GL4022
GL4022
Sumber daya air
Sumber daya air
Air permukaa
Water balance Water balance
Jumlah air di Bumi
Jumlah air di Bumi
•
•
T
T
otal:
otal:
1.360.000.0
1.360.000.0
00 km
00 km
kubik
kubik
•• 97,2%
97,2% air asin
air asin
(1.322.600.000 km kubik)
(1.322.600.000 km kubik)
•• 2,8%
2,8% air tawar
air tawar
(37.400.000 km kubik)
(37.400.000 km kubik)
-- air a
air atmos
tmosfer 1
fer 13.00
3.000 km
0 km kubi
kubik (0.
k (0.001%
001%))
-- air p
air permu
ermukaan
kaan 374.
374.000
000 km3
km3 (0,0
(0,003%)
03%)
-- air
air tana
tanah 8
h 8.963
.963.000
.000 km3
km3 (0,6
(0,62%)
2%)
Air hujan
Air hujan
Penakar hujan (diameter corong: 20.32 cm; pipa penakar: 6,43 cm) Penakar hujan (diameter corong: 20.32 cm; pipa penakar: 6,43 cm) Jaringan Thiessen (poligon)
Jaringan Thiessen (poligon) Curah hujan rata-rata =
Curah hujan rata-rata =
Jumlah Produk/jumlah luas (mm) Jumlah Produk/jumlah luas (mm) Peta Isohyet (kontur)
Peta Isohyet (kontur) Curah hujan rata-rata = Curah hujan rata-rata = Jumlah AP/Jumlah A (mm) Jumlah AP/Jumlah A (mm) Produk: luas x curah hujan Produk: luas x curah hujan A
A = luas daerah = luas daerah antara dua isohyetantara dua isohyet
P = presipitasi (curah hujan) P = presipitasi (curah hujan)
Air Permuka
Air Permukaan
an
••
Sungai
Sungai
••
Danau
Danau
••
Laut
Laut
••
Mata air (?)
Mata air (?)
Kualitas air permukaan tergantung kepada:
Kualitas air permukaan tergantung kepada:
1.
1. Li
Ling
ngku
kung
ngan a
an ala
lam (h
m (hut
utan
an, ra
, rawa
wa, gu
, gunu
nung a
ng api
pi,,
geotermal, air panas, jenis tanah dan batuan
geotermal, air panas, jenis tanah dan batuan
(geologi); erosi longsoran
(geologi); erosi longsoran
2.
2. Lin
Lingku
gkunga
ngan
n bin
binaan
aan (la
(ladan
dang,
g, ind
indust
ustri,
ri, tam
tamban
bang,
g,
perkotaan, perdesaan, dll)
Masalah banjir: Masalah banjir: 1.
1. KaKasusus bas banjnjir Bir Banandudungng Selatan
Selatan 2.
2. KaKasusus bs bananjijir Jr Jakakarartata 3.
3. KaKasusus s rorob b SeSemamararangng 4.
4. KaKasusus bas banjnjir bir banandadangng Bohorok dan Pacet Bohorok dan Pacet Jatim
CEKUNGAN BANDUNG,
CEKUNGAN BANDUNG,
LUAS: 348.786 HALUAS: 348.786 HAG. Tangkuban Parahu
G. Tangkuban Parahu
G. Burangrang
G. Burangrang
G. Bukit
G. Bukit TunggulTunggul
G. Palasari G. Palasari G. Malabar G. Malabar G. Patuha G. Patuha G. Papandayan G. Papandayan G. Guntur G. Guntur G. Kareumbi G. Kareumbi CURUG JOMPONG CURUG JOMPONG
CEKUNGAN BANDUNG
CEKUNGAN BANDUNG
LUAS 348.786 HA
LUAS 348.786 HA
1.00 1.00 10.00 10.00 100.00 100.00 1000.00 1000.00 10000.00 10000.00 1 1..0000 1100..0000 110000..0000 Qw (m Qw (m33 /det /det )) QQ ss ((tt oo nn //hh aa rrii )) 1 9
1 9880 -0 -a n a n 2 02 00 4 0 4 TTrreen d n d ((1 91 98 08 0--a na n) ) TTrre ne nd d ((220 00 04 )4 )
CEK. BANDUNG
CEK. BANDUNG
