Study of the Historical and Archaeological Presence of the Scythian Tribes in Iran Based on the Khoram Abad Cemetery Finds

(1)

(2)

یروانف و یشهوژپ تنواعم

یتاقیقحت حرط ییاهن شرازگ

ناتساب و یخیرات یسررب ییاکس ماوقا روضح یتخانش

هتفای ساسارب ناریا رد ناتساب یاه

ناتسروگ یتخانش

مرخ نیگشم دابآ

رهش

یرجم نا :حرط

ولاضر اضر ولمریآ ییحی

ناتساب هورگ یسانش

یناسنا مولع و تایبدا هدکشناد –

رجا یلیبدرا ققحم هاگشناد یشهوژپ تنواعم یلام تیامح و بیوصت اب حرط نیا .تسا هدش

ید

هام

1396 -

(3)

(4)

أ بلاطم تسرهف

ناونع

ص هحف

قیقحت تایلک :لوا لصف

1-1 - ب ی نا هلأسم ...

...

2

1-2 - تلااوس قیقحت ...

...

4

1-3 - ضرف ی تا شهوژپ ...

...

4

1-4 - فده زا ...ارجا ...

...

4

1-5 - ليلاد يهیجوت و ترورض ماجنا ...حرط

...

5

1-6 - پ ی ش ی هن ی شهوژپ ...

...

5

2-1 - ماوقا اکس ...يي ...

...

34

2-1-1 - اهاکس رد عبانم رات ي خ ...ي ...

...

36

2-1-1-1 -

عبانم ي نانو ...ي ...

...

36

2-1-1-2 -

عبانم روشآ ...ی ...

...

38

2-1-1-3 -

عبانم لباب ...ي ...

...

41

2-1-2 - داوم ناتساب تخانش ي اکس يي رد ساروا ی ...ا ...

...

43

2-1-2-1 -

برغ ناتسلوغم ...

...

45

2-1-2-2 -

حان ی ة ...اووت ...

...

45

2-1-2-3 -

حان ةی اتلآ ...ی ...

...

46

2-1-2-4 -

سآ ی ا ی زکرم ...ی ...

...

46

2-1-2-5 -

ا ي نار ( زوح ۀ رامش 5ۀ ...) ...

...

....

47

2-1-2-6 -

بونج زاقفق ...

...

Error! Bookmark not defined.

2-1-2-7 -

لامش زاقفق ...

...

2-1-2-8 -

ب ی ن رهنلا ي ...ن ...

....

2-1-2-9 -

سآ ی ا ی غص ی ...ر ...

..

2-1-2-10 -

قطنم ة رک ي ...هم ...

2-1-2-11 -

بونج ارکوا ي ن و بونج قرش اپورا ...

...

2-1-2-12 -

...رصم ...

...

2-1-2-13 -

ي ...نانو ...

...

2-1-2-14 -

را اپو ی زکرم ...ی ...

2-1-2-15 -

برغ دم ي هنارت ...

...

(5)

ب

2-1-2-16 -

اپورا ی برغ ...ي ...

2-1-3 - فدت ی ن اه ی اکس يي و مها ی ت بسا رد ا ي ن فدت ی ن ...اه Error! Bookmark not defined.

3-1 - تیعقوم ریگرارق ی ناتسروگ مرخ

...دابآ ...

3-2 - ناگروک اه ی اکس يي ناتسروگ مرخ

دابآ گشم ی ...رهشن Error! Bookmark not defined.

3-2-1 - ناگروک هرامش 22 ...

...

3-2-1-1 -

اده يا ی رارق هداد هدش رد روگ هرامش 22 ...

. Error! Bookmark not defined.

3-2-2 - روگ هرامش 20 ...

...

3-2-2-1 -

اده يا ی هب تسد هدمآ زا روگ هرامش 20 ...

..

3-2-3 - روگ هرامش 21 ...

...

3-2-3-1 -

اده يا ی روگ هرامش 21 ...

...

3-2-4 - روگ هرامش 26 ...

...

4-1 - تن ی هج گ ی ر ...ی ...

...

عبانم و ...ذخآم ...

...

(6)

ت

ریواصت تسرهف

ریوصت ناونع

ص هحف

وصت ي 1ر - هزوح شرتسگ و ذوفن گنهرف ماوقا اکس ...يي ...

...

44

وصت ي 2ر - عقوم ی ت هطوحم دروم هعلاطم رد لامش برغ ا ي ...نار Error! Bookmark not defined.

وصت ي 3ر - عقوم ی ت اهناگروک ی اکس يي رد ناتسروگ مرخ

دابّآ گشم ی ن ...رهش Error! Bookmark not defined.

وصت ي 4ر - حطس لوا روگ هرامش 22 ...

...

Error! Bookmark not defined.

وصت ي 5ر - حطس مود روگ هرامش 22 ...

...

وصت ي 6ر - روگ هرامش دعب22

زا مامتا ...شواک

...

وصت ي 7ر - هنومن اه يي زا اده يا ی فدت ی ن ي تسدب هدمآ زا روگ هرامش 22 ...

وصت ي 17ر - فدت ی ن اه ی ناگروک هرامش 20 ...

...

وصت ي 18ر - اده يا ی تسدب هدمآ زا روگ هرامش 20 ...

....

وصت ي 23ر - روگ هرامش 21 ...

...

وصت ي 24ر - فورظ لافس ي تسدب هدمآ زا روگ هرامش 21 ...

وصت ي 25ر - تاعطق فورظ لافس ي تسدب هدمآ زا روگ هرامش 21 ...

وصت ي 26ر - راتخاس حطس ي ور ی روگ هرامش 26 ...

...

وصت ي 27ر - روگ هرامش 26 ...

...

(7)

ث

هدیکچ .م.ق لوا هرازه لياوا دودح زا

، فلتخم ليلاد هب يطیحم تسيز و يناسنا لماوع هلمج زا

ون رد ، يحا م زا يفلتخ

تکرح یربیس بونج و یزکرم یایسآ تکرح نیمه يپ رد و تفرگ تدش يموق یاه

هب يياکس ماوقا ،اه یوس

يم ناشن تودوره خيرات هلمج زا يخيرات عبانم .دندروآ موجه برغ لابند هب ماوقا نيا هک دهد

رد و ت ا بیقع وق ما

لامش یوس هب اجنآ زا و زاقفق بونج یوس هب نايرمیک ينعي هشير نیمه زا یرگيد آ ،ناريا برغ

يلوتان و يقرش

تمسق نیب زا يياه هزوح نيا رد .دندش دراو نيرهنلا

ناتساب تافاشتکا و کرادم اه ،يتخانش

زگ تاشرا رات ار يخي

ناتساب کاردم نيا ات هدش بجوم و هدرک دیئات رد يتخانش

یرتهب ريوصت ،يخيرات تاشرازگ رانک زا ار

ه و موج

لامش هلمج زا و ایسآ برغ رد يياکس ماوقا روضح .دهد هئارا ناريا برغ

مرخ ناتسروگ نیگشم دابآ

تياس نيرتدرف هب رصحنم زا يکي رهش م نيا .تسا ناريا يناتساب یاه

روگ هطوح يناتس

نهآ رصع زا یدنمشزرا تاعلاطا و II

رایتخا ردIII

هتفاي .تسا هداد رارق ام نهآ رصع یاه

طوبرم ناتسروگ نياIII

يم يياکس ماوقا هب .دوش

و دهاوش ساسارب ات هدش يعس شهوژپ نيا رد هتفاي

یاه ناتساب یدام ش

يتخان سدب ت

مرخ ناتسروگ یرافح زا هدمآ نیگشم دابآ

رهش لیبدرا ناتسا يا روضح يگنوگچ يخيرات عبانم و

ماوقا ن د لامش ر -

و ناريا برغ .دریگ رارق هعلاطم دروم ایسآ برغ

ناتسروگ نيا رد دروم يياکس گرزب ناگروک 3

ک تفرگ رارق شوا

نیفدت رب هولاع اهنآ زا هک دمآ تسدب یرایسب ينیفدت یاياده ،يناویح و يناسنا هوکشاب یاه

