TELTUAM MITE
(The Chosen People)
Laibu letpa
Cin Lam Mung
ASUNG A THU OMTENG 1. Laibu Ngimna
2. Laigiel pa laikung pan 3. Thu Mapui
4. Khenpi 1. Sisan Tawh Thuciemna 5. Khenpi 2. Gouluohza leh Uhnaza 6. Khenpi 3. Gaaltai/Kithehthanna
7. Khenpi 4. Ephraim Heilamah Natai Aheai? 8. Khenpi 5. Lungdamna Thu Bukim Bang Aheai? 9. Khenpi 6. Sawltahte Heilamah Napei Aheai?
10. Khenpi 7. Kaikhopkiana Leh Bakuosung Hundampa 11. Pa. En Za Mang Kum (80) cin lungdam kohna
...
Matthew 24:14 ah, “Tua ciangin, minam kimte tungah teci panna dingin, hih lungdamna thu leitung khempeuhah kitaangko ding a, tua khit ciangin beina ahong tung ding hi” cin gen hi.
Tami Yahshua gen lungdamna thu in bang hitahpi ding aheai? Amanloh sanna ahi replacement theology hangin, Christianity in abeisa kum 2,000 dihtah sung tam lungdamna thubulpi na mansuoh hi. Tu-in tami laibu sungah, abeisa kum 3,800 lai-a Abraham tung-a nakipieh masa-in tuapan khangsawn khangsawn Israel minam 12te tungah na kipieh sawnkia, Tawntung Thuhun (Everlasting Covenant) peiziedan teng kahing pulahsieng ding hi.
LAIBU NGIMNA
Tam laibu kigielhna leh ngimna in nautang mihonpite mukhiet theinading leh ahuampi-a Christianity solna (khemna) leh doctrine manlo kawmkal sungpana thu-um mite’ Hagau (Kha) mit honsah nading ahi hi. Azenzen in, tam laibu abawl beh nuom ahs tampi hawmkhiet zawhnang akipiekhie nuom mi aom leh, anei-a munah eizasah un. Hawmsawn, teisawn ding kiphal a, ahihang, asung-a omteng ii deihna leh genna bang liena, khel lo, phuohtawm loding cipen kang theisah nuom hi. Don Esposito
Po Box 832
Carteret, NJ 07008 USA or
Email: [email protected]
Tuikhaal: 95-9787743124 USA: 1-317-4575986
LAIGIEL PA LAIKUNG PAN Author’s Note
{Tam Zokam-a kilet/translation laibu sunga kizangh Lai Siangtho kammal atamzaw pen Zogam sung-a Assemblies of Yahweh, Tedim, na bawl “Lai Siangtho” pan kilakhie ahia, “Pasian Lai Siengtho”, India, pan zong kilakhie hi. Itna leh deihsahna lungsim tawh nang simsah nading uhleh, kammal zatdan amanlote zong nangna telsiemsah nadinguh zong kang thum nuom hi.}
Eite hing Siempa min bulpi, Yahweh leh A Tapa Yahshua, eite Hundampa/Gumpa min man pen tam laibu sungtengah kizangh hi. Pasian Min siengtho kici Yahweh ahs (or) YHWH pen original Hebrew Lai Siangtho (OT) sung behbeh ah 6,823 veibang om hi. Leitung bup-a kizangh KJV akihal in, LST unpi(khempeuh) dihtah phielin van leh lei Siempa aituom Min paimang in, atang dingin “Lord”, ahs “Topa, Mangpa, Lalpa” cibang angiamzaw zamin (Title) tawh ang khel uhi. Tuazaw ciengin, eite Gumpa Min “Yah’ Hundamna” ci khietna anei Hebrew Min “Yahshua” tangin, “Jesus, ahs Zeisu/Jesuh” angki zangh a, tampen Greek IE-Sous pan akicinglo-lakhielna ahi hi. Thukham athumna-ah, Yahweh’ Min amawna (beisah) suohsah ding ahs khelding, ahoihlo lama zatding nakpitah in kham hi. Tam hangin, Yahweh leh Yahshua minte tang-a Topa/Mangpa, Zeisu, Jesu, Jesus ci’a zatna in tam thukham hilcienna palsatna ahi hi. Tua banah, mitampi zatsa God ahs Pasian tangin Hebrew kam-a deity lawhna ahi Elohim ci kammal tam laibu sungah kizangh hi. LST kammal zosie pen laimal avom(bold) tawh ki gielh in, adang quote/midang kammalte pen asawi tawh ki gielh ding hi.
THU MAPUI Introduction
Mi khatin “tuma kum 2,000 pawl-a Hundampa Yahshua Messiah na taangkohsa lungdamna thu pen bang hitapi dingeai?” ciin angdong leh nang bangna cih dawnkia deaimah? Amanlo replacement theology sanna tawh, atamzaw
ten acilin Yahweh in Jew (Judah) mite tawh thuhun(kiciemna) nabawl masa a, hinan leh Jew miten Gumpa Zeisu asan noplo na hangtawh, tun Pasian in Gentel mite(gamdang mi) tungah thuhun(kiciemna) tha bawlkia tahi ciciet uhi. Tami pen thuman thu hilo hi. Tam sungah Yahweh in Abraham leh ama suanlehate tawh Tawntung Thuciem na nei masa a, Abraham thuman(obedience) na leh upna hang tawh kum 3,800 khit zawh tuhun ciengdong ah Abraham suonleha ahi; Israel minam 12 te tungtawn tawh tuni tadong Ama’n nasem lai hi. Tangthu maan tungtawn panin Abraham tunga sisan tawh kiciemna masa pen leh a kithehthang Israel leh Judah te tungtawn pan ahin zong, Thuhuntha (NT) sunga sawltahte tunga kipie, Yahshua thuciemna leh tuni eite hun donga-kimang ahi nathu kang genkhe ding hi.
Adahhuoi thukhat ah, tunia Christian thu-um atamzaw ten vantung ih Pa uh ii leitung-aa Ana sepna leh ngimna tahtah bang aheai cihthu ki lungngai talo hi. Tambang ang pientheina pen, abeisa kum tampi pehpan aa Pawlpi lamkai leh thuhil siate genna leh ngeina tawndan tengbeh san/pom na hangleh tuasung beh aa ang kikhanto zieman ahi hi. Tam sungah khielna khatin bang aheai ci leh; Israel mi zosiete pen Jew mi hi, ci’a sanna ahi hi. Piancil 29-30 sung ih sim ciengun aphi man kimuh thei hi. Tua akimu thupen, Abraham in Tapa Isaac/Isak nei-in, Isak in zong Jacob tapa khat neikia hi. Tua ciengin Jacob pen Yahweh Vansawlsieng khat tawh kibuonin hinglai ahi manin ama min pen Israel cin kikhel sah hi.
Pian 32:28 “ Tua ciangin amah in “Na min Yacob kici nawn lo-in, Israel kici ta ding hi, bang hang hiam cih leh Elohim (Hebrew ham a Pasian cihna) leh mite tawh na kilai khin a, na zo hi,”
Israel akhietna pen Elohim tawh zawton/khawm cihna hi. Tua ciengin, Israel (Yacob) in zipi-2 leh sila meid-2 tawh kigawm tapa 12 nei hi. Tua tapate min teng pen: Reuben, Simeon, Levi, Judah, Dan, Naphtali, Gad, Asher, Issachar, Zebulon, Joseph, leh Bejamin ahi uhi. Tam 12 sunglah pan, Judah pen nam 1 beh ahina thu kimucien thei a, hizong leh mitampite muna-ah Israel minam akici sialin, Jew mite beh ki en mawk hi. Tam laibu tungtawn in, vantung-a ih Pa in, A Tapa Yahshua Messiah (Hebrew kama Jesuh cihna) sisan tawh Israel nam 12 te’ hundam (gumkhietna)nang lampi man na mutelthei nading thu ka ngen hi. Ih theisamah uh bangin, Tawntung Thuciemna pen Abraham tungtawn panin kingah ahia, tuapen, tuni dong-a ama’ suanlehate tungtawn tawh zong hi nalai hi.
Gal 3:29 “Tua ciangin, Messiah’ aa na hih uh leh, Abraham’ suan-le-khakte na hi uh a, thuciamna bangin innluah mite na hi uhhi.”
Gentile (Zentel) kici gamdang mikhat in Yahweh thuciemna sunga alut aa leh, tua mipa/nu pen Israel singkung tungah a kibelh ahia, hinan lehzong, Yahweh pen Zentelte’ Elohim asuo tuon SIH hi. Atahtah in, ‘Gentle’ ci kammal pen ‘heathen/milim bie-gamdangmi’ cihna kammal ahia, Gumpa Yahshua sunga om, Yahweh thuciemna sunga alut thu-um mi khat pen bang dingin gentle(milimbie) kici nalai nawnding aheai? Eph 2:11 ah hi cin gen hi; “tua ahi ciangin, nidang lai-in khut tawh kibawl vunatna a ngah mite in, vunat loh ahih uh, ci-le-sa pan Gentile mi ahi note,
thu-zui mi akoi mapo pen Gentile kici thei nawnlo hi. Tua hin, tam laibu na simna tungtawn pan leitung muntuam tuam aa akithehthang Northern (Leilu lam) Israel minamte thu akichingin namu ding aa lamdang nasah valia ding hi. Tang tawna aomsa thuciemna ma zui-in, tam minam mangthang akici te tuni ciangin hing daw kiata uh a, Yahweh Hotdamna sungah amaute thupi/na om tawntung uhi. Tua hin, tangthu manpha honpitah sutkhien, alamdang Yahweh Hotdamna sunga aom tawntung, Abram suanlehate ahi, tam Israel minam bupte thu leh angtung laiding Hundampa Messiah Yahshua angkumkia nading thu tadong ih en suh ding uhi.
