لاس ،یبرع بدا 8
ةرامش ، 2
ناتسمز و زییاپ
5931
و وکیاه هنومن
یاه رد نآ یبرع رصاعم رعش
یناسیوبا نیسح
*
و نابز هورگ رایشناد تاّیبدا
یبرع د یمزراوخ هاگشنا
ص زا(
5 ات 57 )
:تفایرد خیرات 29
/ 7 / 5939 :شریذپ خیرات ، 93
/ 3 / 5931
هدیکچ
« وکیاه
» هاتوک زا یکی هنوگ عاونا نیرت
تسا یرعش یاه
ِعون نیا . یبدا
، مهم لاق نیرت ب ِیرعش تاّیبدا نپاژ
یم بوسحم دوش
دنچ یتمدق و هن یورین وکیاه .دراد هلاسدص
افرع زا ار دوخ رد هتف رد لمأت ،ن
لاوحا
ینورد دارفا یم تفایرد تعیبط رصانع رب هیکت اب و .دنک
تاّیبدا نوگ نیا زا ناهج رد یفلتخم یاه ة
یبدا
و هتفریذپ ریثأت هنومن زا یرایسب ،نآ عبت هب
رعش نیا یاه ید هب
نابز رگ تسا هدش همجرت اه .
نارعاش
ایند فلتخم طاقن رد یناوارف
،زین هبرجت هب رد یزودنا ندورس
نآ هدیزرو تردابم .دنا
رعش ،نایم نیا رد
یبرع رصاعم زین
یب وکیاه ریثأت زا هدنامن بیصن
تسا . هب برع نارعاش زا یدادعت یرعش ِعون نیا قلخ
هدرک مادقا و
،مه رگید یخرب ینپاژ یاهوکیاه
هدنادرگرب یبرع هب ار دنا
. لاقم ة رضاح ویش هب هک ة
یفیصوت - یلیلحت - یقیبطت راگن دش ش تسا ه ، دراد دصق رعش رد ار نآ هاگیاج ،وکیاه ِیفرعم نمض
.دشک ریوصت هب نآ نارعاش و یبرع رصاعم جیاتن هلمج زا
هدمآ تسد هب ندورس رد هک تسا نآ زین
مجرت رد و یبرع یوکیاه ة
توافت ،نآ ییاه
هنومن اب دروخ یم مشچ هب ینپاژ یاه ،نابز فلاتخا زا هک
یم یشان گنهرف و طیحم دوش
.
ژاو ه یاه :یدیلک
،ینپاژ رعش ،وکیاه
رعش رصاعم .یبرع یوکیاه ،یبرع
* دنسیون ةمانایار . ه
:
1 . همدقم
« نپاژ رد شیپ لاس اهدص یپ رد
هب هک رعش یعون ،ییارسرعش ةقباسم کی
« وکوه
»
(HOKKU)
هناور رعش ؛ ای و یا
« وکیاه
(»
Haiku
تسا فورعم یشیامن رعش ؛)
، .تفای جاور
،راعشا نیا
« ییاکیاه
»
م شیامن(
)بسان
یم هدیمان زین دش
، ةژاو هزورما یلو
« وکیاه
» یارب
لوادتم نآ تسا رت
»
قهاش(
لیهس و
، 5979 : 8
. )
یم رظن هب دسر
ِییادوب نییآ دنمورین ذوفن
« نِذ
5»
Zen(
راظن و نافرع رب نآ دیکأت اب)
ة نیا زا یرایسب رد ینورد لاوحا اهرعش هنوگ
،
تسا راکشآ
؛ ،نایارسوکیاه زا یرایسب نوچ هرود نابهار زا ای
زا ای و دندوب درگ
.نانیشنرید ور نیمه زا
، یم وکیاه دوش هدناوخ اهراب تسیاب
؛ هکارچ ره رد بلغا راب
ندناوخ
، هزات فشک یم تروص نآ رد یا
دریگ
( :ک.ر یس
،نناکویب 5933 : 53
.)
« وکیاه
، رد هب و تشاد زیمآزنط ییاوتحم ادتبا فسلف اب نتخیمآرد رثا رب جیردت
ة
ِذ ،ن
رنه و وکیاه قمع لاح نیع رد و یگداس و زاجیا .تفای شرتسگ نآ بناوج و قامعا ،هتشذگ نرق راهچ رد هکنآ رب هولاع ،نآ عیدب یریوصت هب نپاژ رد ار یدایز نارعاش
اشک دوخ یوس هدن
، رود رد ة ژ زا جراخ رد رصاعم و ناوخباتک رشق لابقتسا اب مه نپا
سا هدش هجاوم نادنمرنه و نارعاش ت
؛ ور نیا زا مجرت رب هولاع ة
هب ینپاژ یاهوکیاه
نابز بلغا هدش ادیپ ینارعاش ،ناهج رسارس رد ایند یاه ویش هب رعش ندورس هب هک دنا
ة
هدروآ یور ینپاژ یاهوکیاه دنا
»
،یلضفاریم(
یب ات : 2 .)
نآ زا وکیاه
« ییابیز
» و
« یراتخاس و یروص شیارآ
» دوصقم و بولطم ًابلاغ هک
دنناوخ ة ف یسرا راف رعش زا نابز س
تسا ی
، یب تسا هرهب
؛ ور نیا زا یم ار وکیاه
هبرجت دیاب
یم وکیاه اب ییورایور رد رگید ترابع هب ،دومن ب
و لومعم هک ار یعقوت تسیا موسرم
زا
تسا رعش
، تشاذگ رانک
؛ وکیاه هکارچ
، یاریپ هنوگره دقاف و نایرع ة
نیدب و تسا یعیدب
ببس ابیز یملاک رد نآ نتسج ،نیگنهآ و
هب ناس داب رب هرگ .تسا ندز
« هاتوک یاهرعش هعومجم و هتفرگ ماهلا وکیاه زا هک هسنارف لوا زارط نارعاش هلمجزا
دندورس
، یم
ِا لواپ هب ناوت [راول
Paul Eluar لدولک لواپ و]
[ Paul claudel هراشا]
.دومن
ِاز ار ا یت و دنواپ یسب نارعاش زا هک زین تویلا س
نا روهشم را سیلگ
و نابز ی
ناینب یم بوسحم ییارگریوصت یبدا شبنج راذگ دنوش
، یرعش شور زا یدایز ریثأت
هدعاق یرعش ،وکیاه دنچره .دنتفرگ وکیاه رد دنم
تاّیبدا تسا ینپاژ
،
ّما و اهنآ یارب ا
شبنج نارعاش ریاس
،هدنز تاهیبشت وریپ تسا یتکرح هک ییارگریوصت ِیبدا دیق زا دازآ
،هیفاق و نزو ون رعش رد لوارقشیپ یشور ناشدوخ رارقا هب
ا تس
»
،یرکاذ(
5983 : 3 .)
