ACTA COMITAS VOL. 1 OKTOBER 2016
TABLE OF CONTENTS
ARTICLES
PEWARISAN PADA MASYARAKAT ADAT BALI TERKAIT AHLI WARIS YANG BERALIH AGAMA
I G. A. Mas Rwa Jayantiari, Ida Bagus Putra Atmadja Ni Nyoman Sukerti,
AKIBAT HUKUM AKTA PERJANJIAN NOMINEE TERHADAP PIHAK KETIGA PDF
Prof. Dr. I Dewa Gede Atmadja,SH.MS, Prof. Dr. I Made Arya Utama,SH.M.Hum Dr. I Gede Yusa, S.H., M.H, I Made Dedy Prianto,SH,M.Kn
KEKUATAN HUKUM PEMBUKTIAN WAARRMERKEN (AKTA DI BAWAH TANGAN YANG DIDAFTARKAN) DI NOTARIS
I Wayan Bela Siki Layang , Nyoman A. Martana , I Ketut Tjukup ,Dewa Nyoman Rai Asmara Putra,I Putu Rasmadi Arsha Putra
Implikasi Yuridis Legalitas Kewenangan (Rechtmatigheid) Majelis Kehormatan Dalam Pembinaan Notaris Sebagai Pejabat Publik
* I Wayan Parsa, Kadek Sarna, Nengah Suharta
AKTA NOTARIS (AKTA OTENTIK) SEBAGAI ALAT BUKTI DALAM PERISTIWA HUKUM PERDATA
I Wayan Bela Siki Layang Nyoman A. Martana,I Ketut Markeling I Ketut Tjukup,Nyoman Satyayudha Dananjaya , I Putu Rasmadi Arsha Putra ,
THE AUTHORITY OF VILLAGE CREDIT UNION AS THE SUBJECT OF LIABILITY RIGHTS
Prof. Dr. IGN Wairocana,SH.,MH., Dr. Putu Gede Arya Sumerthayasa,SH.,MH Jeanne Wiryandani Ratmaningrum,SH
PERLINDUNGAN HUKUM BAGI BANK TERKAIT PERJANJIAN KREDIT KEPEMILIKAN RUMAH DENGAN PENGIKATAN SURAT KUASA MEMBEBANKAN HAK TANGGUNGAN DISERTAI PERJANJIAN BUY BACK GUARANTEE DI KOTA DENPASAR
Dr.Ni Ketut Supasti Darmawan, SH.,MHum., I Nyoman Sumardika SH., M.Kn I Nyoman Gede Paramartha
PERLINDUNGAN HUKUM BAGI KONSUMEN DALAM PERJANJIAN BAKU JUAL BELI PERUMAHAN DENGAN PIHAK PENGEMBANG DI BALI
* A.A Gde Agung Brahmanta, Prof. Dr. Ibrahim, R. SH., MH, Dr. I Made Sarjana, SH., MH.
DASAR HUKUM NOTARIS DALAM PEMBUATAN SURAT KETERANGAN WARIS
* Gede Afriliana Saputra*, (I G. A.A Ariani)**, (I Dewa
Gede Palguna)***
PERLINDUNGAN HUKUM BAGI JABATAN NOTARIS BERDASARKAN PASAL 66 UUJN SETELAH LAHIRNYA PUTUSAN MAHKAMAH KONSTITUSI REPUBLIK INDONESIA NOMOR: 49/PUU-X/2012
* Putu Wisnu Pradnyan Mulya ML, I Gusti Ngurah Wairocana, Ida Bagus Agung Putra Santik
SURAT KUASA MEMBEBANKAN HAK TANGGUNGAN (SKMHT) DALAM PERJANJIAN KREDIT PERBANKAN DI KOTA DENPASAR
* I Putu Deny Wiryanta, I Ketut Mertha, I Made Puryatma
IMPLIKASI HUKUM PEMBEBANAN HAK TANGGUNGAN ATAS TANAH HAK GUNA BANGUNAN DI ATAS TANAH HAK PENGELOLAAN YANG IJIN PEMANFAATAN TANAHNYA DICABUT OLEH GUBERNUR
* A.A.Ayu Ray Saraswati,Prof. Dr. I Dewa Gede Atmadja,SH.,MS, Dr. I Nyoman Suyatna,SH.,MH.
PERLINDUNGAN HAK-HAK KREDITUR DALAM HAL ADANYA PENGALIHAN BENDA JAMINAN OLEH PIHAK DEBITUR
* Lidya Mahendra, R.A Retno Murni, Putu Gede Arya Sumertayasa
KEDUDUKAN SAKSI INSTRUMENTAIR AKTA NOTARIS DALAM KAITANNYA DENGAN PASAL 16 AYAT (1) UNDANG-UNDANG NOMOR 30 TAHUN 2004 TENTANG JABATAN NOTARIS
* I Komang Sujanayasa, Prof. Dr. Ibrahim R, SH.,MH, Dr. I Gusti Ketut Ariawan.,SH.,MH
IMPLEMENTASI PASAL 11 AYAT (1) UNDANG-UNDANG NOMOR 42 TAHUN 1999 TENTANG JAMINAN FIDUSIA : PERSPEKTIF
PERJANJIAN KREDIT DENGAN JAMINAN FIDUSIA PADA PERUSAHAAN PERSEROAN PEGADAIAN
* Ni Wayan Tirtawati, Prof. Dr. I Dewa Gde Atmadja, SH., MS,
Dr. Gde Marhendra Wijaatmadja
AK T A NO T ARIS ( AK T A O T E NT IK )
SE B AG AI AL AT B UK T I DAL AM PE RIST IW A H UK UM PE RDAT A
I K e t ut T j uk up1, I W a y a n B e l a Si ki L a y a ng2, Ny o ma n A. M a r t a na3, I K e t ut M a r ke l i ng4, Ny oma n Sa t y a y ud ha Da na n j a y a5, I Put u Ra s ma di Ar sha
P ut r a6, K oma ng W i di a na P ur na wa n7, M a de Di ah Se k a r M a y a ng Sa r i8, K e t ut Ni ha n P unda r i9 da n P ut u Ay u Ra t i h T r i bua na10
A B S T R A C T
N o t a ry i s o n e o f p ro f e s si o n s l a wf u l se rv i c e s t o p u b l i c , wh i c h h a s re sp o n si b i l i t i e s re l a t e d wi t h a u t h e n t i c a t t e sti n g i n st ru me n t s, su c h a s, l et t e rs, ce rt i f ic a t e s, o r d o c u me n t s ma d e by h i m/ he r i n wri t t e n f o rm c o n ce rn i n g v a ri o u s l a wf u l a c t i o n s
De p a rt i n g f ro m t h e c i rc u mst a n c e s a s p re v e n t iv e me a su re s o f p re v e n t i o n n e e d s t o b e p re ma t u re g i v e n i n f o rma t i o n a b o u t t h e n o t a ria l d e e d (d e e d a u t h e nt i c ) a s e v i d e nc e i n t h e e v e n t o f ci v i l l a w i n o rd e r t o l a t e r v i l l a gers i n a n y t ra n sa c t i o n i n a v e ry l a rg e a mo u n t i n o rd e r t o c a rry o u t t h e a g re e me nt i n f ro n t n o t a ry of f i ci a l s.