Khenpi 1
SISAN TAWH THUCIEMNA Blood Covenant
Sangpenpa Yahweh’ hutdamna lampi ih lungngai tahciengun, athupi penah Abraham tunga thuciem ana kipie masahna thu et/thei loh phamaw ding hi. Tam tungtawn panin, Elohim (Hebrew kam-a Pasian cina) pen Thuciemna Elohim ahina leh biehna (bmoma&; Batayii) Elohim/Pasian ahi LOH lam ih phawh dending uh kisam hi. Elohim in mihing pen Ama’ limlemel tawh kibangin na siem a, hizongleh abeisa kum 6,000 sungah mihing in Elohim pen ama’ limlemel bangin ang siem-thakia hi. Religion/Biehna tahtah pen mihingte lungsim lanop/kainop nading-a mihing bawl tawm ahi hi. Tua zie-in, Elohim pen biehna tawh kisaithu hiloh a, Ama pen Thuciemna tawh kizopna abawl Elohim/Pasian ahi hi. Thuciemna ihci pen mi nih kikal aa om zuiding/kepcing ding lungkiguol-a thuhun bawlkhopna ahi hi. Thuciemna lahpan, sisan tawh kiciemna in
athuu pen ahi hi. Mimal zosie amau’ mawhnate pan kisia kia-in Yahshua sisan a san/pom a leh, ama pen tua sisan tungtawnin Yahweh tawh thuciemna sunga lut ahi ta hi.
Na sungah tawntung hinna na ngah theinading lampi khatbeh om a, tuapen sisan tawh thuciemna sung lut ngai masa ding kul ahia, hinan leh Yahshua min tawh tuiphumna atang, thu-um mi tampiten amauh bang kiciemna neih ahs hei sunga lut ahilam uh tello maw uhi. Tapidaw pawlpi atam zaw ten “Zeisu’ nalungtang sungah sang polecin” cih thubeh angki hil a, hinan leh atahtah thu-ah tawntung nuntatna ih ngah theina dinglien pen Yahshua gupkhiet nasepna tungtawn pana Siempa tawh sisan thuciemna sunga lut masa phot ding ahi hi.
Sisantawh thu/kiciemna kaan-a kinaihzaw (kipumkhat/ki-iit) nading a golzaw kiciemna dang om nawnloh hi. Original Hebrew kammal “Korban, lehakrive” ii akhietna pen; “ midang khat tawh kinaih titeh aa kalsuon khopna, ahs kithuohkhopna” cihna ahi hi. Tampen sisan tawh thuciemna ii ngimna ahi hi. Satan in leitung mihingte Yahweh tawh kigamla sahzo ta a, tuachiin A Tapa’ sisan tawh mawh maihsahna ang siemkhie-in, mihing pen Siempa in Ama tawh/lamah ang kinaih sahkia ahi hi. Mi masa Adam leh Eve ten thuman lohna tawh mawhna ang bawl ua, Yahweh tawh angki gamla hi. Tambang mihing mawhna leh sietna sungah ang kidieh laitah hunin, Yahweh Mahmah in a masa pen Siempi dinmun angsem khie hi.
Thubul 3:21 “(Yahweh) in, savun a kipatin puon asiem a, tuachiin Adam leh azinu khu puonsil a guon hi”.
mawhna hing selsah a, Siempu masa pen nasep hing sem hi. Selsah cikammal pen Hebrew ham in “kappar” ahi’a, tam panin Yom Kippur kici, mawh kiphelna ni pawi angpieng khie hi. Tua ahitazie-in, tanglai hun pehpan inzong Yahweh in mawh banglo sisan tawh mawh selsah/phelhsah nathu nasem zo hi.
Siempu 17:11 sungah: “Hinna nei zousie hinna khu a sisan a um ahia, tuajiehin sisan zousie khu mipite tawnkhel lahmangna dingin maitam tunga bouh ahi ding hi, chiin (YAHWEH) in thu ana pie hi.”
Tua hi’n, tuni’a ei thu-um mite zongpen Yahshua sisan ih sanna hangtawh tam Sisan Thuciemna sunga alut leh kalsuan mi khat ihi uhi. Ih Pa uh Yahweh muna ah tampen Ama tawh tawntung ading kiciemna ahi’a mihing khat nuntatna sugnah athupi mama khensatna ahi hi. Tam tawh kisai-in, thuciemna pen abeisa kum 3,800 lai-in Yahweh in Abraham tungah na bawl aa, tunidong ama’ suanleha tawh zong A bawlna thu ihmu ding uhi. Tami dingin, LST sung-a cillaihun aa kizangh sisan thuciemna sunga thupi nam 9 ih ensuh ding uhi.
1) Na puontuol-silh sutkhie in.
Amasa pen-a na bawlding napen bang eai cih leh, na silh lai puontuolpi sutin len, na thukiciem-pih-pa pie in. Hebrew mikhat adingin puonsilh cipen ama’ hina alahna hi. Tua puan sutkhie-a midang khat pie cipen, “tunia kipan ka nunna, leh kapumpi pen nang aa hitang” ci adeihna ahi hi. Lamdang ihsah ding thukhatah, Yom Kippur ni siel-a Siempu pa in a Siengthopen Munsung a tumzaw ang potkhiekia
tahcianga a puantualpi a suohkhiekia (Siempu 16:23-24) mabang in, eite Siempu pipa ahi, Yahshua Peisan Tuno bangin angki pekhie a, A puansilhpi ang kisut pieh hi (Jn 19:23-24).
2) Na Kawnggah Sutkhie in
A banah bawl ding thuciemna pen; na kawnggah sutkhie-in na kiciem pih mipa pie in. Hunlui-a Israel mite’n kawnggah pen pheituam tual(longpen) gahna-in na zangh sihuh a, akawng guala a puo uh hiamlehtawi gahna’n na zangh uhi. Tambang kipiekhietna in, ama’ thalehngal hatna zosie a lawmpa tung aa piekhietna lahsahna ahi hi. Midang khat in nang ang ledo aa leh, na thuciem pihpa zong ado ding kul ahia, khat’ gal pen adang khatpa a’dingzong a gal ahi hi. Nuntatna piekhiet ngam tadong khat leh khat thuciem neih mi nihte kikal aa om kizopna nam ahihi. Tam bang thuciem neina pen;
1 Sam 18:3-4 Jonathan in bangcitana lawmta hiina ding David a thuchiem ta hi. Ajiehpen aman David khu angaina maa hi. Tua chiin a angki sillai sutkhie in David apie a, a galvante leh a namsau, a thalpi leh a kawnggah zong a pie hi.
Jonathan leh David kikala om ki-naihna pen ei leitung mihingte muh theiding sisan thuciemna limlahna lianpen khat ahi hi. LST in amauh gel lungsim leh hagau kinaihna thu genngiet hi. Sisan thuciemna zongpen silesa ki-itna sanga golzaw khat leh khat ki-itna ahi hi. Tampen numei leh pasal kiten na ii ngimna ahi hi. Eite leh Yahshua kikal a omsa sisan thuciemna hangtawh A galvan puonsilhte ih tung uah Ama’ Hagau tungtawn in ei pie hi. Eph 6:10-17 sungah galhiam
vanzat tawh kisai tambang na gen hi.
“A tawpna-ah, Yahweh’ sungah ahi zongin, Ama vangliaatna-ah ahi zongin, thahatin om un. Dawimangpa’ khemna na nan zawhna dingun, Yahweh’ galhiamte khempeuh silh un. Banghang hiam na cih uh leh, eite’ kidopih pen, cilesa thu ahi kei hi. Ukpite ahi zongin, vangliatnate ahi zongin, hih khuamialna leitung a ukte ahi zongin, mun khempeuh-a om kha gilote ahi zongin tawh ih kido hi. Tua ahi ciangin, haksatna ni hun hong tun ciangin, do zo a, na nan zawhna dingun, na khempeuh a kigingsa-in omin, Yahweh’ galhiamte khempeuh na silh un. Tua ahih ciangin, thuman thutak kawnggak na gak unla, dikna awmdal na bulh un. Kilemna tawh kipawl lungdamna khedap na bulh un la, upna lum la-in tawi un; tua tawh Dawinangpa’ hong kapna mei thaltangtttte khempeuhna dal zo ding uh hi. Gupna sik lukhu khu-in, Yahweh’
kammal ahi, Kha Siangtho tem na tawi un.” 3) Thuciemna saat(kipsah) in
Tu-a bawlding pen LST gen, sisan thuciemna sunga zatdan tawh kituakin, thuciem satna ahzong ganhing khat alaizang pan at-tang in phelnih suohding ahi hi. Tua bang at zawciangleh, phel khat tuo khenbawl ding aa tua saphel nih kikalah mi nihtegel dingtang dinga ki-elngattuo ding uhi. Tuazaw ciangin, khat tuo mai lama om sisantawh kidim sabah/phel laimal 8 pongsan tawh ih kimkotkawi tuo ding ua, ih man ciengin ih kimaitang et tuoh ding uhi. Tam pen a deihna nam nih om a: aluisa ih nuntatna beisah in atha tawh picinga nuntat theinading leh ih kiciem pih penpen tawh sih tandong-a kalsuonkhop nading deihna ahi hi.
A nihna ah, tuabang-a sisan thuciemna picingtah neitheizo ihi tazie-in, ih nihgel tuo-in tua sasi luang kaw kawmin tambang kamteng ihlo ding uhi; “ Pasian aw kei-in tu’a kakiciemna uh kapalsata leh, tu’a sanga nasiezawin ka tungah ang tungsah tan. Tua banah, tam kiciemna thupi ka palsat manin taa-saluang bangngei-in phelnih hingsuoh inlen, vasa’ an eisuoh tan.” Ih cituo ding uhi. Tambang sisan thuciemna pen Piancil 15 ah kimu thei hi.
Thubul 15:9-10 Tuanah Aman a dawn a, “Bawngpi khat, kel khat, Belam khat kum thum ciet a upa leh vakhu khat, leh palva khat hing pie-in” a chia. Abramin tua ganhingte khu (Elohim) apie a; tun nih chitchiet suoin, a tunsuote khu ki elngatsah chiet a guol ni-in akoi khawm a; hinanlezong vate khu a tuntan sih hi.
Tanglai Israel mite zong Yahweh tawh thuciemna a neilaitahun, tam kiciemna kammalte mah na loungiet uhi.
Jer 34:18-20 “Mite in Kei’ mai-ah thuciamna a bawl uh ciangin bawngno phel nih suahin a kikalah a pai uhi. Yudah gam kumpi uliante, kumpi innsung-mangte, siampite a kipan bawngno phel nih kikal-a a pai khinsa gamsung a Ka mite khempeuh in Ka Thuciamna hong mang lo-in, thuciamna sunga om thute a zuih kei uh leh amaute tua bawngno ka bangsak ding hi. A galte’ khutsungah amaute ka pia ding a a thatnuam mite’ khutsungah ka pia ding hi. A luanghawmte uh vana vasate leh leitunga gamsate’ an a suak ding uh hi.
