit që është i gatshëm të paguajë 300 € , bileta ti shitet me këtë çmim?
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
4. Individët u përgjigjen stimujve
Ndryshimi i Politikave Qeveritare
shkakton ndryshim e stimujve që
kushtëzojnë qëndrimin e individëve.
Prandaj duhen marrë parasysh jo vetëm
A- VENDIMMARRJA INDIVIDUALE ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Shembull. Si ka ndikuar në sjelljen e individëve politika publike e vendosjes së rripave të sigurimit në automjet?
Rripi i sigurimit ⇒ shpëton jetë ⇓
Rritet shpejtësia
⇓
Rritet numri i aksidenteve ⇒ vdekja e ulët e shoferëve
⇓
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
1. Përfitimi prej tregtisë (betteroff)
2. Tregu një mënyrë e mirë organizimi
3. Ndërhyrja qeveritare mund të përmirësojë rezultatet e tregut.
B---- Si ndërveprojnë individët mes tyre ☺+
☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
1. Përfitimi prej tregtisë (better-off)
Vendet që prodhojnë produkte të
ngjashme në treg janë konkurent të njëri – tjetrit.
p.sh.
Në tregun e automjeteve Ford – Toyota
B---- si ndërveprojnë individët mes tyre ☺+
☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Tregtia nuk ka të humbur apo fitimtar,
ajo
mund të bëjë secilin vend më mirë se
më parë (pa tregti ).
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Nëse individët nuk do të
konkuronin me njëri – tjetrin për
punë, mallra me çmime të ulëta etj
do të izoloheshin duke u përpjekur
të prodhojnë gjithçka vetë.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Tregia do të lejonte çdo person të
specializohej në aktivitetin që ai /
ajo e bën më mirë dhe duke bërë
më pas tregti me të tjerët individët
do të mund të kenë më shumë me
çmim më të ulët.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
2.Tregu një mënyrë e mirë organizimi Sisteme ekonomike
⇙ ⇘
Komunist Ekonomia e tregut ⇓ ⇓
E centralizuar E decentralizuar Qeveria Çmimet
Mirësia Interesi vetiak
B-- Si ndërveprojnë individët mes tyre ☺+ ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
3. Ndërhyrja qeveritare mund të përmirësojë rezultatet e tregut.
Tregjet janë një mënyrë e mirë për tu shpërndarë produktet e
pamjaftueshme konsumatorëve të cilët kanë nevoja të pakufizuara
B--- Si ndërveprojnë individët mes tyre ☺+ ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Qeveria ndërhyn në treg nëpërmjet
Politikave Ekonomike për të arritur
objektiva të ndryshëm
si psh.
Rritjen e efiçencës
Sigurimin e drejtësisë
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Qeveria ndërhyn sepse tregu e
mund të humbasë aftësinë për të
shpërndarë burimet për shkak të
eksternaliteteve
ose
fuqisë së
tregut.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Eksternalitete = pasoja
veprimit të dikujt mbi dikë
tjetër .
Fuqia e tregut = aftësia e një
personi të ndikojë çmimet e
tregut.
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Shembull:
Sasia e parave në qarkullim ↘
⇓
shpenzimet individuale ↘ ⇓
↘ oferta
⇓
↘ kërkesa për punëtor
⇓
↗ papunësia
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
1. Standarti i jetesës varet prej produktivitetit
2. Çmimet rriten nëse qeveria shtyp shumë para
C--forcat që ndikojnë ekonominë
në tërësi.
☺ ☺
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Standart jetese = Nivel jetese
Produktivitet = Sasia e mallrave në njësi të kohës
1. Standarti i jetesës varet prej
produktivitetit
Të ardhura
mesatare të
larta
Standart i lartë
jetese
=
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
↗ e produktivitetit
⇓
↗ të ardhurat mesatare
⇓
↗ Standartin e jatesës
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Inflacion = Rritja e nivelit të përgjithshëm të çmimeve .
Qeveria shtyp shumë para ⇒ Vlera e parasë ↘
⇓
Infacioni ↗
2. Çmimet rriten nëse qeveria
shtyp shumë para
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
Kurba filips - inflacioni dhe papunësia kanë një marrëdhënie të qëndrueshme dhe të zhdrejte.
Sa me e ulët norma e papunësisë, aq me shpejt rriten rrogat e paguara në këtë ekonomi.
Shkëmbimi ndërmjet
Inflacionit dhe Papunësisë
P
ro
f.
A
s
.
Ir
m
a
T
a
b
a
k