ه مادک ر ا يئزج ، ز

هصخاش يم رامش هب يياکس ماوقا یرنه و يگنهرف یاه پ هک دنيآ

شخب زا یرایسب رد ار دوخ رتشی وا یاه

ایسار

هداد ناشن .دنا

ناگژاو یدیلک : لامش ناريا برغ ،يياکس ماوقا ،

مرخ ناتسروگ نیگشم دابآ

،رهش ناگروک اکس یاه سا نیفدت ،يي

.ب

(8)

لوا لصف :

شهوژپ تایلک

(9)

2

1-1 - أسم نایب هل

ناتساب تاعلاطم ،يسانشاکس هنیمز رد تياضر روط هب يتخانش

يشخب خساپ یوگ ثحب خيرات یاه سا هدوب ي

،ت

ک نيا ،لاثم ناونع هب .تسا توافتم یریگمشچ روط هب يياکس فلتخم قطانم یارب عوضوم نيا يلو درکرا

ناتساب -

بونج قطانم رد يسانش هیحان ،زاقفق لامش ،یاتلآ هقطنم ،اووت هیحان اي یربیس

ايرد لامش ی ی

س ج ،های بون

بونج اي فوزآ یايرد خب تياضر نيارکا بونج و اپورا قرش

لامش ،زاقفق بونج رد يلو ،هدوب ش رغ

و ناريا ب

نیب و يقرش يلوتانآ ناتساب تایبدا رد هک نيرهنلا

ایسآ برغ ناونع اب اهنآ زا يياکس يسانش يم داي

زونه دوش

ناتساب ناتساب و خيرات یایند هب يهجوت لباق راثآ دنتسناوتن ناسانش زا .دنهد هئارا يسانش

نم نيا طقف قطا آ

یراث

هطوحم زا اهاکس اب طبترم تساب یاه

،راثآ نيا ،دراوم يخرب رد ؛تسا هدمآ تسدب ينا هکنيا اب

د

ًاقیق زا عون س يياک

دنتسه اس دوجو مدع رطاخ هب يلو ، يگژيو ري

نیفدت هلمج زا يياکس گنهرف یاه يمن ،يياکس یاه

ت هنآ ناو هب ار ا

.داد تبسن اهاکس دوخ هب ينانیمطا لباق روط هناگیب نیمزرس هب مجاهم اي رجاهم ناونع هب يموق هک يماگنه يم دراو یا

ينامز تشذگ اب ،دوش ،کدنا

يم شرتسگ نآ رد رثؤم يلماع ناونع هب ار دوخ گنهرف ار يفده نینچ مجاهم اي رجاهم ماوقا دياش هکنيا اب .دهد

،دننکن لابند ثأت

ی ر و تارثأت تعرس يياهدنيآرف نینچ هب کرحم يلماع ناونع هب دوخ ،يگنهرف طباور و ريذپانراکنا

يم يم دراو هناگیب قطانم هب يعیبط و يناسنا عبانم رب طلست يپ رد ،ناونع ره هب نانآ .دشخب لاداعم و دنوش

ت

يم نوگرگد ار هدش حتف قطانم يعامتجا و يسایس ،يگنهرف عاشا هب ًادمعت ،دوخ روضح تیبثت زا دعب و دنزاس

ه ی

يمرب دوخ گنهرف يم يتاریثأت زین مجاهم اي رجاهم ماوقا نيا رنه ،يگنهرف تلاماعت رثا رب ،نیب نيا رد .دنيآ

.دريذپ

نيا ثأت ی ر و تارثأت گنج اب هارمه دراوم بلاغ رد رد نوگمه يگنهرف داجيا ،يشکمشک نینچ دمایپ و تسا هدوب

هرتسگ يم عیسو یا گنج نيا هچ ره .دوش

هنماد و هتشاد موادت رتشیب اه هدرتسگ شا

بلاغ گنهرف ۀرتسگ ،دشاب رت

هب يلصا يلماع ،مجاهم یورین تردق ،دنور نيا رد ؛دوب دهاوخ رتشیب يم رامش

صخاش .ديآ ۀدننک داجيا یاه

ينوگمه يم لمع هباشم و کرتشم دراوم بلاغ رد هنهپ نيا رد

رد موق کي يگنهرف يگژيو ،رگيد ترابع هب ؛دننک

(10)

3

زا رود ييایفارغج ةطقن ود هصخاش ،مه

يم ناشن ار هباشم يياه رد يياکس ماوقا گنهرف شرتسگ ۀوحن .دهد

هنهپ یا

عیسو رد و يتدم

،هاتوک زا ًابيرقت نینچ یراکوزاس یوریپ

هدرک .تسا

زکرم یایسآ قطانم رتشیب ،برغ یوس هب دوخ تکرح رد م.پ لوا ۀرازه زاغآ رد يياکس ماوقا مش ،ی

و لا

،هایس یايرد لامش ،زاقفق بونج ،اپورا قرش

لامش برغ نیب ،يلوتانآ قرش ،ناريا ح و نيرهنلا

رصم يلاو و

یايرد

هصخاش و دنديدرون رد ار هنارتيدم نم نيا رد ار دوخ يگنهرف یاه

يگژيو ؛دنتشاذگ اج هب قطا ه

وچ ييا نیفدت ن -

هبرصحنم یاه هویش ،درف

يم ار اهنآ يگنج رازبا ۀژيو کبس و يتنيز یایشا نیئزت صاخ یاه ناوت

ارس رد نيا رس

تردق اب اهنآ دروخرب يگنوگچ و تکرح ریسم .درک هدهاشم ييایفارغج عیسو ةنهپ ا رد مکاح یاه

انم ني زا ،قط

م ،دام ،وتراروا هلمج ( تسا هدش فیصوت يخيرات عبانم رد ،روشآ و انا

Herodotus, IV: paragraph.2

و ) رب ساسا

شرازگ نیمه يم اه

هب زین يهاتوک تدم یارب اهنآ هک دیمهف ناوت لامش

برغ دش دراو ناريا شخب و دن

اه نيا زا يي

؛دنتفرگ دوخ طلست تحت ار هقطنم نامه

روط شهوژپ هک ناتساب یاه

نینچ ام يتخانش ار یروضح

تابثا هب

.تسا هدناسر لامش يقرش هزوح رد ح نيا رد يياکس ماوقا روضح هب عجار يشهوژپ چیه نونکات ،ناريا برغ

اک هزو هدشن ر

.تسا مرخ ناتسروگ رد شواک نیگشم دابآ

دومن هئارا ار يياکس ماوقا زا يهجوت لباق راثآ رهش ایسب هک

زا یر

هصخاش ناشن ار ماوقا نيا يگنهرف یاه شهوژپ نيا رد .داد

هناخباتک تاعلاطم زا هدافتسا اب ا

ادیم و ی اتساب ين

-ن

لامش رد يياکس ماوقا روضح يتخانش هم زا يکي .تسا هتفرگ رارق يسررب و ثحب دروم ناريا برغ