Tambang in, sisan thuciemna palsatna thaman in alian mama gawtna tungsah hi. Tam pen athupi mama aa lading ahibanah ‘hinna leh sihna’ tandong eitut thei ahilam phawhciet ding kisam hi. Tua ahi tazie-in, ih lungsim tawh Gumpa Yahshua asangte beh hilo-in Ama tawh alipkhaphuoi sisan thuciemna aneihton ihi lamuh zong manghilh sih vai. Kamsang Daniel in Messiah tawh kisai in tamcibang na gielh hi.
Dan 9:26 Kal sawmguk leh kal nih abei khit ciangin sathau kinilhpa kithat ding hi, ahi hangin ama adingin si hilo ding hi.
Hebrew kama “sattan, cut off” cipen ‘karath’ ahia, tua pen thuciem bawlna sunga sabah sattanna leh khensuoh mangna agenna ahihi. Tambang hanginzong, Messiah in Amite a’ding A pumpi piekhie-in thuciem hing bawl hi. Tuabanah, kumsiel Peisan phawhna ni sungah eite zong tam sisan thuciemna phawhna dingin tolsawhloh anlum/moh balkeh aa ih nedinguh thu eikipie ahi hi.
4) Na zietlam khut lamto-in sisan pawi-in
Tua ciengin, ihkhut zietlam tuociet zalin, ih khut phangsung ih at tuo/ton dinga, ih koihkhawm ding uhi. Tua banghangin, ih sisan kigawmthei pandinga khat leh khat kiciemna ih neih ding uhi. Eite-nihgel akitengkhawm nupa bangin pumkhat ih suo thei ding hi. Hebrew kammal “ecad” akhietna pen pumkhat suohna ahi hi. Kipawlkhopna zong ahi. Tam tawh kisai in;
Thubul 2:24 ah: “Tuajiehin pasalin anu apa nuasiein, azi toh akigawm a, tuachiin pumkhat ahing hita
uhi.”
Tampen pumpi leh hagau kigawmtuoh David leh Jonathan bang ahi hi. Tambanga pumpi leh hagau kigawm a kizopna ih neihkhopna ding pen Yahweh leh A Tapa Yahshua ii eite tunga angdeihsahna ahi hi.
Joh 17:18-23- Nangma in leitungah kei nong sawl mah bangin, amaute zong leitungah ka sawl hi. Amaute zong thuman thutak tawh a kisiansuahna dingun, keimah zong ka kisiansuah hi. Hi mite’ adding bekin thu kong ngen kei hi. Amaute’ thuhilhna hangin, kei hong um mite’ adding zong thu ka ngen hi. Pa aw, keima sungah nang om a, nangma sungah keimah om ka hih mah bangin, amaute zong eimau sungah a omna ding leh leitung mite in, keimah nong sawlpa a up theihna dingun, amaute zong pumkhat a suahna dingin, thu kong ngen hi.
Oh, tami LST kammal ‘echad’ kici pumkhat suona thu atelsiem hilei izaw, tua bang hileh thu-um mite nuntatna zong angki lamdang ding hi. Tuhun pawlpi thu-um mite ang subuoisah tawntung khat pen Huaihamna leh leitung nate deihgawluatna ahi hi. Eiten ih kithuciempih pa/nu ih lungdamsah noptahpi aleh, tam John nagen kipumkhatna thu ih tukip ding kisam hi. Nidang tawh kibang nawnlo-a ei thu-um mite sungah Yahweh Hagau nunnuom angtun theinading in, hazatna leh huoiham duhopna cihte zosie paihkhietmang ding ahita hi.
5) Min khel in
Abanah, ih minte zong khelding kisam hi. Mathew 28:18-19 genna bangin eiten tuiphumna(baptism) ih
tan/neih zotah cieng Pa-Yahweh leh Tapa-Yahshua min ki kineih/kitang thei ahita hi.
6) Liemma bawl in
Abanah zong ih nihgel-in siluonna tawh liemmakibawlsah tuo ding ahia, tuapen akimuthei kiciemna lahna ahi. Tam hangin khat leh khat kihuh kipanpih ding phawhsahna ahihi. Midang khat in nang ahing do sawm leh na zietlam khut lamto in na liemma nalah ding hi-tua-in na-kithuciem-pihpa a-omlam theisahna ahihi. Midang in nang ang do sawm taleh ama-in na kiciempihpa tawh zong kido teaiteai ding ahi’a, amau’hawn, na pawlpa pen athahat maw azawngkhal cih theipah lo u’a, mainawt ding maw kilekia ding? Akhensat masahuh kul hi. Liemma pen Thuciemna alah muhthei ding lim ahi hi.
Africa gamsunga silna tuamtuam akankawi khat ahi, Henry Stanley kicipa in a tunna muntuamtuama om tuolsung makaite tawh 50 vei bang liemma tawh thuciemna na bawl ngei hi. Ahang pen, muntuam apeina munah mi gilohte tawh akituo ciengin aliemma 50 te alah aa, a do ding mite zong tua kiciemna liemmate hangin ama pen bangma kilawh ngamlo hi. Tam tawh kibang, alamdang kasah khatah zong Thomas in Yahshua athokia ahina thu akician ahi nading in, aman “A liemmate ka musih leh ka umtheikei ding hi” naci ngei hi.
Joh 20:24-25 Ahih hangin, Yahshua hong pai lai takin, sawmlenihte lakah, Thomas (Didymus) a om kei hi. Tua ciangin, nung zui dangte in, “ Kote in Siapa ka mu zo uh hi,” a cih ciangun amah in,” Keimah mah in a khut siktukilh tawh a kikhetna pawn mu-in, a pawn sunga ka
khutme tawh lawng a, ama pang zong ka khutme tawh ka lawn teek kei leh ka um kei ding hi,” a ci hi.
7) Thuciemna tawh kisai kamteng lou in
Na bawlsawnlai ding thu khatin bangeai cihleh, na thuciemna tawh kisai kammal pulakhietna hi ding a, tuapen; “Keima neisa zosie nanga hita hi. Ka sum ka pai, ka goh ka lam leh ka innsunga om na zosiete nanga ahita hi. Na kisap hunhunah nget kullo in la thei teh. Kei neiteng nang a hita a, nang neiteng zong kei a hi ding hi. Kei ka si tazong in, katate zosie nang a ding ahi’a, ka innkuan sung nang deih bang hita ding hi.” Ahi hangin, nang zong keima bangin naciem ding hi. Sum leh pai ka kisaphun ciangin, na kungah ngetkul se lo in-ih sum koihna heitah ataeai? Kang ci ding hi. Aziepen, ei nih kithuciemna neih ihi uhi. Get thei hawm thei nazosie pen nanga lah kei-a, kei-a lah nanga asuosieng tading hi.” Tuachiin, tambang kamciemna leh pulahna mipite mai-ah nasim ding hi. Tamtengah bakhat khongai-in sisan thuciemna zieletong teng hoihtah lungngai kiakia tadih vai-aziepen tambang thuciemna in a thupi mama ahi man hi. Tuazie-in eite zong thuciemna ih neih zaw nuasang, ihneihsa zosie ih lawmpa a hitading a, ama’aa zosie zong ei’a suo tading hi.
Hoihtah khongai tadih lei, Pa Yahweh leh ei kikal-a thuciemna hangin koipen in amet tam ngah zaw aheai? Ama-in na kiphatsatna, na huoihamna, na gitlohna, leh na mawhna/khielna zosie tang aa, hinanleh nang ma-in Ama’ kumpi gamsungah tawntung nuntatna na ngahzaw nading banah, Kumpi za leh Siempi za nangawn angpiethouh nalai hi.
Tam sunga eima metna tengbeh sim loh Aman bangma metna tang loh hi. Hi zongnanleh, Aman eite ang itluat manin tambang sisan thuciemna ang bawl ahi hi.
Col 2:14 Eite’ langkhatah, eite tawhkilehbulhin a om, ngeina thukhamte’ sunga kigelh kiciamna, bawlsiatna singkhuam tungah khencipin, lampi pan a hemkhia hi.
Tamsung-a Greek kammal cheirographon- “akigelh
ngeina thukhamte” akhietna nathei eima? Tuapen a tomtheipen
in sepkhietding leiba thukham agen na ahi hi. Tua leh tam leiba thukham pen bang aheai? Mi tampiten tam pen Gumpa sihna hang tawh asiengtho Yahweh’ thukham teng abei ahi-na ci’n upkhiel uhi. Thuman thutah in, thuzui/thumanna hangtawh thupha tampite a kingah bangin, alang khat ah thuzui/thu man lohna in samsietna piengsah/tun hi. Yahshua sihna tawh akigokhawm ahs abei leiba thukham pen; eiten nisim mawhna leh sietnate hanga ei Siempa tunga ih loh/pie-kia dinguh leibathukhamte ahi hi. Tuahinin, sisan thuciemna thu hoitah a muhtelna in tami LST kammalte aman/dih bangin ei musah pan hi.
Eiten alamdang mamah Siempa khat ihnei uhi. Banghang eaicih leh, Ama in eite mawhna leh hoihlona zosie Ama’ tungah puo-in, eite Ama’ Kumpigam sungah nuntat tawntungna hing guon nalai hi. Tuachiin, eite’n zong ihsepkia ding uh mawhpuona ihnei ua, ang Siempa deihna banga nuntat ding leh Ama ihlungsim zosie, ih hagau leh ih pumpi hatna zosie tawh ih it kiading uh ahi hi. Tampen thukham lahpan alien penpen thukham ahihi. Eite pen Hundampa sisan manpha tawh ang ki leikia ahi’a, ih nuntatna pen ei’a hitaloh cipen tuiphum(baptize)na sungah thuciemna ih bawl uhi.
1Cor 6:19-20 Note pumpi pen Yahweh’ hong piak, na sung uhah a teng Kha Siangtho biakinn ahihna ahi zongin, na pumpi uh no’ aa ahih lohna ahi zongin thei lo nahi uh hiam? Bang hang hiam na cih uhleh, manh tawh a kilei zo na hi uhi. Tua ahih ciangin na pumpi mah mah tawh Yahweh na phat un.
