05.09.2023
Girizgâh
Askeri
● Ordu yapısı- oluşumu, silah teknolojileri, taktikler Siyasi
● Fetihler, yönetim- idare şekli/ oluşumu (merkezi, feodal, federatif, polis- şehir devletleri vb), anlaşmalar/ savaş- barışlar, diplomatik yazışmalar, tahta geçiş sistemi/ veraset, yöneten- yönetilen ilişkisi, meşrutiyetin kaynağı (tanrı, halk), bürokratik kurumlar.
Toplumsal
● Sınıfsal ilişkiler/ farklılık- benzerlikler, kadın- erkek ilişkileri, aile içi ilişkiler, göçebelik ve yerleşiklik.
Ekonomik
● Üretim-tüketim ilişkileri (tarım- ticaret- madencilik- hayvancılık- yağmacılık- haraç kesme- vergilendirme- vb.)
Kültürel
● Din- inanç (çok tanrılı- tek tanrılı, ritüeller), yazı, huku, dil, çok kültürlülük, edebiyat mimari, teknoloji, bilim, icatlar, vb.
06.09.23
Bölüm 4 (MÖ 4000’ler)
● Etkileşimler arttı, teknikler yaygınlaştı
● Köyler büyüdü - uzmanlaşma ve liderlik ön planda
● Hastalıklar arttı
● Avrupada saban → tarım
● Çin - pirinç ve domuz
● Japonya- ileri çömlekçilik
● Avustralya’da tarım az ve geç, yakarak tarla açma var
● Göçebe çobanlık
● 30 m nüfus
Doğuda Dicle, batıda Fırat nehri vardır.
Tarımın başladığı yerler:
● Mezopotamya
● Nil Vadisi- Mısır
● Çin- Kuzey ve iç kesimi
○ Sarı Irmak (Huang) (en eskisi)
○ Yeşil Irmak (Yangtze)
○ Xi
● Hindistan, İndus Nehri ve Ganj Nehri
07.09.23
Avcı Toplayıcılık (hayvanlar evcil değil)
● Tarım ve hayvancılık
● Göçebe çobanlık: hayvanlar evcilleştirilmiş
Atlar ilk 2000 sene boyunca sadece besin için kullanılmıştır. Asur ve Babiller zamanında atın üzerine binilmesi başlamıştır.
6 milyon - 2.5 milyon 1.5 milyon(Dil?) 1m- 500k Günümüz
Mezopotamya:
● Devletin ortaya çıkması sulama kanallar ile ilgilidir
○ Kanalların oluşumu organizasyon gerektirir
○ Takvime ve organizasyona hakim olan hûkümdarlar halkın inançlarını kullanarak yönetebilirler.
○ Savaşların da yönetici sınıfa katkısı olmuştur.
Kasabalarda iş bölümü ve uzmanlaşma ortaya çıkmıştır. Üretenler, hizmet yapanlar ve yöneticiler ortaya çıkar.
08.09.2023
4. Bölüm Sorular:
1. Modern dünyanın 3 özelliği nedir açıklayınız
● Bürokrasi, mesleki uzmanlık, yönetici sınıf/ patron
2. Toplu yaşamanın beraberinde getirdiği avantaj ve dezavantajlar nelerdir?
Avantajlar:
● Küçük alanda büyük nüfusa yetecek besin, verimlilik
● Uzmanlaşma
● Depolama
● Bilgi birikimi Dezavantajlar:
● Salgın hastalıklar
● Çevreye verilen zarar
3. Aşağıdaki kavramları insanlığa katkılar açısından açıklayınız:
● Bakır: Süs
● Obsidyen: Silah ve keskin alet yapımı
● Kerpiç: Ev yapımı
● Saban: Tarım, toprağı havalandırmak ve verimliliği artırmak.
4. İlk kasaba ve şehirlerin Mezopotamya’da şekillenmesini nasıl açıklarsınız?
Verimliliğin yüksek olması, suya yakınlık
5. Aşağıdaki bölgeleri MÖ. 4000’deki durumu göz alarak açıklayınız.
● Mısır: Nil nehri çevresinde tarımsal metodlar, buğday ve arpa tarımı
● Çin: Sarı ve yeşil nehir çevresinde domuz ve pirinç yetiştirilmiştir.
● Japonya: Balıkçılık ve çömlekçilik, ve izole
● Hindistan: Indus ve Ganj’da ilk köyler
● Avustralya: Yakarak tarla açma tarımı yaygın, flora ve fauna yetersiz.
● Amerika: Orta ve güney amerika’da ilk köyler, mısır tarımı ve lamanın ataları 6. Göçebe çoban topluluklar ile yerleşik hayatı karşılaştırınız.
● Benzerlikler:
○ Hayvancılık
○ Sanat
○ Zanaat
○ Din
● Farklılıklar:
○ Tarım
○ Yerleşik yaşam
○ Mimari var/ yok
○ Devlet var/ yok
7. Tarım devriminin olmadığı yerler: Avrupa mesela, ve neden olmadı?
● Topağın balçık ve işlenmesi zor olması. Ormanların sık olması verimsiz olması
● Pazarlar etkileşim sağlamıştır.
● MÖ 4000’de kasabaların en yoğrun olduğu yer mezopotamyaydı.
○ Eridu - 5 bin kişilik
○ Bölgede asma ve hurma önemli besinler
○ Tekerlek icadı 3500’ler gibi icad edildi, kolaylık sağlar,
■ Tekerlek öncesi su yolları il etaşımacılık yapılıyordu
○ Kerpiç evler
○ Bakır biliniyor ama yumuşak maden
○ Avruada köyler var 4 binlerde saban benzeri bir alet kullanırlar
○ Yerleşik yaşam ama taş devri; çakmaktaşı, granit, obsidyen kullanılır
● Çin’de sarı nehir ve yangtze nehir boyları;
○ Pirinç ve domuz merkezli bir yaşam
● Avustralya, tarım devrimi henüz yok;
○ Evcilleşmeye yatkın bikti ve hayvan yok
○ Ateşle ya da ağaç keserek orman alanları temizleniyor ve klle gübrelenen toprakta tarım yapılıyor. Bu tarım uzun bir birikimin sonucu.
● Japnya, balıkçılık ve çömlekçilik
● Amerika kıtası;
○ Göçebe, avcı toplayıcı, memelileri (ren geyiği, bizon ve lama ataları) takip eden bir yaşam.
○ Orta meksikede tarım kültürü izleri var bu dönemde.
● Göçebe çobanlık
○ Avcı toplayıcılık sonrası bir evre
○ Hayvanlarla konar göçer bir yaşam
○ Küçük-büyük gruplar olabilir
○ Deriden çadırler
○ Orta asya yoğun yaşadıkları yerlerden
● Rusya’nın güneyinde Kuban taraflarında at evcilleştirildi. Radikal bir değişim başladı
13.09.23
Tarım Devrimi Crash Course:
● Double Patty Cheeseburger hangi süreçlerle üretiliyor
○ Tarım
○ Hayvancılık
● En yaygın avcılık: balıkçılık
● Avcı Toplayıcılar kemik ve diş bakımından tarımcılardan daha sağlıklıdır
● Kalori hesabı bakımından tarım daha verimlidir.
○ Avcı toplayıcılar 1000 kalori elde etmek için 1000 kalori harcar
○ Çiftçiler 1000 kalori besin elde etmek için daha az kalori harcarlar
● Göçebe çobanın avantajları
○ Yün ve deri → kıyafet çadır
○ Et ve süt
● Tarım devrimi sebepleri
○ Kazara ortaya çıkmıştır - Darwin
○ Nüfusun fazla artması?
○ Daha fazla yemek yemek isteği
4. Bölüm ASTEK Tablosu:
Askeri Özellikle obsidyenin silah yapımında kullanımı.
Siyasi Sulama kanalları, kolektif örgütlenme ve liderin ortaya çıkması
Toplumsal Bürokrasi, mesleki uzmanlık ve patron sınıfı toplumsal olarak insanların sınıflaşmaya başladığını gösterir.
Ekonomik İnsanlar ihtiyaç fazlasını üretmeye başlarlar. Artı ürün kavramı devreye grer. Testi, şarap gibi ekonomik pazar değeri olan ürünler elde edilmeye başlanıyor. Farklı ekonomik modeller karşımıza çıkıyor: Avcı toplayıcı, yerleşik tarım, yarı göçebe (yağmacılık), göçebe tarım.
Kültürel Pazar yerleri yoluyla toplumlar kültürel alışverişe girer. Farklı diller şekillenir. Çanak çömlek, dinin kurumsallaşması, mimari yapıların ortaya çıkışı.
Dönemler:
14.09.23
5. Bölüm Sorular
1. Kasaba ile şehir arasındaki fark hakkında neler söylenebilir?
● Şehri köyden farklı kılan, şehirde bir yönetim merkezi olmasıdır. Şehir büyük olmasının yanında içerisinde bir hükumet merkezi barındırır. Kentler ekonomik ve kütlürel güce sahiptir.
2. Bazı topluluklar neden uygarlığı “öteki” üzerinden tarif eder? Bundan ne amaçlıyor olabilirler?
● Bu sayede topluluklar, kendilerinden farklı olanlara hakaret etmiş olurlar. Etkileşim rekabet ve üstünlük kurma kaygısından kaynaklanır.
3. Yazar mezopotamya için “uygarlığın beşiği” tabirini neden abartılı buluyor?
● Mezopotamya en eskisi olabilir ancak Asya ve Amerika’da bağımsız uygarlıkların doğumuna
Paleolitik(Kabataş) (MÖ 1m- 8bin)
(avcı toplayıcı)
Neolitik (Yenitaş) (MÖ 8 bin- 4 bin) (tarımın başlangıcı)
Bakır (MÖ 4 bin- 2bin)
Tunç (Bronz) (MÖ 2 bin- 1200) Demir (MÖ 1200- …)
Tarih öncesi
Yazının icadı (MÖ 3500)
Göçebe
çoban
şahit olan başka bölgeler de vardır.
4. Yazara göre önce hangisi ortaya çıkmıştır? Örgütlü devletler mi yoksa büyük ölçekli sulama mı?
● Yazara göre bir olay diğerini tetiklemiştir ve bu iki olay aynı anda ortaya çıkmıştır.