(Curah Hujan, Qmax/Qmin, Qw/Qs, Koef Limpasan)(Curah Hujan, Qmax/Qmin, Qw/Qs, Koef Limpasan)PAWITAN 2002/ RIZALDI BOER 2004/ BPLHD 2004
PAWITAN 2002/ RIZALDI BOER 2004/ BPLHD 2004 INDONESIA POWER SAGULING/ JAYAMURNI/ 2005INDONESIA POWER SAGULING/ JAYAMURNI/ 2005
POS NANJUNG POS NANJUNG 1 1 9 9 5 5 0 0 1 1 9 9 9 9 2 2
HUJAN DAN BANJIR
T TAAHHUUNN GGEENNAANNGGAAN (N (HHAA)) 1 1998800 557711 1 1998811 444411 1 1998822 22..008866 1 1998833 22..881177 1 1998844 44..112233 1 1998855 --1 1998866 77..445500 1 1998877 115599 1 1998888 44..008855 1 1998899 22..006644 1 1999900 11..447799 1 1999911 --1 1999922 11..880000 1 1999933 --1 1999944 33..550000 1 1999955 33..550000 1 1999966 44..550000 1 1999977 331155 1 1999988 66..220000 1 1999999 --2 2000000 22..000000 2 2000011 22..007744 2 2000022 223311 2 2000033 11..990000 2 2000044 229955
Variasi Hujan Tahunan Cekungan Bandung Variasi Hujan Tahunan Cekungan Bandung
0 0 500 500 1000 1000 1500 1500 2000 2000 2500 2500 3000 3000 1 199885 5 1199886 6 1199887 7 1199888 8 1199889 9 1199990 0 1199991 1 1199992 2 1199993 3 1199994 4 1199995 5 1199996 6 1199997 7 1919998 8 1199999 9 2200000 0 2200001 1 2200002 2 2200003 3 2200004 4 22000055 HH uu jjaa nn TT aa hh uu nn aa nn ((mm mm )) Hujan Tahunan_mm Hujan Tahunan_mm 2.000 2.000 4.000 4.000 6.000 6.000 8.000 8.000 10.000 10.000 12.000 12.000 0 0 L L u u a a s s G G e e n n a a n n g g a a n n / / B B a a n n j j i i r r ( ( H H e e k k t t a a r r ) ) VARIASI HUJA
VARIASI HUJAN TAHUNAN TAHUNAN DAN GENANN DAN GENANGAN BANJIGAN BANJIR CEKUNGAN R CEKUNGAN BANDUNGBANDUNG
1986
1986 19871987 19881988
1998
1998 20012001
DISTRIBUSI CURAH HUJAN TAHUNAN DISTRIBUSI CURAH HUJAN TAHUNAN
1997
1997
CURAH HUJAN DAN GENANGAN CEK
CURAH HUJAN DAN GENANGAN CEK BANDUNG
BANDUNG
IDA NARULITA LIPI/ 2006 IDA NARULITA LIPI/ 2006
BANJIR CEKUNGAN BANDUNG TH 1986
BANJIR CEKUNGAN BANDUNG TH 1986
DATA PBPP CITARUM DATA PBPP CITARUM LUAS GENANGAN 1986: 7.45 LUAS GENANGAN 1986: 7.450 HA 0 HA = Q 1,5= Q 1,5 CURUG CURUG JOMPONG JOMPONG
LUAS GENANGAN
LUAS GENANGAN
DAN TINGGI MUKA AIR BANJIR
DAN TINGGI MUKA AIR BANJIR
CEKUNGAN BANDUNG
CEKUNGAN BANDUNG
KONDISI ASLI KONDISI ASLI
STAGE I STAGE I LOA
LOAN IP -N IP - 405405 STAGE IISTAGE II LOA
LOAN IP -N IP - 497497
PAKET PEKERJAAN KONSTRUKSI
PAKET PEKERJAAN KONSTRUKSI
UPAYA PENANGGULANGAN BANJIR DG “NORMALISASI” SUNGAI VERSI PBPP CITARUM UPAYA PENANGGULANGAN BANJIR DG “NORMALISASI” SUNGAI VERSI PBPP CITARUM
BANJIR TETAP TERJADI
BANJIR TETAP TERJADI
GENANGAN BANJIR 2001 GENANGAN BANJIR 2001 CURUG JOMPONG CURUG JOMPONG GEDEBAGE GEDEBAGE TEGAL LUAR TEGAL LUAR BANDUNG BANDUNG CIMAHI CIMAHI
Desain Kota Baru Gedebage
Desain Kota Baru Gedebage dan Tdan Tegal Luar perlu memasukkan egal Luar perlu memasukkan unsur tata airunsur tata air, jangan spt , jangan spt Kelapa Gading JakartaKelapa Gading Jakarta RTH<1,5%