Th e f a c t t ha t o cc u rs i n t h e c o mmu n i t y , so me o f t h e m a re le ss a wa re o f t h e i mp o rt a n c e o f a d o c u me n t a s ev i d e nc e t h a t a n ag re e me n t b e t we e n t h e p a rt i e s i s d o n e wi t h a se n se o f mu t u a l t ru st a n d ma d e o ra l l y , b u t t h e re a re a l so so me p e o p l e wh o u n d e rst a n d t h e i mp o rt a n c e o f ma k i n g a d o c u men t a s e v i de n c e t h a t t he d e al i s ma d e i n wri t i n g , t h at i t wi l l b e p re se n t e d a s a me a n s of e vi d e n ce .
Keywords: Notarial deed, Evidence
1 Dosen pada Bagian Hukum Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
2 Dosen pada Bagian Hukum Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
3 Dosen pada Bagian Hukum Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
4 Dosen pada Bagian Hukum Perdata Fakultas Hukum Universitas Udayana.
5 Dosen pada Bagian Hukum Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
6 Dosen pada Bagian Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
7 Dosen pada Bagian Hukum Internasional Fakultas Hukum Universitas Udayana.
8 Dosen pada Bagian Hukum Acara Fakultas Hukum Universitas Udayana.
9 Mahasiswa S2 Kenotariatan Universitas Udayana
10 Mahasiswa S2 Kenotariatan Universitas Udayana
A c t a C o m i t a s ( 2 0 1 6 ) 2 : 1 8 0 – 1 8 8 I S S N : 2 5 0 2 - 8 9 6 0 I e - I S S N : 2 5 0 2 - 7 5 7 3
Jurnal Ilm i ah P ro di Ma gister Kenot ariatan , 2 015 - 2016 181 I. PENDAHULUAN
1.1. Latar Belakang
Da l a m Un d an g - Un d an g Da sar Neg a r a Rep u bl i k I n d on esi a T ah un 1 94 5 m en g a t ur d en g an t eg a s, ba h wa I n d on esi a a d a lah n eg ar a h u k um . Pr in si p d a r i n eg ar a h u k um a d a lah m en ja min k ep a st i a n , k et er t i ban d an p er l in d un gan h u k u m ya n g ber i n ti k an k eben a r an dan k ea d i l an . Kep a st i an , k et er t i ban dan p er l in d un g an h u k u m m en un t u t a d an ya a l a t bu k t i ya n g m en en t u k an d en gan jel a s h a k d an k ewa ji ba n or an g a ta u ba d a n h u k u m seba g a i su b j ek h u k u m di d a l a m ma s ya r a k a t.1
Un t u k m en ja m in k ep a st i an , k et er t i ba n d an p er l in d un g an h u k um m en g en ai h a k -h a k pr i ba d i ses e or an g m a k a d ia t ur l ah h a k -h a k t er sebu t k ed a l a m Hu k u m Per d a t a . Hu k u m Per d a t a seba g a i h u k u m m at er i iln ya d a n Hu k u m A ca r a Per a d i l an Per d a t a seba g a i h u k u m for m i ln ya . Fu n g si Hu k u m Aca r a Per d a t a a da l ah p er a t ur an h u k u m ya n g m en g a t ur ba g a i m an a car a m en ja min d i t a a tin ya h u k u m p er d a ta m a t er i il d en g an p er an tar a h a k im . Hu k u m Aca r a m en g a t ur ba g a im an a car a sese or an g m en g a ju k an t un t u t an h a k, m em er i k sa, ser t a m em u t u sn ya d a n m el a k san a kan p u t u sa n n ya , h a l in i un t u k m en ceg ah m a in h a ki m sen d ir i a ta u e i g e n re c ht i n g.2Da l a m m en g a ju k an t u n t u t an h a k sese or a n g h ar u s cu k u p bu k t i a g a r t un t ut an n ya t i d a k si a - si a . Da l a m Hu k u m Aca r a Per d a t a di k en al b e ber a p a a l a t bu k t i , seba g a i m an a t el ah
1 Jimly Asshiddiqie dan Ali Safa’at, 2 0 0 6 , Te o ri Ha n s Ke l se n Te n t an g Hu k u m, Set jen d a n Kep a n it er aan Ma h k am ah Kon st i t u si R ep u bl i k I n d on esi a , Ja kar t a, h . 6 1 .
2 Sudikno Mertokusumo, 2006, Hukum Acara Perdata Indonesia, Liberty, Yogyakarta, h.2
d i t en t u k an da l am Pa sa l 1 8 6 6 KU H Per d a t a ya n g m el i p u t i , bu k t i t u l i san , bu k t i d en g a n sa k si sa k si , p er san g k aan - p er sa n g ka an , p en ga k u an , d an sum p ah .