گنهرف رد دوجوم ِینید ِثاریم ِیگتخیمآ یکی ،وکیاه ییابیز لیلاد هلمج زا یاه
تسا تعیبط ،رگید ود ،تساهنآ رد دوجوم یفسلف ثاریم اب ییایسآ هک
نّیبم ییوسمه«
تعیبط رد دوجوم رصانع اب ناسنا تسا»
ز نیموس و زا هدمآرب زین وکیاه رد دوجوم ِییابی
یاوه و لاح تسا نِذ
تسا هارمه هشیدنا و لمأت اب هک یگژیو هتبلا .
مه ار یرگید یاه
ّیباذج ثعاب هک یم وکیاه ت
دوش
، هدرمشرب دنا
؛ هکنآ هلمج زا :
« نایاپ وکیاه یمن هئارا هدنناوخ هب ،مهف یارب هجیتن مسا هب یزیچ و درادن
دنک
؛ رد
ک یلاح کبس ریاس ه دنناوخ یارب لماکروط هب ار زیچ همه یرعش یاه
یم نایب ه .دننک
ّیصاخ یاراد وکیاه هکنآ رگید مرگرس ت
اب یزاب و یگدننک تسا نینچمه ،تسا تاملک
گداس عیانص دربراک زا ییاهر ،زاجیا ،ی ئارا زا یرود و ،نایب رد یدازآ ،یبدا
ة یناعم
یاراد ار وکیاه هک هدیچیپ گرس تیصاخ
مر یم یگدننک دیامن
» ( نامه : 3 ).
وکیاه رد یرگریوصت«
ناوارف تروص هب »
یم هدربراک هب ،اهوکیاه زا یرایسب .دوش
فیصوت هک دنتسه ییابیز یملاک یاهریوصت یمن هدید نآ رد یئزج یاه
هتفگن ؛دوش و اه
هدماین شیدنا رد ار اهنآ ات تسا راتخم هدنناوخ و تسا رایسب نآ رد اه ة
زاب ،دوخ یناوخ
یم هک یلکش ره هب و دیامن یم هک ییاهوکیاه تسین مک نیاربانب .دنک ریبعت دهاوخ
ناوت
.دومن ریبعت هنوگ نیدنچ هب ار اهنآ و یبرع رعش رد نآ هاگیاج نایب و وکیاه یفرعم نمض ات تسا نآ ِیپ رد هلاقم نیا
ینپاژ یوکیاه زا نآ یریذپریثأت نینچمه
، شسرپ هب یم یپ رد هک ییاه
خساپ زین دیآ
:دهد
؟دراد یهاگیاج هچ یبرع رعش رد وکیاه-
؟تسا دح هچ ات ینپاژ یوکیاه زا یبرع یاهوکیاه یریذپریثأت نازیم- نابز برع نایارسوکیاه- نازیم هچ ات
هتسناوت ینپاژ نایارسوکیاه تیقفوم یاپ هب دنا
؟دنسرب یشیپ دنچره ن
ة نیمز رد تیلاعف ة
نادنچ ،یبرع نابز رد وکیاه هدرتسگ و ینلاوط
چیه ،یرایسب زین و تسین دنرادن نآ اب ییانشآ هنوگ
؛ نیمز رد ،دنچ یراثآ اما ة
هب وکیاه
تشر ة نپاژ نابز زا زین ییاهوکیاه و هدمآرد ریرحت تسا هدش هدنادرگرب نابز نیا هب ی
.
برع ینارعاش نینچمه نابز
، هدورس و هدرک قلخ وکیاه مان هب دنچ یراثآ هتبلا هک دنا
ناوارف لاحره هب .دنتسین مه
، یبدا ِعون نیا یلاخ یاج هلاقم رد
شهوژپ و اه یاه
یم ساسحا یهاگشناد دوش
هژیو هب ینامز هسیاقم دشاب رارق هک نابز ود نیا نایم مه یا
.دریذپ تروص دیما
دور یم لاقم
ة رضاح ب نارگشهوژپ دورو یارب دشاب یباب حتف ، نیا ه
شلات و یبدا ورملق یاه
شیا یهار غارچ نا وش
هقلاع یارب د بدا و نادنم
نیا رد ناتسود
نوگ ة .یرعش
2 . نآ شراگن دعاوق و وکیاه
وکیاه مهم هک اق نیرت هاتوک و تسا نپاژ تایبدا یرعش بل ار ناهج یرعش ةنوگ نیرت
لیکشت یم یرعش ،دهد 57
ییاجه تسا یم هتشون رطس هس رد هک
؛دوش و لوا رطس
س و اجه جنپ مادکره موس هیارآ ،هیفاق هن و دراد نزو هن وکیاه .دنراد اجه تفه مود رط
-
یم راک هب نآ رد تردن هب زین یملاک یاه زا یئزج وکیاه ،شیپ لاس رازه ود دودح .دور
یرعش مرف کی 95
مان هب ییاجه
« اکنات
» یم لیکشت شخب ود زا هک هدوب نارعاش و هدش
ویش هب ار نآ ًلاومعم ة
یم خساپ و شسرپ هدورس
دنا . اکنات تسخن شخب 57
و دراد اجه
نآ مود شخب 51
ینعم هب اکنات .اجه
« هاتوک رعش
» نآ لباقم رد و تسا
« اکوچ
» رق را
ینعم هب هک دراد
« دنلب رعش
» تسا
ةعیش(
،یلع 5983 : 91
.)