5. Yazının icadının insanlık için sonuçları hakkında neler söylenebilir?
● Şehir devletlerinin örgütlenmesi hızlanmıştır. Muhasebe ortaya çıkmıştır. Kayıt tutulabiliyor.
Matematik gibi bilimler ortaya çıkar. İletişim imkanları artıyor.
6. Mezopotamya’da şehirlerin çoğalmasının beraberinde nasıl bir durum ortaya çıktı?
● Rakip şehirler ortaya çıkmıştır. Bu şehirler kendilerini savunmak için şehir devletleri halini almışlardır ve kabineler tarafından yönetilirler. Zamanla kabineler krallık şeklini alır. Şehirler büyük → kaynaklar üzerine rekabet → Askeri liderlik ortaya çıkar. → Askeri Krallık
7. Mısır ve Mezopotamya coğrayasını karşılaştırınız. Mısır’da görece özgün bir kültürün oluşumunu nasıl açıklarsınız?
● Mısır daha kurak bir coğrafyaya sahiptir dolayısıyla yaşam Nil nehrinin etrafında yoğunlaşır.
Mezopotamya ise Mısır’a göre biraz daha yağış alır. Nil nehrinin taşıp taşmaması özgün bir kültürün oluşumuna katkı sağlamış olabilir. Ayrıca Mısır izole bir coğrafyaya sahiptir, istilalara karşı korunaklıdır.
8. Mısır’da firavunlar merkezi otoriteyi nasıl sağladılar (Tanrı oldukları fikrine halkı inandırarak ve Nil vadisini kontrol ederek)
5. Bölüm Notlar
● Şehri köyden farklı kılan, şehirde bir yönetim merkezi olmasıdır.
● Devlet: Büyük insan topluluklarının, gerektiğinde zor kullanma eteneğine sahip olan ortak bir hükumetin yönetimi altında birbirine bağlanmasıdır.
● Uygarlık: Geniş bir bölgetr yayılan, uzun süre hayatta kalan, özgür bir şehir yaşamı olan kültür.
● Mezopotamya uygarlığın ortaya çıktığı en eski yer.
● MÖ 2700, Uruk, 50000, rakipler var
● Sümerler: Yazı, çömlekçi çarkı, dört tekerli kızak. Metal ithal edilir. Para yok.
● Umma - Lugalgazasi, Sümer kralı
5. Bölüm Sunum
● Uygarlık - biz ve ötekiler tanımı
● Yazının icadı
○ Tapınaklarda toplanan vergi için
■ Kayıt tutmak
■ Muhasebe (vatandaşın borçları)
● Yazı önce piktografiktir, sonra semboller, sonra da çivi yazısı
● Mısır’da hieroglifler piktografiktir.
● Devlet ile sulama yaklaşık olarak aynı zamanlarda ortaya çıkmıştır
● Planlama işgücü idaresi projeler büyüdükçe önem kazandı.
○ Liderlik gerekir, komuta kademesi/ yapısı ilk devletlerin doğuşu başladı.
○ Sümerlerin yaşadığı yerlerde şehir devletleri ile beraber yazı ortaayaçıkar
○ Kil madalyonlar, tablet ve madalyonlara piktografik yazılar yapılır.
○ MÖ 3000 gibi temsil ettiği nesnelere benzemeyen semboller ortaya çıkmıştır.
○ Yazılı bir dil oluştu, hil tabletlere bir kamışla yazılıyor, çiviye benzer.
19.09.23
● Şehir devletleri:
○ Uruk şehri, 50 bin nüduslı, surlarla çevrili, organize, soyluların seçtiği bir kral var.
Tanrılara aracılık ederek konumunu güçlendiriyor.
○ Profesyonel ordu yok
○ Bölgede başka şehirlerle rekabet var (toprak, su, kaynaklar için) ve şavaşlar var. Bir süre sonra savaşmaya hazır birlikleri olan etrafı sırlarla çevrili şehir devletlerine dönüşüyor bu kentler.
○ Bir kere savaş olunca barış günlerindeki sıradan etkinlikler ikinci plana geriliyor, savaşı idare edecek kişi kıral ya da rahip oluyor.
● Bilimsel gelişmeler
○ Çömlekçi çarkı tekerlek ilişkisi
○ Eşek arabaları
○ MÖ 3500 en eski 4 tekerli araç
● Tarımsal artı ürün
○ Tanrılara hediye olarak sunulmak üzere tapınağa gider
○ Yöneticiler lüks ve şatafatlı yaşar
○ Metal işçilerinin altın gümüş,bakır işlemeleri için tam zamanlı çalışmalarına olanak sağlar
○ Deniz- nehir yoluyla metaal ticareti yapılır
● Muhasebe
○ Alınan malzemeler, tamamlanan işler tıtılır
○ Para kullanılmıyor, ticaret takala yapılıyor, emek karşılığı yemek, içki ya da barınak oluyor.
● İmparatorlar ortaya çıkıyor
○ MÖ 2500’lerde Uruk ve Lagaş gibi kentlerin nüfusu 200 binlere yükseliyor ve kaynaklar üzerinde anlaşmazlıklar artıyor.
○ MÖ 2350’de Umma şehri kralı Lugalzagezi tüm Sümer şehirlerini kontrol altına alıyor.
● Bereketli hilalın batı yakasında ise yeni bir uygarlık gelişiyor: Mısır
Mezopotamya Videosu:
● Tarım akarsu vadilerinde ortaya çıkmıştır
● Sümerler çok tanrılı, tanrılar insan biçimli
● Ziggurat - sümer tapınağı, şehir merkezinde
● Babiller- Hammurabi- Kanunlar
●
Dil Türkleri:
● Semitik/ Sami
● Hamitik/ Hami Zaman Sıralaması:
● Sümerler MÖ. 3500-2200’ler
○ Sümerce - Muazzez İlmiye Çığ
○ Orta Asya veya Hindistan kökenli (ya da uzaylılar??)
○ Sümer ülkesi kalmasa bile Sümerce 3000 yıl boyunca tapınaklarda konuşulmuştur.
● Akatlar MÖ. 2400-2000’ler
○ Akatça (Semitik)
● Kuzeyde Asurlar MÖ 1900’ler
○ Akatça (Semitik)
○ Daha sonra Aramice
● Güneyde Babil MÖ 1900-1200’ler
○ Akatça (Semitik)
○ Daha sonra Aramice
● MÖ 1200-800 karanlık çağ
● Yeni Akatlar 900-600’ler
● Yeni Babil 900-600’ler
● Mısır 3200- MÖ 31
■ Hamitik dil
○ Eski krallık/ MÖ 3000-2600
○ Orta krallık/ MÖ 2500-2100
○ Yeni krallık/ MÖ 1900-1200
○ Yunan, İskender, Helenistik ve Roma periyotları
● Mısır Slaytları:
○ Firavunun ailesi kendi arasında evlenirdi (tanrının oğlu X tanrının kızı)
○ Aşağı Mısır kuzeyde, yukarı Mısır güneyde
○ Güneydeki Etiopya bölgesinin yağışlarıyla yaz aylarında taşmalar olur, ekim ayında sular geri çekilirdi.
○ Bu dönemde sebze ve meyveler ekilir (buğday, arpa, bezelye salatalık, üzüm, incir, hurma vb.
otlak alan az, hayvanlar (inek, domuz, koyun keçi vb.) sebze meyve atıklarıyla beslenirdi.
○ Nisan ayında hasat yapılır, yaza doğru taşkınlar
için hazırlık yapılırdı.
○ Çevresi çöllerle kaplı olduğundan Mısır doğal bir izolasyona sahiptir.
○ Kentleşme, mezopotamyadaki gibi MÖ 3500’lerde Hierakonnpolis/ Nekhen’de tapınak külliyesi, çanak- çömlek ve bira üretimi gelişmiş. Mumyalama da burada başlar.
○ Bazen, 10 yılda 1 de olabilir, nil taşkınları yaşanmaz ve kıtlık olur. Sorunla başetmek isteyen elit bir grup, besin fazlasını sonraki yıllar için depoluyor ve düzenleme yapıyor.
Şehirler üzerinde hakimiyet kuruluyor, ilk krallar böyle çıkmış olabilir.
○ Tanrı kral Firavun:
■ Besin depolama işine, sulara hükmeden ve ekinlere yaşam veren “tanrılara”
bağlantı eklendi.
■ 10 yılın 9’unda halkı tanrılar tarafından cezalandırılaacağı tehdidiyle korkutarak boyun eğmeye zorlayan bir sistem. 10 yılın sonunda kuraklık olduğunda halk cezalandırılacağını düşünüyordu.
■ Başka hiçbir yerde krallar Mısır’daki gibi tanrısal konuma yükselmedi.
○ Mısır’da yazı:
■ Sümerde olduğu gibi kayıt tutma yazı sistemi
■ Nesneleri temsil eden şekiller, sonra fikir ve kavramlar, sonra farklılaşma. Biri hiyeroglif (kutsal yazı) kamu binaları, duvarlar, mezarlarda. Diğeri hieratik, daha basit, papirus üzeine yazılır, siyah mürekkep yerine is, renkli mrekkep yerine bitki ve mineral boyaları kullanılır.
■ Sümerde hızlı yazma ihtiyacı ile semboller basitleştirildi ve çivi yazısına dönüştü.
■ Piramitler, ihtişamlı mezalral. Kahire yakınlarındaki Gize piramidi (kral Khufu- Keops.
Mısır Videosu:
● Nil nehri çevresindeki yerleşim 6000 küsür yıl önce
● Tüm takvim ve mevsimleri Nil nehrinin hareketine göredir.
● Kral Narmer/ Menes aşağı ve yukarı mısırı birleştirmiştir.
● Tarım yapılamayan dönemlerde köylüler piramit inşaatında çalışırdı
● Rosetta Stone - hierogliflerin deşifre edilmesi
Önemli Soru: Neden Mısır’da tanrı kral varken diğer her yerde rahip krallar ortaya çıkmıştır?
● Mısır’daki Nil Nehri taşkınların (10 yılda 1) kullanılması, tanrılar cezalandırıyor düşüncesi.
22.09.23
5. Bölüm Astek:
Askeri Profesyonel ordu yok. Savaş birlikleri gerektiğinde toplanıyor. Uruk gibi
şehirlerin etrafında bulunan tahkimatlar (surlar). / Firavuna bağlı merkezi ordu ve coğrafi konum sebebiyle istilaya kapalı olması.