Pem bu k t i a n d en g an t u l i san d i l a k u k an d en g an a k t a ot en ti k m a u pun d en g an a k ta d i ba wa h t a n g an . Ak ta a d a l ah su at u t u l i san ya n g m em an g d en g an sen g a ja d i bu a t u n t u k d a p at d i ja d i k a n bu k t i bi l a a da su a t u p er i st i wa d a n d i tan d a t an gan i .3 Ak t a ot en t i k a d a l ah a kt a ya n g d i bu a t d i h a d a pan p eja ba t ( n ot a r i es, sed a n g k an a k ta d i ba wa h tan g an a d a lah k esep a k a t an p ar a p i h a k ya n g m el a k u k an p er jan ji an . Ak ta m em i l i k i 2 ( d u a ) fu n g si p en t in g, ya i t u fu n g si f or m i l (f o rma l i t a s c a u sa ) dan fu n g si a l a t bu k t i ( p ro b a t i o n i s c a u sa ) . Fu n g si for m i l ( f o rma l i t a s c a u sa ) ber a r ti ba h wa u n t u k l en g k a pn ya a t a u sem p u r n an ya ( bu k a n u n t u k sa h n ya ) su a t u p er bu a t a n h u k u m h ar u sl ah d i bu a t su a t u a k t a . Fun g si a l a t bu k t i ( p ro b a t i o n i s c a u sa ) ba h wa a k t a i t u d i bu a t se ja k sem u l a d en g an sen g a ja u n t u k p em bu k t i an d i k em u d ian h ar i, si fa t t er t u l i sn ya su a t u p er ja n ji an d al am b en t u k a k t a i t u t i da k m em bu a t sa h n ya p er ja n ji an , t et a p i h an ya l a h a g ar d a p at d i g u n a k an seba g a i a l a t bu k t i d i k em u d i an h ar i .4
Not a r i s se ba g a i p eja ba t u m u m ya n g m em bu a t a k t a a u t en t i k , t er ca n t u m p a da Pa sa l 1 a n g ka 1 Un d a n g - Un dan g Nom or 2 T ah un 2 0 1 4 m en ga t ur ba h wa n ot ar i s a d a l ah p eja ba t u m u m ya n g ber wen an g u n t u k m em bu a t a kt a a u t en ti k dan m em i l i k i k ewen a n gan la in n ya se ba g a i d i m a k su d d a l am un d an g un d an g in i a ta u
3 R. Subekti, 2001, Hukum Pembuktian, Pradinya Paramita, Jakarta , h. 48
4 Su d i k n o Mer t ok u su m o, 1 9 9 9 , M e n g e n a l Hu k u m su a t u Pe n g a n t a r, Li b er t y, Yog ya k a r t a h . 1 2 1 - 1 2 2
b er d a sar k an un d an g - un dan g l ain n ya . Sel a n ju t n ya Pa sa l 1 an g k a 7 Un dan g - Un d a n g Nom or 2 T a h un 2 0 1 4 m en g at ur ba h wa a k t a n ot a r i s ya n g sel a n ju t n ya d i se bu t a k t a a d a lah a k ta a u t en t i k ya n g d i bu a t ol eh a t a u d i h a da p an n ot ar i s m en ur u t ben t u k d an t a ta ca r a ya n g d i t et a p k an da l am un d an g - un dan g in i .
Ke wen an g an n ot ar i s d a la m m em bu a t a k t a a u t en ti k , h ar u s b er d a sar k an p er m in ta an d ar i p ar a p en g h a d a p . Not a r i s wa ji b m en d en g ar kan k et er a n gan a ta u p er n ya t a a n par a p ih a k t an p a m em ih a k k ep a d a sal ah sa t u pih a k, k em u d i a n k et er an g an at a u p er n ya t a an t er sebu t d i t u a n g k an k ed a l am a k ta n ot ar i s ya n g m er u pa k an k ein g in an d ar i p a r a p ih a k . Sel an ju t n ya set el a h a k ta t er sebu t d i ba ca k a n d i h a d a pan p ar a p i h a k d an di set u ju i ol eh p ar a pih a k, k em u d i a n p ar a p ih a k m en an d at an g an i a k t a t er sebu t d i h a d a pan n ot a r i s d an a k t a t er sebu t h a r u s sesu a i d en g an Pa sa l 3 8 Un d a n g - Un d an g Nom or 2 T ah un 2 0 1 4 .
Pa sa l 1 8 6 8 Ki ta b Un d a n g - Un d an g Hu k u m P er d a t a m en ye bu t k a n ba h wa , su a t u a k t a a u t en t i k i al ah su a t u a k ta ya n g d i d a l am ben t u k ya n g d i t en t u kan ol eh u n d an g - un d an g, d i bu a t ol eh a t a u di h a da p an p eg a wa i p eg a wa i u m u m ya n g b er k u a sa un t u k i t u di t em p at d i m an a a k t a d i bu a tn ya . Not a r i s d a l am h al in i k em u d i a n m en yi m p a n a k t a t er sebu t se ba g a i m in u t a a k t a ya n g m er u p a kan ba g i a n dar i pr ot ok ol n ot a r i s.