BANJIR MASIH TERUS TERJADI BANJIR MASIH TERUS TERJADI
GENANGAN BANJIR 20 FEBRUARI 2005
GENANGAN BANJIR 20 FEBRUARI 2005
JJEEMMBBAATTAAN N BBOOJJOONNG G AASSIIHH KKAAMMPPUUNNG G AANNDDIIR R PARUNGHALANGPARUNGHALANG
SEKITAR S. CISANGKUY
SEKITAR S. CISANGKUY RIUNG BANDUNGRIUNG BANDUNG RANCA BAYAWAK-BUKAREA RANCA BAYAWAK-BUKAREA
BANJIR CEKUNGAN BANDUNG 22 FEB 2005
BANJIR CEKUNGAN BANDUNG 22 FEB 2005
MASIH TERUS TERJADI DAN SELALU AKRAB DG RAKYAT MASIH TERUS TERJADI DAN SELALU AKRAB DG RAKYAT
BALE ENDAH,
BALE ENDAH, KAB. BANKAB. BANDUNG, DUNG, 1 APRIL 1 APRIL 20052005 DAYEUHKOLOT, KAB. BANDUNG, 1 APRIL 2005DAYEUHKOLOT, KAB. BANDUNG, 1 APRIL 2005 DAYEUHKOLOT
DAYEUHKOLOT, , KAB. BANDUNG, KAB. BANDUNG, 1 APRIL 1 APRIL 20052005
DENI DENASWARA/ TRIBUN JABAR 2 APRIL 2005 DENI DENASWARA/ TRIBUN JABAR 2 APRIL 2005
BANJIR
BANJIR
MEMANG
MEMANG
MILIK
MILIK
RAKYAT
RAKYAT
DIBUTUHKAN RP 600 MILYAR LEBIH UNTUK
DIBUTUHKAN RP 600 MILYAR LEBIH UNTUK
TEROWONGAN CURUG JOMPONG
TEROWONGAN CURUG JOMPONG
ISSUE CURUG JOMPONG AKAN: ISSUE CURUG JOMPONG AKAN:
•
• DIPANGKASDIPANGKAS
•
2003 2003 Y Y.A.D..A.D. RENCANA RENCANA
KOTA BARU GEDEBAGE
KOTA BARU GEDEBAGE
JANGAN SEPERTI KELAPA GADING JKT JANGAN SEPERTI KELAPA GADING JKT
“PEREMP
“PEREMPAATTAN” SAN” SALURAN, ALURAN, KLP NIASKLP NIAS-KLP LILIN,-KLP LILIN, SERBA SALAH, DG SIPHON ATAU TALANG JUGA SERBA SALAH, DG SIPHON ATAU TALANG JUGA TIDAK AKAN MENGALIR TIDAK AKAN MENGALIR JANGAN SEPERTI KELAPA GADING JAKARTA
JANGAN SEPERTI KELAPA GADING JAKARTA
SISTEM DRAINASE BENANG KUSUT
SISTEM DRAINASE BENANG KUSUT
SUNGAI TSURUMI
SUNGAI TSURUMI KOLAM TAMPUNG SEMENTARA KOLAM TAMPUNG SEMENTARA
TANGGUL
TANGGUL TANGGULTANGGUL TANGGULTANGGUL
PELIMPAS
PELIMPAS
MUSIM KEMARAU UTK TAMAN MUSIM KEMARAU UTK TAMAN DAN SARANA OLAH RAGA DAN SARANA OLAH RAGA
SUNGAI TSURUMI
SUNGAI TSURUMI KOLAM TAMPUNG SEMENTARA KOLAM TAMPUNG SEMENTARA
TANGGUL
TANGGUL TANGGULTANGGUL TANGGULTANGGUL
PELIMPAS
PELIMPAS
MUSIM HUJAN UTK TAMAN MUSIM HUJAN UTK TAMAN DAN SARANA OLAH RAGA DAN SARANA OLAH RAGA
MENYIASATI DAERAH RAWAN BANJIR UNTUK FASILITAS PUBLIK MENYIASATI DAERAH RAWAN BANJIR UNTUK FASILITAS PUBLIK
CONTOH REKAYASA EKOHIDRAULIK DI SUNGAI TSURUMI, KIRIGAOKA, JEPANG CONTOH REKAYASA EKOHIDRAULIK DI SUNGAI TSURUMI, KIRIGAOKA, JEPANG
DI MUSIM KEMARAU
DI MUSIM KEMARAU UTK TAMANUTK TAMAN DAN SARANA OLAH RAGA
DAN SARANA OLAH RAGA DI MUSIM PENGHUJAN UTK DI MUSIM PENGHUJAN UTK KOLAM TANDON BANJIR 96.000 M3KOLAM TANDON BANJIR 96.000 M3
MENYIASATI BANJIR
MENYIASATI BANJIR PERKOT
PERKOTAAN
AAN
U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR
MENYIASATI BANJIR PERKOTAAN
MENYIASATI BANJIR PERKOTAAN
KOLAM PENGENDALI BANJIR
KOLAM PENGENDALI BANJIR
SUNGAI KIRIGAOKA, JEPANG
SUNGAI KIRIGAOKA, JEPANG
MUSIM KEMARA