Siyasi Mezopotamya’da krallar ortaya çıkıyor. Şehir devletleri var. Lugalzagesi örneğinde olduğu gibi bazı krallar tüm Sümer ülkesini birleştirmeyi deniyor (askeri krallar) ama uzun vadede başarılı olamıyorlar. Mısırda firavun zihinleri de idare ederek ve Nil’in çevresini kontrolü altına alarak tüm gücü elinde topluyor, (tanrı kral), merkezi krallık.
Toplumsal Ayrıcalıklı sınıflar var. Patronlar sınıfı ortaya çıkar. Kralların tanrılarla diğer insanlar arasında aracı olduğuna inanılıyor. Yani ayrıcalıklı. Toplumsal iş bölümü muhasebecilik gibi meslekler şekillendi. / Mısır’da saygın ve aristokrat ölüler mumyalanıyor.
Ekonomi Çömlekçi çarkının icadı. Artıürün tapınaklarda toplanır. Para yok, takas var.
Mısırlılar firavunlarını anıtsal mezarlara gömerek ekonomik güçlerini sergilerler. Madenlerin kullanımı - bakır.
Kültürel Önce resin sonrasında ise kamış ile kil tablete yazılan çivi yazısı/ Mısır’da hieroglif yazı papirüs denilen kağıda yazılıyor.
26.09.23
6. Bölüm
● Tunç aletler ortaya çıktı (bakır+ kalay) (MÖ 2500’ler civarı)
○ Bakıra göre daha sert olan tunç ayrıca işlemesi daha kolaydır.
○ Mızrak, hançer ve kılıç yapınında kullanılmıştır.
○ Kalay anadolu ve İspanya’dan gelir.
○ Taşa göre daha hızlı bir üretim süreci var, direkt olarak kalıba dökebilirler.
○ Savaşlar şiddetlendi, şehirler yerine devletler ortaya çıktı.
● İmparator
○ 16 yaşında Sümer krallığını fethediyor.
○ İlk imparator, Akad imparatorluğu
○ MÖ 2300’lerde bu fetih gerçekleşmiştir.
○ Rekabet artar
● Savaş atı (MÖ 2000) - Evcil at (MÖ 4000)
○ Yapay seçilimle güçlü türler yetiştirilmiştir
○ Erkekler daha çok binmiş
○ Otlaklar fazla olduğundan göçebe toplumlar at yetiştirmede avantajlı olmuş (Doğu Avrupa, Orta asya, İran)
○ Göçebe süvariler ortaya çıkar
● Atlı savaş arabası
○ 2 tekerlek (savaş için), 4 tekerlek (yük için)
○ Dönemin antik “tankları” (kılıç, mızrak, sürücü, okçu)
○ Savaş taktikleri
● Yelkenliler
○ En etkin Mısır ve Nil’de kullanılmış, 2 direk, dar yelken
○ MÖ 3bin- 2bin arasında Mısırda büyük bir atılım yapılldı.
○ Denizlerde de kullanıldı, 2 direk arasındaki dar yelkenli ile açık denizlerde sonra da kare yelken ile uzun mesafelerde yol aldılar.
■ Ticatret
■ Kültürel ağ
○ Mısır egemenliği; kıbrıstan bakır, anadoludan kalay, lübnandan kereste getirdiler
○ Alizeler adlı sürekli rüzgarlar Mısırlıların Nil nehri üzerinde iki yönlü hareket etmelerini sağlamıştır
■ Ulaşım
■ Askeri- idari denetim
■ ekonomi/ ticaret
○ Akdeniz “bir havuzun etrafındaki kurbağalar” olarak adlandırılıyor
● Rakipler ortaya çıktı Mısır’a, Girit-Minos uygarlığı - Yün, şarap, zeytinyağı üretimi, ayrıca fildişi ve lapis lazuli, elitlerin lüksi ve ticaret ağının göstergesi.
● MÖ 1450’lerde Miken/ Yunan anakarasından gelenlerin hakimiyetine geçti
● Bir diğer rakip, Fenikeliler
○ Doğu akdeniz kıyıları, lübnan tarafı
○ Mezopotamya-Mısır arasında ve akdenizde ticaret yapıyorlar, çam- sedir ağacı, mor kumaş noyası, fildişi
○ MÖ 1000 sonrası, sur, sidon, byblos, beritos bağımsız şehir devletleri oldular.
Zanaatkarlar bölgesi oluyor, bir de kolonisi Kartaca var, tunus tarafları.
● Fenikeliler
○ Fenikelilerin alfabeyi bulma sebebi ticaret için sistematik bir yazı sistemine ihtiyaç olmasıdır, maksat herkesin anlayabileceği bir dil olmasıdır. Sadece sessiz harfleri vardır, daha sonra yunanlılar sesli harfleri eklemiştir
○ Ürünleri: çam ve sedir ağacı, mor kumaş, fildişi, cam
○ Liman deniz ticareti- Akdeniz network
○ Kolonileri var, Tunus- Kartaca
● Girit Adası Minos
○ Knossos Sarayı
○ 1800-1450
○ Zeytinyağı, Şarap, Yün ticareti var
○ Thera, Santorini yanardağı patlaması Minos’un sonunu getiriyor
○ Fildişi, lapis lazuli (Afganistan) Yazının İcadı Video:
● Antik mısırda Hieroglif, resmi dil, halk anlamaz
○ Sözcük ve sesler için ayrı işaretler, 1500’den fazla işaret
○ 140 ses işareti kalanları sözcük işareti
○ Taşlardan yazıtlar yapılır, taşınılamaz
○ Papirus kullanımı daha sonra yaygınlaşır, avantajı daha taşınılabilir olması
○ Hieratik olarak bilinen el yazısı daha hızlı yazmak için ortaya çıkar
● Daha hızlı yazmak için demotik yazı ortaya çıkar, MÖ 650
○ Semboller bir önceki sistemden 10 kat daha azalmıştır.
○ Bu sistem çocuklara yazmayı öğretmeyi kolaylaştırır
● MÖ 3000 Mezopotamya, çivi yazısı
○ Mali amaçlar, stok detayları
○ Kil tabletlere yazılır
○ 2000+ sembol var
○ Zamanla yerini akatçaya bırakır
● Akatça
○ Sembol sayısı 600 civarı
● MÖ 1700’de Sina yazıtları
○ Her sembol bir harfi ifade ediyor, semboller kelime ifade etmiyor, alfabeye ilk adım
● Fenike alfabesi
○ Bir işaret bir ünsüz harfi ifade eder
○ Harfin ismi harfin sesiyle başlar
○ Bu alfabe tüm dillere uyarlanabilir
○ Yunan alfabesi halini almıştır sonradan
Bölüm 6 ASTEK:
Askeri Tunç silahları kullananlar bakır silahları kullananlara üstünlük sağladı. Büyük imparatorluklar kurmak mümkün hale geldi. Savaş atının ortaya çıkması piyadeler karşısında büyük bir avantaj sağladı. Orta asya’da süvariler mobilize bir halde savaşırken piyadelere üstünlük sağlar. At üzerinde ok atmak ya da at arabası üzerinde mızrak ve ok atmak savaşın gidişhatını değiştirir.
Siyasi Tunç sayesinde ortayabüyük imparatorluklar çıkmaya başladı. Örneğin akatlar.
Fenikelilerin başlarında tüccar yöneticiler olan şehir devletleri kurmaları. Yelken ile Mısırda merkezi krallığın güçlenmesi. Sargon - Akad , ilk imparatorluk Toplumsal Alfabe sayesinde okuryazarlık elit bir zümrenin tekelinde olma sürecinden çıktı.
Eskiden sadece rahipler ve bürokratlar yazabilirdi/ Kabile reisleri ya da kralların mezarlarına konulan eşya ve silahlar onların toplumsal statüsü hakkında bize fikir verir.
Ekonomi Tunç yapımı için kalay gerekir. Kalaya sahip olan bölgeler ekonomik açıdan avantajlı/ Yelkenin icadı ile çok uzaklara ticari aamaçlı seferler yapılabiliyor. / Minosun zeytin ve şarap ticareti.
Kültürel Fenikeliler alfabeyi icat ederek insanlar ve kültürler arasındaki iletişimi kolaylaştırdılar.
Bölüm 7 Notlar:
● İndus vadisi:
○ Hayvanlar: Sığır, bufalo, koyun, keçi, domuz
○ Tarım: Pirinç, pamuk
○ Yazı palmiye yapraklarına yazılır
○ Yazı sistemi var ancak deşifre edilmemiş
○ Harappa ve Mohenjo-Daro adlı iki şehir var
○ Kanalizasyon sistemi, sulama kanalları → devlet organizasyonu
○ Kerpiç ve tuğladan ev yapımı
● Çin:
○ Siyasi:
■ Feodal devletler → Zhou/ Çu hanedanlığı
■ Savaşan devletler
○ Toplumsal:
■ Krallar hizmetkârlarla beraber gömülür, sınıf farklılığı
○ Ekonomik:
■ Ticaret gelişmiş
■ Tunç aletler
■ Hint deniz ticareti
■ İpek yolu başlangıcı
■
○ Kültürel:
■ Kehanet kemikleri, kaplumbağa kabukları → Tarih hürmeti ve atalara saygı
■ Özgün çin yazısı
● Japonya:
○ Balık avcılığı,
● Avustralya
○ Avcı toplayıcı
● Orta Amerika
○ Olmek kültürü (MÖ 1300-800)
○ Aztek ve Mayaların ataları
○ Evcil hayvan yok
○ Mısır, fasülye, kabak
○ Köy ve kasaba
● Güney Amerika
○ And Dağları
○ İnkaların ataları
○ patates ve kinoa, kakao
○ Lama, gine domuzu, alpaka
○ Köy ve kasaba, piramit yapımı
● Afrika
○ Nüfusun %50’si Mısır’da
○ Çeçe sineği hayatı zorlaştırıyor
○ Batı, orta ve güney afrikada nüfusun çoğu göçebe yaşam sürüyor
○ Sahra çölü → Deve kervanı
○ Taş çağı gibi
○ Sorgun ve darı
○ Büyükbaş hayvan var
○ Sahra altında bağımsız tarım devrimleri 03.10.23 Video - Mısır
●
8. Bölüm
1. Demir cevherinden alet yapmak bakır cevherinden alet yapmaktan neden daha zordu?ü a. Cevherin yüksek sıcaklığa ısıtılması ve tekrar tekrar dövülmesi gerekiyor. Ancak bu
sayede demir topraktan (cüruf) arındırılabiliyordu.