نيرتم و -يگژي

هتفاي یاه مرخ هطوحم یاه

هطوحم رياس يياکس راثآ زا یرایسب اب اهنآ ندوب سایق لباق ،دابآ کس یاه

ا سآ رد يي یای

یزکرم يم تاسياقم نيا اب .تسا زاقفق بونج و لامش و شنکمهرب زا یرایسب ناوت

وا يسایس یاه رازه ليا

لوا ه

.دومن میسرت ار م.ق

(11)

4

1-2 - قیقحت تلااوس بلاق رد ناوت يم ار عوضوم نيا هب عجار شهوژپ شسرپ

یاه :داد ماجنا ريز

)فلا رد اهاکس روضح لامش

برغ ار ناريا يم يياهرایعم هچ اب

؟دومن نییبت ناوت

)ب ناتساب کرادم و يخيرات تاشرازگ رد يياکس ماوقا روضح هنوگچ يسانش

لامش برغ هب ار ایسآ برغ و ريوصت

هدیشک

؟دنا

)ج يگژيو و ایسآ برغ يياکس عون راثآ یاه لامش

برغ لیلحت ناوت يم تروص هچ هب ار ناريا

؟درک

1-3 - شهوژپ تایضرف

هک ار يتایضرف :داد هئارا ناوت يم لکش نيا هب دومن حرطم ناوت يم باب نيا رد

)فلا نیفدت دوجو هقطنم کي رد اهاکس روضح یارب ليلاد نيرتمهم زا يکي ماوقا نيا صتخم یاه

هک تسا ب

رتشی

و ایسآ برغ رد هصخاش نيا هک ،دوش يم هديد بسا نیفدت تروص هب لامش

برغ دمآ تسدب ناريا .تسا ه

)ب هعلاطم ناتساب تافاشتکا و کرادم نیفدت هلمج زا يتخانش

شرازگ ،يياکس عون راثآ و اه خيرات تا

باب رد ي

يم دیئأت ار عوضوم نيا .دننک

)ج هطوحم زا يخرب رد هک هچنآ دننام يياکس عون يش دنچ اهنت ندش ادیپ هطساو هب هجو چیه هب یاه

ا ناري

يم هديد تبسن اهاکس دوخ هب ار اهنآ ناوت يمن ،دوش

اهاکس روضح رب يلیلد ار اهنآ و داد جنآ رد

ن يقلت ا دوم

ا يخرب رد طقف يگژيو نيا ،دنوش ادیپ رگيدکي رانک رد يياکس عون هصخاش نيدنچ دياب هکلب وحم ز

هط یاه

و ایسآ برغ لامش

برغ يم هديد .دوش

1-4 - ارجا زا فده

)فلا رد اهاکس روضح نییبت لامش

برغ ريا و يخيرات کرادم ساسارب نا ناتساب

.يتخانش

)ب يياکس عون راثآ يفرعم لامش

برغ نيا روضح اب اهنآ طابترا و لیبدرا ناتسا و ناريا ا

نيا رد ماوق هزوح

اه .

(12)

5

1-5 - حرط ماجنا ترورض و یهیجوت لیلاد ناريا رد ماوقا نيا هب طوبرم راثآ و يياکس گنهرف دروم رد نونکات هک تسا رکذ هب مزلا و

مش لا برغ ناريا

لاس .تسا دروم نيا رد قیقحت نیلوا دوخ عون رد شهوژپ نيا .تسا هتفرگن تروص يشهوژپ چیه یاه

امتم ید

لامش رد اهاکس روضح مدع و روضح رس رب نارگشهوژپ هک تسا دنا هتخادرپ هثحابم هب ناريا برغ

کات و هب نون

هدننک عناق هجیتن ناتساب هطوحم چیه زا زونه .دندیسرن یا

دانتسا لباق راثآ ناريا يتخانش ب

س دوخ ه سدب اهاک

ت

لامش رد .تسا هدماین نیگشم تشد رد هطوحم کي رد اهنت ناريا برغ

ابآ مرخ ناتسروگ ينعي رهش نینچ د

آ یراث

.تسا هدمآ تسدب 1-6 - هنیشیپ شهوژپ ی

فرگن ماجنا ناريا رد يياکس ليابق دوم رد يعماج شهوژپ چیه ًابيرقت شیپ ههد کي ات دنچ رد يلو ؛دوب هت

هنیمز شیپ ،ریخا لاس ی

هلاقم رد .تسا هتفريذپ تروص يسانشاکس تاعلاطم یارب يبسانم ناونع تحت یا

« هویش هب شرگن اب يياکس عماوج يعامتجا راتخاس نیفدت یاه

» فابل و یدنمزوریف(

،يکیناخ يلک روط هب ،)1385

هویش رظندم یزکرم یایسآ رد يياکس ماوقا نیفدت یاه لاقم رد ؛تسا هتفرگ رارق

ه ی یرگيد کین و یدنمزوریف(

-

،راتفگ رد بسا نیفدت نیئآ یرگيد ديدج شهوژپ رد .تسا هدش هراشا ماوقا نيا نیفدت عاونا هب ًافرص ،)1387

هروطسا یدرکيور اب يياکس ماوقا نایم هعماج و يتخانش

،ولمريآ و ولاضر( تسا هتفرگ رارق هجوت دروم يتخانش

.)1393 لامش رد اهنآ يخيرات روضح نینچمه ناتساب و يخيرات عبانم ساسارب ناريا برغ

شهوژپ رد يتخانش

،ولمريآ و ولاضر( تسا هدش ثحب یرگيد هب هک دراد دوجو زین رگيد مهم رثا نيدنچ يياکس ماوقا دروم رد .)1394

هدش هئارا فیلأت اي همجرت تروص مهم زا .دنا

نيا نيرت يم اه

اتک هب ناوت ب

« اهاکس » و سيار توبلات ارامات ةتشون

« تامراس اه » ( یدازهب مناخ طسوت ود ره هک درک هراشا يکسریمیلوس ةتشون و 1388

همجرت يسراف هب )1390

هدش باتک هنیمز نيا رد نینچمه .دنا یاه

« موق نیب ،زاقفق یاروام ،زاقفق رد نهک یاه زیخلصاح للاه و نيرهنلا

» و

« موق ایسآ رد نهک یاه ناريا تلاف و یزکرم ی

» ( یدازهب مناخ فیلأت هب ود ره ، و 1384

هب يصخاش راثآ )1386

(13)

6

يم رامش .دنيآ

هلاقم

« يياکس رنه »

،یدازهب(

هنیجنگ ،)1368 کيريزاپ رد فوشکم یاه

» ،مانهب(

زا )1346

شهوژپ .تسا يياکس ماوقا رنه هب عجار يميدق یاه

(14)

مود لصف :

شهوژپ یرظن ینابم

(15)

34

2-1 - ییاکس ماوقا هرازه لياوا رد اهنآ هک تسا رارق نيا زا اهاکس ناتساد و فلتخم ليلاد هب .م.ق لوا ی

ب ابند ه نايرمیک ل زا

نکسم هیلوا عون نيا .دندش راپسهر قرش یوس هب اووت هیحان و یربیس بونج يحاون ينعي دوخ ی ح

اي تکر ب رته

دلج( تسا راکشآ تدوره تاشرازگ زا ،موجه میيوگب دنب ،4

يم هراشا تودوره هکنيا اب .)2 نآ دنک

لحاوس قرش زا اه

ص رایسب کيدزن ریسم نيا يلو ،دندش ريزارس نیياپ یوس هب هایس یايرد بع

يم و تسا روبعلا اوت

م هتسن تلاکش

يعیبط عوضوم نيا .دنک هضرع رجاهم مدرم مامت هب ار يبيرغ و بیجع و هژيو يم رظن هب رت

دسر ک اهنآ ه روبجم

دوره .دنيایب زاقفق یاروام یوس هب ،زاقفق دادتما رد يهار همین ،لايراد زا روبع اب دندوب وخ تو