Tuni, ei thu-um miten tammi sisan tawh thuciemna thu hoihtah ihmu taai mah? Ei Siempa tawh thuciemna sunga lut cipen nisim thungetna beh ngen zieu-in nidanga asie gamtatnate a sem/bawl veveh nuntatna na hilo a, asang zaw ngimna ahi hi. Sisan tawh akileisa ih nuntatna tawh vantung aa ih Pa’ uh ading anungta ihi ta uhi. Ama’ ading nuntatna sungah, Ama tawh kiciemna abawl anei mimal kimte’ adding zong ih nungta ding uh hi. Tuapen, meigong, tagah, leh mi cimawh daipemte panpihna ahi hi.
Mt 25:34-36 Tua ciangin, kumpipa in a ziatlama omte kiangah, “Ka Pa’ thupha angahte aw, lei piancila kipan note’ ding a kibawlkholsa, kumpigamah hong pai un la, hong luah un. Bang hang hiam na cih uh leh, ka gilkial laitakin nong vak uhhi; ka dangtak laitakin tui nong pia uh hi; khual zinka hih laitakin zin nong do uhi. Guaktangin ka om laitain, puan nong silhsak uh hi, cina-in ka om laitakin, nong veh uh hi, thongkia ka hihlaitakin, nong hawh uh hi” a ci ding hi.
Sisan tawh kiciemna bawl pen a lipkhap huoi leh a thupi mamah ahi hi. Tua hin, eitawh thuciem angsiempa Yahweh tungah nisim ih cihtah dinguh kisam aa, biehinn kaina leh zingsang nita thungetna beh tawh hilo-in hitheina zosie
tawh a siengtho leh cihtah nuntatna ihnei tawntungding uh ahihi.
8) Phawhna An ne in
Tuazaw cieng, sisan thuciemna kipsahna leh phawh tawntungna ankuang imna neih in. Ganhing si leh sa tangdingin, anlum leh lenggah-zu zangh in. Tuaciang anlum phelnih suohin na kiciem pihpa tawh khat tuo kipie in tambang kamteng nalou ding hi; “Tam pen keima’ pumpi ahi’a nangtung kang pieh hi.” Tuazawn, zu hai lamto in tambang nagen ding hi; “Tam pen keima sisan ahi’a nang’ading zong ahita hi.” Adeihna pen nang leh na lawmpa pumkhat a suoh cina ahi hi. Tam hangin, Gumpa Yahshua inzong nuazuipite tawh atawpna Peisan anne na-ah tuno sa tangin, moh/anlum leh zu/wine na zangh hi.
Luk 22:14-20 A hun a tun ciangin, a nungzuite tawh Yahshua a tukhawm hi. Amaute kiangah, “Ka sih ma-in, hih Paisan pawi note tawh ka nek khop ding ka ut mahmah hi. Banghang hiam nacih uhleh, ke’n kong cih-inah, Yahweh’ kumpigam sungah hih thu a kicin matengin, hih pawi an kane nawn kei ding hi,” a ci hi. Tua laitakin Yahshua in, hai khat sang a, hehpihna a phat khit ciangin, “Hih hai la un la, note lakah na hawm un. Banghang hiam na cih uhleh, ke’n kong cih-inah, Yahweh’ kimpigam ahong tunmateng in, tu-a kipan lenggahtui ka dawn nawn keiding hi,” a ci hi. Amah in khomun la a, hehpihna a phat khit ciangin, khomun balnenin, “Hih khomun pen note’ ading a kipia ka pumpi ahihi. Kei nong phawkna ding un, hih bangin na bawlun,” ci-in amaute a pia hi. Tua mah bangin nitak an nek khit ciangin,hai zong la a, “Hih hai
pen note’ adinga kibua, kiciamna thak a lak ka si ahihi.” 9) Phawhtawntung ding silhoih khat siem in
Sisan thuciemna sunga a tawpna akibawl pen bangeai cihleh, a tawntung a manghilloh ding leh phawh tawntung nadingin na khat koih in. Tami a’ding in singkung khat na soun ding aa, a tungah kiciemna gan sisan na buoh ding hi. Yahshua in tammi pen singkhuomtung-a ang sihna tawh kipsahna ang lah hi. Tu-in sisan kiciemna sunga akisem ngeina zuidan tengteng na muh zota hi. Tampen abeisa kum 3,800 hun-a Abraham tunga sisan thuciemna ahi’a, Israel mite tawh Sinai Mual tungah khatvei kipsahkiana na neih lai uhi. Sisan thuciemna theisiemna in Israel mite tungtawn a Yahweh’ hutdamna ngimna thu ang tel sahthei pan hi. Tam leitung hinkhuo sungah ‘Biehna/Batayii’ tawh hilo in Yahweh tawh sisan thuciemna(kizopna) sungah lut ngiet aa thumanna leh cihtahna tawh ih kalsuon ding uh hi.
Thei ahuoithu khatah, LST bup ah Gentelte ahs milim bieh minamdangte thuciem bawlna khat zong a omsih hi. Yahweh pen Israel mite Elohim ahilam Ama ma’n pulahkhie hi.
Isa 37:21a Tua ciangin Amoz’ tapa Isayah in Hezekyah tungah thu puak a, Israel-te’ Elohim, Yahweh in hih bangin ci hi:
Amo 3:1-2 Israel mipi, Izip pana a puidoh nam pumpi aw, (Yahweh) in na tungtang thu uh a gen thu na ngaikhie un; “Leitunga namchin tengte lai ah, ka theia ka
khohsah pen nangma bou hi the. Tuajieh a tawnkhiel kalval hi uteh, na khelnate uh jiehin keiman noute hing gawt vang” a chi hi.
2Sam 7:24 Israelte khu nangma mipite in na siemta a, ahin, nangma, (Yahweh) khu amauh (Elohim) na hing hita hi.
Yahweh tawh sisan thuciemnana sungah Israel te beh na lut uhi. Tamhang tawh thupha golpi a om a, hinanlehzong alang khatah langnih-a ahiem namsau tawh kibangin sietna zong om thei hi. Tua zie-in, sisan thuciemna sungah na lut aleh, hoihtah-a na puo siem ding kisam a mawhpuo gol mahmah ahi hi. Cihtahlohna in sisan thuciemna phelthei beh a, tua thaman in sihna ahi hi. Tam hang matawh, nitawp nani thukhenna hunah Pa in sisan thuciemna alut loh Gentle gamdang mite tungah hehpihna tang sah zawdeuh khading hi.
Rom 11:32 Banghang hiam cihleh, Yahweh in mi khempeuh hong hehpih theihna dingin, mi khempeuh thungaih lohna sungah a khumcip hi.
Pawlpi atamzaw sungah “Yahweh in Israel mite cihtahlohna hangin amauh nusie-ta-a, tu-in Gentile-te Elohim a suota hi” cih upna pom khiel uhi. Tampen thumanthu tawh kigamla-loh chiding hi theiloh hi. Bang hangeai cih leh, Yahweh in Israel mite peisuolna hang tawh leitung bup hutdamna ding na angsem hi. Ahi hang, Yahweh in Israel mite a tawpdong nusie/paimang loh banah, tuni huntawpkuon ahzong Israel mite tung mahah nasem lai hi. Abraham tung leh ama suanlehate tungbeh ah kamciem kibawl ahi hi.
Pian 12:3-Nang thupha hong piate thupha ka pia ding a, nang hong samsia mi ka samsia ding hi. Nang thupha ngah bangin thupha a ngah na dingun leitung mi khempueh in hong ngen ding uh hi.
Lai Siangtho in Abraham suonlehha sungpanin Messiah Hundampa angpiensuh nading gen hi. Yahweh in Abraham tungah Israel in a puozawh lohuh hang thuciem nalut uh-a, hinanleh Ama (Yahweh) pen atawntung amauh tungah citah in akisietsah uh tua thuciemnate pan hundam kia tading ahina thu kamciem napie hi. Tua banah, sisan thuciemna nuai-a om adang thuciemna tuamtuam zong Isreal innkuon tungah na kipie lai hi. Tam alamdang Israel innkuon tung-a Yahweh na pieh thuciemna thu ih en suh ding uhi.
End Notes:
1) Atung lam-a sisan thuciemna tawh kisai kammal pawlkhat pen Richard Booker na bawl “The Mircle of the Scarlet Thread,” Destiny Image Publishers Dec 1988. Ci laibu sungpan teikhiet ahi hi.
Khenpi 2
GAMHLUOH ZA LEH UKNA ZA The Birthright and the Scepter
Abraham in tapa Isaac (Isak) nei-a, Isaac in ta Jacob kici khat neisawn in ama’ min pen anua lamah Isreal cin kikhel sah hi. Israel in tapa 12 nei a, tua teng pen Israel phung 12 te ahi uhi. Jew mi zosie pen Israel minam ahi ua, hinanleh Israel minam zosie pen Jew mi hiloh hi. Lai Siangtho sunga a masa pen “Jew” cih kammal in Israel leh Jew mite kidona pan ahi hi.
2 Kum 16:5-6a Tua ciangin Syria kumpipa Rezin leh Isreal kumpipa, Remalyah’ tapa Pekah Yahrusalem a do dingin hong kuan to uh a, amah zo zo lo uh hi. Tua hun laitakin Edom kumpipa in Edom gamdingin Elath lakiin Elath panin Yuhdah mite hawlkhia hi.
Tuhun sungah, vantung-a om ih Pa uh’ ngimna leh nasepnate hoihtah ih etkia tahciangun tami thu ih nulkhie thei sih hi. Tam minam khattek in amau’ pienzie leh angahkhong ding leitang ahinzong, Yahweh tungpan-a angah uh kamciemna cibang in atuam ciatin na tang/neih kim uhi. Kumpi Saul pen Israel mite a’ding kumpi masa pen na hi hi. Ih theisamah bangun, ama pen akipatna lamah a kingiamkhiet mamah mikhat ahi’a, hinanleh kumpi asuohzawh nualam ciengin ang ki-uang sah kia aa a kumpi za ang tanlawh hi. Tam Saul kumpi pa pen Benjamin phung sungpan ahi hi. Tua ciangin, Yahweh in tuu ching naupang, David telin Israel kumpi suosah hi. David pen Judah minam(beh) sungpan ahi hi. Tua banah, Messiah zong tam Judah suon sungpan angpieng cithu ih theikim ciet uhi.