2. Demir aletler, askeri- ekonnomik bakımdan uygalık tarihinde nasıl bir etki yaratmıştır?
a. Demir tunca göre daha ucuzdur. Demirciliğin yaygınlaşmasına ve demirden aletlerin kullanılmasına sebep olmuştur. Demir silah ve aletlerin yaygınlaşması işleri
kolaylaştırmıştır.
3. Yunan kültüründe polis neden önemlidir, nasıl bir siyasi birimdir?
a. Polisler küçük şehir devletleridir.Vatandaşların rızasıyla yönetilirler.
4. Helenler neden kendilerinden olmayanlara barbar diyorlar? Helen olmak dinamikleri nedir? Ya da başka bir deyişle barbar olmayan kimlerdir?
a. Yunanca konuşmayanlar barbar olarak adlandırılır.
5. Olimpiyat oyunları Yunan kültüründe nasıl bir yere sahipti, neden?
a. Polislerden genç erkeklerin yarıştığı bu müsabakalar halkın zaman algısını belirler. Yıllar olimpiyatların oynandığı tarihle beraber artar.
6. Yunan koloniciliği/ sömürgeciliği döneminde polislere, kendileri dışında neden bir rakip çıkmamıştı, çevre dünyada neler olmıştu? Kolonicilik, antik dünyada ekonomik- kültürel açıdan nasıl bir dönüşüm yarattı?
a. Yakınlarında güçlü bir krallık bulunmaması. Hitit krallığının çökmesi ve mısırın kendi derdinde olması. Minos yoktu, yıkılmıştı.
7. Yunan polisinde vatandaş olmak ne anlama gelirdi, kimler vatandaş sayılırdı?
a. Vatandaş, oy verme hakkına sahip kişi. Erkek, 30 yaş üstü, varlıklı.
8. Modern demokrasinin kökenleri ile ilgili tartışma nedir? Neden antik Atina modern demokrasinin kökeni olamaz?
a. Antik Atina’da kadınların söz hakkı yoktur. Sadece yunan erkeklerin oy verme hakkı vardır. Bundan dolayı modern demokrasinin kökü olamaz antik Atina.
Demokrasiyi ele alma ve düşünme biçimi günümüzdekine benzer.
9. Helenler başka hiçbir bölgede olmayan bir siyasi sistem yarattı? Bu sistem neden Mezopotamya ya da Mısır’da yaratılmadı?
a. Ticaret fazla, tanrı kralları yok, özgür düşünce hakim. Din yaşamın merkezinde değil.
Geçmişten getirdikleri çok töre gelenek yok. Kolonicilik sayesinde ticaret fazla dünya görmek.
8. Bölüm:
● Demir(MÖ1200);
○ Eritilmesi 1450 derece gerektirir. Seyyar demirciler var. Orak, saban, mızrak ve kılıçlar var.
○ Tarla sürme- ekonomi
○ Ucuz demir kılıç, mızrak, zırh savaşı demokratikleştiriyor, artık tunç çağı kahramanlıklar dönemi bitti
● “Yunan Karanlık Çağı”
○ Doğu Avrupa’dan gelen göç dalgalarıyla (Ege göçleri de denir) Dor’lar, Yunan
anakarasını istila etmişler ve burada yaşayan Miken/ Aka Yunan halkını köleleştirmiş ya da Ege adaları ve Batı Anadolu’ya göçe zorlanmışlardır. MÖ 1200-800 arasındaki bu dönemde yazılı kaynaklar kısıtlı olduğundan tarihçiler bu döneme karanlık çağ demişlerdir. Bunun sebebi Dor’ların okuryazarlığının az olmasıdır.
● Dor’lar dönemi, Karanlık çağ sonrası;
○ Polis/ poleis, kent devleti denir ancak vatandaşları için topluluklarının nasıl idare edilmesi gerektiğine arar veren vatandaşlar topluluğu
○ Helen olmayanlara barbar derler
○ İlyada ve Odysseia MÖ 800’de Homeros (çeşitli şairler)
○ Poleis arasında rekabet de var ancak ortak duygular yaratan Homeros destanları İlyada ve Odysseia ve Olimpiyat oyunları
■ Oyunlar Olimpiya’da
■ MÖ 776’dan itibaren 4 yılda bir. Yunan takvimi buna göredir
■ 180m koşu, sonraları atlama, fırlatma, güreş, savaş arabası yarışı, 5 gün, zeytin dalları ödül, ancak şöhret getirir.
○ Yunan dünyasının çevresi (MÖ 700-300)
■ Minos yok, Mısır kendi halinde, Hitit çökmüş, Persler çok uzaklarda henüz
■ Akdeniz ticaret ve kolonicilik için çok uygun.
■ Atina, Siraküza, Akragas (sicilya son ikisi) en büyük polisler. 200bin+
■ Vatandaş, halkı ilgilendiren konularda tartışmalara katılma ve oy verme hakkında sahip.
● Kadınlar, mülkiyetsizler, yabancılar, 30 yaş altı erkekler hariç herkes vatandaş.
● Kolonicilik
○ Anakara pek verimli değil, dağlık araziler var, ege, akdeniz ve karadeniz de koloniler var.
○ Fenike şehirleri, Kıbrıs ve Mısır ile doğu akdeniz ticareti çok canlı
○ Özgürlük, dünya çapında ticaret ve bilgi ağı
○ Mısır- Çin gibi kökleri çok eskilere gitmiyor, ataya saygı var ama geçmiş bir yük değil, Tanrı kralları yok, rahiplerin kontrolü yok, özgür düşünce önünde daha az engel var diyelim. İyonya bilim dünyası böyle bir ortamda (MÖ 500-200). Felsefe, mantık, matematik, astronomi, mekanik, doğa bilimleri vb.
Antik Yunan Video:
● Antik çağ → Helenik dönem
● Klasik çağ (MÖ 500-300) → Helenik dönem
● Helenistik çağ → İskender dönemi
● Yunan karanlık çağı
○ Miken yıkıldıktan sonra
● MÖ 1200’lerde Truva savaşı
○ MÖ 800’lerde yazıldı
● Sparta- militarizm
● Atina- demokrasi
○ Akrapolis → Parthenon tapınağı
● Hoplit (Asker) mızrak+ kalkan
● Falanks (askeri düzen) 8x8 düzeni
● Helot (köle)
● Sparta
○ İki kral
○ Konsüller
○ magistra
Bölüm 8 ASTEK
Askeri Ucuz demir kılıç, mızrak ve zırhla donanan eğitimli piyadeler, tunç silah kullanan aristokratik çağın kahramanlıklarını bitirdi.
Siyasi Polis adlı yunan kent devletleri ve politik sistemi, demokrasinin ortaya çıkması.
Toplumsal Polislerdeki vatandaşlığın kapsamı sınıflaşmayı örnekler.
Demir sınıf farklarını azaltır
Ekonomi Demir saban tarla sürmeyi hızlandırıp kolaylaştırdı, çetin arazilerde ekim yapılabildi ve tarımsal ürünlerde artış sağlandı. Yunan koloniciliği ile akdeniz .evresinin sömürgeleştirilmesi. Koloncilikle beraber deniz ticaretinin
yaygınlaşması.
Kültürel Dor istilalarıyla 400 yıllık karanlık çağda yazı ve mimari kültürünün önemini yitirmesi.
Homeros destanı ve olimpiyat oyunları
Yunan koloniciliğinin kültürel açıdan (bilgi ağı) akdeniz ve çevresi zenginleştirmesi.
9. Bölüm Roma Sorular:
1. Roma ve Kartaca arasında yüz yıldan fazla süren savaşlar dizisi neden yaşanmıştır?
a. Kartaca’nın tüccarlarının daha başarılı olmasının Romalı tüccarları kıskandırması. Batı Akdeniz’de mücadele.
2. Pax Romana ile birlikte Akdeniz havzasında meydana gelen dönüşm nasıl açıklanabilir, istikrarlı yönetim beraberinde neler getirmiştir?
a. Bu yönetim sayesinde vatandaşların yaşam standartları ciddi derecede artmış, altyapı ve yol faliyetleri gerçekleşmiştir.
3. Roma uygarlığı, mühendislik-mimarlık alanında oldukça yaratıcı ve yenilikçi iken bilimsel alanda aynı atılımı neden yapamamıştır?
a. Kaynaklarının çok fazla olmasına karşın Romalılar bilime önem vermemiş, savaşı ve imparatorluğu büyütmeyi öncelik haline getirmişlerdir.
b. Geniş sınırlar var, dolayısıyla yönetim ve politika, ulaşım ve iletişim öne çıkmıştır.
Kaynaklar yol köprü, su kemeri ve kentlerin oluşturulmasına ayrılmıştır.
4. Germen kabileleri Roma sınırlarında neden baskı uyguluyordu, daha önce baş ettiği barbarlarla bu dönemde Roma neden başa çıkamıyordu?
a. Bu sefer kabilelerin nüfusları çok daha fazlaydı. Roma’nın varlığından büyülenen kabileler saldırıya geçti. Roma’da bu esnada enflasyon(denari-dirhem), iç savaşlar ve doğu batı ikiliği var.
5. Roma’nın pagan dünyasında İsa’nın mesajı neydi, neden Romalılara cazip gelmiştir? Özellikle hangi kesim bu davete ilgi göstermişti, neden?
a. Özellikle yahudiler hristiyanlığa ilgi göstermiştir. Hristiyanlığın öğretilerindeki davranış klavuzu onu daha cazip kılmıştır. İsa’nın takipçilerinin günahları için kendisini feda etmesi etkileyici bir fikirdi. Yahudilerin hristiyanlığı cazip bulmasının bir sebebi de İsa’nın Musevilik’de anlatılan, onları zulümden kurtaracak Mesih olduğuna
inanmalarıydı. Ölümden sonra yaşam vaati Hristiyanlığı cazip kılan diğer bir faktördür.
6. İmparator konstantin döneminde çıkarılan Milano Fermanı ve İmparator Theodosius döneminde Hristiyanlığın resmi din ilan edilmesi kültürel anlamda nasıl bir etkide bulundu?
a. Kiliselere yapılan yatırımlar çok arttı. Hristiyanlık yönetici sınıfın baskın kimliği oldu.