Ot en si t a s a k ta n ot a r i es d i a t ur d a la m Pa sa l 1 8 6 8 K UH P er d a t a seba g a i d a sa r l eg a l i t a s ek si st en si a k t a Not ar i s. Pa sal 1 8 6 8 KUH P er d a t a h an ya m er u m u sk an a r t i k a ta ot en t i k d an t i da k m en ye bu t k a n si a p a p eja ba t u m u m i t u, ba g a i m an a
b en t u k a kt an ya d a n ka p an Peja ba t Um u m i t u b er wen an g . Seca r a im p l i sit p a sa l in i m en gh en da k i a dan ya su a t u Un d a n g - un d an g ya n g m en g a t ur t en t an g Pe ja ba t Um u m d a n ben t u k a k tan ya . Un d a n g - un d an g Nom or 3 0 T a h un 2 0 0 4 t en t an g Ja ba t an Not a r i s a ta u bi a sa d i se bu t d en g an UUJN m er u p a k an sa t u sa t u n ya Un d a n g - un dan g or g an i k ya n g m en g a t ur Not ar i s seba g a i Peja ba t Um u m d a n ben t u k a k ta Not ar i s. Not ar i s m en ur u t UUJN a d a l ah p eja ba t u m u m ya n g ber wen a n g un t u k m em bu a t a k ta ot en t i k d an k ewen an g an l a in n ya se ba g a i m an a d im a k su d d al a m Un dan g - u n d an g. Not a r i s m er u p a kan p er p an ja n gan t an g an dar i Pem er in tah d a l a m h a l in i n eg ar a. Neg a r a t el ah m em ber i k a n k ep er ca ya a n k ep a d a Not a r i s u n t u k m en ja l an kan seba g i a n u r u san a t a u t u ga s n eg ar a , kh u su sn ya d a l a m bi d a n g h u k u m p er d at a .
Ak t a ot en t i k m er u p a k an a l at bu k t i ya n g sem p u r n a seba g a i m an a d i at ur d a l a m p a s a l 1 8 7 0 Kit a b Un d a n g - un d an g Hu k u m Per d a t a , i a m em ber i k an d ian t ar a p a r a p ih a k t er m a su k p ar a ah li wa r i sn ya a t a u or an g ya n g m en d a p at h a k d ar i p ar a p i h a k it u su a t u bu k t i ya n g sem p u r n a t en t an g a p a ya n g d i p er bu a t / d in ya t a k an d a l a m a kt a in i , in i ber ar t i m em p un ya i k ek u a t a n bu k t i sed em i k i a n r u pa k ar en a d i an g g a p m el ek a t n ya p a d a a k ta it u sen d i r i seh in g ga t id a k p er l u di bu k t i k an l a g i d an ba g i h a ki m i t u m er u p a kan
“Bukti wajib” (Verplicht Bewijs), Den g a n d em i k i an ba r an g sia p a ya n g m en ya t a k a n ba h wa a k t a ot en t i k it u p a l su m a k a ia h ar u s m em bu k t i k an t en t an g k ep a l su an a k ta it u , ol eh k ar en a i t u l ah ma k a a kt a ot en t i k m em p un ya i
Jurnal Ilm i ah P ro di Ma gister Kenot ariatan , 2 015 - 2016 183 k ek u a t a n p em bu k t i a n ba i k l ah i r i ah ,
f or m i l m a u p un m at er i il .
Dem i k i a n p en t in gn ya a k t a ot en t i k d a l a m h a l p em bu k t i a n di p en g a d il an . Na m un m a sya r a k a t d i In d on esi a t er u t am a d i p ed esa a n m a sih k en t al d en g an a d a t d an k ebi a sa a n , d a l am p er bu a t a n h u k u m ya n g p en t in g h an ya d i bu k t i k a n d en g an k esa k si an d ar i b e ber a p a or an g sa k si , bi a sa n ya d i sa k si k a n ol eh t et an g g a , t eman sek a m p u n g a t u p un Kep a l a Desa . Ba h k an d a l a m p er bu a t an h u k u m ya n g m em i l i ki a k i ba t h u k u m ya n g p en t in g , sep er t i t r an sa k si ju a l bel i a t a u se wa - m en ye wa ser t a m en g en a i p er i st i wa p en t in g l a in n ya d a l a m l in g k un g an k el u ar g a, u m p a man ya p em ba g i a n wa r i san , p en g an g k a tan an a k ba g i or an g ya n g t i d a k m em p u n ya i an a k sen d ir i d en gan h a k un t u k m ewa r i s.
B er d a sar k an bu k t i t er t u li s m er u p a k an al a t p em bu k t i an ya n g p en t in g d al a m l a l u lin t a s h u k u m, ba i k d a l a m ar t i ma t er iln ya i a l ah d en gan a d an ya bu k t i t er t u li s, ma u p un d al a m ar ti f or m a l ya n g m en ya n g k u t k ek u a t an d ar i a l a t p em bu k t i an i t u sen d ir i, m a ka p en u l i s in g in m em ba h a s m en g en ai p en t in gn ya a k t a n ot ar i es se ba g a i a l at bu k t i d a n h a m ba t an n ya d a l a m m em bu a t a k t a n ot ar i s.
1.2. Rumusan Masalah
B er d a sar k an ur a ian d i a t a s, p er m a sa lah an ya n g d i an g ka t d al am p en u l i san ju r n a l in i a d a lah seba g a i b er i k u t :
1. Apa pentingnya akta notaris sebagai alat bukti dalam hubungan hukum perdata?
2. Bagaimana prosedur pembuatan akta notaris
dan hambatan-hambatannya dalam
pembuatan akta notaris?
1.3. Tujuan dan Manfaat a. Tujuan
1. Tujuan Umum
T u ju a n ya n g in g in d i ca p a i a d a lah m en g et ah u i t in g k a t k esa d a r an m a s ya r a k at t er h a d a p a t ur an - a t ur an h u k u m ya n g ber l a k u t en tan g k en ot a r ia t an .
2. Tujuan khusus
a. Mengetahui dan menganalisis pentingnya akta notaries sebagai alat bukti yang autentik dalam hubungan hukum perdata
b. Memahami dan mengevaluasi prosedur pengurusan akta notaries beserta hambatan-hambatannya.
b. Manfaat
Pen t in gn ya a k t a n ot a r i s ( a k ta ot en t i k ) se ba g a i bu k t i d a l a m p er i st i wa h u k u m p er d a ta d ih ar a p kan d a p a t m em ber i k an man fa a t t eor i t i s m a u p un pr a k t i s seba g a i ber i k u t : 1. Manfaat teoritis
Di h ar a p k an da p a t m em ber i k an su m ba n g an ba g i p en g em ba n g a n i lm u h u k u m d im a sa ya n g a kan da t an g, ser t a ber m an fa a t ba g i p en g em ba n gan T r i Dh ar ma Per g ur u an T in g gi , dan d a p a t m em ber i k an su m ban g an ba g i p en g em ba n g an ba g i p en g em ba n g an h u k u m d al a m bi d an g h u k um k en ot a r ia t .