Mikah 5:2 (Yahweh’n) agen a, “Bethlehem Ephrathah aw, nang Judah gamsung ah khopi neupen khat hi teh, hinanlezong nang apatin Israel vaihawmtu ding khat hing siemkhe vang, ama khanggui tangatuona te toh kizop ahi hi” achi hi. Yahweh’n David kungah kamciem napie a, a ma’ Tapa’n ama’ kumpi tokhom ah to-in kumtawn in maang dending naci hi.
2 Sam 7:11b-16 Na melmahten hing subuoi nawn sih van, hahlehsuon zong na hing nei tading chi ka hing thuchiem ahi. Nang na shi a, na pu na pate kivuina muna
vui na hi nua chiengin, na tapate lah a khat leng in tungding vang in a lenggam zong hatna ka pe ding hi. Ama khun ka biehinnpi hing lam vanin, a vaihawmna lenggam zong bangchihtanin a umden ding hi. Keima ama pa hi vangin, ama khu ka tapa hi ta va. Aman sil a bawlkhel chiengin, pa in tapa agawt bangin ka gawt ding hi. Hinanlezong Saul tunga ka bawl bangin ama tung ah ka panpina khu nua lahdoh sih vang. Ama apata ka panpina ka lahdoh jieh a bou nang leng hing kai na hi jaw hi. Nang in hahlehsuon hing nei zing ta va chin, na lenggam zong bangchihtain tawpchih nei nawn ta sih va” a chi hi.
Mi tampi ten tami LST kammal pen Solomon a genna hi kici a, hinanleh a man hiloh hi. Aziepen, Solomon kumpi ukna in kumtawn hilo banah, gamdang pasiante (pagan deities) a beihna hangpan in a leng/kumpi gam phel nih angki suoh nalai hi. Tam thupen Solomon a genna ahitheilohna ahangin, Solomon suonlehah ahi Jeconiah pen tapa nei theiloh ding leh Isreal kumpi za(tokhompi) ngahtheiloh ding cih kammal om ahiman hi.
Jer 22:30 Yahweh in hih bangin ci hi: “Hihpa, ta nei lo-in ciamteh un. Ama suan-le-khakte khat beek in David’ tokhom luah lo ding a, Yudah gam a uk kei ding hi,” a ci hi.
David in Bath Sheba tapa a tokhom tungah a to nading thu kamciem hi. Tam bangcibang dan aheai? Aphi pen anei-a LST tang telsiem na tungtawn pan kimu hi.
1 Kum 5:5 Tua ahih ciangin Yahweh in ka pa David kiangah, ‘Nangma tangin na kumpi tokhom tungah
ka koih ding na tapa in ka min dingin biakinn lam ding hi,’ a cih mah bangin Yahweh ka Elohim’ min dingin biakinn khat lam ka sawm hi.
Thei ding khatah, tam sunga om koih ci kammal pen Hebrew hamah “Nathan” ahi hi. Nathan kici pa pen Bath Sheba tapa ahi’a, Solomon’ sanggam khat zong a hi hi. Tua hangin tam David’ tokhom luoh ding papen Solomon leh Jechoniah suonlehate sungpan hilo in, Nathan gui(suonlehah) tungtawn pan ahi hi. Alamdang ihsah thu khatah, Nathan kici pa pen Gumpa Yahshua angpienkhietna gui/suonlehah(geneology) sungah na kihel hi.
Luk 3:31 Eliakim in Melea’ Mattatha’ ta hi; Mattatha in Nathan’ ta hi; Nathan in David’ ta ahi hi; Adang LST mun, Solomon hahlesuon sanga Nathan hahlesuon a taa/uu zaw ahina thu Zechariah sungah hichin kimu thei hi.
Zec 12:12-13 Khum gamah a innkuon a innkuon in kap va un: David suonte, Nathan suonte, Levi suonte, Shimei suonte, leh innkuon dangte zong ahi uhi.
Tam LST kammal pen Yahshua Messiah ang kumkia tahciang a, Yudah mite Ama angkum masah lai-a uplona leh sanlonate nasa-aa khitui tawh kahna ding thu ama genkhol na ahi hi. Tua sungah, mi tamzaw “Nathan” leh a tawmpen “Shimei” akihel uh a, hi zongleh Solomon min a-om khasih hi. Solomon pen ama’ gamdang biehna zatna leh milim biehna hangin Kumpi Messiah khanggui kizopna ding tawh na kipelhkha hi. Tam tungtawn ah, Messiah khanggui kizopna pen LST gen banga Nathan tungpan ahina thu ihmu tel thei uhi. Tua banah, atomin, Solomon mawhna leh tawnkhielna hangtawh Yahweh in Israel gam phelnih suoh ding phal hi.
1 Kum 11:4-8 Banghang hiam cih leh Solomon a tek ciangin a zite in elohim dangte’ lamah ama lungsim heikhia uh a, a pa David’ lungsim bangin ama lungsim Yahweh tungah thuman bup taktakk zo lo hi. Banghang hiam cih leh, Sidon mite’ vanglian Ashtoreth leh Ammon mite’ aa ahi a kihhuai Milcom, Solomon in a bia hi. Tua ahih ciangin Yahweh’ muhna-ah Solomon a sia-n gamta a, a pa David bangin Yahweh zui bup lo hi. Tua ciangin Solomon in Yahrusalem nisuahna-lam mualtungah Moab mite’ aa ahi a kihhuai Chemosh leh Ammon mite’ aa ahi a kihhuai Molech’ adingin mualtunga biakna khat a lam hi. Tua mah bangin amah in paknamtui lain a elohim-te uh’ tungah biakna a pia a gamdang zite khempeuh’ adingin a hihsak hi. Solomon in citahlona tawh, Yahweh’ thuciemna palsat in Isreal gam phalnih kisuoh hi.
1 Kum 11:9-13 Ama tungah nihvei kilak khinin, amah in elohim dangte nung a zuih lohna ding ama tungah thu a pia khin Yahweh, Israel Eloohim panin a lungsim kiheikhia ahi manin Solomon tungah Yahweh heh hi. Ahing hangin amah in Yahweh’ thupiaksa zui tuan lo hi. Tua ahih ciangin Yahweh in Solomon kiangah, “Hih pen nangma ngaihsutna hi-in, nang kong piaksa ka thuciamna leh ka thukhamte zui lo na hih ciang, keimah in nangma tung panin na kumpigam balkekin na nasempa tungah ka pia taktak ding hi. Ahi zongin na pa David hangin nangma hun sungin ka hih kei ding a, na tapa’ khutsung panin ka balkhia ding hi. Ahi zongin kumpigam khempeuh ka balkhia kei ding hi. Ka nasempa David hang leh ka teelsa Yahrusalem hangin na tapa tungah minam khat ka pia lai ding hi,” a ci hi.
Solomon sih nuazaw ciengin, Ephraim phung sungpan ahi Jeroboam in Northern(leilu lam) Israel gamah kumpi ang sem hi. Tua uknagam sungah Jacob (Israel) phung 12 pan phung 10 teng/om uhi. Amauhteng pen: Reuben, Simeon, Levi, Naphtali, Gad Asher, Zebulon, Dan Issacar, leh Joseph (anuaciang a Ephraim leh Mannaseh suante) ahi uhi. Tuacieng, Leitaw lam (southern) gam lamah Judah kici (Jew mite) leh Benjamin halehsuante nateng uhi. Hun angpeipei in, leilu lam gam-ukna sungah milim biehna ang tam tazie-in Levi pen leitaw gam sungah ang tai/teng suh hi.
Sisan thuciemna sungah kamciem thupi nam nih a om hi. Tua gel pen, Innluohza leh Uknaza ahi hi. Innluoh za cipen tacil ahs tapa taapen ngah ding za/goh ahi’a, uhna za pen kumpi-namte ngah ding ahi hi. Atung lama ih gensama bangin ukna kumpi za pen Judah in ngah aa-azie in kumpi David ii citahna hangpan ahi hi. Tam kamciemna sungah zong Messiah pen David innkuon sungpan angpieng kheding ci thu na om hi. Innluoh za pen ahileh tacil tunga kipie ahi’a innkuon bup gamh luoh/tang ding ahi hi. Tam innluohza ihci pen akithuap (double portion) aa gamh/goh tanh ahi hi.
Thkn 21:15-17 mi khat in zi nih nei a, khat itin a khat mudah a, a it leh a muhdah a zite gel in ta nei tuakin, tapa a neih cil pen a muhdahnu tawh ahih leh, a tapate tungah gamhluah dingin ama neihsa a hawm ciangin, a mudahnu’ tapa cil sangin deih zawkna hangin a itnu’ tapa pen a tacilin bawl thei lo ding hi. Ama neihsa khempeuh tanh nih piakna tawh a muhdahnu’ tapa a tacil mahin sang ding hi; bang hanghiam cih leh tuapa pen ama sung panin a piang masa pen ahih manin tacil hihna za pen ama’ aa
ahi hi.
Tam tacil ngah ding gamh/goh pen athupi mahmah ahi’a, hazatna leh kibehhuamtuamna cite hangtawh zong kikhel theilo hi. Ahi hang, tam innluohza leh uknaza pen aluoh/ngah dingte nuntatna leh sepna tawh kizui-a angpei gige ahihi.
1Kum 2:3-4 Amah in kei tungah hong gen, ‘Na tapate in a lungsim khempeuh uh leh a nuntakna khempeuh uh tawh keima mai-ah thuman takin gamtat ding limtakin a ngaihsut nak uh leh Israel kumpi tokhom tungah khat beek in nang hong tamasak lo ding hi,’ ci-a a thugenna Yahweh in a kipsak theihna dingin, Moshe thukham sungah a kigelh bangin Yahweh na Elohim’ thuhilhna zui-in ama lampite hoihtakin tawn in la ama thukhamte, a thupiakte, a biakna ngeina kipte hoihtakin zui in. Tua hi leh na heksuk na hektohna khempeuhah na dau hong pai ding hi.
Tua hin, thuciemna neih a gohluohza leh makaih ukna za a ngah ding akisa ten, thuciemna sunga om danteng zosie a zuih ding kisam hi. Israel tacil pen ahi Reuben in ama leh ama a gamhluohza ki tan(beisah) lawh ta-a, Joseph in ama tangin ngah/luoh hi.