MS 380 yılında romada hristiyanlık resmi din haline getirilir. Milano Fermanı ile 313 yılında hıristiyanlık yasallaşmıştır.
Roma’da düzen:
● Krallık (MÖ 700)
● Cumhuriyet (MÖ 500)
● İmparatorluk (MÖ 30-MS 376) Pax Romana - Roma Barışı:
● Mö 30 - 150/200
● İstikrarlı Roma yönetimi
○ Ekonomik, siyasi,kültürel
○ Sağlam ticaret İsa’nın 3 özelliği:
● Tanrı’nın(Yehva) oğlu
● Çarmığa gerildikten 3 gün sonra yeniden dirilmesi.
● Kendini feda ederek Takipçilerinin günahlarını affettirmesi ve onlara cennette ebedi hayat sunması.
-Pavlus(Paul) Yahudilik- Hristiyanlık:
● Benzerlikler:
○ Tek tanrıcılık (Yehova)
○ Mesih(İsa)
● Farklılıklar:
○ Yahudilikte monolatri
İsa:
● Annesi Meryem (Bakireliği belli değil)
● Nazareth(Nasıra)
● Mesih=Christ(os)
● 12 Havariler (Disciples) → Son akşam yemeği
● Judas(Yahuda) İscariot onlara ihanet ediyor
● İsanın mesajlarını iletenler:
○ Saul → Paul of Tarsus (Pavlus)
○ Aziz Peter/ Petrus MS60
○ İsayı takip eden 4 rahip (Mathew, Mark, John, Luke)(Matta, Markos, Yuhanna, Luka) → Gospel (İsanın hikayesi)
● Holy Bible(İncil) = Old testament + New testament (Eski ahit + Yeni ahit)
○ Eski Ahit = Tevrah + Tanah
○ Yeni Ahit = Gospeller Roma Video:
● MÖ 753- Romülüs (Kuruluş efsanesi)
● Julius Sezar ve Augustus tarafından cumhuriyete dönüştürülüyor.
● Erken dönem kralları seçimle başa gelir
● “Vatandaşlık” kavramı
○ Erkek mülk sahibleri
● Patrici → Soylu aristoksat, zengin kesim, kurucuların soyundan gelenler
● Plebler → diğer tüm vatandaşlar
● Toplum köleliğe dayanıyordu
● Roma Senatosu:
○ İktidar Senatoya ait
○ Konsuller de var
■ Sınırlılar ve sadece 2 tane var (biri sapıtmasın diye)
■ Senato tarafından yönetilir
○ Ilk zamanlarda senato genellike patricilerdi, sonradan zengin plebler de senato’ya girmeye başladı
○ Yöneticiler Centuria meclisi tarafından seçilir
■ 100 kişilik grupların temsilcileri
○ Senato üyeleri sensor ve konsuller tarafından seçiliyor
● Tribun meclisi
● Pleb meclisi
● Patrici mecliisi Roma bilgileri:
● Magistra (kıdemli yönetici)
● SPQR → Senatus Populusque Romanus (Roma halkı ve senatosu)
● Sensor → Kim giriyor? (senatoya)
● Patrici ve Pleb çatışmasını düzenleyen kanun (on iki levha kanunları)
● Her devlet kurumundan iki adet var: yozlaşmayı engellemek için
● Diktatörlük: olağanüstü zamanlar(6 ay)
● Kleopatra + Sezar = Sezaryon
(9. Bölüm) Roma ASTEK Tablosu:
Askeri Lejyonlardan oluşan düzenli birliklerin kurulması. 300 bin kişilik bir imparator ordusunun varlığı. Pön(Kartaca ile yapılan şavaşlar) Savaşları için donanma kurulması.
*Roma lejyonları imparator değil senatörler tarafından yönetiliyordu Siyasi MÖ 500’de krallıktan Cumhuriyete geçiş.
Imparatorluk yönetiminin kurulması.
MS 250 sonrası Barbar-Germen akınlarıyla roma sınırlarının aşılması ve zayıflama dönemi.
Konstantin döneminde(324) İstanbul’un başkent olması.
Kartaca’yı almak için pön savaşları ve neticesinde kartaca, sicilya, korsika ispanya gibi yerleri alması ve B.akdeniz’e hakim olması.
Toplumsal Patrici- Pleb çatışmaları. Kölelik uygulamalarının kurumsallaşması, hristiyanlığın eşitlikçi mesajlerı. Hıristiyanlığın daha ziyade alt toplımsal sınıflar arasında yayılması.
Misyonerlik faaliyetlerinin önemi. Yahudiliğin eril bir tanrıya sahip olması ve kadının konumunun arka plana atılması. 12 Levha kanunları.
Ekonomik Pax Romana ile yaşanan ekonomik canlanma. Akdenizde ticari güç.
Kültürel Mühendislik- mimarlık faaliyetleri ile Romaın bayındır hale gelmesi. Yunana konuşan doğu ile Latince konuşan Batı Roma farklılaşması. Hristiyanlığın yaygınlaşması.
10. Bölüm Sorular
1. Hint-Avrupalılar (Aryanlar/Ariler), Hindistan’a ne zaman geldiler ve alt kıtada ekonomik-
toplumsal nasıl bir değişim yarattılar? Mahabbharata ile Ramayana destanlarının Hint kültüründeki önemi nereden gelir?
Ariler Hindistan’a mö 15.yy civarı girdiler, geldikten sonra birkaç yuüzyıl daha boyunca
büyükbaş hayvan temelli göçebe çobanlıkla uğraşmışlardır. Mahabbharata ve Ramayana bu gelen Hint-Avrupalılar tarafından hindistan’ın fethini anlatan epiklerdir, Homeros’un epiklerine oldukça benzerdirler.
2. Sanskritçe ve Latincenin akraba diller olduğunu nasıl anlarız?
Bütün Vedalar Hintçe ve Bengalceye, Latince, Fransızca ve İspanyolcaya ne kadar benziyorsa o kadar benzeyen Sanskritçe ile yazılmıştır. On dokuzuncu yüzyılda, anavatanı Avrupa’nın doğusunun Orta Asya ile buluştuğu steplerde bir yer olan ve ortak bir (Hint-Avrupa) ataya sahip olan Sanskritçe ve Latincenin akraba olduğu ortaya çıkarılmıştır.
3. Kast sistemi ne zaman başlamıştır ve nasıl bir yapıya sahiprit?
Ariler ilk geldiği sıralarda (MÖ 1300’ler) başlamıştır fakat mö 800 ila mö 500 arasında belirgenleşti, 4 ana kast vardı, ve kastlar arasında evlilik ancak kadının kastı daha düşükse mümkündü, aynı zamanda kastsız olan büyük bir grupta vardı.
4. Hinduizmin esasları nelerdir, neden karmaşık bir din haline gelmiştir?
Hinduizm gizemli bir dindir, bu gizemliliğin sebebi dinin yaşıdır. Esası doğruluk araşyışıdır.
5. Budizmin kurucusu Sidarta Gautama (mö 5-4.yy), Hinduizm’de neleri eleştirmekteydi, budizm ile hinduizm hangi temellerde birbirinden ayrılmaktaydı?
yeniden doğuşlar çemberinden kurtulmak, karma, nirvana, orta yol gibi… kavramları açarak mesela
6. Asoka, budizmi, bir imparatorluk yöntemi olarak nasıl kullanılmıştır, büyükbabasının polis devletinen farklı bir devleti nasıl inşa etmeye çabalamıştır?
Asoka, budizmi imparatorluğun yönetimine entegre etmiştir. Ömrünün son 35 yılını
hükümdarlığının geri kalananında ve kendi topraklarında barışı sürdürmeye adamıştır. Ordu küçülmüş ve kaynakların çoğu halka mal edilmiştir.
7. Hindistan “karanlık çağı” ne anlama geliyordu, Yunan “karanlık çağı” ile benzerlikleri nelerdi?
Bilgi kaynaklarının o dönemde az olması.
Hindistan Slaytlar:
● Hindistan toplumsal yapı;
○ Aryan göçleri- MÖ 1500’ler
○ MÖ 1000 gibi yerleşik tarıma geçiş
○ Yerli halkla yapılan savaşların anlatıldığı kahramanlık çağı destanları;
■ Mahabarata- Ramayana
■ Mahabarata;
● En uzun şiir, Hindistanın ilk dönemlerini anlatan mitsel hikaye
■ Ramayana
● Rama ile Sita’nın öyksü
● İlyada- Odesa gibi kahramanlık çağı hikayeleri
● Veda’lar:
○ En eski kutsal metinler- ilahiler
○ Hinduizmin temelleri
○ En eski kısmı Rig-veda, tanrılar için ilahiler
○ Sanskritçe yazılmış, modern Hintçe ve Bengalceye benzer
○ Sanskritçe-Latince akraba diller, neden?
● Aryanlar sonrası:
○ MÖ 1000 civarı demir aletler, tarım-silah yapımı, ganj vadisi civarı, daha yağmurlu doğu kesimler tabi, buğday-arpa, daha önemlisi pirinç tarımı
○ MÖ 500 civarı bazı devletler birleşiyor.
○ Hindu dininin kutsal kitabları bu savaş döneminde yazıya geçiriliyor.
● Hinduizm ve Kast sistemi; mö 800-500 arası belirginleşiyor sistem
○ Kast sistemi (Varna sistemi)
■ Brahman-rahipler
■ Ksatriya-askerler
■ Vaisya Köylü
■ Sudra- en alt sınıf- pis işleri yapar
■ Parya - Dokunulmazlar, dalitler
○ Hinduizm
■ Yerel tanrılar, karmaşık ritüeller ve kutlamalar
■ Vedaları yorumlayan Upanishad’lardan gelen felsefe geleneği
■ Rahiplerin üstünlük savlarına karşı bir hareket de ortaya çıktı, başka bir sözlü edebiyat akımı, Uphanishadlar
■ Rahiplerin üstünlük savlarına karşı bir hareket de ortaya çıktı, bir başka sözlü edebiyat akımı, Uphanishadlar.
■ Vedik dini hinduizm
● Belirli bir kural, öğreti, ibadet, kutsal kitap yok.
● Bhagavat-Gita, saygı gören kursal kitap, daha çok rehber.