« رب هولاع وکیاه 57
یاراد دیاب اجه
« یک
»ُگ Kigo ( ) ینعی
« ناشن ة
»یلصف
« و هریک
»یج ( Kireji )
«ینعی دحاو ره ییانعم للاقتسا
» هب ًامیقتسم ای وکیاه رد .دشاب
«
»لصف
یم هراشا هب ای دوش
« ناشن ة
»یلصف هناشن . ،یناتسبات ،یراهب هورگ جنپ لماش یلصف یاه
.تسا یزورون و یناتسمز ،یزییاپ هناشن هتبلا
یون لاس نتفرگرارق لیلد هب یزورون یاه
هقبط ناتسمز وزج ،ناتسمز رد یحیسم دنب
یم ی دنوش
» یکیو(
ایدپ وکیاه لیذ : )؛
« اب ناسنا دنویپ زا یکاح یساسحا و هشیدنا ،ارذگ یریوصت تروص هب وکیاه نیاربانب
یم وگزاب ار یتسه اب یگناگی و تعیبط دنک
»
،یرونا(
5981 : )وکیاه لیذ
.
« یاراد وکیاه
دعاوق ی هدرک نایب هنوگ نیا ار اهنآ زا یخرب هک تسا :دنا
زا هدافتسا - هژاو لصف
اه
؛
هرهب - لاح نامز زا یریگ
؛
ناکما دح ات یصخش ریامض و صاخ یماسا زا هدافتسا -
؛
باذج - تسخن دنب ندوب
؛
تسا - هویش و نیماضم زا هداف نابز لومعم یاه
؛
علاطم - ة هفسلف و نایدا فلتخم یاه
؛
تاملک اب یزاب و سانج زا هدافتسا -
؛
هرهب - ینآ دوهش و ماهلا ره زا یریگ طقن ناونع هب
ة قلخ زاغآ وکیاه
»
ةعیش(
،یلع 5983 :
93 - 97 .)
رب هولاع دیقع هب ،هدشدای دراوم
ة
،یخرب
« صخشم ة و فطل رد ار ینپاژ رعش زراب
یمن زیچ چیه اب ،نومضم مکارت و ساسحا ینپاژ رعش .دیجنس ناوت
، نادنچ ار تعیبط
یم هنهرب نادنچ و هصلاخ هشیدنا هب ات دنک
درجم یا بای تهابش دنت یساسحا و
د
»
(
،ولماش 5981 : 11 - 11
وکیاه تفگدیاب نینچمه ).
« هاتوک رعش
» تسین
؛ ،هچ زا یرایسب -کت
تیب رصم ای اه ا
ع هاتوک هک دنتسه یسراف یاه ینپاژ ییاجه هدفه یوکیاه زا رت
تسه ،دن
یمن همه نیا اب نآ ناوت
دیمان وکیاه ار اه
؛ رصم نیا ،لاثم ناونع هب ا
هدراهچ لماک ع
ییاجه ک رگن لبلب« لگ نیمک رد هدش هچنغ ه
، » انعم اب ابیز و لماک تسا یریوصت هراگن
-
نآ رد هچنغ و لبلب یاه هک
تسا زجوم یملاک
، تسین وکیاه اما
؛ زا تسا یریوصت
چیرد ة دینت رب اسب یا و یناریا رعاش هاگن ة
وا لایخ رد لگ و هچنغ ،لبلب رصنع هس ،
رد
لیصا یوکیاه ره هک یلاح د نایلاس هک تسا یزاغآ ،
زار
، رد کولس و ریس هب ار امش
خ یمارف شدو ماجرف هک یریس ؛دناوخ
شیپ نایلاس ِزاغآ نامه ،تسا زاغآ هب ندیسر ش
»
ییاشاپ(
و هئام
،اد 5985 : 51 .)
« تسجرب تاصخشم نیا ة
دنزیگنارب ًلاومعم ینپاژ رعش ة
زا یرایسب .تسه زین تاساسحا
اهوکیاه
، هژاو ریوصت طقف قد یفیصوت هن دنیابیز یا
« .قی مدع دیکأت
»
« و تایئزج فذح
»
ناشن ود هک ة
یم تصرف هدنناوخ هب ،تسا وکیاه رعش رگید دوخ ات دهد
، نآ رد ار یرکف
فاطعنا ببس هب نینچمه .دزادرپب رعش ریبعت هب ای و دناجنگب دادعت ،ینپاژ نابز یریذپ
یم هک ییاهوکیاه هچ و تسین کدنا ،دنشاب هتشاد نوگانوگ یاهریبعت دنناوت
لیلد اسب ش
رایسب جرا ،نایب رد هچ و شراگن رد هچ ،سینجت تعنص هب ینپاژ نابز رد هک تسا نآ یم دنهن
» ( قهاش و لیهس
، 5979 : 8 .)
شیپ هکنانچ روضح ،ناهج رد وکیاه ذوفن و شرتسگ لیلاد هلمج زا دش هراشا زین رت
« نِذ
» نیاربانب تسا هدوب نآ رد
« یب ار وکیاه ،نذ ِناگرزب زا یرایسب هدیمان نِذ یبدا نا
-
هدش داقتعا نیا رب و دنا هب ارسوکیاه ِناج ِنِذ هک دنا
ا ادیپ یلجت یفلتخم تلااح و لاکش
یم یم هک دنک هصلاخ ریز ناونع دنچ رد ار اهنآ ناوت
رک :د
فلا - یب یشیوخ تروص هب هک :
دوخان نوچ نوگانوگ یاه یم هولج یتسرپ
یب رد و دنک -
نادوخ یم لامک هب یگ ش .دسر
یم اهزیچ رد ،تلاح نیا رد رعا هدیاف زا رود هب ،درگن
یدنم
نایز ای یراب اهنآ .