1 Chr 5:1-2 Tamte khu Jakob tapa tapen Ruben hahlehsuonte ahi ua. (Aman a pa mey khat a luppi jiehin tapa tapen hina satan a tang sih a, Joseph a kipie hi. Hinanlezong Judah nam a kipatin vaihawmtu thahatpen ang pieng a, nam dangte lah a hing pieng kha lou ahi hi).
taazaw innluohza tan lawh a, a tangin Joseph kipie hi. Joseph pen tacil a nihna ahilo hang, Israel in zi nih nei-a khat pen Leah ahin, akhat pen Rachel ahi hi. Reuben pen Leah sung pana piengkhie tacil(tatapen) ahi hangin, Israel pen Leah tawh a kiten theina, a pupa sollawmna thuo ahi na leh, ama it/tenpih nop tahtah Rachel ahi zaw a, Joseph pen ama nu sung pana ang piengkhie ta masa/tacil ahi zieman hi. Tua hangin, Yahweh muhna ah Joseph pen inluohza ngah dinga kilawm nahi hi.
Tua banah, anei-a LST tang genna panin khangsimna sungah innluohza (ngahna) pan nasim zaw a, tacil hina za pan hilo cithu kimu thei hi. Akhang akhang aa mi a tamzaw in tambangin Judah uknaza beh na ki-encih a, hinanleh, Joseph’ gamhluohna za ngahna ki-en kiphaw kha vet lo hi. Tam gamhluohza pen adeih huai mahmah thupha gohgil ahi’a, tua sungah cilehsa hauhna leh thahat silbawl theina teng akim hi. Tam hangin, Israel gam khen nih akisuoh laitah, minam 12 teng akimlaitah nangawn inzong Israel pen leilulam gam, (Joseph leh tazaw gamhluohna za) leh leitaw lam gam (Judah leh Uknaza) cin naki hanta hi. Tami kammal lawhdante naciemteh siemin, a ziepen, Joseph tate kacih ciengin, Israel nam 10 te ka genna ahi’a, Judah tate kaci simin, leitaw lam gam kagen na ahi hi.
Tua zawcieng in, Israel a sih nading naitai a, Joseph leh a tate gelnih, Ephraim leh Mannaseh ama kungah a han hi (Israel in Ephraim leh Manaseh pen ama’ tate banglien in ciemteh hi).
Thu/Pian 48:3-5 Jakob in Joseph kungah, “Kanaan gam Luz a ka um lain Bangkimbawlthei (Elohim) ka kungah hing kilangin ei guoljawl a. Aman ka kungah, “Keiman talehnau tampi ka hing pe ding a, na
hahlehsuonte nam tampi ang hi ding uhi. Tam gam zong bangchihtana a nei dingun na hahlehsuonte ka pe ding hi” a chi hi. Jakob in a gen zom jel a, “Joseph aw, Izip gam kang tun masanga na tapa nei nite khu kei a ahi. Ephraim leh Manasse khu ka tapate Reuben leh Simeon ka nei dan a um ahi uhi.
Pian 48:20, 22 Tua ahih ciangin amah in tua ni-in amaute thupha pia a, “Note ‘Elohim in Epharaim leh Manasseh bangin note hong bawl ta hen,” kici ding hi,’ a ci hi. Tua bangin Yacob in Manasseh’ mai-ah Ephraim a koih hi. Tua thamlo-in, ka namsau leh ka thal tawh Amor mite’ khut tung panin ka lak mual pang phel khat, na sanggamte sangin nang tungah kong pia zaw hi,” a ci hi.
Na phawkha eimah? Gamhluohza pen Ephraim nauzaw pa tungah kipie kia hi. Lai Siangtho mun tuamtuamah, tapa tapen(tacil) ten a tazaw gamh uh tanlawh nathu ih mu hi. Tuami ahang pen, amau cilesa deihgawhna thaman tawh a khel uh nahi hi. Esau in ama’ tazaw gamhluohza ankuang khat tawh khelbawl hi. Lai Siangtho in eite zong Yahweh’ adingin gahmasa ahs tacil masa pente ang ci hi.
Mang 14:1 Tua laitakin ka et leh, Zion mual tunga ding, Tuuno-a kipan, amau taltang tung uhah, tuuno’ min tawh ama Pa’ min tawh kigelh-a om mi sang khat thenli tul lite, amah tawh a omkhawm ka mu hi. 14:4 Tua mite ahihuh leh, tangval vive hi uh a, numei tawhkhialhna nin a nei ngei lo mite ahi uh hi. Amaute pen, tuuno paina teng a zui mite ahi uh hi. Amaute pen, Yahweh leh tuuno’ adingin, gah masabel ahi dingin, mite lakpan a kileikhia mite ahi uh hi.
Tua leh tam ta-masa leh gah-masa hina/suohna nang bang naci san ei? Bangza tancieng na kemsiem a, ahs Essau bangin nangma leitung deihna khatpo tawh na hehsawm zawi? Tam sungah, sisan thuciemna lungngai phakia in: nangma deihna zosie hemkhe-in na kiciem pihpa/nu a’ding citahtah a na nuntat ding ahi hi. Israel mite zong amau’ citahlohna hangin saltanna na thuo/tang kha uhi. Lai Siangtho sungah Ephraim a lawhna kammal pen minam 10 agenna ci thu ihmu ua, amau pen tazaw gamh luohza a ngahzote ahi zieman uh hi. Tua banah, tam thute ah cilesa thupha kamciemna ahi hangin, Messiah sunga ih neih khop ding uh, hagau(kha) thupha tampite a genna zong ahi hi. Tazaw gamhluohza a ngah Joseph pen eite tangding a gimna a thuo-Messiah limlah sahna ahi hi. Joseph pen a sanggamte mudahna thuo-in saltang ding na kizua a, tam mi pen Yahshua Hundampa dinga a ngiel Judah limlah sahna zong ahi hi.
Joseph dumkuo sungah aki khiet masang in, a puontual silh na kisut sah aa, tua-in amasapen sisan thuciemna puonsilh sutkhietna limlah sahna hi. Yahshua zong singkhuom tung asi masang in a puontual silh kisut sah hi. Rabbi kici Jew biehna lamkaite’ laigelhnate leh Dead Sea savun laite sungah Messiah pen nam nih in na gelh uh a, tuapen Joseph Tapa-Messiah leh David Tapa- Messiah ci’n tu’a eihaw pom LST gendan mabang in na gen uhi. Banghang eai cih leh, Isiah 53 sungah bawlsietna thuo sila bang leh uknaza anei Kumpipa bangin Isaiah agol 9th sungah gen tuo hi. Messiah angkum kia tahciengin, Ama in tam tazaw innluohza leh uknaza ang puo/neih khawm ding hi. Hinanleh, abeisa tangthute ih etciengun, Ephraim (Joseph) suonlehahte leh David (Judah) suonlehahte naki langpan tawntung uh aa, khat ii ngah ding thupha khatin ki hazat-tuo
uhi.
Late 23:4 na-ah tambang pienzie nam nih aneih Messiah liim genkhol hi.
“Hih hi, sihna liim guam sung nangawn ka nawk hangin, siatna ka kihta kei hi. Banghang hiam cihleh, kei tawh nang nong omkhawm hi. Na molhtum leh na ciangkhut in kei hong lungmuangsak hi.”
Tami laibu tuam (cover) tunga atuang tucingte tawi moltum leh ciengkhut atawi Humpi (David a genna) leh palm singkung (Joseph leh Ephraim innkuan etsahna) liim atuangkhawm na muh ding hi. Tuapen pienzie namnih aneih Israel mite Messiah limlahsahna ahi’a, khatpen sila banga bawlsietna athuo Joseph lim leh, David lim banga Kumpi semding Messiah genna ahi hi. Adang moltum leh ciangkhut gelpen, thuhun nam nih gen/kawhsahna ahi hi. Tam moltum pen nuntatna hoih neih theina dinga thuhilnate ahi, Thuhun lui (masa) deihsahna lim ahi’a, galte bawlsietna panin zong kidalna ahi hi.
Heb 12:6 “Banghang hiam na cih uh leh, Yahweh in a it mite thuhilh a, a san mite khempeuh taii-in a sat theihi”.
Ang tungding Yahshua Messiah Kumpi-gamsunga uknaza ngah/neih ciang a’dingin, tunia kipan ihki sin/thawi dending uh kul hi (Mang 5:10). Alang khatah, tucingpa ciangkhut pen Yahweh Tapa, Hundampa Yahshua sisan tungtawn pana adamzaw thuhilhna ahi, Thuhun Tha leh bawlsietna athuo Joseph leh Messiah kawhna lim zong ahi hi. Tam Late 23 in Messiah pienzie nam nih anglahkhiet
mabangin, tam moltum leh ciangkhut te’n, ei lungmuang sah uhi. Thuhilhna Torah (moltum) omlo-in, eiten bittah a om theinading huang kineih loh banah, tua thukham hanga kingah lung/khamuon na kingah theilo hi-ahi’n zong, damtah a thuhilna (ciangkhut) tawh tuami lamlahna sungah limtah ih nungta thei ding uhi.
Abeisa hun sung tawntung Judah leh Ephraim pen khat leh khat a ngah ding uh thupha kamciemna kilasah-tuak den uhi. Joseph a kizuana hangzong Judah ii hazatna lungsim ahi’a, innluohza deihgawh-sahna man ahihi.
Pian 37:26-27 Tua ciangin Yudah in a sanggamte kiangah, “Ih sanggampa thatin amah ih thahna im lehang bang metna om ahi hiam? Hong pai un, Ishmael mite kiangah amah zuak ni, amah bangmah cih kei ni, banghang hiam cih leh amah ih sanggampa ih ci leh ih sa hi buang hi,” a ci hi. A sanggamte in ama thu mang uh hi.
Solomon a sihzaw Israel gam phel nih kisuoh zaw-in, Jeroboam(Ephraim minam) inzong Judah kungpan innluohza na lasah sawm hi.
1 Kum 11:31 Tua ciangin amah in Jeroboam kiangah, “Nang’ adding bek sawm la in; banghang hiam cih leh Israel Elohim, Yahweh in hih bangin ci hi, ‘En in, Solomon’ khut panin kumpigam a balkhia ding ka hi a, nangma tungah minam sawm kong pia ding hi. 1 Kum 11:37-38 Tua ciangin keimah in nang hong la-in na deih khempeuh tungah na-uk ding a, nang pen Israel tungah kumpi na hi ding hi. Ka nasempa David bangin ka thukhamte zuihna tawh nang kong piak khempeuh ngai-in,
ka thu hong zui-in, ka muhna-ah a maanin na gamtat leh, nang tawh hong omkhawmin, David’ adingin ka hih bangin nangma tungah Israel mite ka hong pia ding a, na suanlekhakte in zong uk paisuak ding hi.