● Sanskritçede hindu inanışına dharma/ öğreti denir, felsefeye yakındır
● https://www.youtube.com/watch?v=wE89PE7NS4s
Hinduizm (Genel Kültür):
● Vedic tanrılarına tapınmayla başlamıştır, hint-avrupa tanrılar, iran ve anadolu da vardı;
○ Çayır / otlak- mithra
○ Yağmur- indra
○ Rüzgar- vayu
○ Ateş- agni
○ Güneş- surya
○ Okyanus- varuna
● Zamanla brahma yaratıcı tanrı olarak öne çıkar, dört yüü var-4 element. Ilk dönemde balık, sonra kablumbağa, sonra kaplumbağa, sonra yaban domuzu biçiminde olmuştur.
● Zamanla yaratıcı özellikleri diğer tanrı Vişnu’ya geçmiş.
● Din insanlarına brahman deniyor ama brahma aslında neredeyse unutulmuş ilk dönem tanrısı.
Budizm
● MÖ 5.yy’da Budizm de ortaya çıktı;
○ Sidarta Gautama
○ MÖ 550-420 arasında bir yerlwerde yaşanmış denir
○ Reenkarnasyon, ruhun başka bedende yeniden doğması
○ Münzevi bir yaşam önerir, erkekler için tabi, kadınlar çocuk doğurmakla yükümlü, isteseler de köşeye çekilemezler.
○ 30 yaşlarında evini ve ailesini terk eder, 7 yıl dolaşır, meditasyon yapar, bir incir ağacının gölgesinde aydınlanmış olarak uyanır.
● Din mi felsefe mi tartışmaları
● Endonezya hükümeti kararı ve endonezyalı budistlerin eylemleri?
● Buddha türbeleri-pagoda, öğretisi- dharma
● Buddha’nın yaşamı
● Hiçbir ibaded, dua ya da adak insanı ruhsal acıdan kurtaramaz, dış dünyadan, arzu, istek ve beklentilerden uzaklaşmak için olabilir.
● Ölümden sonra yaşam hinduizmdeki gibi ruhun eniden bedenlenmesi şeklinde ama farklar var, kötüysen kötü bir beden, iyiysen iyi bir beden, arınmış isen Nirvanaya ulaşıyorsun. Ruhun acı çektiği sarmaldan (samsara) kurtularak nirvanaya ulaşılıyor.
● Bazı budist öğretilede cennet- cehennem var, iyiler- kötüler için bir de
Asoka Dönemi
● Dharma(ahlakçı) ile fetih
● Ordu küçülmüş
● Kaynaklar kamu-halka ayrılmış
● Tüm dinlere karşı hoşgörü
● Halkın şikayetleri için yöneticiler atanmış
● Kadınların eğtimi teşvik edilik
● Yoksulluk önlenmeye çalışılmış
● Yazılı sütunlar dikilmiştir
● Hayvanlara hastahane, yalak
Askeri MÖ 1000 civarı demir savaş aletleri, atlı savaş arabaları
Siyasi Asoka’nın bir imparatorluk yöntemi olarak tüm dinlere karşı hoşgörülü bir tavırla Hindistan birleştirme gayretleri. Ordunun küçülmesi.
Chandra Gupta Maurya imparatorluğunun Hindistan’ın kuzey bölgesini birleştirmesi.
Toplumsal Kast sistemiyle toplumun sınıflaşması.
Budizmin kast sistemine karşı çıkması, bu ve öteki dünyaya eşitlikçi bir tavır alması, bir dinin toplumsal alana yansımasına örnektir.
Ekonomik Pirinç tarımına dayalı bir ekonomi.
Zaman içinde baharat yolu olarak adlandırılacak yolun temellerinin atılması.
Kültürel Mahabaraata- Ramayana destanları, Kutsal veda metinleri/ rig-vedalar, çok tanrılı hinduizm
Hinduizme tepki olarak çıkan Budizm öğretisi- dharma Matematik→ Gupta dönemindeki ilerlemeler
Asoka’nın ölümü sonrası Karanlık Çağ yaşanması, Gupta ile beraber AltınÇağ yaşanması.
Sanskritçenin kültür dili olması.
11. Bölüm
11. Bölüm Sorular:
1.Çin ve Roma dünyası arasında uzanan İpek Yolu, ticari-kültürel bir ağ oluşturmasına rağmen bu iki uygarlık birbirinden neden çok az haberdar idi?
Çok fazla aracı vardır ve iki uygarlık da kendisini dünyanın merkezine
konumlandırmaktadırlar. Zhoungguo (Orta Krallık/ dünyanın merkezi) Çin’in kendisine verdiği addır.
2. Sarı Irmak bölgesinin mısır tarımına kıyasla Yangtze vadisinin pirinç tarımı, neden daha büyük toplumsal-ekonomik sonuçlar yarattı?
Pirinç tarımı daha büyük ve geniş nüfusları beslemeye uygundur. Hem daha verimlidir hem de besleyicidir.
3. Çin ismi nereden gelmiştir?
Qin devletinden. Herifin adı Qin Shi-huangti hanedanlığından gelir, tek bir kral vardır. (En büyük Çin kralı)
4. Çin tarihi boyunca sayısız hanedanlık, savaşlar ve yıkımlar olmasına rağmen geçmişle ve kültürle olan tarihsel devamlılık nasıl sağlanmıştır?
Konfüçyüs’ün atalara, büyüklere, imparator ve iktidara saygıyı önemseyen fikirleri sayesinde Çin topluluğu Çin kültürüne ve geçmişine bağlı kalmıştır.
5. Konfüçyüsçülüğün temelleri nelerdir, Mandarin sınıfı ile birlikte Çin’deki bilimci düşünce dünyasına neden ket vurmuştur?
Temel ilkesi, geçmişin gelenek ve uygulamalardaki iyi yönleri aramak ve onları günümüzde eylem için bir klavuz olarak yüzeltmektir. Mandarın sınıfı genellikle aristokrat ve toprak sahibi sınıfın bir parçasıydı ve bu grubun düşünce dünyası toplumunkinden izoleydi. İmparatorluğun kontrolu altındaki bu düşünce sistemi Antik yunan gibi özgür bir düşünce ortamı olmasının önüne geçiyordu.
6. Çin’de (her ne kadar Shi Huang Ti zamanında kısa bir dönem yasaklanmış olsa da) neden Konfüçyanizm imparatorlar tarafından resmi bir doktrin olarak kabul edilmiş, benimsenmiştir?
Konfüçyanizmin imparatorlar tarafından resmi doktrin olarak kabul edilmesi, konfüçyanist ideolojinin imparatora itaati desteklemesidir. Mandarin sınıfa dini bir rol atfedilmesi de imparatorun halkın üzerindeki etkisini artırmasına destek olmuştur. Yeni hanedanlıklar isyanlar sonucu kurulduğundan ve konfüçyanizm isyan edilerek yerinden edilen eski hükümeti yetersiz, yeni gelen hükumeti ise haklı gördüğü için konfüçyanizm değer görmektedir.
Konfüçyus (Kong Tzu) - 6. Ve 5. Yüzlıl:
● Siyaset-toplum felsefesi
● Aile, kabile, atalar (geçmiş)’e saygı ve hürmet
● Öğretmenlik yapmış Konfüçyanizm:
● Olumlu:
○ Ortak bir sınav (liyakat)
○ Mandarin (eğitimli/ toprak sahibi/ memur) → İmparatora bağlı
● Olumsuz:
○ Mandarin Sınıfı imparator korkusundan risk almaktan çekinirler.
○ Sürekli geçmişe atıf yapılması spekülatif düşünceyi engeller, yani bilimsel gelişme zarar görür.
İcatlar:
● Kağıt - MÖ 1. Yy – Avrupada parşömen, Mısırda papirüs
● Sıralı Ekim- otomatik ekim dikim makinesi (pulluk) -
● At koşum takımı boyundan)
● Boyundan at koşumu
● Sondaj (doğalgaz- ve tuzlusu) Çin:
● Çin’de sanayileşmenin olmama sebeplerinden biri konfüçyanizmin bilimsel düşüncenin önüne geçmesidir. !!
○ Mandarinler risk almaktan korkarlar
● Konfüçyanizm çin nüfusunun spiritüel olarak tatmin olmasını sağlamamıştır. Bu boşluk budizm tarafından doldurulmuştur.
● Kıtlık döneminde ortaya çıkan bazı ayaklanmalar bastırılamadıklarında ortaya yeni liderler çıkıyor ve yeni hanedanlıkların kurulmasına sebep oluyor.
● Shi Huang- Silahsızlaşma, çin seddinin büyük bir kısmı
● MÖ 400- MS 100 hızlı nüfus artışı
● MS 200-400 arası yoğun salgınlar (yeni karşılaşmalar ve yoğun nüfus sonucunda), haşere istilaları ve savaşlar sonucunda nüfusun yarıya inmesi
● Çin Seddi (MÖ 221-14)
○ Savunma ve askeri
○ Moğolların ve türklerin ataları
● İlahi Buyruk - Ayaklanma başarılı olursa başa gelen kişi meşru olur.
● Konfüçyusçuluk:
○ Ruhban sınıf yok, ölüm sonrası yaşam yok
● Budizm Çin’de zen Budizmi (imparatora saygı temelli) formunu almıştır.
Çin Video 1- Khan academy:
● Taoizm- Lao-Tzu
● Legalizm- güçlü, merkezi devlet
● Mohizm- koşulsuz sevgi
11. Bölüm Astek
Askeri Tunç çağı kahramanlıkları Çin’de daha uzun sürdü, zira demir silahlar milattan önce 500 gibi geç bir tarihte savaşı demokratikleştirdi. Çin seddi (MÖ 214)
Savaş arabalarından demir silahlara geçiş
Siyasi Qin hanedanlığının savaşan devletler döneminden zaferle çıkması ve ismini hemen tüm Çin’e vermesi (mö 221) Hanedanlar arası savaşş. İlahi Buyruk düşüncesi.
Toplumsal Salgın haastalıkların Çin nüfusunu sürekli sekteye uğratması.
Mandarin sınıfının geniş köylü sınıfın üstünde konumlanması.
Ekonomik Mö 100 civarında şekillenmeye başlayan ipek yolu. Çin’den Roma’ya kadar giden yol boyunca hem ekonomik hem de kültürel bir alışveriş yapılırdı.