ات هتسا ن هک دهد ناش

ت یاهاکس هنوگچ يم هدننک بیقع

يم و دنشاب هدرک مگ ار نايرمیک دنتسناوت زا اهنيا هک ديوگ

م گيد ریس رد یر

يهتنم رد دنبرد ریسم دياب هار نيا .دندمآ نیپساک یايرد کيدزن هوک هتشر يقرش هیلا

قفق یاه شاب زا گن اب .د هب يها

يم نشور هاگرذگ نيا يکيژتارتسا تیعقوم و ریسم نيا زا اهنآ رگا هک دوش

لا سپ دنشاب هدش درا وب مز

رب هک هد یا

نیب هب اجنآ زا و ریغص یایسآ هب دورو زا دياب ًامتح ،نيرهنلا

لامش برغ مه زا و ناريا زا رتمهم ه

درا تشد و لیب

يم در رهش نیگشم هدنام یاج رب هزوح نيا رد اهنآ زا یراثآ نوچ تسا هدوب زین نینچ و دندش

ا يلو تس م هکنيا

ا

وخب هطوحم کي رد اد يکرادم هب زاین ميروآ نایم هب نخس نانیمطا اب ماوقا نيا روضح زا میها

ک مير نناوتب ه هب د

هویش هب يخيرات تادنتسم .ديآ باسح هب یرگيد يتسرد یارب يلیلد کي ره و دنهد خساپ ينشور ی

ظفلت فلتخم للم دزن رد موق نيا مان اکاس ناتساب يسراف نابز رد .تسا هتشاد یددعتم یاه

،1

(

Curtis,

13 :

)2005

توکسا ،ينانوي نابز رد ؛

2اه (

Gershevitch, 1985: 253

) یازوکشيا ،یروشآ رد ؛ ،ينیچ نابز رد ؛ 3

4یاس اکاچ نايدنه دزن رد و تسا هدش تبث5

(

Bailey, 2009: 67

.)

مهم رت ي ن یراجح ناتساب ناريا خيرات رد اهاکس روضح دنس یراجح زین و نوتسیب ةبیتک یاه

یاه هب طوبرم

هيده فص تخت رد ناگدنروآ

شمج ی د تسا (

Gershevitch, 1985: 819-23

.) ليابق نيرخآ ۀرمز رد يياکس ماوقا

1 - Saka

2 - skuthai

3 - Ishkuza

4 - Sai

5 - Chaka

(16)

35

هگلج( دوخ يلصا نیمزرس زا م.پ متشه نرق ناياپ رد يياپورا و دنه ماوقا رياس ترجاهم زا سپ هک دندوب ييايرآ -

یزکرم یایسآ لامش رد و دندمآ نوریب )هیسور بونج یاه و نیپساک یايرد لامش و زورما یربیس بونج و

هوک تشپ ات نآ يبرغ دودح تشد رد زاقفق یاه

ترجاهم رد اهنآ .دندش هدنکارپ عیسو رایسب ةیحان نيا روانهپ یاه

نیمزرس هب دوخ یايرد ِبرغ فرط هب اهنآ زا هریت کي ِترجاهم ریس ؛دندش میسقت يلصا ةخاش هس هب رگيد یاه

هوک و نیپساک یاه

نایناريا ار يياکس ةخاش نيا .دوب لاروا

« ايردارپ اکاس

1» یايرد( ايرد یوسارف یاهاکس ينعم هب ،

يم )هایس سياس هب ناینانوي دزن رد و دندیمان

(2

هتفاي ترهش )توکسا دنا

(

Farrokh, 2007: 23

) تودوره ةتفگ هب .

ا هني ا تدم هب دندنار تموکح يبرغ یایسآ رب لاس 28

(

: 33 Herodotus, 2009

) تژاسام ،هورگ نیمود ؛

3اه و

هیحان رد اهنآ .دندوب اهاکس هب هتسباو موق نيرتدنمورین يم مزراوخ لامش و ايردریس ،ايردومآ نیب یا

دنتسيز

،یدازهب(

: 1386 -201

فياوط اب و دندرک ترجاهم ناريا تلاف لخاد هب هک دنتسه يياهاکس ،هورگ نیموس ؛)205

س و دندش هياسمه سراپ و دام اکاس ،فياوط نيا زا يکي .دنتخیمآرد اهنآ اب سپ

موه اگراوآ 4

ينانوي عبانم رد هک دوب

سنايریمآ ناونع اب نآ زا تسا هدش داي5

(

Dandamaev, 1989: 139

.)

ایسآ برغ رب ار اهاکس طلست تودوره يم رکذ لاس 28

،دنک خيرات هکنيا ولو ا حيرص یراذگ

هطلس ني یرگ

رایسب راوشد .تسا ( فزوتوتسور

Rostovtzeff, 1925: 82

خيرات ،هرود نيا ناياپ یارب ) ؛م.پ 590

پ چيوورتوی

(

Piotrowicz, 1929: 56

لاس رد روز هب اهنآ هکنيا زا لبق ،هلصاف کي اب ) راخ ایسآ زا م.پ 590

خيرات ،دنوش ج

( زنودآ ؛م.پ 617

Adontz, 1946: 305

652 ) 648 اي

( نمشریگ ؛م.پ

Ghirshman, 1964: 98

625 ) و م.پ

( گینوک

Konig, 1934: 36

516 ) يم داهنشیپ ار م.پ .دننک

1 - Saka Paradraya

2 - Scythe

3 - Massagetaes

4 - Saka haumavarga

5 - Amyrgaeans

(17)

36

2-1-1 - اهاکس یخیرات عبانم رد

2-1-1-1 -

ینانوی عبانم ينعي ،تسا هتسویپ مهب دندوب عون نامه زا ًابيرقت هک یرگيد نامدرم اب اهاکس ناتساد ينانوي عبانم رد

هتفگ قبط رب هک ،نايرمیک زج هب تودوره یاه

طسوت هیقب ،دندوب هدش هدنهانپ هميرک رد هک اهنآ زا يکدنا دادعت

طسوت دندرک روبع يبرغ یایسآ یوس هب زاقفق زا هک ينايرمیک .دندوب هدش هدنار هیسور بونج یاهپتسا زا اهاکس يم هراشا تودوره هکنيا اب .دندش لابند اهاکس رس نیياپ یوس هب هایس یايرد لحاوس قرش زا اهنآ هک دنک

ريزا

يم و تسا روبعلا بعص رایسب کيدزن ریسم نيا يلو ،دندش مامت هب ار يبيرغ و بیجع و هژيو تلاکشم هتسناوت

يعیبط عوضوم نيا .دنک هضرع رجاهم مدرم يم رظن هب رت

لايراد زا روبع اب دندوب روبجم اهنآ هک دسر يهار همین ،1

( دنيایب زاقفق یاروام یوس هب ،زاقفق دادتما رد

Herodotos IV: 2

يم تودوره .) بیقعت اب اهاکس هک دسيون

هراشا چیه یو اما دندوب هدش هدیشک يبرغ یایسآ یوس هب نايرمیک ود نيا نیب رتشیب سامت اي دروخرب هب یا

.تسا هدرکن مدرم تودوره هک ار اهاکس زا يفياوط و ليابق مان

مشش دنب مراهچ باتک رد يم رکذ

لماش دنک :

«

اهتولوکسا و اهتلااراپ ، اهیپسارت ،اهرایتاک ،اهتاخوئآ

» ترابع ليابق نيا نارس يماسا هک تسا ا

زا دن :

« ،سیناسکوپیل

سیناسکلاوک و سیناسکورپا

» هک لک م هشير اب يتا ب و يناريا ی

ه یانعم

« رورس و بابرا »

دنب رد تودوره .دنتسه

نیمزرس نکاس ماوقا يماسا مان دوخ مراهچ باتک17 ار هیياکس

يم رکذ .دنک رب قرش هب برغ زا ار ماوقا نيا یو

يم ب و نانوي هب رتکيدزن و برغ ماوقا ادتبا ينعي درامش ه

يم مان ار قرش تمس رد رترود ماوقا بیترت زا يخرب و درب

یاهیگژيو آ

يم رکذ ار نان زا یرایسب هک دنک

آ هلمج نآ زا دنراد ار يياکس موسر نامه اهن

« اهنوزلاآ

» و

« يلاک

اهدیپ

» . ت هب هک يموق نیب نيا رد أ

دنتسه اهراوخمدآ دنتسین يياکس داژن زا تودوره دیک (

Herodotos IV: 18

.)