ب - ییاهنت نیدب ،تسا زیچ کی ود ره ،نتفگ و یشوماخ ،نذ رد: زا یتلاح ،ییاهنت ناس
.تسا رگیدکی رد ذوفن ای نتفای هار ج - اضر نارکاش لوبق ،اضر و میلست ای: ة
نوریب و ام رد هک تسا ییاهزیچ مامت .تسام زا
یتساک و مک مامت شریذپ .تسا نارگید و دوخ یاه
د - یب یملاک یب ای: یم راک هب ور نآ زا هن ار تاملک نآ رد هک تسا یتلاح ،ینخس هک دنرب
دوش نایب یزیچ
؛ یم رظن هب هک تسا یزیچ ندودز ،نآ زا دوصقم هکلب و ام نایم دسر
یاح ،دنتسین ادج ام زا عقاو رد هک یعقاو یاهزیچ نآ و ام نایم باجح ای تسا ل
.تساه
ـه - لقع یزیرگ یم قمع دوهش هب لقعت و هشیدنا: دشخب
؛ یمن اما .دریگب ار نآ یاج دناوت
نیا زا لقع تساج .وکیاه و نِذ و نافرع ِیزیرگ
و - ضقانت هاگ و راکشآ یهاگ نِذ: هنوگ ضقانتم ار نخس ،هدرپ رد ی
یم راک هب .درب
ز - یدازآ زا ندشاهر ینعی: یراد تسود هک ییاهزیچ
نآ هب هک نآ هن ،میرادن تسود و م اه
یب نآ هب یساسحا ای میشاب انتعا میشاب هتشادن اه
»
( ولماش
،ییاشاپ و 5987 : 15 - 13
.)
9 . هنومن ینپاژ یاهوکیاه زا دنچ ییاه
وکیاه رد
، یهاگ هژاو لصف ناشن اه
دنهد ة لاس لوا یاهزور )ون لاس(
تسه دن ؛
هناورپ هنومن یارب و روبنز ،مشیربا مرک ،سلایگ تخرد ،
لسع
؛
« هژاو راهب
» رتچ .
نز ،یباتفآ اگداز هب نتشگرب ،هرج
توت ،ه بش مرک ،یگنرف
؛وله و بات
« ناتسبات
هژاو
» کدنوخآ و کریجریج ،ین ،هام ،یباغرم ،یهام هلاب .
؛
« هژاو زییاپ
» غرم و
فلع ،فرب ،ناراب هوک و ،هدرمژپ یاه
رب زا هدیشوپ یاه ف
؛
« مز هژاو ناتس
» دنتسه
( یرکاذ
، 5983 : 52 و 59 ).
لصف ره یارب ،همادا رد
، نومن ه یا دهاوخ هیارا .دش
9 - 1 . راهب
« یم
،زورید دنتفر
Kino ini
یشحو یاهزاغ ... بشما ،زورما Kyo ini Kari no
هتفر همه ناوخزاوآ ،دنا
Naki yo Kana
مه ة شع یم شحو تایح قا زا یشحو یاهزاغ نتفر رب هک رعاش هودنا رد دنناوت
هنایشآ یم هیوم ناشیاه دنک
، زا یشحو یاهزاغ زاورپ ،ینپاژ ِناج رد .دنشاب کیرش
ناشاک ة
ِیناتسمز راشا ،دوخ
ة راهب هب تسا ینشور
»
نناکویب .یس(
، 5933 : 21
.)
9 - 2 . ناتسبات
« وکوک
Hototogisu
یم یم زاورپ ،دَناوخ یم ،دنک
دَناوخ
Naki, naki tobu zo
رُپ ِیگدنز هچ هلغشم
ا
!ی
Isogawashi
ینپاژ رواب ربانب اه
،
«
ُوسیگوتوتوه
» ،دناوخ راب رازه تشه هک نآ زا سپ ،وکوک ینعی
یولگ زا نوخ یم ش
دکچ یم و دریم
»
( ولماش و ییاشاپ
، 5987 : 539
«)
نیا و
،
ِریوصت
ِیملاک
ناسنا هب هک تسا ییابیز یم ندوبداش و ندرکراک اه
دزومآ
»
،نناکویب .یس(
5933 : 17
.)
9 - 9 . زییاپ
« کرب ة
!هآ ،نهک
Furu-ike ya
،یکوغ ندیهج
Kawazu tobikomu
بآ یادص
Mizu no oto
هکرب هنت ،دنریپ ناتخرد ،نهک یغاب رد تسا یا ناتخرد یاه
، رب و اهنآ رب و زبس
گنس ناسنا یوهایه یوس نآ ،توکس نیا .تسا هتسشن هزخ اه هکرب هب یکوغ .تساه
یم .دهج کی رد یتسه یمامت ،غاب یمامت پات«
!» - بآ یادص رد -
یم یاج نیا و دنریگ
تسا هکرب بآ زاوآ ،همه نیا اب و تسا توکس و ادص یوس نآ هک تسا ییادص
»
( ولماش و
ییاشاپ
، 5987 : 581 - 583
.)
9 - 4 . ناتسمز
« فرب قمع رب رگا Michinoku no
یم رد یچ ن وکو ن ددرگ هدوزفا و
yuki fukakereba
یفرب نز
yuki joro
یم یچ ن وکو ن تاویا ناتسا یمیدق مان ،و ة
هناسفا رد یفرب نز و تسا ینونک ،یمیدق یاه
ص هب هک تسا یفرب یاهزور رد فرب حور یم رهاظ دیفس ًلاماک ینز ترو
ش دو
»
( یرکاذ ،
5983 : 523
.)
9 - 1 . ون لاس
« درپ یکی هب ة
یم یشاقن E ni Kaita دنام
تسا ربا
yon a kumo ari
ون لاس ِباتفآ ندیمد نیتسخن Hatsu-hinode
یم س ِباتفآ نیتسخن ندیمد یاشامت یارب هک رعاش :دومن مسجم هنوگ نیا ناوت لا
تسا هتفر ون مشچ ،
نیا ار زادنا یم هنوگ
دنیب
»
ییاشاپ(
و ام هئ اد : 5985
، 23
.)
هنومن زا یم هدش دای یاه هک تفایرد ناوت
ِمایا رذگ زا ،تعیبط دوخ
زا و یپایپ
ِندمآ
صف ل هبرجت ،اه یاه
هدنزرا ار یا ناسنا یارب یم هارمه هب
هک دروآ رانک رد و خلت تارطاخ
ساسحا ،دوخ نیریش هنوگ تا
.دراد ناغمرا هب وا یارب زین ار ینوگ اما
ارس وکیاه رعاش نیا ،
یم نایب قیمع و هنوگرگید ار همه دنک
و و فرژ ریثأت ،نآ عبت هب یتوافتم
رد یمدآ ناج
رب یاج یم ات دراذگ ار وا
یم وا زا نینچمه .دناوخ ارف یتسه هنُک رد رفس هب ات دهاوخ
اغوغ زا یکدنا یتسه ی
وهایه و نآ ی ینورد یاوجن هب ،دنک تولخ دوخ اب ،دریگ هلصاف
دراپسب ناج شوگ شیوخ ات
،هلیسو نیا هب دروآ ناغمرا هب دوخ یارب یناحور یشمارآ
.