Yangtze vadisi pirinç tarımı ve ekonomik getiriler
Mö 200 civarında bulunan (at) koşum takımının tarımı ve ticareti kolaylaştırılması.
Kültürel Çin kağıdı, sondaj ve diğer teknolojik gelişmeler. Konfüyanizm, budizm …
13. Bölüm
İslamiyet:
● Cihat kavramı İslamiyet’in en güçlü sülahlarından biridir.
● İslam genel olarak fetihlerle genişlemiş bir dindir.
● İslam diğer kitabi dinleri (Ehl-i kitap) reddetmemiştir ve fethedilen bölgelerde din konusunda Ehl-i kitaba zorlama yapılmamıştır ancak putperestler sıkı bir şekilde cezalandırılmış ve İslama zorlanmıştır.
● Muhammed (571-632)
● (Hicaz bölgesi)
○ Mekke
■ Ticaret(Hac) bozuluyor
● Pagan ibadeti
● Evlilik, ticaret, festivaller, edebiyat
● Din merkezde
● Günümüzdeki hac ibadeti ekonomik ve siyasi sebeplerle ortaya çıkmıştır, hac mekke ekonomisini canlandırır.
○ Medine
■ Hicret (622), hicri ve rumi takvimin başlangıcı
● 622- Arap-İslam devletinin kuruluşu
● 632(Muhammed’in ölümü) yılından sonra ayrılıklar
○ Sünniler:
■ 632-661 (Dört Halife Dönemi): Ebu Bekir ✔, Ömer ✔, Osman ✔, Ali ✔
○ Şiiler:
■ Ebubekir X, Ömer X, Osman X, Ali ✔
● Cihat
● Halife: Muhammed sonrası İslam devletinin siyasal, dinsel otoritesi/başkanı
● 12 İmam İnancı:
○ Ali- Hasan- Hüseyin- Zeynel Abidin
○ İran - Caferi
○ Azeriler
○ Anadolu aleviliği
● Emeviler(661-750)
○ Yıkılınca endülüs emevi (ispanyada)
○ Fetihler ve savaşlar var
○ Araplar kayırılır
● Abbasiler (751-1258)
○ Kültür ile uğraşır
● Ehl-i kitap
○ Yahudiler
○ Hristiyanlar
○ Vergi verirler (cizye vergisi)
● İslam’ın genişlemesi
○ Ispanya
○ Kuzey Afrika
○ Mezopotamya
○ Orta asya
● Talas savaşı(751)
○ Kağıdın yaygınlaşması
● Harun reşid
○ Bağdat başkenttir
○ Cordoba (endülüs emevi)
○ Beytü'l Hikme(Bilgelik evi)- Me’mun (Harun reşid’in oğlu)
● 9.yy-12.yy İslam altın çağı
○ Doğudan ve batıdan gelen bilgilerin derlenmesi
○ Artan müslüman nüfus
○ İç çatışmalarla beraber sonlanmıştır
● Talas Savaşı (751)
○ Araplar ile çinliler arasında
○ Türkler iki tarafta da bulunur, daha çok arap tarafında
○ Türklerin islamiyete geçişine destek olmuştur
○ Çinli kağıt ustalarının esir alınması ile kağıt yapma yöntemleri avrupaya yayılmıştır.
● Arap parası
○ Dirhem ve dinar.
İslamiyet’in Altın Çağı Video- Khan Academiy:
● İslam devletinin Başkenti:
○ Emevilerde şam
○ Abbasilerde Bağdat
● Harun Reşid ile Frenk kralı arası bir hediyeleşme vardır
○ Çalar saat
● Bilim:
○ El Harezmi (cebirin babası) (latince harezminin adına algoritmi denmiş)
○ El Mervezi (astronomi, trig)
○ Ebu’l- Vefa el Buzcani (trig)
○ İbn Heysem (Optik)
○ Ömer Hayyam (şair, matematikçi) İslam Enrumar video:
●
İslam Astek
Askeri Peygamber döneminde öncelikle 10 bin kişilik sonrasında 30 bin kişilik ordu Siyasi Hz. Muhammed liderliğinde İslam devleti, ardından Dört halife dönemi. Siyası
ittifaklar ile ilerleme. Peygamber döneminde Mekke, Medine sonrasında İslam’ın İran, Mısır, Kudüs, Kıbrıs’a yayılması. Emeviler döneminde ispanya’da Endülüs Emevi devleti kurulması. 751 Talas savaşı ile çin ile mücadele.
İslam dünyasının varis olmaması sebebiyle Sünni ve Şii olarak ikiye ayrılması (bu kültüre de yazılabilir). Kutsal savaş cihat anlayışı ve şehitlik kavramı. Mevali politikasının Emevilerin siyasi zayıflaması ve yıkılması pay sahibi olması.
Toplumsal Emevilerin arap müslümanları diğerlerine göre üstün tutması. Mevali (arap olmayan müslüman). Ehli kitap olan gayrimüslimler ve onlardan alınan dine dayalı vergi, putperestler.
Emeviler zamanında sonradan İslama geçen Türk ve İranlılara Mevalidenmesi. İkinci sınıf müslüman muamelesi yapılması.
Ekonomik Deve kervanları ticareti. Medine döneminde kervanlardan alınan haraç. Emeviler döneminde altın para baımı. Afrika ve Rusya ile altın, köle, fildişi, kürk ticaret ağı.
Afganistandan İspanya’ya uzanan ticaret ağı. Baharat ve İpek yolları üzerindeki hakimiyet.
Dine dayalı gayrimüslimlerden alınan ilk vergi cizye/haraç.
Kültürel Mekke’deki Kabe’ye hac.
Emeviler zamanında Arapça ortak dil Kurtuba’da el yazmaları ile dolu kütüphane.
Abbasiler döneminde Bağdat başkent ve sarayda edebiyat, müzik gelişimi ve desteklenmesi. Bağdat’da Beytül Hikme ile başta Yunan eserlerinin ve Süryanice, Sanskritçe eserlerin çevirilerinin yapılması, buradan Avrupa’ya aktarımı.
Kağıt üretiminin yaygınlaşması ve bunun batıya transferi.
Arap rakamları
14. Bölüm
Roma’dan sonra avrupada diller
● Hint avrupa dilleri
○ Germen dil grubu
■ Felemenkçe, Almanca, İsveççe vs.
○ Roman dil grubu
■ İtalyanca, İspanyolca, Fransızca, Portekizce vs.
○ Slav dil grubu
■ Çekçe, Sırpça, Rusça vs.
● !!Fransızlar germen halk ama dilleri latin
● Roma sonrası;
○ Sadece göçler, savaşlar değil, diller de değişti:
■ Latince, pirene- alpler boyunca farklı lehçelere bölündü.
■ Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Romence (Roman languages)
■ Germen istilacılar( Franklar), fransada yerel dil latinceyi germen dillerine tercih ettiler zamanla
■ Daha kuzeyde, seyrek nüfüslu yerlerde yerel baskı hissetmedikleri yerlerde kendi dillerini geliştirdiler;
■ Örneğin Almanca, Felemenkçe, İsveççe
○ Sadece göçler, savaşlar olmadı, diller de değişti;
■ Yerli Britanyalılar kendi dillerini korudular, modern Galce buradan türedi, ancak Angluslar ve Saksonlar kendi dilleri olan germenceyi konuşmaya devam ettikleri yerlerde buradan türeyen germen dili İngilizce gelişti.
■ Hint-Avrupa dillerinin (germen-latin) 3.sü Slavca doğu avrupada gelişti.
● Çekçe, Lehçe, Hırvatça-Sırpça ve Rusça buradan türedi.
● Slavlar avrupada daha eskidir, mö 1500 gibi. Slavlar germen göçlerinden pek etkilenmemişti, yerlerinden olmadılar. Ama göçler onları 2 dil grubuna ayırdı; güneydekiler çekçe, hırvatça-sırpça; kuzeydekiler ise lehçe ve rusça olarak ayrıldı.
○ Salgın hastalıklar da Roma sonrası Akdeniz dünyasını etkiledi;
■ Çiçek kızamık, grip, veba gibi.
■ Göçlerlegelenler daha çok kuzey avrupaya yayıldılar (ms 200-700)
■ Tarım yaptılar, ıslak toprak tarım yöntemleri zaten vardı, geliştirdiler, inekleri için de bol çimer vardı. Ormanları açarak yeni araziler yarattılar, besin ve nüfus arttı.
■ Kuzey avrupa drenaj ile güney avrupa topraktaki nemi tutmakla uğraştı.
○ 10.yy gibi tarımda yeni teknolojiler gelişti;
■ 2 tekerlekli ağır demir saban.
■ Toprak daha verimli işlendi, karık sistemi.
■ Ağır sabanlar, 2 öküz yerine 8 öküzle çekilmek zorunda olması, hem sıralı toprak ekimi yarattı hem de köylülerin sermayelerini birleştirmelerini gerektirdi.
■ Köy meclisleri önem kazandı, yeni tip saban, mülkiyet hakları, sosyal ilişkilerde dönüşüm yarattı.
■ Özyönetim fikri, pratik çözümler ve teknolojik yenilikler öne çıktı. 19. Yy’ye kadar aralıksız icatlar süreci başlamış oldı avrupa için.
The Manor- Feodalizmdeki lordun evi.
○ Tarım ve ekonomideki önemli icatlar
■ 2 yerine 3’lü rotasyon, hem nadas hem de verimlilik açısından.
■ Atların boynuna takılan koşum takımının verimi artırması.
■ At nalı ve araba falakası.
■ Su ve yel değirmenleri Karanlık Ortaçağ:
● Feodalizm
○ Güvenlik endişesi ve iktidar hırsının yarattığı sosyal-ekonomik düzen.
○ Toplumsal hiyerarşiler ve karşılıklı yükümlülükler
○ Koruma bekleyen köylü ile köylüden yardım bekleyen bey ilişkisi, karşılıklı.
○ King→ Baron→ Knight→ Peasant
○ Kutsal Roma Germen İmparatorluğu
○ 768’de Frankların Kralı Şarlman
○ 700ler sonunda avrupa’nın en büyük hristiyan gücü
○ İspanya araplarda, doğu roma sorunlu, ingiltere’de viking sorunu ve yerel krallıklar var.
Kuzey ve doğu avrupa pagan germenlerin ya da vikinglerin kontrolünde ve hristiyanlardan nefret ediyorlar, komşu frisia/holland bile hristiyan değil
○ Bu ortamda en güçlü hristiyan krallığı desteklemek isteyen avrupalılar var.