2. Manfaat praktis
a. Dapat meningkatkan kesadaran hukum dari masyarakat terhadap ketaatan atas aturan-aturan hukum yang berlaku.
b. Dapat memberikan kepastian hukum bila terjadi sengketa dikemudian hari.
BAB II. PEMBAHASAN
2.1 Pentingnya Akta Notaris Sebagai Alat Bukti dalam Hubungan Hukum Perdata Pa sa l 1 Un d a n g - Un d an g Nom or 2 T ah un 2 0 1 4 t en t an g Ja ba t an Not ar i s m en ya t a k a n bah wa Not a r i s a d a lah p eja ba t u m u m ya n g ber wen an g un tu k m em bu a t a k t a ot en t i k d an k ewen a n gan l a in n ya s e ba g a i m an a d i ma k su d u n dan g - u n d an g in i.
Pe ja ba t a n u m u m ya n g d i m a k su d a d a l ah Not a r i s, seh in g g a a k t an ya ya n g d i bu a t ol eh Not a r i s d a l am k ed u d u k a n n ya t er se bu t m em p er ol eh si fa t a k t a ot en t i k , Ak t a ya n g d i bu a t ol eh Not a r i s m em p un ya i si fa t ot en t i k bu k an ol eh k a r en a un d an g - un d an g m en et a p kan d em i k i an , t et a p i k ar en a a k t a i t u d i bu a t ol eh a t a u d i h a d a p an p eja ba t u m u m h al i n i se ba g a i m an a di m a k su d d al a m Pa sal 1 8 6 8 Ki t a b Un d a n g - un d an g Hu k u m Perdata yang men yatakan “Suatu akta ot en t i k i a lah su a t u a k ta ya n g d i d al am b en t u k ya n g d i t en t u k an ol eh u n dan g - u n d an g, di bu a t ol eh a ta u d ih a d a p an p eg a wa i - p eg a wa i u m u m ya n g b er k u a sa u n t u k i t u d it em p a t d im an a a k ta d i bu a t n ya .
Da l a m k en ya t a an ya n g t er ja d i d a l a m m a sya r a k a t , se ba g i a n dar i m er ek a k u r an g m en ya d a r i p en t in gn ya su a t u d ok u m en s e ba g a i a l a t bu k t i seh i n g ga k es ep a k a t an d i an t ar a p ar a pih a k cu k u p d i l a k u k an d en g an r a sa sa l in g k ep er ca ya a n d a n d i bu a t se ca r a l i san , t et a p i a d a p u l a se ba g i a n ma s ya r a k at ya n g l ebi h m em ah am i p en t in gn ya m em bu a t su a t u d ok u m en s e ba g a i a l at bu k t i seh i n g g a k esep a k a t an - k esep a k a t an t er sebu t d i bu a t d a l am ben t u k t u l i san , ya n g m em an g n an tin ya a k a n di sa ji k an se ba g i a l a t bu k t i .
Per i st i wa - p er i st i wa i t u d a p a t ber u p a p er i st i wa - p er i st i wa bi a sa d a l am k eh i d u p an m a sya r a k a t it u , sep er t i p em b er i an n am a k ep a d a an a k ya n g ba r u l ah ir , t et a p i d a pa t ju g a m er u p a kan p er i st i wa ya n g m em p un ya i a k i ba t h u k u m ya n g p en t in g , u m p am an ya d a l a m t r an sa k si ju a l bel i a t a u se wa - m en ye wa ser t a m en g en a i p er i st i wa p en t in g l a in n ya d a l a m l in g k un g an k el u ar g a, u m p a man ya p em ba g i a n wa r i san , p en g an g k a tan an a k ba g i or an g ya n g t i d a k m em p u n ya i an a k sen d ir i d en gan h a k un t u k m ewa r i s.5
Se ba g i a n m a sya r a k a t seben a r n ya su d a h m u l ai sa d ar a k an a dan ya a l a t bu k t i seh i n g g a set i a p p er i st i wa h u k um d i bu a t n ya d a l a m ben t u k ya n g t er t ul i s d a r i su a t u p er i st i wa p en t in g d en gan m en ca t a tn ya p a d a su a t u su r a t d an d i t an d a tan g an i ol eh or an g - or an g ya n g b er k ep en t in g an d en gan d i sa k si k an d ua or a n g sa k si a ta u l ebi h . Ber d a sa r kan h al t er sebu t m a s ya r a k a t m en ya d a r i ba h wa bu k t i t er t u l i s m er u p a kan a l at p em bu k t i a n ya n g p en t in g d a l am l al u l in t a s h u k u m, ba i k d a la m ar t im a t er i ln ya i a l ah d en gan a d an ya bu k t i t er t u l i s, m a u p un d al a m ar ti for m a l m en ya n g k u t k ek u a t a n dar i al a t p em bu k t i an it u sen d i r i.
B er bi ca r a m en g en a i a l a t bu k t i , d a l a m Pa sal 1 6 4 He rze i n I n d o n e si sc h R e g l e me nt ( HI R) j o Pa sa l 1 8 6 6 Ki t a b Un d a n g - Un d an g Hu k u m Per d a t a ( KU H Per d a t a ) m en ya t a k an6 ya n g d i se bu t bu k t i , ya i t u :
a. Bukti Surat b. Bukti Saksi
5 Soegondo Notodirejo, R, 1982, Hukum Notariat Di Indonesia, Rajawali, Jakarta,h.4.
6 R. Tresna, 1996, Komentar HIR, Pradaya paramita,Jakarta,h.141.
Jurnal Ilm i ah P ro di Ma gister Kenot ariatan , 2 015 - 2016 185 c. Bukti Sangka
d. Pengakuan e. Sumpah
Sem u a j en i s a l a t bu k t i t er se bu t d i d a l am pr ose s p er k ar a d i Pen ga d i lan sem u a n ya a d a l a h p en t in g, n a mun m en ur u t HI R d a n R Bg ya n g m en g an ut a sa s p em bu k t i a n for m a l , m a k a d i sin i t a m p a k ba h wa bu k t i su r a t ya n g m er u p a k an a la t bu k t i t er t u l i s m er u p a kan h al ya n g san g a t p en t in g d i d al am p em bu k t i a n , k ek u a tan p em bu k t i an m en g en ai a l at bu k t i su r a t in i d i ser ah kan p a d a k ebi ja k sa n a an h a k i m.