4 . یبرع رعش و وکیاه
ةنیشیپ وکیاه ریثأت ار
یم ،یبرع رعش رب لاس هب ناوت
تبسن لوا یناهج گنج زا لبق یاه
داد
دعسلأا(
، 2333 : 1
؛ )
رود رد اما ة
رود ره زا شیب ،رصاعم ة
اهدنب و دیق زا وکیاه ،یرگید
وکیاه نارعاش .تسا هدش کیدزن یبرع رعش هب یگنهرف و ییایفارغج ظاحل زا و دازآ هدرک شلات ر کمک هب دنا
ؤ تیعقاو زا ،یزادرپای یریگرد زا و ضقانت زا راشرس یاه
یاه
هتینردم و تنس دنزیرگب
؛ رب هک وکیاه دیاصق هک ارچ روحم
هتسجرب تیعقاو یزاس انب اه
هدش تسا یمن رظن هب ابیز مه هشیمه ، دنسر
؛ زا وکیاه ،دراوم یرایسب رد لیلد نیمه هب
نتشادرب نایم زا یارب ار نونف نیا زا هدافتسا و هتفرگ هرهب یزادرپریوصت زا و هراعتسا هویش مه أشنم هک ییارسرعش لومعم یاه ة
یم رامش هب تعیبط زین اهنآ د ،دیآ
روتسد ر
وکیاه رصاعم دیاصق لیلد نیمه هب .تسا هداد رارق دوخ راک
، مسیتنامر حور زا ار دوخ
تدعاسم عازتنا و دیرجت زا زین و مسیلائرروس ،مسیلوبمس رد هتفهن یاهورین زا و هدیناهر تسا هتسج
(
،یمارکوب یب ات : 5
. )
یاهوکیاه رد هجوت لباق لئاسم زا ع
ورح ظفلت تیفیک شراگن ،یبر لکش هب ینپاژ ف
ع نابز رد لماک یم راوشد رایسب هک تسا یبر
دیامن و نآ ببس نیا ،
نابز هزورما هک تسا
دروم تاوصا یخرب زا یبرع این
یب ،نابز رد دوجوم ز تسا هرهب
؛ ترورض نیا هک یلاح رد
ورح اب یتحار هب یم رسیم نیتلا ف
وش د
؛ نیمه زا ور
، همجرت بلغا نابز هب وکیاه یاه
یاه
را یم رظن هب .تسا هدش هارمه ،نیتلا فورح کمک هب اهوکیاه نیا ظفلت اب ،ییاپو دسر
هزورما یبرع نابز یمربم زاین
هس تاوصا /فورح هب ةناگ
و V G P و تاوصا دنچره ،دراد
نابز نیا زایندروم زین یرگید تسا
همیضع(
،ایراک و : 25 .)
همجرت یاهوکیاه رد رگید یوس زا ع نابز هب هدش
یم مشچ هب یتاهابتشا زین یبر -
َروخ یم هک د لماع ود ار اهنآ أشنم ناوت
تسناد نابز هب ار اهوکیاه هک یناسک ،تسخن :
همجرت یسیلگنا رک
هد دنا
؛ اریز رعاش هن دنرگشهوژپ نانیا لیلد نیمه هب و
بناج
هدرپس یشومارف هب ار وکیاه کینومراه و ییاقیسوم ود .دنا
هتخانشان ،م ق نیا ِندوب
بلا
رهوج هک تسا یبرع رعش یارب ة
تسا هدمآ مهارف هراعتسا و هیبشت اب نآ
، هک یلاح رد
یمن ار مهم رصنع ود نیا وکیاه وجتسج رگید یبوچراچ رد ار دوخ راک ساسا و دسانش
یم ثم و درفم و لصو و طبر تاودا هب ینپاژ نابز ،هولاع هب .دنک یعقو زین عمج و ین
یمن دهن
( دعسلاا
، 2333 : 1 و 1
.)
1 . هنومن یبرع یاهوکیاه زا ییاه
،یبرع نابز رد دوجوم یاهوکیاه هلمج زا مجرت
ة تسا ینپاژ یاهوکیاه هک
حم دم
همیضع
،
ِیروسرصاعم رعاش نپاژ میقم
، اتوک هارمه هب -
ار اهنآ ایراک رد
دوخ باتک اب
ناونع وکیاهلا باتک ،
هدیشک ریوصت هب دنا
رثا نیا رد . نینچ
یم میناوخ :
« یا دیصق کی و رازه ،بش کی و رازه زا دیلقت هب باتک ن ة
هداد یاج دوخ رد ار وکیاه
عبنم دصکی دودح زا هتفرگرب هک تسا تسا زورما هب ات مهدزناش نرق زا
زا فده هتبلا .
عمج ،راک نیا هدوبن ارسوکیاه نارعاش مامت یروآ
؛ ارچ مزلا هک ة ،یراک نینچ
صاصتخا دنچ نداد اهنآ هب باتک دلج نی
تس
؛ نیاربانب فده
، و نیرتروهشم ندنایامن
هوکیاه نیرتابیز تسا هدوب نپاژ نامدرم ِدید زا ا
»
،ایراک و همیضع(
2353 : 58 .)