MUSIM KEMARAUU : LAPANG: LAPANGAN TENISAN TENIS M
MUUSSIIM M HHUUJJAANN : P: PAARRKKIIR R AAIIRR 96.000 M396.000 M3 U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR
Kolam Kolam Penenang Penenang Sungai Sungai Tsurumi Tsurumi Tanggul
Tanggul TanggulTanggul
Pintu Air
Pintu Air TanggulTanggul
Stadion Internasional Stadion Internasional Yok Yokohamaohama Kolam Kolam Penenang Penenang Sungai Sungai Tsurumi Tsurumi Tanggul
Tanggul TanggulTanggul
Pintu Air
Pintu Air TanggulTanggul
Stadion Internasional Stadion Internasional Yokoha Yokohamama Kolam Kolam Penenang Penenang Sungai Sungai Tsurumi Tsurumi Tanggul
Tanggul TanggulTanggul
Pintu Air
Pintu Air TanggulTanggul
Stadion Internasional Stadion Internasional Yokoha
Yokohamama
Sewaktu banjir, aliran sungai di hilir
Sewaktu banjir, aliran sungai di hilir
terkendali
terkendali masuk masuk kolam kolam penenangpenenang
melalui tanggul darurat
melalui tanggul darurat
Air banjir tertampung sementara di
Air banjir tertampung sementara di
kolam penenang
kolam penenang
Setelah banjir, air kembali mengalir ke
Setelah banjir, air kembali mengalir ke
sungai melalui pintu air
sungai melalui pintu air
Bangunan Bawah Bangunan Bawah
Stadion Internsnl Yokohama Stadion Internsnl Yokohama M
Mususim im kekemamarrauau ::paparkrkiir mr mobobilil M
Muussiim m hhuujjaann ::ppaarrkkiir r aaiirr
MENYIASATI BANJIR PERKOTAAN
MENYIASATI BANJIR PERKOTAAN
1
1
2
2
3
3
Tanggul Darurat Tanggul Darurat Pintu Pintu Air AirU/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR
DESAIN EKOLOGIS
DESAIN EKOLOGIS
UNSUR ALAM DIMASUKKAN SBG BAGIAN DARI BANGUNAN UNSUR ALAM DIMASUKKAN SBG BAGIAN DARI BANGUNAN
HOTEL KARANGSETRA BANDUNG HOTEL KARANGSETRA BANDUNG
GENANGAN AIR DIMASUKKAN DALAM ASPEK DESAIN BANGUNAN GENANGAN AIR DIMASUKKAN DALAM ASPEK DESAIN BANGUNAN
U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR U/: GEDEBAGE DAN TEGAL LUAR
BOHOROK, SUMUT, NOV 2002 BOHOROK, SUMUT, NOV 2002
Jenis-jenis mataair:
Jenis-jenis mataair:
1. Depresi
1. Depresi
2. Kontak
2. Kontak
3. Pelarutan
3. Pelarutan
4. Retakan
4. Retakan
Mata air depresional
Mata air depresional
Batuan permeabel Batuan permeabel
Mata air kontak
Mata air kontak
Lapisan impermeabel Lapisan impermeabel Lapisan permeabel
Mata air pelarutan
Mata air pelarutan
(pada wilayah
(pada wilayah
kars/batugamping
kars/batugamping
)
)
Batu gamping / impermeabel Batu gamping / impermeabel
Mata air rerakan
Mata air rerakan
Batuan impermeabel Batuan impermeabel
Mata air pada lapisan
Mata air pada lapisan
tebal/regional
tebal/regional
1
1.. EEmmmmeerrggeenncce se spprriinnggss
-- channchannel springel springs (saluras (saluran aluvian aluvial sungai)l sungai) -- vallevalley sy springs prings (depre(depresi)si)