Jeroboam na cihtah khat hileh, Judah innkuan ii ukna kumpiza zong na ngah thei ding hi-hinan leh, ama pa nuntatna na man loh hi. Na Lai Siangtho sungah sim leh cin, Judah leh Ephraim kizopna pan tambang dan vive na hi’a, tuni dong ma kizom-suolai hi. Ahi hangin, Messiah angkumkia tahciang tam inluohza leh kumpiza hing gawmkhawm tading a, Judah leh Ephraim zong pumkhat ang suoton tading uhi.
Isa 11:10, Tua ni ciangin Jessi’ zung pen mihingte’ tungah lim khat hi ding a, minamte in amah zongin, ama omna mun minthang mahmah ding hi. Isa 11:13 Ephraim in hazatna lungsim a neih nate bei ding a, Yudah mi a galbawlte kisusia ding hi. Ephraim in Yudah haza nawn lo ding a, Yudah in zong Ephraim galbawl nawn lo ding hi.
Israel ngah ding innluoza sungah leitung thupha gohgil tampitah om a, kumpiza ngahna ding thuciemna tungtawn panin zong citahna leh makaina-za thupha kamciemna om hi. Solomon in kumpi asep sung tawntung tami kamciem thupha nih gel na ngah/tang thei hi. Solomon pen leitung muthei nading aa Messianic ukna liim ahia, Messiah ang kumkia cienga Israel gam dinmun ding ma-lahsahna lim ahi hi. Tam hangin, Solomon makaina nuai-ah Israel gam in khantona leh hausahna lianpi na neih uh a, Jacob tunga Yahweh khamsa, ama’ tate ii ngah ding gou/thupha ngah ahi uhi.
hauhna leh pilna tawh leitung kumpi khempeuh khupnelh hi. Tua ciangin Elohim in ama lungsim sunga a koih ama pilna a ngai dingin leitung mi buppi in Solomon’ omna zong uh hi. Amaute khempeuh in letsong, ngun leh kham tawh kibawl nate, puante, mor phaknamtui, a namtui nate, sakolte leh la-sakolte, a kumkumin tampi tak hong puak uhhi.
Solomon in atunglam-a tazaw-gamhluah theiding teng leh kumpi ukna aana teng zosie na neih a, hinan leh, ama pa’ leitung lungsim duhopna hangtawh na pua khata hi. Tua pen, eite lathei ding lesson/etteh huai khat ahi’a, hagau pan pihna omloh cilesa beh tawh kalsuanna ii hoihlo na ang lahkhie ahi hi. Alang khat ah, Yahshua in zong leitung angkumna sungah, Ama pen tazaw gamhluoh Pa leh kumpi tahtah a hina thu ei lahkhe hi. Messiah ang kumkia ni ciang pen nidang Solomon hun sunga, ana om ngeinai loh Judah leh Joseph kikal-ah kilemtahna picing hing omthei tading a, bangzatah in nuom ding aheai!
Zec 10:6 – 10 Yudah innkuan, ka thahatsak ding a, Yoseph innkuan ka honkhia ding hi. Amaute, ka khasiat ding a, innah ka ciahpihkik ding hi. Amaute, cikmah hunin ka paihkhiat ngei loh bang keekin, nuamtakin a om ding uhhi. Banghang hiam cih leh, kei pen Yahweh, amau Elohim ka hi a, amau thungetna ka ngai ding hi. Ephraim mite, galkap hatte bang dinguh a, zukham lungnuam bang ding uh hi. A suan a khakte un hih gualzawhna phawkin lungdam din guha, Yahweh’ bawlna hangin kipak ding uh hi. Amaute samin, ka kaikhawm ding a, tapi ka phasak ding hi. Minam dangte lakah amaute ka thehthang hangin, a gamlapi gam panin Kei hong phawk ding uh a, amaute
leh a tate uh suakta-in, innah hong ciahkhawm ding uh hi.
Khenpi 3
GAALTAI/KITHEH-THANG NA The Exile
Lei kisiem cila pan tuni dong, vanlehlei Siempa Yahweh’ ngimna hoihtah ih et tahciengun ih mu-tel thei a, hizong leh, ei mihing ten ih pu masa uh, Adam pan kipan in tawntung a kimang ding Yahweh thupiakte na kipalsat tawntung hi. Tua hangin, ih pu uh Adam pen Eden huon sungpan hawlkhiet na thuo hi. Tua bangma in, ama’ khangsawn leitung bup mi khempeuh kum 6,000 sung tawntung ama utthu bangin gamtat theinang kipie-a, mihing in adeih bangin ama’ ading hoih asah bangin ang nungta hi. Mihingte hanciamna tawh apiangkhie, kipawlna tuamtuamte ahin zong, pilna sintheina sang tuamtuamte, ki-uk nading law, leh adang khantona namkim tuamtuam ang kineih thei hi. Adam leh Eve tungah Yahweh thupie kammal zuiding a nuntat ding leh amau’ telbang ut bangbang a gamtat thei nading thu nakipie hi. Hinanleh, amau gelin leitung leh Satan deihna angtel zawta ua, tua hangin mi zosien tua mawhna ki luohkim ciet hi. Satan pen leitung kumpi/ukpipa ahia, leitung kumpi ki-ukna teng zosie zong ama’ khut sunga om ahi hi.
Luk 4:5-7 Tua ciangin amah paipih to a, hun tawmvei sung, leitung kumpigam khempeuh a lak hi. Tua ciangin dawimangpa in Yahshua kiangah, “Nang ma kiangah hih amau vangliatna leh ukna aana khempeuh kong pia thei hi. Banghang hiam cih leh, hihte khempeuh kei kiangah hong kipia zo a, ka piak nop mi peuhpeuh ka
pia thei hi. Ka mai-ah bokin hong bia lecin, hihte khempeuh nang’ ading a hi hi,” a ci hi.
Tam tengah, Yahshua in leitungah Satan nasep theina aana tawh kisai bangma ngielna leh dawnbehna na neih lo hi. Bang hang eai cih leh, tam tungtawn panin, Israel minam 12 te tunga Yahweh’ ngimna peizie kimu thei hi. Tunia leitung ki-ukna system tuamtuamte ei adding bangma lamdang ihsah tasihphiel zongin, Satan aa’ hi gigee hi. Mi khatin “Tua leh vantungah Pasian/Elohim a om tahtah leh banghang in leitungah hasatna tuamtuam om aheai? Ang cih khathei ding uhi. Tuami ahang pen, mihing in a Siempa Yahweh thugenna leh lampi sangin Satan thugenna leh lampi a teelzawna thaman ahi hi. Tua hangzie-in, Abraham tawh thuciem bawlna ang om thei a, azie pen Abraham in Adam peina lampi-ah zuilo-in Yahweh deihna lampi a zui zaw hi.
Pian 26:4-5 Na suanlekhakte vana aksi zahin tampi ka phasak ding a, na suanlekhakte tungah hih leitang khempeuh ka pia ding hi. Na suanlekhakte thupha ka piak bangin leitung minam khempeuh in thupha a ngah na dingun hong ngen ding uh hi. Banghang hiam cih leh, Abraham in ka Thu mangin, ka sawl ka Thupiakna, ka Ngeina Kip leh ka Thukhamte a zui hi.
Abraham in Yahweh’ Thupiehte na mang/zui ahi manin, Yahweh in ama tawh kizopna Thuciem na bawl hi. Nang zong thuciamna sungah na om a leh, nangma beh hilo-in, na suan na hahte zong ahi tawntung ding hi. Adam leh Eve te bangin Abraham in zong ama’ deihna leh Satan deihna lampi zui nading khensat theina na neih nan leh, aman Yahweh deihna lampi na tel zaw a, tuahang in ama suonlehah ten
tawntung thuciemna ombangin thupha ngah uhi. Gen nop man hisih ta lehzong, Christian hing a cih mi tampi tah ten Adam lampi zuizaw ua, Yahweh’ thukham/thupiehte abei hita cih laimaw uhi. Tamnah, bakhat sung lung ngai phot tadih lei!
Tunia leitung aa apieng sietna leh hoihlona teng ih ngaihsun kia tahciengun, ni dang lai sangin zong tam zawsem cithu ihmu lai hi. Tua leh tami sietna pen mihing in Yahweh’ Thupiehte a zui mana pieng amah, ahs tuate zuiloh mana pieng zaw aheai? Tu laitah aa na tenna khuopi sung ngaihsun in, tua khopi sunga om mi zosie ten Thukham 10 sungpana “mi na na gu sin” ci thupie 1 bek ana zui kim uh hi zenzen leh bangcieng ana tung ding vuai? Tua khuopi pen nuom mahmah ding a, mi mang, van kigusah, a manlo sumbawlna hanga van man tam/khang, cite omloh ding a, inn kot tawh kilh zong ngai nawn loh ding hi. Tam thu ah, saltan na (kihen cipna) leh suotat na koi pen ahi zawi? Satan in Christianity buppi sollawm in, Yahweh’ thupiak teng pen suotat nading hina pin, kihen cipna ahs vangih bangding in na gen zawmaw uhi. Yahshua Messiah ang kumkia tahcieng in, Ama’n Yahweh’ Thukhamte Jerusalem pan kipan in leitung buppi ah, ang tangtung sah lai ding hi.
Mic 4:1-2 A hih hangin hun nunung mailam hun ah, Yahweh’ biakinn a omna mual pen, mual khempeuh sangin a kipahtawi zaw a sangpen mual hong suak ding a, minam tampi in hong zuan ta ding hi. Minam tampite hong pai-in, “ Hong pai un, Yacob’ Elohim’ biakinn, Yahweh’ mual tungah va pai to ni, Tua lai-ah ama zialetong hong hilh ding a, ama deihna bangin ih gamta ding hi,” ci ding uh hi. Banghang hiam cih leh, Zion panin thukham hong paikhia ding a Yahrusalem panin Yahweh’ kammal hong
gingkhia ding hi.