پ رد هچنآ یم ی
همجرت یاهوکیاه زا یخرب دیآ دش
ة باتک نیا یبرع نابز هب
تسا :
یم دزیرگ هبرگ
یم دوخ هب و
دزرل ولآ تخرد
مک یهام رون ریز
غورف
***
ور ِشیپ ِزییاپ
ف
ار داب طق
دروآدهاوخن هارمه هب
***
!هآ ،قشع نیتسخن
هرهچ رد هرهچ
ریز نادعمش رون اه
***
نم رد مهار
یاج رب وت و
تسا زییاپ ود ار ام
***
« کرب ة
!هآ ،نهک
،یکوغ ندیهج
»
،ایراک و همیضع(
2353 : 91 - 88
)
بآ یادص
»
،ییاشاپ و ولماش(
5987 : 581 )
همیضع رد ةراب یوکیاه یم ینایاپ :دیوگ
« یم رامش هب نپاژ رد وکیاه نیرتروهشم ،زورما هب ات وکیاه نیا ای و ملعتم ،ملعم و دور
دشابن ظفح زا ار نآ هک تسین یمجرتم
؛ ن رظن هب اما . یم
ربارب رد برع یرعاش دسر
هکرب هرظنم نینچ و دریگ رارق یا ،ددنبب شقن شنهذ رد وکیاه نیا و دنیبب ار یا
دشدهاوخ هدنز شنهذ رد هتشذگ ِنارای دای ،هلمج زا توافتم یتارطاخ هکارچ
؛ نیا زا ور
دیصق رد یرتحب هک یماگنه ة
،دوخ روهشم رانک رد
« کرب
»ة یم رارق لکوتم ِیعونصم -
دریگ یم دوخ هب ار ینابسا لکش ،نآ هب دورو لاح رد ِبآ ، ناگدنرپ هب نایهام و دریگ
یم لدب یرتحب لایخ هکنیا ینعی .دنوش
، یم نآ زا رتارف یزیچ هکرب زا رد .دنیرفآ
،لباقم
« کرب
»ة یم زین ار نیتراملا ؛یوسنارف رعاش وآدای ناوت
یاج هب نآ رد یو هک دش ر
هغابروق ( عدفض ه یم ار ینز ،) یم هکرب نیا نورد ار دوخ هک دنیب
دنک یشکدوخ ات دنکفا
یم راک هب تسد یو تاجن یارب نیتراملا هلصافلاب اما .دوش
هک تسا ایلوژ نامه ،نز نآ
یم نیتراملا رسمه اهدعب یمن لاحره هب .ددرگ
و درب تذل وکیاه نیا زا دیاب هنوگچ مناد
یمن زین ،تسا نآ یاجک رد وکیاه نیا غوبن مناد یمن نینچمه
هن ؛یبرع رعش رد مناوت
هنومن ،لاح رد هن و هتشذگ رد رد هغابروق زا هک یزیچ اهنت هکلب ،مریگ غارس نآ زا یا
یوب ،مراد شیوخ نهذ تسا نآ دنیاشوخان
» ( همیضع
،ایراک و 2353 : 3 - 55
.)
هب تیانع اب مجرت
ه رد هتفرگ تروص یاه باتک
یاهلا وک ةمدقم هب هجوت اب و رد دوجوم
نآ یم ار هتکن ود ، هکنیا لوا :تفایرد ناوت
ق یاهوکیاه یمید
، توافتم رصاعم عاونا زا
ِینپاژ
،تسا نآ یمیدق یاهوکیاه ،نشور نایب هب
غبص یاراد ة
ناحور ی ینافرع و
، عاونا و
اعم حّرفم و هدننک مرگرس ،نآ رص تسا
. کنآ رگید ه
مجرت رد ، ة
یتلاکشم و عناوم وکیاه
یم هدید هک دوش
یخرب وبرم اهنآ زا توافت هب ط
یاه و ینابز نپاژ یگنهرف تسا
هک رثأتم
برغ گنهرف زا رگید یشخب ،تسا
یاه ناگژاو ندوب یشنیزگ و دودحم هب قلعتم زین وک
یم مجرتم زا ار ناور و سیلس ِنادرگرب هک تسا ریگ
.د ببس نیدب مجرت ناکما
ة و قیقد
لخد نودب نوگ نیا زا ،فرصت و
ة بلس یرعش یم
درگ تنایخ ،همجرت رد هتساوخان و د
یم تروص .دریگ
ماشهدمحم
، دنسیون و رعاش ة
یبرغم رصاعم زا
هک تسا ینارعاش هلمج
،شناوید رد ناتظحل
، یگژیو یرایسب زا هرهب وکیاه یاه
اب قابطنا زا دعب و هدش دنم
خ هاگدید
ّقد اب ار اهنآ ،دو ت
ع هب ناوارف ناوید مامت ایوگ .تسا هدومن همجرت یبر
،یو
دیصق کی زا ترابع ة
.تسا ینلاوط نیا دنچره
هب وکیاه بادآ و ننس زا لماعت هنوگ
یمن رامش دیآ
، شخب هب هدیصق ،نیا دوجو اب اما هس زا ،نآ شخب ره و هدش میسقت ییاه
تسا هتفای لیکشت هاتوک تیب
؛ یم لیکشت نآ زا وکیاه هک یبلاق نامه ینعی هب .دبای
،نامز تشذگ ساسحا ،هولاع هب زین ناوید نیا رد هک تسا وکیاه رد یساسا یعوضوم
یم مشچ دَروخ
؛ هویش هب ار نآ ماشهدمحم اما ود .تسا هتسب راک هب توافتم ًلاماک یا
نوگ شرازگ و حیرص نایب و حیرصت یاج هب وکیاه هکنآ رگید ة
هرهب حیملت زا ،نیماضم
یم یم زین ار یگژیو نیا هک دریگ دصر ماشه ناوید رد ناوت
.درک
ِزورید ناهاش ة اهنت ،رادجات ی
اهنت دنام
هن و نآ رد ییایؤر هن یراظتنا
.
ِزورید
،هدیچیپ نفک رد دنام اهنت
اهنت یاهنت
هب
ناج ِناس
ِنداد زورمین کی
هب هیبش
زورید یزیچ ، تسین نآ ِدوخ زج
ماگ یاه هدنیآ زین
نآ ار زورید یوس هب قوس
ددهاوخ دا
هنارک ره رد یا
زورید
،زورما ار دوخ گرم رس
یم دهد
(
، 2337 : 218 )
یم هظحلام هکنانچ هعطق ره دوش
بون هب یا ة وخ هب مئاق و وکیاه هیبش دوخ تسا شی
؛
هعطق اب لاح نیع رد اما طابترا رد زین رگید یاه
تسا ؛ تکن اما ة نیا رد هکنآ لمأت لباق
هدفه یاهاجه تیاعر ًابلاغ اهوکیاه س هس رد هناگ
یمن هدید ،رط
ِتعیبط نیاربانب ،دوش
مک اهنآ رد ،ینپاژ یاهوکیاه رب مکاح یاوه و لاح و رعش ِیقیسوم گنر
.دوبدهاوخ رت
اه رگید زا ،برع نایارسوکی
«
» یقارع رصاعم دقان و رعاش تسا
. وا
یم دیوگ :
« نآ هب یبرع یوکیاه ،دشاب هدش انب تعیبط رصانع رب ینپاژ یوکیاه ساسا رگا
غبص ،رصانع ة
یم یناسنا رصانع نآ و دوخ نایم رعاش و دهد
فافش و هنامیمص ییوگتفگ ،
رارقرب یم دزاس
؛ ور نیا زا یپ رد هچنآ
دهاوخ برجت زا دمآ ه
دوبدهاوخ هنیمز نیا رد نم یاه
»
(
، 2331
، 2
.)