نینچمه یو هب قرش تمس رد زرواشک یاهاکس زا ندرب مان زا سپ

و درگنابایب یاهاکس هک ينیشنرداچ

زگره

يمن یزرواشک يم هراشا دننک

دنک (

Herodotos IV: 19

) رد . 20 دنب يم هراشا ،يهاشداپ یاهاکس هب زین دنک

ب هک ه

هتفگ رپ تودوره ی رتدادعت

ي رتریلد و ن ي

يم دوخ ناگدرب ار رگيد یاهاکس هک دنتسه اهاکس ن تدوره .دنناد

يم لامتحا نوحیج دور فارطا هک اهتژاسام ،دهد

زا ،دندوب نکاس نيا

هورگ دنشاب يياکس ،

ناونع هب هورگ نيا زا وا

1 - Darial

(18)

37

يموق يم مان رواگنج و دنمورین درب

(

Herodotos IV: 20

.) بلاج اما نیيآ هب طوبرم اهاکس زا تودوره فیصوت نيرت

هداد اب دراوم یرایسب رد و تریح هيام دراوم يخرب رد هک تساهنآ نیفدت ناتساب یاه

یو .تسا سایق لباق يتخانش

دوخ مراهچ باتک زا يشخب رد

، حرش نینچ ار اهاکس نیفدت مسارم يم

:دهد

« هاگمارآ )اهاکس( اهنآ ناهاشداپ یاه

نیمزرس رد

« يهرگ » گرم زا سپ .تسا عقاو رفح نیمز رد شوگراهچ لکش هب عیسو یروگ اهاکس ،هاشداپ

يم هدامآ روگ هک يماگنه .دننک هدش ييایموم دسج ،دش

ار هاشداپ هبارا لخاد رد

رارق یا هداد نایم زا روبع زا سپ و

،ليابق ات

« يهرگ » يم يهارمه دننک

يب رکیپ اجنآ رد و هاشداپ ناج

ار يتخت یور رب و ربق نورد ، يم رارق

دنهد ..

رد .

،ندرک هفخ اب هک ،یو نارسمه زا يکي ،هاشداپ دسج فارطا زاب یاضف ،زپشآ ،يقاس زین و تسا هدش هتشک

مایپ ،رکون ،روخآریم یاهماج و بسا یدادعت ،ناسر

ا هارمه هب ،هاشداپ ييلاط يم هدرپس کاخ هب و

دنوش ...

زا سپ

مه هک ،هاشداپ ناکيدزن زا نت هدزناپ ،لاس کي تشذگ يگ

زا سأر هدزناپ هارمه هب ،دنشاب يياکس داژن زا دياب اهنآ

،هدش هفخ اهبسا نيرتابيز اب و

قاري و نيز هاش هارمه هب

يم نفد دنوش نيا رب هولاع رب زین ناوج درم دسج هدزناپ

ق اهبسا دسج یور يم هداد رار

دوش

» (

Herodotus 1949: 316-375

.)

سيدام هلیسوب راب لوا ،ایسآ رد اهاکس یروطارپما سیتوتارپ رسپ ،1

دوب هیلوا نامجاهم بابرا ًارهاظ هک يسک2

یزوریپ زا سپ اهدام هک يماگنه شرازگ نيا رد تشگ سیسات ار اهنآ سيدام ،دندوب اونین هرصاحم لاح رد ناشياه

و هداد تسکش يم نوگنرس ار اهنآ تنطلس

يم ناونع تودوره هک هچنآ ساسارب .دنک فرصت زا سپ اهاکس ايوگ دنک

سوکوتماسیپ .دندرک تفرشیپ رصم یوس هب ایسآ مامت

، 3

اهنآ و هدرک تاقلام اهنآ اب سامتلا و هوشر اب ،رصم هاشداپ

يم دعاقتم ار شن بقع اهنآ هکیئاجنآ زا .دننکن تفرشیپ رتولج هب هک دنک

نولاکسآ رهش زا هجیتن رد ،دندرک ينی رد4

ایتسیلیف ههلا ناگراوآ زا يکدنا دادعت يلو دنداد همادا دوخ هار هب يضرعت چیه نودب اهنآ زا یرایسب .دندرک روبع 5

-

هتفگ ساسارب .دندرک تراغ ار سوناروا تيدورفآ دبعم هب هدش فقو يميدق یاه و اهنآ رب تيدورفآ ،تودوره یاه

کي اهنآ لسن يم اهاکس .داتسرف هنانز یرامیب

هب ضرعت( لیلد نيا هب ار نآ دنراد ار تلاسک نيا هک يناسک دنيوگ

1 - Madys

2 - Protothyes

3 - Psammetichus

4 - Ascalon

5 - Philistia

(19)

38

ناوتان ِنادرم ار یدارفا نینچ نيا اهاکس .دنراد )تيدورفآ دبعم نز ِنادرم اي1

يم 2

( دنمان

Herodotos IV: 67/7

.)

يم راهظا نینچمه تودوره دنک

یاهشخب مامت ،اهاکس هطلس لوط رد روشک

، يخاتسگ و مشخ و دوب هتشگ ناريو

تمسق نيا رب اهنآ عمج جارخ و جاب مظنم روط هب اهنآ .دوب هتفاي يلوتسم اه

یروآ يم و اهلیمحت نانچمه اما دندرک

تشاد همادا مدرم هژيو یاهتراغ .تسا ه

گرزب زا یدادعت یارب يتفایض هرتشخووه تياهن رد نا

ار اهنآ ،ديد کرادت اهنآ

ماع لتق ار اهنآ زا یرایسب و هدرک تسم ومن

طلست تحت ار نايروشآ و دنتفايزاب ار دوخ تنطلس اهدام نآ زا سپ .د

هدش کيرحت روشآ نادحتم ناونع هب اهاکس هلیسوب هک راب نیلوا زا سپ دوب اونین مود هرصاحم نيا .دندروآ رد دوخ ( دندوب

Herodotos I: 103

.) دوخ نطوم هب هک ينامز .دنتشگزاب ناشدوخ نیمزرس هب اهاکس ،هعجاف نيا زا دعب

هدرب نادنزرف زا شترا نيا .دنديد شيوخ لباقم رد ار يگرزب شترا دندیسر هدش روک یاه

هدوب اهواگ نانابهگن هک یا

دندوب هتفرگ قساف ناونع هب ار ناشنارسمه و هدش لیکشت

يماگنه ناوج نادرم نيا .دوب هدینش ار رما نيا تلع هک

زا هميرک ضرع رد گرزب و ضيرع رایسب يقدنخ و هدش هدامآ گنج یارب اهاکس تشگزاب ربارب رد دندوب نيا

فرط

وسنآ ات ايرد ی نتخاس بولغم هب قفوم اهنآ هک يماگنه .دندوب هدرک رفح اهاکس

دندشن

، و نانز مود راب یارب اهاکس

يگدرب هناشن هب ار اهنآ نادنزرف دنتفرگ دوخ قلاش ريز

، رج يب و هدرزآ ار اهنآ لمع نيا أ

ار دوخ هجیتن رد درک ت

دندرک اهاکس میلست (

Herodotos IV: 1-4

).