B er d a sar k an Pa sal 1 8 6 8 Ki t a b Un d a n g - un d an g Hu k u m Per d a ta in i, m a k a d a pa t d i k et ah u i ba h wa b en t u k a k ta a d a d u a ya i t u a k t a ya n g d i bu a t ol eh Not a r i s ( re l a a s a k t a ) dan a kt a ya n g d i bu a t d i h a d a p an Not a r i s ( p a rt i j a k t a ), Ak t a ya n g d i bu a t ol eh Not a r i s d a p at m er u p a k an su a t u a k t a ya n g m em u at r el a a s at a u m en g ur ai k an seca r a ot en ti k su a t u t i n da k an ya n g d i l a k u k an a ta u su a t u k ea d a an ya n g d i l ih a t at a u ya n g d i sa k si k a n ol eh p em bu a t a k t a i t u , ya k n i Not a r i s sen d ir i, d i da l am m en ja l an kan ja ba t a n n ya se ba g i N ot a r i s a k t a in i d i se bu t ju g a a k t a ya n g d i bu a t ol eh ( d o o r) Not a r i s.
Ak t a Not a r i s d a p a t ju g a ber i si k a n su a t u cer i t a d ar i a p a ya n g t er ja d i, k a r en a p er bu a t an ya n g d i l a k u kan ol eh p i h a k la in di h a da p an Not ar i s, ar t in ya ya n g d i t er an g a k an a ta u ya n g d i cer i t a kan ol eh p i h a k l ain t er h a d a p Not a r i s d al am m en ja l an k an ja ba t an n ya d a n u n tu k k ep er l u a n m an a p ih a k l ain i t u sen g a ja d a t an g d ih a d a pan n ot ar i s, a gar k et er a n gan a ta u p er bu a t an i t u di k on st a n tir ol eh n ot a r i es d a l a m su at u a k t a ot en t i k , a k ta i n i d i sebu t p u l a a k t a
ya n g d i bu a t d ih a d a pan ( t e n ov e rst a a n ) Not a r i s.
Ak t a ya n g d i bu a t d en g an t i d a k m em en uh i Pa sa l 1 8 6 8 Kit a b Un d an g - u n d an g Hu k u m Per d a t a bu k a n lah a k ta ot en t i k a t a u d i sebu t ju g a a k t a d i ba wa h t an g an , a d a be ber a p a p er bed a a n an t ar a a k t a ot en t i k dan a kt a ya n g d i bu a t d i ba wa h tan g an i a lah :
1 . Ak t a Ot en t i k m er u p a kan al a t bu k t i ya n g sem p u r n a seba g a i m an a d i at u r d a l a m pa sa l 1 8 7 0 Ki t a b Un d an g - u n d an g Hu k u m Per d a t a , a k t a in i m em p u n ya i k ek u a t an bu k t i sed em i k i an r u p a k ar en a d i an g g a p m el ek a t n ya p a d a a k t a i t u sen d ir i seh i n g ga t i da k p er l u d i bu k t i k an l a g i d a n ba g i h a k im i t u m er u p a k an
“Bukti wajib” (Verplicht Bewijs), m a k a d en gan d em i k i an bar an g si a p a ya n g m en ya t a k a n bah wa a k t a ot en t i k i t u p a l su ma k a ia h ar u s m em bu k t i k a n t en t an g k ep a l su an a k t a i t u , ol eh k a r en a i t u l ah ma k a a k t a ot en t i k m em p u n ya i k ek u a t a n p em bu k t i a n ba i k l ah ir i ah , for m i l m a u p un m a t er i i l.
2 . Ak t a d i ba wa h t an gan Ak t a di ba wa h t an g an ba g i Ha k i m m er u p a k an
“Bukti Bebas” (VRU Bewijs) karena a k t a d i ba wa h t an g an ba r u m em p u n ya i k ek u a t a n bu k t i m a t er i i l set el a h d i bu k t i k an k ek u a t an f or m i ln ya s ed a n g a k an k ek u a t an p em bu k t i a n f or m i ln ya ba r u t er ja d i , bi l a p i h a k - p ih a k ya n g ber sa n g k u t an m en g et ah u i a k an k eben a r an i si d a n ca r a p em bu a t an a k t a it u , d en g an d em i k i an a kt a di ba wa h t an g an b er l a in an d en gan a kt a ot en t i k, seba b bi l a m an a sa t u a k t a d i ba wa h t an g an d i n ya t a k an p a l su , m a k a ya n g
m en g g un a k an a k t a d i ba wa h t an g an i t u se ba g a i bu k t i h a r u sl ah m em bu k t i k a n bah wa a k t a i t u t i d a k p a l su .