ملاس
ناتسد
یمامت هب ،نام
یارب ملاس هب یکیرات یم لااب
دور
،یتح تسد کی هک یلاح رد
دُرَت یملاس
هب رون یمن دیوگ
کشجنگ یم گنرد یکشجنگ دنک
هناخ ریگرون رب تا
مارآ رد و هرجنح ،وت ش یم ار شا
دیامزآ
باتک او ندناوخ هب ارت هک یباتک یم
دراد
نیگنس ِرس و ا
یم نیکست ار ت دهد
هتفرگراگنز ملاس زا رتهب ا
تسا ی
یوس هب ار نآ یرباع هک
یم ت دنکفا
ءاَکَذ تسارف
هناورپ اهنت یمرد هعرزم هودنا دبای ار یا
خ هک همان هب دیشرو هناقشاع یاه
شا
تسا هتفگن خساپ
ناوخارف
ار خرس لگ
ناتسد فک رتسب هب ت
ناوخارف
ُب زا ات هناورپ ناته اه
دَنام ناما رد
( ، 2331 : 2 - 9 )
یم هدهاشم حوضو هب هنومن نیا شیارس رد هک دوش
اه تعدب یعون زا لودع ای
دنبیاپ نآ و دراد دوجو ینپاژ یاهوکیاه ِندوبن
رعاش رس هب یوکیاه ِندو هدفه
رد ییاجه
هس تسا رطس
؛ ینعی شیب هنومن نیا رت رد اه
راهچ .تسا هدش هدورس یرعش رطس
ارصن میهاربا اما لله
، دنسیون و رعاش ة
ینیطسلف -
یندرا
، یم ار وکیاه زین رب و دسانش
همجرت سابع ناسحا .تسا هاگآ یبرع نابز هب نآ یاه
، دقان و ینیطسلف رعاش و بیدا
،
بلطم رد ناونع اب ی
« رد کچوک ینخس د
ناوی گرزب ی
» یم هنیمز نیا رد :دیوگ
« ا دیدپ یارب تسا هتسناوت شیوخ هاتوک دیاصق رد میهارب ة
دیصق ة هاتوک بوچراچ ،
ناوید راشتنا زا ههد ود دودح تشذگ زا دعب و دیامن عضو یصخشم
«
» رعاش
،میهاربا دمحا ؛ینادوس دشاب ینارعاش نیتسخن زا
نیا شزرا هب ار شیوخ هجوت هک
یم فوطعم نآ یدمآراک و هدیصق ارصن میهاربا نیا ،دنراد
لله تسا ادص نیرتاهنت دیاش و
لسن نایم رد یم رامش هب دوخ
هزجعم تسا هتسناوت هک دور لیسوب ار یرنه یا
ة اب لماعت
یزادرپریوصت یزادرپریوصت ینعی دیدج یاه
لیسوب زین و دوخ هب صوصخم یاه ة
بز نا
دزاس ققحم ،تسوا هب صوصخم نابز نامه هک دیدج (»
ارصن لله
، 5331 : وB .)C
اهداب
دش نازو وت یوس زا هک یداب
هخاش اهنت رد تکرح هب ار ام یاه
درواین
خرد مامت هک نات
یپ رد نام داتفا هار هب شا
شزاون تمرگ ناتسد زا یشزاون اب
نینچ نیا هتسویپ یمزاب شیوخ لاح هب ار بیرغ ینادرگ
دص تقادص
شاقن نآ
تسیرگ رایسب
ماگنه ی رطق تسناوتن هک ة
میسرت ار کشا
!!دنک
یسورع
نابایب رد هقباسم لاح رد ِبسا
یمرد ایآ دبای
ِیگرزب یهوکش هک ار
رد رابغ
،
!؟هتخیگنارب
یگیامورف
دناوت هک تسیک دید
رل شز
ِیدیفس ار ذغاک
!؟دوش کیدزن نآ هب هیامورف یرعاش هک ماگنه
( ،للهارصن 5331 : 133 - 137 )
هنومن نیا رد ارصن میهاربا زا هدش لقن یاه
لله
ُش هدش یعس دنچره زین و وکیاه ِهوک
دوش هدنایامن بطاخم هب ،نآ رد هتفهن نیماضم
؛ زا هدش نییعت مجح و دادعت مه زاب اما
ینعی ؛ینپاژ یوکیاه یوس جنپ
؛تسخن رطس رد اجه تفه
و مود رطس رد اجه جنپ
.تسا هتفرگن رارق رعاش تیانع و هجوتدروم ،ینایاپ رطس رد رگید یاجه هب هک برع رصاعم نارعاش رگید زا زا یراثآ ،هنیمز نیا رد و هتخادرپ وکیاه ندورس
تسا هتشاذگ یاج رب دوخ
« ینابق رازن »
،تسا یروس ةتسجرب و رصاعم رعاش یاهوکیاه
انط ،یو راعشا زا یرایسب دننام زین رازن ز
شین ، یم زاونلد ،لاح نیع رد و راد .دیامن
یم یهاگحبص رابخا ندینش ،مدَرازآ
یم ... مدَرازآ
ناگس یوعوع ندینش
***
ایناپسا
یراوگوس زا یلپ
یم دادتما نامسآ و نیمز نایم هک دبای
دیددیهاوخن شمارآ یور زگره ام اب
هتشُک ره یا
ام دزن
یم ناج راب نارازه
دراپس
***
ار هچنآ ،هچ
یم شسمل مینک
میاهذغاک زا رتارف
تسا نا
مرش ،نامراعشا زا ،سپ
داب نام
»
(
، 5339 : 111 - 171 )
هعطق ،ماشهدمحم دننام زین رازن رد و هدورسن مه زا یادج ار دوخ ِیرطس هس یاه
ی لیکشت یرهاظ اب اما یرطس دنچ یبلاق رد ار شملاک ،دیدج یتعدب ای یروآون زا هتفا