Tua hun bangza tahin nopci ding ahiei? Lai Siantho in tua hun ciangin, gal kidona leh kialpi cihte om nawnlo ding a, leitung bup kilemna tang tading hi-banghang eai cihleh, leitung in Yahweh thukham teng zui tading hi. Tam pen ih Pa uh Yahweh in tuma kum 6,000 peh pana a na sep ahia, mihingte Amah tawh kilem tah a kizopna a neih thei nading ahi hi. A masa-in, mihing mawhna pen A Tapa’ sisan luanna tawh ang lei/tan kia hi. Tua abanah, mihing ten zong ih Pa uh’ thu manna hangtawh thupha gougil tampi a kingah lam leh, thu manlohna hang-a samsietna ki ngah ahi lamzong telding kisam hi.
Tam hangtawh, Abram leh Israel minam cih eite muh thei ding ang om ua; Abraham ii Yahweh thupiete kepcing na tungtawn panin ama’ suanlehahte tungah zong Yahweh thuciemna na ngah uhi. Sisan thuciemna tawh kisai thu/kammal tungtawn panin, thuciam abawl pih pa innkuan teng zong, a mau deihna tawh kizui-in, ama’ innkuan pih sua tading hi. Tam hangin, Messiah zong Abraham suanlehah sung pan ngei-in ang piangkhie hi. Torah in tambangin Potdohna sungah anggen hi.
Pai 21:23-24 Siatna khatpeuh in a zuih beh leh, tua ciangin nun takna tangding nuntakna, mit tangding mit, ha tangding ha, khut tangding khut, khe tangding khe.
Messiah pen mihing khat mawkmawk nahi leh, mihing khat nuntatna ding beh man neih hi ding a; hinan leh, Ama pen Sangpen Pa’ Tapa, leh silna zosie Asiem-khawm-Pa ahita zie-in Ama nuntatna zie-in mihzie-ing zosie-nuntatna kigawm sangzie-in zong
manpha zaw lai hi. Tua chiin, Yahweh in Abraham thupha na pie-in, ama innkuan suonlehah tawh thuciem na bawl hi. Phawh tawntung dingah, Yahweh in tam a lipkhaphuai thuciamna Abraham suanlehah tawh beh na bawl a, tuami simlo adang minam ahs suonlehahte tawh na bawl vawt lo hi.
Tam ahang in Israel mite leitung minam dangte tawh kibanglo a tuam koih nop man leh amauten Yahweh thupiehte zuina/kepcingna hang a leitung bup a’ding teci hoih ahi na ding uh hi. Israel in Yahweh’ thu a man ciengin thupha ngah ua, guah tui leh anne ki ningcing den uh hi.
Thkn 28:1-10 Note in Yahweh na Elohim uh’ thu mangin, tuni-a kong gen ama thu piakna khempeuh limtakin na zuih uh leh, Yahweh na Eloohim un leitung minam dang khempeuhte sangin a lian zaw-in note hong bawl ding hi. Yahweh na Elohim uh thu na man uh leh hih thuphate khempeuh note tungah hong tung ding hi. Khuapi sungah thupha ngah mi na hi ding uh a, lote-ah zong thupha ngah mi mah na hi ding uh hi. Note’ sung pana piangte leh na leitang pan uha piangte leh na ganhing pan uha piang, na bawngte uh pungin na tuuhon note uh tungah thupha om ding hi. Na seengte uh leh na annel meekna kuangte uhah thupha om ding hi. Na sungtum ciangin thupha na ngah ding uh a, na pusuah` ciangin thupha na ngah ding uh hi. Yahweh in, note langah hong pang na galte uh na mai uhah lelhna thuaksak ding hi. Amaute lampi khat tawnin hong kuan ding uh a, note mai panin lam sagih tawnin taikeek ding uh hi. Yahweh in note’ ansal tung leh na hihna khempeuh uhah thupha hong puak ding hi. Yahweh na Elohim un note hong piakna leitangah amah in note tungah thupha hong pia ding hi.
Note in Yahweh na Elohim uh hong thupiaknate zui-in ama’ lampi na tot uh leh amah in note tungah hong ciamsa bangin ama adingin a siangtho mi dingin Yahweh in note hong kipsak ding hi. Yahweh min tawh note hong kisapna thu leitung mi khempeuh in thei ding uh a, amaute in note hong kihta ding uhi.
Leitung minam dangte in Israel mite thuman/zuina hang-a a ngah uh thuphate amuhuh tahciengin, amauten zong Yahweh thu mangin, tua thuphate ang ngah nuam ding uh cih ngimna ahi hi. Tam thuphate pen a tung lama ih gensa uh, innluohza leh uknaza ngah theiding thuphate beh hi lo hi. Tam sungah, a gam uh leh leitang tung mahmah ah zong thupha ngah in, kielpi leh natna namkimte pan zong hotkhietna ahi hi. Israel in Yahweh’ thukham/thupie (Hebrew hama Torah) a zui-ua ahi leh tam thupha zosie ngah ding uh aa, hinan leh a zuikhatasih ua leh a thuo dinguh gawtna pen gol mamah ve veh hi. Torah thupiete zuilona thaman ahi satna omlo hileh, Israel mite minam dangte tawh khenbawl na pen amawkna hi ding a, gamdang mite a’ding zong a Yahweh thupiakte zui(nop)nading thu omlo ding hi. Tam sungah Israel in Yahweh’ Torah (thupieh) a zui noplo(zawhlo) uh banah sietna lianpi tawh pua nalai uhi. Yahweh thupiete leh A Sabbath (Israelte Elohim koi
aheai cih theisahna lahna, teci) a zuinop loh uh banah sing leh
suang tawh kisuui a manlo pasiante na bieh lailai uhi.
Ezkl 20:5-8 Amaute tungah keimah Topa Yahweh’ thugente va gen in. Israel mite ka teel a, Yacob’ suan innkuante tung thu ka ciam laitakin, Egypt gam sung amaute tungah ka kilang a, kei pen Yahweh note’ Elohim ka hi hi, ci-in ka kigen hi. Egypt gam panin amaute paikhiatpihin, amaute’ adingin ka zonkhiatsak, bawng
nawi eh khuaizu a luanna gam ahi, gam sung khempeuh panin a hoihpenna munah amaute ka tunpihna ding thu tua niteek mahin ka ciam hi. Kei pen Yahweh amaute’ Elohim ka hih manin a muhdahhuai a milim itte uh paaikhia-in, Egypt mite’ milimte tawh a kinitsak lohna ding uh ka gen hi. Ahi zong in amaute in kei hong demin, ka thu gen hong ngai nuam lo uh hi. A muhdahhuai a milimte uh paaikhia tuan lo uh a, Egypt milimte zong nusia lo uh hi. Tua hi a, ka heh luatna teng Egypt gam sungah thuaksak\gawp ning ci-in ka ngaihsun hi.
Ezkl 20:19-24 Kei pen Yahweh ahi note’ Elohim ka hihna na phawkna ding uh leh note tawh ih bawlsa thukimna lim dingin ka Sabbath-te siangthosak un,’ ka ci hi. Ahi zongin a tate nangawn un kei hong dem uh hi. A zuite in nuntakna a ngahna ding ahi ka thukhamte palsatin, ka thupiate mang lo uh a, ka Sabbath-te a siasak uh hi. Tua ahih manin, ka hehna teng gamlakah tuaksak gawpin, amaute a sumaimang dingin ka kithawi hi. Ahi zongin tua bang in hih leng, Egypt gam panin Israel mite ka paikhiatpih hong mu mite lakah ka min dai ding ahih manin, ka min ka khualna-in amuate ka susia kei hi. Tua ahih manin amaute leitung gam khempeuhah ka thehthang gawpna ding thu, amaute tungah kiciamna dang khat tua gamlakah ka bawl leuleu hi. Amaute in ka thupiaknate nialin, ka thukhamte zui lo uh a, ka Sabbath-te siasak uh hi. Tua banah a pu a pate un a biak milimte mah a biakna hang uh ahi hi.
Jer 11:2-5 Hih thuciamna kammalte ngai in la, Yudah mite leh Yahrusalem khua-a teng mite’ kiangah va gen in. Yahweh, Isreal mite’ Elohim in kong cih-inah, hih
thuciamna a mang lo mi peuhmah in hamsiatna thuak ta hen, ci-n va gen in. Tua pen na pute na pate uh, sik haltuina meikhuk tawh a kibang Egypte gam pana ka lakkhiat ni-a a thuciamna ahi hi. Tua ni-in, ka thu hong ngai-in kong thupiakna bangin na sep uh leh, note ka mi na hi dinguh a, kei pen note’ Elhoim hi-in, tua bang na hih uh leh na pute na pate uh tungah ka ciamsa, tu-a na neih uh bawngnawi leh khuaizu a luanna gam kong pia ding hi, ci-in thu ka pia hi,” hong ci hi. Tua ciangci-in keimah ci-in, “Hi ta hen, Yahweh aw,” ci-in ka dawng kik hi.
Jer 11:6-11 Tua ciangin Yahweh in kei’ kiangah, “Hih thute ngai-in a sepna dingun Yudah gam khuapite leh Yahrusalem khua kong zing lakah va taangko in. Banghang hiam cih leh Egypt gam pan lawptak-a ka lakhiat pana kipan tuni ciangdong ka thu hong mang un, ci-in na pute na pate uh tungah tam veipi nakpi takin ka hilh ngitnget hi. Ahih hangin amau in ka thu hong mang lo-in, a bil uh hong ngat lo uh a, a gitlohna lungsim uh a zui tentan uh hi. Hi thuciamna a zuih ding uh thu ka piak hangin hong nial veve uh ahih manin, tua sunga thute a vekpi-in ka tungsak ding hi,” hong ci hi. Tua ciangin Yahweh in hong hopih leuleu a, “Yudah minamte leh Yahrusalem khuamite in kei hong lehdo uh hi. Ka thu a ngai nuam lo a pu a pate uh’ mawhna lamah kilehhei khin zo uh a, ellohim dangte’ na sem dingin a zui khin zo uh hi. Isreal innkuan leh Yudah innkuan in a pu a pate uh tawh ka bawlsa uh, ka thuciamna a palsat khin zo uh hi. Tua ahih ciangin Yahweh in kong cih-inah: En un, a pelh thei loh uh gimna amau tungah ka tungsak ding a, kei’ kiangah a hong kap liang uh zongin ka dawng nawn kei ding hi.