B er d a sar k an ur a ian t er sebu t d i a t a s m a k a a k ta ya n g d i bu a t se ca r a ot en t i k d en g an a kt a ya n g d i bu a t seca r a d i ba wa h t an g an , m em p un ya i n i l ai p em bu k t i an su a t u a k ta ya n g m el i p u ti :7
1 . Kek u a t an Pem bu k t i an Lah ir Kek u a t a n p em bu k t i an lah ir i ah ar t i n ya a k t a i t u sen d ir i m em p un ya i k em a m p u an un t u k m em bu k t i k an d i r in ya sen d i r i seba g a i a k t a ot en t i k;
m en g in g at seja k a wa l ya i t u se ja k a d an ya n i a t dar i p ih a k - p ih a k ya n g b er k ep en t in g an un t u k m em bu a t a ta u m el a h ir k an a la t bu k t i , m a k a seja k sa a t m em p er si a p kan k eh a d i r an n ya i t u t el a h m el a l u i pr ose s se su a i d an m em en uh i k et en t uan Pa sa l 1 8 6 8 Ki t a b Un d an g - un d an g Hu k u m Per d a t a Jo u n d a n g - un dan g Nom or 3 0 Tah un 2 0 0 4 t en t an g Ja ba t an Not ar i s ( a ta u d a h ul u st a a b l a d 1 8 6 0 Nom or 3 R e g l e me nt o f N o t a ri s a mb t i n I n d o n e si e) , Kem a m p u an a ta u k ek u a t a n p em bu k t i an l ah ir lah i n i t i d a k a d a p a d a a kt a / sur a t d i ba wa h t an g an ( Vi d e Pa sa l 1 8 7 5 Ki ta b Un d a n g - un d an g Hu k u m Per d a t a ).
2 . Kek u a t a n Pem bu k t i a n For mi i l Kek u a t a n Pem bu k t i a n For m i il ar t in ya d a r i a k t a ot en t i k it u d i bu k t i k an ba h wa a p a ya n g d in ya t a k a n dan d i ca n t um k an d a la m a k ta i t u a d a lah b en ar m er u pa k an ur a ian k eh en da k p i h a k - p ih a k ; i t ul ah k eh en da k p ih a k - p i h a k ya n g d in ya t a k a n d al a m a k t a it u ol eh a t a u d i h a d a p an Peja ba t ya n g b er wen an g d a la m m en ja l an kan
7 Ibid, h. 74
ja ba t a n n ya , Da l a m a r ti f or m i l a k ta ot en t i k m en ja min k eben a r an :
a. Tanggal b. Tanda Tangan c. Komparan dan d. Tempat akta dibuat
Da l a m ar t i for m i l a kt a Not ar i s m em bu k t i k a n k eben a r an d ar i a pa ya n g d i sa k si k an ya i t u ya n g d i lih a t, d i d en g ar d an d ia l am i sen d ir i ol eh Not a r i s se ba g a i Pe ja ba t Um u m d a l a m m en ja l an k an ja ba t an n ya , Ak t a d i ba wa h tan g an t i d a k m em p un ya i k ek u a t a n for m i l , t er k ecu a l i bi l a si p en an d a tan g an d ar i sur a t /a k t a it u m en g a k u i k eben a r an t an da t an g an n ya .
3 . Kek u a t an p em bu k t i an ma t er ia l a r t in ya ba h wa s eca r a h u k u m i si d ar i a k t a i t u t el ah m em bu k t i k an k e ben a r an n ya se ba g a i ya n g b en ar t er h a d a p set i a p or an g, ya n g m em bu a t a t a u m en yu r u h m em bu a t a k ta it u se ba g a i t an d a bu k t i t er h a d a p dir in ya , i n i l ah ya n g d i n a ma k an seba g a i
“Preuve Preconstituee” artinya akta i t u ben ar m em p u n ya i k ek u a t an p em bu k t i a n m a t er i i l, Kek u a t an p em bu k t i a n in i l ah ya n g d i m a k su d d a l a m Pa sa l 1 8 7 0 , 1 8 7 1 d an 1 8 7 5 Ki t a b Un d a n g - un d an g Hu k u m p er d a t a, Ol eh k ar en a it u l ah , m a ka a k t a ot en t i k i t u ber l a k u seba g a i a l at bu k t i sem p u r n a d an m en g i ka t p ih a k - p i h a k ya n g m em bu a t a k t a it u . Den gan d em i k i an si a p a p un ya n g m em ba n t a h k e ben a r an a k ta ot en t i k seba g a i a l at bu k t i , m a k a i a h ar u s m em bu k t i k an k e ba l i k an n ya .
Jurnal Ilm i ah P ro di Ma gister Kenot ariatan , 2 015 - 2016 187 a. Prosedur Pembuatan Akta Notaris dan
Hambatan-hambatannya dalam Pembuatan Akta Notaris
Ak t a Ot en ti k a da l ah a k ta ya n g d i bu a t ol eh a t a u d ih a da p an p eja ba t ya n g d i ber i we wen an g un t u k i t u ol eh p en g u a sa , m en u r ut k et en t u an - k et en t uan ya n g t el a h d i t et a p kan , ba i k d en g an m a u p un t an p a ba n t uan d ar i ya n g b er k ep en t in g an , ya n g m en ca t a t a pa ya n g d i m in ta k an un t u k d i m ua t di d a la mn ya ol eh ya n g ber k ep en t i n gan , Ak t a ot en ti k t er u t am a m em u a t k et er an g an seor an g p eja ba t , ya n g m en er an g kan a p a ya n g d i l a k u k an n ya d a n d i lih a tn ya d i h a d a p an n ya .
Di d a l a m HI R a k t a ot en t i k d i a t ur d a l a m Pa sa l 1 6 5 ( Pa sa l 1 8 6 8 Ki ta b Un d a n g - un d an g Hu k u m Per d a t a ) ya n g berbun yi sebagai berikut; “akta otentik ya i t u su a t u a k t a ya n g d i bu a t ol eh a t a u d i h a d a p an p eja ba t ya n g d i ber i we wen an g u n t u k i t u , m er u p a k an bu k t i ya n g l en g k a p an t ar a p ar a p ih a k d an p ar a a h l i wa r i sn ya d a n m er ek a ya n g m en d a p at h a k d ar i pa d an ya t en t an g ya n g t er ca n t u m d i da l amn ya d a n ba h kan t en t an g ya n g t er ca n t u m di d a la mn ya se ba g a i p em b er i t ah u an bel a k a , a kan t et a p i ya n g t er a kh ir in i h an ya l a h sep a n ja n g ya n g d i ber i t ah u k an it u er at h u bu n g an n ya d en g a n p ok ok d a r i p a da akta”.