2-1-1-2 -

یروشآ عبانم یاریمیگ نيوانع اب ار اهاکس و نايرمیک یروشآ دانسا یازوگشآ و 3

یازوگشيا اي 4

يم يفرعم5

ينايربرب ،دننک

لخاد هب لامش زا هک نامز رد اهيرمیک اي ايریمیگ هب هراشا نیلوا .دندوب هدرک ذوفن ييوتراروا يناتساب یروطارپما

يم یور یروشآ مود نگراس تنطلس ( دهد

-721 م.پ725

یاهزرم يلاو و نیشناج ناونع هب بيرخانس شرسپ .)

يم تیلاعف ناتسنمرا رد هک يلامش لاس رد درک

( م.پ 707

Pfeiffer 1935: 11; Adontz 1946: 112

شرازگ )

( تسا هدش لمحتم ار ينیگنس تسکش اهيرمیک تسد هب ييوتاروا یاسور ،هاشداپ هک هدرک

Luckenbill 1927:

1 - men Enarees

2 - Men-Women

3 - Gimirrai

4 - Ashguzai

5 - Ishguzai

(20)

39

137-9

هدمآ لايراد زا روبع قيرط زا نايرمیک رگا .) يم ًاموزل اهنآ دنا

تادحرس ينعي زاقفق یاروام هب دتسناوت

رخانس دوخ تنطلس یارب .دنشاب هدیسر ييوتراروا 681-704( بي

یدايز زیچ یروشآ عبانم رد نايرمیک زا )م.پ

يمن هدینش ( نوداهراسآ ،یدعب هاشداپ نامز رد .دوش

-669 م.پ 680

تنطلس نيا لاس نیمراهچ رد نايرمیک ،)

هدش رکذ ( اهاکس زا راب نیلوا یارب نینچمه و دنا

Luckenbill 1927: 516-546

.تسا هدمآ نایم هب يتاراشا )

ا نوداهراسآ يم اعد

اپشوئت ،نايرمیک اشداپ هک دنک انشوبوه نیمزرس رد ار 1

هارمه هب هیکیلک کيدزن ،برغ رد 2

رد نینچمه .تسا هدرک مدحنم شياهورین يمامت لامش

قرش يکاپشيا ناشهاشداپ یربهر تحت اهاکس ، ناونع هب ،3

هدش رکذ ييانام رد قفومان شروش کي هدننک تياده ( دنا

Luckenbill 1927: 533

ينعم نيا هب دياب عوضوم نيا .)

دراو بونج یوس هب رابجا اب و ناجيابرذآ رد دنبرد ریسم قيرط زا وجگنج هورگ کي تروص هب اهاکس هک دشاب هدش يم يگدنز شاعم و رارما هب يلحم ينز مخش اب بوخ ًاتبسن طيارش رد رياشع تروص هب نيا زا شیپ اهنآ .دنا -

اب يياکس رگيد هاشداپ .دنتخادرپ اووتاتر

کي ناونع هب نوداهراسآ طسوت اراکشآ و هدوب یوق رایسب هک يسک دوب 4

اب جاودزا یارب اووتاتراب تساوخرد اب نوداهراسآ .تسا هدش هدرب مان نايرمیک و انام ،وتراروا ربارب رد يعقاو دحتم ( تشگ هتفشآ شنارتخد زا يکي

Adontz 1946: 131; Klauber 1931: 16

شمش یادخ زا وا .) نینچ ادخ رسپ ،

يم روشآ هاشداپ نوداهراسآ دنگوس و ؟تفگ دهاوخ نخس يعقاو يتسود زا ايآ ،دریگب ارم رتخد اووتاتراب رگا :دسرپ ؟دوب دهاوخ کین روشآ هاشداپ سوداهاسآ یارب داد دهاوخ ماجنا هک ار هچنآ مامت ايآ و ؟تشاد دهاوخ هگن ار

(

Klauber 1931: 22

شداپ هتيرتشخ ،اهدعب و ) يسکرک رد هک یدام ها

يم يياورنامرف5

دهاوخ ماجنا يمادقا هچ دنک

( ؟داد

Klauber 1931: 2-11

اهيرمیک و اهانام دحتم ناونع هب اهتساوخرد نيا رد راب نيدنچ اهدام ،هکنيا لوا .)

يم هديد ( دندوب هتفرگ ار ايدم هب انام يقرش ریسم هک دندوب يناسک دياش هکنيا مود ،دنوش

Klauber 1931: 38

.)

اهنآ ،یروطارپما فده اب یو هک يناسک رگيد و اهيرصم و اهینیطسلف هب تبسن نوداهراسآ تادحرس هب نانمشد نيا

1 - Teushpa

2 - Hubushna

3 - Ishpakai

4 - Bartatua

5 - Karkassi

(21)

40

( لاپینابروشآ .دندوب رتکيدزن يلیخ دوب هتخاس عیطم ار 626-669

رب يياورنامرف یارب یروشآ هاشداپ نيرخآ )م.پ

چ ره ،دوب تیقفوم و تردق مامت اب یروطارپما نيا بونج رد شتموکح رخاوا مک تدم رد يتح وا يلصا تیلاعف دن

یرشهآ رادتقا انام رد یو .ميراد زین لامش رد یو یاهتایلمع زا ار تاشرازگ يخرب ام يلو ،دوب ار يلحم هاشداپ ،1

( دومن ناريو دوب هدرک هیکت اهاکس هب کمک یارب هک

Luckenbil 1927: 786, 851-3

نايروشآ ورملق هیکیلکرد .)

همادگود ،نايرمیک هاشداپ هلیسوب نويدروگ هک دوب يسک همادگود ،دوب هتفرگ رارق ديدهت دروم هیگيرف فرط زا ،2

سادیم اي اتیم تختياپ سیمادگیل اب ينشور هب همادگود .دوب هدیشک شتآ هب ار نآ و هتفرگ ار 3

تاشرازگ رد 4

( تسا ناسمه ينانوي

Strabo I: 3.21

رب هبلغ زا سپ همادگود .) رد دراس

تفر هیکیلک هب بونج یوس هب .م.پ652

نوخ ندیسرن( یايراقناق و نوخ غارفتسا اب یرامیب کي هلیسوب وا ،تسویپ لاپینابروشآ رورس و یداش هب اجنآ رد و ( تفر ایند زا يلسانت یاضعا )ندب وضع کي هب

Campbell and Mallowan 1933: 9644

طسوت همادگود مدرم .)