○ Kral Carlous magnus/ kral magnus, şarlman (768-814), fransa, almanya, italya’nın büyük kısmına hükmediyor. Papa 3. Leon’dan 800’de taç giymiş, yeni bir Roma gibi görünüyor
○ Saksonları hristiyan yapıyor. Ama ölümüyle roma rüyası da son buluyor, oğullar (üç) krallığı paylaşıyor.
○ Şarlman’ın okuma yazmasının bile olmaması gerliemeyi iyi anlatır.
● Şarleman’ın oğulları:
○ Charles the Bald
○ Lothar
○ Louis the German
Papa’nın krala taç giyidirmesi kralın gücünü sınırlar ve papanın gücünün altında kalır.
● Büyük ayrılık-Great Schizm
○ 1054 yılında doğu ve batı kilisesi uzun tartışmalar sonrası kilise birbirinden koptu
○ Doğu Roma ve kilisesi ise 1071 sonrası Türklerin tehdidiyle karşı karşıya kalınca Papadan yardım istedi
○ Papa 2. Urban burada bir fırsat gördü:
■ Doğu kilisesi üzerinde hakimiyet olasılıpı
■ Varsıllaşan batı avrupa gençlerinin saldırganlıklarını boşaltma fırsatı
■ Doğunun zenginliklerine vicdan azabı duymadan erişme fırsatı
○ 18 Kasın 1095’te Papa, Fransa’da kalabalığa konuştu ve Kudüs şehrini Türklerin elinden kurtarmak için cihat benzeri bir çağrı yaptı.
■ Haçlı seferleri Vasal: Rütbe olarak alt olan
Kral→ Dük, Dukalık (Kralın vasalı) → Kont/Kontes (Dükün vasalı) → Baron (Kontun vasalı) Serf: köylü
Vasal: Alt yönetici Fief: kiralık arazi Vikont -
Sorular: Karanlık çağ nedir, geçmiş karanlık çaplarla karşılaştır Teknolojik gelişmeler ve sonuçları
Feodalizmi eknomik ve siyasi açıkla Haçlı seferleri nedenleri?
1054’teki teolojik anlaşmazlık nedir, sonuçları açıklayın?
14. Bölüm Astek
Askeri Kralların yönettiği düzensiz birlikleir. Birçok köylünün buna dahil olması.
Siyasi Feodalizm sistemi ile toplumsal sınıfa ayrılan yönetim.
Kutsal Roma İmparatorluğu ve Papa elinden taç giyme. Haçlı Seferleri’nin Papa’nın çağrısı ile başlatılması.
Papa imparator çekişmesi
Haçlı seferleri ile Doğu’ya gitme ve yeni siyası yapılar ortaya çıkması.
1071 Malazgirt sonrası doğu Anadolu’da ilk Türk beyliklerinin Bizans topraklarında kurulması.
Toplumsal Ağır saban etkisi ile artan nüfus ve feodal yapıda hierarşik toplumsal yapı. Kilise, kral, feodal beyler( dük, baron), köylüler.
Ekonomik Şehirlerin bitmesine paralel olarak para ekonomisinin çökmesi
Feodal sistem ile tarımsal üretim. Ağır sbana ve koşum takımları, nal ile tarımsal üretimin artması. Drenaj ve karık sistemi ile üretimin artması.
Kıyamet kitabı vesilesiyle İngiltere’de vergilerin kayır altına alınması.
Kültürel Haçlı seferleri ile Doğu’ya gitme ve kültürel olarak Doğu dünyasındaki gelişmelerin Batı’ya aktarımı. 1054’te Batı ve Doğu kiliselerinin büyük ayrışması.
Shizma ile iki kilisenin 1054’te ayrılması
Nal, ağır saban, koşum takımı ama Karanlık Çağ tanımı da yapılır.
Şehir kültürünün sönükleşmesi Farklı dillerin oluşması
Slav ve Germenlik toplumların Hristiyanlaşması
16. Bölüm (1100-1400) (geç ortaçağ)
● 1. Haçlı seferleri(1095-1099)
● Tarımda verimlilik → Nüfus artışı (35-70 milyon)
● Nüfus → İş gücü → kiliseler
● Kiliselerin inşası
● Tarımda Verimlilik
○ Nüfus artışı
■ 35 M → 70 M (1300)
● Güney Avrupa- İtalya
○ Grande Navigio
○ Muzza
○ İpek böceği- dut
○ Sorgom darı
○ Durum buğdayı
● Kıtlık ve iklim değişikliği (1250)
● Veba (1347-1352)
○ 75 milyon → 50 milyon nüfus düştü
○ Dine olan güven azaldı
■ Tanrının korumasının olmadığını düşünmeye başlarlar
○ Feodal ekonomi → nakit ekonomi
■ Nüfüs azaldı → işgücünün değeri arttı
■ İnsanların ⅓’ü öldüğünden işgücü kalmaz ve lordlar kendileri için çalışabilecek insan bulamıyorlar. İnsanın değeri artıyor. Toprak kiralama ortaya çıkıyor.
İnsanların veba döneminde dağılması onlara özgürlüğü tattırdı. Daha iyi bir yaşam arayışı başladı.
● Buruvazi sınıfı ortaya çıkıyor (1400’lerden itibaren.
● Aristokrasi - kilise (clergy) üst sınıf
● Avrupa ve Çin arasında
○ Kağıt (Talas savaşı sonrası 1000-1100 arası)
● Matbaa ilk korede var ama harfler çok karmaşık 800’ler (ahşap)
● Avrupa’da matbaa 1455 matbaa Gutenberg, harfler daha kolay (metal)
○ İncil basılmış ilk
○ Seri üretim → ucuz (E)
○ Kilisenin gücü azalır (K)
○ Okuryazarlık demokratikleşir (T)
● Lens- optik (K)
● Konstantinople (Bizans- Doğu Roma)
○ 300’ler- 1204 Haçlı seferleri
○ 1204-1261 Latin Krallığı
○ 1261-1453 Bizans devam
○ 1453 Osmanlı fetih (siyasi)
■ Ateşli silahler öne çıkmıştır - surları yıkar
■ Ticaret merkezi (E)
○ Doğu kilisesi - ortodox merkezi (patrik)
● Krallıklar ateşli silahları (topları) derebeylerinin malikanelerine karş kullanmayı öğrenirler → merkezi krallıklar güçlenirken feodalizm zayıflar.
16. Bölüm Astek
Askeri Ateşli silahlar.
Moğolların Kefe kuşatmasına veba hastalarını surlardan içeriye atması ve biyolojik silah yaratması.
Siyasi Haçlı seferleri, İtalya’daki şehir devletleri
Türklerin Konstantinopolisi fethetmesi, Bizansın yıkılması Merkezi krallıkların güçlenmesi
Toplumsal Şehirlerin gelişmesiyle burjuva sınıfı gelişti, serflerin durumu iyileşti Zanaatkârlar ön plana çıktı
Kara veba can aldı
Sanatçılara verilen önem arttı Yahudi ve cüzzamlılar katledildi Matbaa ile okuma oranlarına göre artış
Ekonomik Şehirlerin gelişmesiyle bir sürü görkemli katedral yapıldı
İtalyada sulama kanalları açıldı, İpek böcekçiliği, sorgum üretimi, makarna yapımı.
Venedik ve Cenevizin Akdeniz, Karadeniz ve İstanbulda kolonilerinin olması Kültürel Avrupa’da üniversiteler ortaya çıkar
Gutenberg matbaa Gözlük teknolojisi gelişti 10-16. Bölümler astek çalışması:
17. Bölüm Moğollar
● Çayırlarda göçebe olarak yaşarlar
● MÖ 2000’de ata binmeyi kavramışlardır ve yapay seçilim yapmışlardır.
● Gelirlerini yerleşik halkı yağmalayarak elde ederler, ganimetlerini yük vagonlarında taşırlar.
● Çadırlarda yaşarlar, kabile reisinin çadırı saray gibidir.
● Turan taktiğine benzer bir strateji de kullanmışlar (geri çekilme-bozgun taktiği)
● Okçuluk, binicilik ve savaş teknikleri konusunda batının çok ötesindeler.
● Cengiz han 20.000 kişilik bir odru ile başlayarak önce tüm Moğol kabilelerini birleştirmiş sonra da fetih yapmaya başlamıştır.
● Çin fetihlerinden elde ettikleri teknolojilerle ( mancınık, arbalet) fetih güçleri çok artmıştır.
● Fetihler esnasında başta yağmalanır şehirler, daha sonra vergi alınır(Ogeday dönemi)
● Ogeday avrupada içki zehirlenmesinden(?) ölür ve ordu geri döner.
● Göçebe boylar
○ Konfederasyon - boylar birliği
■ Her bir boy hakanlar tarafından yönetilir
■ Konfederasyonlar boylardan oluşan ve tehlike döneminde birleşip sonra ayrılan gevşek birlikler.
■ Konfederasyonların ortak kurumları yoktur
○ Federasyon
■ Ortak kurumları vardır
■ Sıkı birlikler var
■ Kurumlar: Bayrak, başkan, anayasa, meclis
■ Örnekler: ABD, Almanya, Rusya, Avrupa Birliği
17. Bölüm Astek
Askeri Geri Çekilme/ bozgun tekniği Okçuluk ve binicilik
Mancınık, duman perdesi, yürüyen kuleler, dev arbalet, gaz yağı, biyolojik silah/vebalılar
Postacılık / ajanlık- istihbarat ağı Siyasi Konfederasyon- Boylar Birliği
Boyların başında hanlar, konfederasyonların başında kağanlar vardır Düşmanlarını himaye etmesi ve kullanması
İlahi buyruk (Çin’deki gibi)- kut anlayışından kaynaklanır Toplumsal Köleleştirme var
Kadın erkek eşitliği (yerleşik hayata göre) Kandaş ilişkiler
Göçebe yaşam
Başarı odaklı dikey hareketlilik (askerler ve generaller) Ekonomik Haraç var, yerleşik devletlerden vergi
Yağmacılık
İpek yolu ticaretinin denetimi Kültürel Üzengi
İpek yolu kültürel alışveriş Posta sistemi- iletişim teknolojisi Çeşitli diller ve dinler- kozmopolitizm gerileme?