T u g a s Not a r i s a d a l ah m em bu a t a k ta , m en yi m p a n n ya d a n m en er bi t k an g r osse, m em bu a t sa l i n an d an r in g ka san n ya , Not a r i s h an ya m en g k on st a n t ir a p a ya n g t er ja d i d an a p a ya n g d i l ih at , d i d a la mn ya ser t a m en ca ta tn ya d a l a m a kt a ( Pa sa l 1 Per a t ur an Ja ba t a n Not a r i s, S. 1 8 6 0 Nom or 3 )8 Ad a p u n ya n g d i ma k su d Ak t a
8 Sudikno Mertokusumo, Op. Cit, h. 3
Ot en t i k ya n g t er m u a t da l am Pa sa l 1 8 0 8 Ki t a b Un d an g - un d an g Hu k u m Per d a t a, ya i t u :9
a. Dibuat dalam bentuk yang ditentukan Undang-undang.
b. Dibuat oleh Pejabat Umum.
c. Pejabat umum tersebut berwenang dimana akta itu dibuat.
Ked u d u k a n Not a r i s seba g a i Pe ja ba t Um u m m em ber i k a n we wen a n g k ep a da Not a r i s u n t u k d a p at m em bu a t a k ta - a k ta ot en t i k . Ber b ed a h a ln ya d en g a n p eg a wa i Neg er i k ar en a m esk i p un m er ek a a d a lah p eja ba t d a n m em p un ya i t u g a s u n tu k m el e ya n i k ep en t i n gan u m um , t et a pi bu k a n m er u pa k an Peja ba t Um u m sep er t i ya n g d i ma k su d d al a m Pa sa l 1 8 6 8 Ki ta b Un d a n g - un d an g Hu k u m Per d a t a. Not a r i s bu k a n p eg a wa i n eg er i seba g a i m a n a ya n g d i m a k su d d al a m p er at ur an k ep eg a wa i a n . Not a r i s d a l a m h a l in i t i da k m en er i ma g a ji , m el a in k an m en er i ma h on or ar i um d a r i k li en n ya .
Se b el u m m en ja l an kan ja ba t a n n ya , Not a r i s h ar u s d i su m p ah t er l ebi h d ah u l u.
Ha l i n i m em ba wa k on se k u en si ba h wa d a l a m m en ja l an k an ja ba t an n ya . Ha l i n i se b en ar n ya m en eg a sk a n ba h wa ja ba t a n se ba g a i N ot a r i s h ar u sl ah i n d e pe n d e n, d a l a m ar ti k a ta ti d a k m em ih a k k ep a da p i h a k - p ih a k t er sebu t , seh in g g a Not ar i s m en ja d i ja ba t an k ep er ca ya a n .
Sel a i n ja ba t an k ep er ca ya a n , Not a r i s ju g a ber p er a n da l am m el a ya n i k ep en t i n gan u m u m ser t a m en g at ur se ca r a t er t ul i s d an ot en t i k h u bu n gan - h u bu n g an h u k um an t ar a p ih a k ya n g se ca r a m u fa k a t m em in t a ja sa Not a r i s, m a k a Not a r i s d it un t u t m em p un ya i p en g et a h uan ya n g l u a s ser ta t an g g un g
9 R.Subekti, , Op.Cit, h. 59.
ja wa b ya n g be sa r t er h a da p seg a l a h al ya n g t el ah di l a k u kan n ya .
BAB III. SIMPULAN DAN SARAN
Da r i uar a i an ya n g t el ah p en u li s k em u k a k a n di a ta s, m a ka p en u li s sa m p a i k an beb er a p a si m p u lan d an sar an se ba g a i ber i k u t :
1.1. Simpulan
1. Pengetahuan masyarakat Desa mengenai pentingya pendaftaran tanah sangatlah kurang terbukti dengan banyak peristiwa hukum perdata yang penting hanya dibuktikan dengan kesaksian dari beberapa orang saksi dari tetangga, teman sekampung atupun Kepala Desa.
2. Masyarakat sebagaian besar belum mengenal notaris. Bagi masyarakat desa yang melakukan peristiwa hukum perdata
biasanya hanya dibantu oleh perangkat desa saja. Keberadaan kantor notaries juga menjadi suatu kendala atau hambatan bagi masyarakat Desa yang memerlukan bantuan notaries dalam membuat akta otentik, mereka harus menempuh jarak yang cukup jauh.
1.2. Saran
Di h ar a p k an p er an p em er in tah d a la m m em fa si l i t a si m a sya r a k a t d i p ed esa a n m en g en ai m em p er m u dah m a sya r a k a t p ed e sa a n d a la m m en d a p at k an l a ya n an ja sa d a r i Not a r i s. Per l un ya p en yu l u h an h u k u m ya n g t er u s m en er u s d an b er k el a n ju t an m en g en a i Pen tin gn ya Ak a t a Ot en t i k da l am Pem bu k t i an .
DAFT A R PUST AK A
Asshiddiqie, Jimly dan Ali Safa’at, 2006, Teori Hans Kelsen Tentang Hukum, Setjen . d a n Kep a n it er aan Mah ka m ah Kon st i t u si Rep u bl i k I n d on esi a , Ja k ar ta . Mer t ok u su m o, Su d i k n o, 1 9 9 9 , M e n ge n a l Hu k u m su a t u Pe n g a n t a r, Li ber t y,
Yog ya k a r t a .
---, Sudikno, 2006, Hukum Acara Perdata Indonesia, Liberty, Yogyakarta.
Notodirejo. R, Soegondo 1982, Hukum Notariat Di Indonesia, Rajawali, Jakarta.
Subekti, R. 2001, Hukum Pembuktian, Pradinya Paramita, Jakarta.
T r esn a , R. 1 9 9 6 , K o me n t a r HI R , Pr a d a ya p a r a m it a , Ja k ar t a .
* * * * *