یرطس هس عطاقم هدورس
.تسا ینپاژ یاهوکیاه لکش زا توافتم مه زاب هک
6 . هجیتن
مک هدیزگ و نتفگ نتفگ
، دوخ هک تسا یرنه لکش رد ار
یم فلتخم یاه .دنایامن
هنوگ یا
ینپاژ هک تسا وکیاه نیمه زین نآ زا اه
، یم دوخ ِنآ زا ار نآ تمدق و قلخ راختفا .دنناد
یمرب وکیاه ناگرزب راثآ زا هکنانچ
،دیآ یمن ییاهنت هب ،ییارسرعش رد یدنمناوت رد دناوت
نینچ شنیرفآ لولح یعون ای و دوهش و فشک یعون هکلب دشاب یفاک یرثا
نِذ رعاش رد
دروم زین زاین
تسا
، زا مه نی ور هک تسا مجرت
ة نیا هنوگ ییاناوت نتشاد فرِص اب زین راثآ
دهاوخن روسیم ،همجرت رنه رد .دش
،یور ره هب یدارفا
زا نایم ش نارعا برع زین وکیاه ندورس اب ای همجرت اب نیا دراو ،
دندش هصرع
؛ یم رظن هب اما دسر
ناشیا دننام یلیلاد هب
« لاتخا ف ،ینابز و یگنهرف
یطیحم
» ،
« براجت ِدوبن مزلا
وکیاه رد ییارس
» ،
« ظفلت تیفیک رد دوجوم تلاکشم
» ،
نینچمه دوجو
عناوم ی هلمج زا همجرت ِهار رس رب
« دودحم ناگژاو ِندوب یشنیزگ و نیا
نوگ ة یرعش
» و
« صوصخم ِییانعم ِراب هب
اهنآ
»
، دنتساوخن ای دنتسناوتن رد لماک روط هب
بوچراچ ِییاوتحم و یلکش
یوکیاه دنرادرب ماگ ینپاژ
نآ دعاوق هب ار دوخ و دنبیاپ
دنیامن
؛ اذل رد وکیاه ندورس یاج هب هدفه
یتارییغت ،یرعش رطس هس رد ای و اجه رد
رک داجیا نآ ینعی ؛دند
یزیچ دندوزفا اهنآ هب ای و دنتساک اهنآ زا
؛ ناشیا زا یخرب دنچره
بوچراچ تیاعر هب مزلم ار دوخ زین دح ات و دندید وکیاه یاه
دوخ راثآ رد ار نآ ناکما
ومن ظاحل زاین ساسحا تروص ره رد .دند
ریثأت زین و نآ ِیلاخ یاج و رعش عون نیا هب
راکنا لباقریغ ش
صرع نیا هب ار برع نارعاش یخرب یاپ ،بطاخم ناج رد ة
یرعش زاب
هبرجت زین یدیدج نادیم نینچ رد ات درک یزودنا
ننک .د
یپ تشون
5 . هژاو
«
ِذ ن
» ای یفسلف یانعم رد یکی :دوش یم هدرب راک هب توافتم تروص ود هب و یلک دربراک ود رد
ینافرع تسا ادوب تقیرط و بتکم لیذ ًلاومعم هک دیآ یم نایم هب نخس نآ زا یی
. اما ،رگید یانعم رد
هنزور مامت هب تقیرط و نییآ نیا رهوج نیا .تسا هتفای هار نپاژ و نیچ مدرم یلمع و یحور یگدنز یاه
و مود دربراک نتسیرگن
،نینچنیا ی
ِییادوب رهوگ رد ه ِینینچ سمل ای زیچره
،ینپاژ و ینیچ یاهرن
« نذ
» یم هدناوخ دوش
،ولماش(
،ییاشاپ .ع و دمحا 5987
: 28 ).
عبانم
http://japon-saito.blogspot.com
درشف گنهرف ،نسح ،یرونا ة
،نخس ،نارهت ،مود پاچ ،نخس 5981
.
www.motarjemarabi.blogfa.com
هئام هیمیک و ع ،ییاشاپ هرجنز کوپ کلا ،اد
ینپاژ نابز زا ینپاژ یوکیاه ؛ نیب زکرم و جیشوی ،نارهت ،
-
ندمت یوگتفگ یللملا ،اه
5985 .
تردق ،یرکاذ ،للها
نیزگ ؛نادنخ یادوب ِتسد ِفک رب روبنز ة
نردم یاهوکیاه ،
نارهت ، ،دیراورم 5983 .
-
www.newsofword.info/arasheef
،لیناد ،نناکویب یس روهشم یوکیاه دص
، ،ییاشاپ .ع ةمجرت ردام یایند ،نارهت
، 5933 .
،دمحا ،ولماش ومجم
ع ة راثآ ،مود رتفد ، ،نارهت
،متشه پاچ ،هاگن 5981
.
ع و . ،ییاشاپ زورما ات زاغآ زا ینپاژ رعش وکیاه ،مشش پاچ ،همشچ ،نارهت ،
5987 .
و شوهم ،قهاش لیهس
،لاهش لصف راهچ رد وکیاه ،
،نارهت هاگشهوژپ ،یگنهرف تاعلاطم و یناسنا مولع
5979 .
عیش ة
،یلع ،یلع وکیاه«
،» مانلصف ة یملاسا بهاذم هاگشناد ییوجشناد رامش ،
ة راهب ،مجنپ 5983
، 91 .
اتوک و دمحم ، -
،ایراک :وکیاهلا باتک وکیاه و وکیاه فلا
، ،نیوکتلاراد ،قشمد 2353
.
،یلعدیس ،یلضفاریم هبرجت وچیرپسا
یناریا هاتوک رعش رد یا
، http://amiralavi.persianblog.ir .
یکیو نشناد ،ایدپ لیذ ،دازآ ةما
« وکیاه
» ،
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9
%88.