ع اب لاپینابروشآ يکموا دوگوا اکاس ناون

و اهاکس یارب نایناريا ،دعب یاهنارود رد هک هدوب يمان اکاس :دندش هدیمان 5

يکموا دوگوا ًلاامتحا و دندرب راک هب اهنآ نادنواشيوخ نانیشنرداچ مامت

« مویتوگ نادرم و »

يم ينعم کي هک ،دهد

رهنلا نیب قرش یاهناتسهوک نوگانوگ مدرم یارب ييایفارغج حلاطصا يم ناشن یروشآ عبانم .تسا ني

هک دنهد

سپ .دندوب هداد شرتسگ فلتخم تاهج هب ار دوخ تلامح اجنآ زا هک دنتشاد يياههاگياپ ييانام هقطنم رد اهاکس رد .تفاي شيازفا تدش هب روشآ رد اهیيايرآ راشف لاپینابروشآ گرم زا و 614

رسلپوبن هارمه هب اهدام م.پ 613

اب ار نايروشآ يلباب زا دعب رسلپوبن کچوک تامادقا زا یرایسب و ثداوح نيا .دندروآ رد وناز هب اونین و روشآ فرصت

( دنتسه يلباب عياقو حرش زا يتاعوضوم ،اونین طوقس

Gadd 1923; Luckenbill 1927: 1116-8

هرود نيا لوط رد .)

وب هدرک لاغشا ار روشآ هتسویپ يياهن یاهتایلمع اب ًاتدمع اهدام هک ينامز لاح رد يياکس ماوقا هک تسین مولعم دند

هدوب یراک هچ ماجنا يم اهنآ اما .دنا

یراوشد ،اهدام زا رود یروشآ یروطارپما يبرغ یاهناتسا تراغ رد دنتسناوت

1 - Ahsheri

2 - Dugdamme

3 - Mita or Midas

4 - Lygdamis

5 - Saka Ugutumki

(22)

41

دوب تصرف راگزور اهاکس یارب نارود نيا .دوب هدشن فرصت ون لباب یروطارپما هلیسوب زونه هک دنشاب هتشاد يکدنا هکنيا زا لبق .دنارب زاقفق فرط نآ هب فرط نيا زا لامش یوس هب ار اهنآ تياهن رد و دنک روهقم ار اهنآ هرتشخوه

2-1-1-3 -

یلباب عبانم کدنا رایسب ندرک ثحب یارب ميدرک هراشا اهنآ هب هک رگيد يخيرات عبنم ود هب تبسن یرخآ یراتشون نوتم

مرا نوچ يناربمایپ بتک و تاروت رد بلاطم نيا .دنتسه هدمآ لایقزح و ای

وي تاروت .دنا رضاح رصع رد نآ لکش هک1

هنوگ هب يم رظن هب هک تسا یا زا تسیل کي ،دشاب هدش هتشون دلایم زا شیپ متفه اي متشه نرق رد دياب نآ دسر

هقطنم هرانک رد لامش رد نوکسم نامدرم رموگ ينعي لامش رد هشیمه هک دراد ،دنتشاد یربع نابز هک یا

،2

جوجام

، 3

یادام ناواج ،4

لابوت ،5

چیشم ،6

ساریت و 7

نايرمیک اي ايرمیگ یروشآ تروص هب رموگ .دندوب هتفرگ یاج 8

يم هداد ناشن هداد شيامن اهدام تروص هب یادام ،تسا صخشمان زونه رایسب یاهثحب زا سپ يتح جوجام ؛دوش

يم لابات راکزلف يتنطلس ورملق لابوت ؛تسا نانوي نامه ناواج ؛دوش ش رد 9

يکشوم ؛تسا يلوتانآ قر روشک 10

هتشون رد ًارثکا هک يمدرم اب تسا یزکرم يلوتانآ رد هیگيرف يهاشداپ يچسوم تروص هب ينانوي یاه

یاج ؛دندوب11

نیياپ .تسا مولعمان زین ساریت رت

زانکشآ ،رموگ دودح زا ( دنتسه ام یاهاکس و یروشآ یازوگشآ ،12

Dhorme

1932; Brandenstein 1954

یرایسب .) ناتسنمرا کيدزن ات يبرغ يلوتانآ زا هک ينامدرم زا يهورگ هب اهمان نيا زا

يم هراشا دندوب هدش هدرتسگ ين نیم تروص هب ييانام روشک يبن یایمرا باتک رد ًانمض .دننک

ييوتراروا روشک و13

تارارآ تروص هب يم هديد14

هرجش رد هک زانکشآ و رموگ .دنوش يمن دنتسه طبترم مه هب همان

يميدق دنناوت زا رت

1 - Io

2 - Gomer

3 - Magog

4 - Madai

5 - Javan

6 - Tubal

7 - Meshech

8 - Tiras

9 - Tabal

10 - Mushki

11 - Moschi

12 - Ashkenaz

13 - Minni

14 - Ararat

(23)

42

هب دندرک تکرح اهنآ هارمه هب هک ينامدرم و يلامش نامجاهم يگژيو .دنشاب اهاکس و نايرمیک یاهزات و تخات ( تسا هدش هداد ناشن يبن یایمرا نوتم رد ينشور

I: 3ff

يم رظن هب هک ) روشآ یروطارپما ناياپ زا دعب دياب دسر

رسلپوبن هلیسوب هک ديدج یروطارپما تحت سیسات لوط رد هکنوچ ،دنشاب هدش هتشون دوب هتشگ سیسات

هراشا دنراد يلامش نامجاهم زا يناشن هک اهنيا زا يخرب هب .دوب هدش عورش يبن یایمرا توبن ،ون لباب یروطارپما يم :مینک

« يم هچ وت تفگ نم هب ،دمآ راگدرورپ یوس زا يملاک مود راب یارب و يبوشآ نم ،مداد خساپ نم و ؟ينیب

يم ار مامت رد نايز نیمراهچ ،لامش رد دياب کنيا :دومرف نم هب دنوادخ سپس .تسا لامش زا نآ تمس هک منیب دياب اهنآ و دناوخ مهاوخ ارف ار لامش يهاشداپ یاهنادناخ مامت نم دومرف دنوادخ .دوش هتسکش نیمز یور نانکاس

ورد یدورو رد ار دوخ يهاش تخت و جات سکره و دنيایب هتسویپ هزا

دناشنب سدقملا تیب یاه .»

( راب رگد

6: 22

،)

« يم لامش نیمزرس یوس زا يمدرم ،نک هاگن ،هتفگ نینچ دنوادخ يب اهنآ ،دنراد تسد رد هزین و نامک اهنآ .دنيآ

فص هب هک دنتسه راوس يياهبسا رب اهنآ و تسا ايرد شورخ دننام ناشيادص :دنرادن يتقفش چیه و دنتسه محر هدش هتسارآ دنا

رد هن و وش نادیم دراو و ورب ولج هن .تسا ناوتان موم دننام نامناتسد يلو تسا يندینش ام هزاوآ .

.دراد دوجو فرط ره رد تشحو و سرت و نمشد ریشمش هکنوچ ،نزب مدق هار یا

اب ار تدوخ ،نم مدرم رتخد

هچراپ دب هک زاسب يمتام رسپ ره یارب و ،ناتلغب ار تدوخ رتسکاخ رد و دنبب یا نيا لباقم رد ،دشاب متام نيرت

يب ،رگتراغ ایب ام یوس هب گنرد

.»