-- clifcliff springs (tf springs (tekuk lerekuk lereng teras aleng teras aluvialuvial)) -- drimpdrimple springle springs (torehs (torehan endaan endapan aluvpan aluvial)ial) -- kikipapas alus aluvivialal
2
2.. SSttrraattiiggrraapphhiic c & s& sttrruuccttuurraal l sspprriinnggss -- monmonocloclinainal sprl springingss
-- synsyncliclinal nal sprspringingss -- antanticliclinainal spril springsngs
-- uncunconfonformormity sprity springingss -- harhardpadpan n sprspringingss
Mata air pada lapisan
Mata air pada lapisan
tipis/setempat
tipis/setempat
3
3.. OOvveer r fflloow w sspprriinnggss -- perpercheched d sprspringingss -- old old soisoil sl spripringsngs -- tatalulus sps spriringngss
-- lanlandsldslide ide sprspringingss -- old aold allulluviavial sprl springingss -- pocpocket ket sprspringingss
4
4.. BBaarrrriieerr – – fault springsfault springs -- memesa sa spspriringngss
-- cucuesesta spta sprinringsgs -- barbarrierier r sprspringingss
Beberapa peraturan tentang mata air
Beberapa peraturan tentang mata air
sebagai kawasan lindung:
sebagai kawasan lindung:
200 m 200 m
Air
Air T
Tanah
anah
•• Air T
Air Tanah Bebas
anah Bebas (unconfined)
(unconfined)
•• Air T
Air Tanah
anah T
Tertekan (confi
ertekan (confined)
ned)
Akifer
Akifer
batu pasir
batu pasir
Akiklud
Akiklud
batu lempung
batu lempung
Akitar
Akitar
lempung pasir
lempung pasir
Akifug
Geologi lingkungan pada tipologi
Geologi lingkungan pada tipologi
cekungan air tanah
cekungan air tanah
•• Gunung api
Gunung api
•• Dataran aluvial
Dataran aluvial
•• Pegunungan lipatan
Pegunungan lipatan
•• Karst
Karst
GERAKAN AI
GERAKAN AIR
R T
TANAH
ANAH
Hukum Darcy
Hukum Darcy
v = K. I v = K. I ……… (1)……… (1) v v = = K. K. hh ……… (2)……… (2) 1 1 DenganDenganv = Q/Av = Q/A , , maka maka rumus Drumus Darcy arcy juga dapat juga dapat ditulis :ditulis :
K = v/I = Q/I.A
K = v/I = Q/I.A ……… (3)……… (3) D
Diimmaannaa :: vv =kecepatan =kecepatan aliran, aliran, L/tL/t
K
K =konduktivitas hidraulik, L/t=konduktivitas hidraulik, L/t
II =Gradien hidraulik, tanpa dimensi=Gradien hidraulik, tanpa dimensi
Q
Q =Debit, L=Debit, L33 /t /t
A
A =Luas penampang di=Luas penampang dimana airtanah mana airtanah mengalir, mengalir, L2L2 =Perbedaan ketinggi
=Perbedaan ketinggian muka an muka air, air, LL =panjang media yan
=panjang media yang diairi air antara h1 dan h2g diairi air antara h1 dan h2, , LL
h h ll
Eksp
Eksplora
lorasi Air
si Air T
Tanah
anah
1.
1. An
Anal
alis
isis
is kl
klim
imat
atol
olog
ogis
is da
dan
n de
desk
sk st
stud
udy
y
2.
2. Pe
Peme
meta
taan
an hi
hidr
drog
ogeo
eolo
logi
gis d
s dan
an pe
pend
ndug
ugaa
aan
n
geofisika (metoda?)
geofisika (metoda?)
3
3.. P
Pe
en
ng
ge
eb
bo
orra
an
n
4
4.. K
Ko
on
ns
sttrru
uk
ks
si
i s
su
um
mu
ur
r b
bo
or
r
5
5.. P
Pu
um
mp
piin
ng
g tte
es
stt
6
6.. P
Prro
od
du
uk
ks
sii
7
7.. D
Diis
sttrriib
bu
us
sii
8
Pengeboran air tanah
Pengeboran air tanah
1.
1. Pembuatan lubang bor (4’ atau 6’)
Pembuatan lubang bor (4’ atau 6’)
2
2.. G
Ge
eo
offiis
siik
ka
a llu
ub
ba
an
ng
g b
bo
or
r
3
3.. Pu
Pum
mp
pin
ing t
g tes
est l
t lub
uba
an
ng t
g te
erb
rbuk
uka
a
4.
4. Ream
Reaming (6
ing (6’
’ –
– 8’
8’ untu
untuk pump
k pump hous
house)
e)
5
5.. E
Eq
qu
uiip
piin
ng
g
6
6.. G
Grra
av
ve
elliin
ng
g
7
7.. D
De
ev
ve
ello
op
piin
ng
g
8
8.. P
Pu
um
mp
piin
ng
g tte
es
stt
Pumping Test
Pumping Test
1.
1. St
Step
ep dr
draw
aw-d
-dow
own
n te
test
st (u
(unt
ntuk
uk me
meng
nget
etah
ahui
ui
kemampuan sumur)
kemampuan sumur)
2.
2. Long-term
Long-term pumping
pumping test
test (untuk
(untuk menguji
menguji
beberapa parameter hidrolik: debit,
beberapa parameter hidrolik: debit,
permeablitias, transmisivitas, dll)
Air tanah/akuifer bebas (unconfined)
Air tanah/akuifer bebas (unconfined)
Air tanah/akuifer tertekan (confined)
S,
S, T
T
Storage Capacity:
Storage Capacity:
S = 2.246T to/r
S = 2.246T to/r
2
2
Transmisivity (Theiss-Jacob):
Transmisivity (Theiss-Jacob):
T = 2.30Q/4
T = 2.30Q/4πΔ
πΔs
s m
m
2
2
/s
/s
Specific capacity:
Specific capacity:
Q/S = 1/(CQ + B)
Q/S = 1/(CQ + B)
B = aquifer loss coef B = aquifer loss coef C = well loss coef C = well loss coef
Specific yield
Specific yield
&
& specific capacity
specific capacity
Specific yield
Specific yield
: the ratio of the volume of water that
: the ratio of the volume of water that
a given mass of saturated rock or soil will yield
a given mass of saturated rock or soil will yield
by gravity to the volume of that mass. Stated by
by gravity to the volume of that mass. Stated by
a percentage.
a percentage.
Specific capacity
Specific capacity
: the rate of discharge of
: the rate of discharge of a water
a water
well per unit of a drawdown, commonly
well per unit of a drawdown, commonly
expressed in gpm/ft or m
expressed in gpm/ft or m
33/day/m. It varies with
/day/m. It varies with
duration of discharge
Deteksi
Deteksi
Pencemar
Pencemar
an
an
fluida
fluida
Metoda Le Grand
Metoda Le Grand
0
0 – – 4 4 : : hampir hampir terjadi terjadi polusipolusi 4
4 – – 8 8 : : mungkin mungkin terjaditerjadi 8
8 – – 12 12 : : kemungkinan kemungkinan kecilkecil 12
12 – – 25 : sangat tdk berpeluang25 : sangat tdk berpeluang 25
Kualitas air
Kuantitas yang diperlukan
Kuantitas yang diperlukan
1
1.. PPeerrddeessaaaan n ((6600 – – 80 liter/orang/hari)80 liter/orang/hari) 2 2.. KKootta a ((5500..000000 8080 – – 120; > 50.000120; > 50.000 120120 – – 200)200) 3 3.. RRuummaah h ssaakkiit t ((660000)) 4 4.. AAssrraamma a ((110000 – – 150)150) 5 5.. SSeekkoollaah h ((55)) 6 6.. MMaassaakk//ccuucci i ((2200 – – 30)30) 7 7.. KKaakkuus s ((1100 – – 15)15) 8 8.. TTeerrnnaak k bbeessaar r ((330000 – – 400)400) 9
9.. PPeennddiinnggiin n mmeessiin n ((2200 – – 40 liter/HP/jam)40 liter/HP/jam) 1
100.. PPeerruussaahhaaaan sn suussu (u (33 – – 6 liter/1 liter susu)6 liter/1 liter susu) 11
11.. PaPabrbrik ik gugula la (1(100 00 liliteter/r/1 k1 kg gg gulula)a) 1
122.. PPaabbrriik k kkeerrttaas s ((11550000 – – 3000 liter/1 kg kertas)3000 liter/1 kg kertas) 1
133.. BBeettoon n ((112255 – – 150 liter/1 kubik meter beton)150 liter/1 kubik meter beton) 1