هتشذگ نيا ،هدش هدروآ داي هب هرابود يبن یایمرا هلیسوب هک رود نادنچ هن ی

يم وا .دوب تیعقاو کي دننام يم نآ هک دیسرت

.ددرگ رارکت هرابود دناوت

( زین لایقزح خادرپ هظعوم هب ون لباب یروطارپما نامز رد )38

يم وا .تسا هت رد ادخ لباقم رد دياب هک ديوگ

.دنک يئوگشیپ ،لابوت و چیشم مهم هدازهاش ،جوجم نیمزرس دروم

« يياهبلاق و تشگ مهاوخ زاب وت یوس هب نم و

هریگ رب اهنآ همه ،دناسر مهاوخ ولج هب ار تياهراوس بسا و نابسا ،شترا همه و وت ،نم و ،تشاذگ مهاوخ تياه

رز سابل هب سبلم هلاک و رپس اب اهنآ همه ...تسد هب ریشمش اهنآ همه ،رپس و بلاق اب گرزب يتیعمج ،رادقرب و ق

-

امراگوت تیب لها ،شهورگ مامت و رموگ ،دوخ زا یرایسب يتح و ،شهورگ مامت و نیمز یاهشخب نيرتشیب رد 1

1 - Togarmah

(24)

43

ار وت هارمه مدرم »

تیب یاههوک رد همه نارگزواجتم .دناسر مهاوخ ولج هب سدقملا

يم کلاه طسوت اهنآ ،دنوش

يم دوبان ادخ يم همادا ييوگشیپ کي اب لایقزح .تسا هدناوخارف ولج هب ار اهنآ هک يسک دنوش

گاگ هک دهد و 1

ينشور هب مان نيا باختنا اما دشاب شنادحتم و اهاکس رگنايامن دياب گاگ .دنوش نفد سدقملا تیب رد دياب شهورگ هداد حیضوت يشخب تياضر روط هب و نوتم نيا رد لایقزح ،ناملسم و يحیسم ،یدوهي رواب رد .تسا هدشن

هعومجم دوخ عون رد هک تسا مجاهم نارگچوک نيا زا يثاریم نيا .تسا هداد رارق ار تافشاکم ينلاوط تنس زا یا

يم تروص يلامش یاهپتسا یوس زا هک يتلامح زا مادک چیه هچرگا .تسا نیلوا يبرغ یایسآ رد رد زگره دنتفرگ

هبرجت رب ينبم هک ناربمایپ تاماهلا و شنیب يلو داتفین قافتا یدعب یاهيروطارپما و نایسراپ هرود لوط رد زاقفق لامش نامدرم زا یدايز نادحتم .دنتفیب قافتا هرابود دوب نکمم قطنم و لقع یور زا هک دندوب یزیچ زا دوب يم یربهر اهاکس هلیسوب موهفمان تروص هب اهنآ هک دندش

رت گاگ دراد لامتحا ،دندوب هدش هدیمان ازوکشآ

هدودحم ات زاقفق یاروام زا و ،نیپساک ات يلوطانآ ينایم هقطنم رد سیلاه زا هتفاي هعسوت یاهاکس یروطارپما ی

،دشاب دنداد ماجنا رصم یاهزرم ات نیطسلف و هيروس یوس هب ار يتلامح اهنآ اجنآ زا هک يياهنیمزرس رد ،نايروشآ تردابم اما تیب هب هلمح هب

سوکتیماسیپ نوعرف یاياده اب اهنت هن اهنآ .دنتشاد ساره و میب نوچ دندرکن سدقملا

يم تودوره هکنانچمه ،دندوب هدش فقوتم ( ديوگ

Herodotos I: 105

قلاتاب هطساوب اهنآ هکلب ،) فقوتم زین اتلد یاه

( دندوب هدش

Justin II, 3.8.13

.)

2-1-2 - ناتساب داوم س یتخانش

ایساروا رد ییاک

يم هداد تبسن يياکس ماوقا هب هچنآ ًلاوصا تساهنآ صتخم هک تسا يصاخ يگنهرف داوم ،دوش

ل هب . ظاح

هداد هژيو هاگياج بسا ،ينیفدت یاه هنوگ هب ؛تسا هتشاد يياکس نیفدت نیيآ رد یا

ا رد هک یا وحم بلغ

هط یاه

.تسا هدهاشم لباق عوضوم نيا ،يياکس يناتساب ظاحل هب هداد

ناکیپرس نوچ ييایشا دوجو زین ينیفدت یاه هس یاه

بلغا رد هک ينهآ و نیغرفم رپود و رپ

هنهد ،تسا هارمه سوکعم تروص هب راخ کي اب دراوم بلاج یاه

یارب خاروس هس دوخ طسو رد هک بسا هجوت

1 - Gog

(25)

44

هتشاد بانط روبع چوق و باقع ،بسا نوچ يناویح هب اهنآ رس کي دراوم بلغا رد و دنا

يم متخ تسب ،دوش یاه

کبس ،هنهد یارب ينهآ و نیغرفم هنشد ،تسا فورعم یروناج کبس هب هک ایشا نیئزت یارب هژيو یاه

رياس و اه

هنوگ هب يگنج رازبا ناشن ،صاخ یا

نيا رد هک يقطانم يمامت رد .تسایساروا رد يياکس ماوقا گنهرف و رنه ۀدنهد

يم ،تسا هدش هتخادرپ نادب شهوژپ ب ناوت

يگژيو نيا زا یرایس يکلام ييایشا نینچ دوجو و درک هدهاشم ار اه

ييایفارغج فلتخم قطانم رد يياکس ماوقا يگنهرف تلاماعت و گنهرف شرتسگ و ذوفن ۀزوح نییبت و نییعت یارب يم يسررب برغ هب قرش زا قطانم نيا اجنيا رد .تسایساروا رد .دوش

ريوصت 1 - گنهرف ذوفن و شرتسگ هزوح يياکس ماوقا

(26)

45

2-1-2-1 -

ناتسلوغم برغ تمسق و يبرغ یاه لامش

برغ ريوصت( ناتسلوغم ي ۀرامش ۀزوح ،1

يقرش ،)1 ذوفن ۀزوح نيرت

ماوقا گنهرف

هیحان .تسا يياکس يم هتخانش ناتسلوغم زورما هک یا

هب هک تسا يعیسو ةقطنم ،دوش هوک ةطساو

ه اتلآ یا ةیحان ،ی

تسا قطانم نيا هب هیبش يخيرات و يگنهرف ظاحل هب و هدش روصحم لاکياب یاروام قطانم و اووت يکي .

زا مهم رت ي ن

يگژيو هنوگ هب ؛تسا نآ دايز عافترا ،ناتسلوغم روشک یاه پتسا يتح هک یا

ب يعافترا نآ یاه 600 نی

ت 1500 ا

( دنراد ايرد حطس زا رتلااب رتم

Murzayev, 1952: 57

.)

ناگروک ناتسلوغم برغ رد هقطنم نيا زا .تسا هدش يياسانش يياکس ماوقا هب قلعتم )هاگمارآ =روگ( يياه

ناکیپرس هب يياکس عون یاه

هب اجنيا زا هک يقاري و نيز هب طوبرم یایشا و هدمآ تسد هنومن هب ،تسا هدمآ تسد

-

( دراد تهابش هایس یايرد لامش یاه

328 Volkov, 1967:

ينیلوا گنهرف ،هزوح نيا رد .) ينماک

هب قلعتم 1

چوک گنهرف ناتساب داوم زا یرایسب هک تسا هیلوا نانیشن

،اووت ةیحان رد هک تسا یداوم هب هیبش نآ يتخانش

هب زاقفق ةیحان و یاتلآ ( تسا هدمآ تسد

Kubarev, 1979: 35-46

.)

ماریب )روگ( ناگروک ناگروک زا يکي 2

غ رد يياکس یاه يگنس زيامتم ةيلا راهچ زا هک تسا ناتسلوغم بر

يعاعش تروص هب هک تسا هداد لیکشت يبوچ یاهریت ار نآ ۀدولاش و هدش هدناشوپ کاخ اب هک تسا هدش هتخاس ( تسا هدش هیبعت زکرم تمس هب هرياد طیحم زا

Yusupov, 1986: 55-69

.)

2-1-2-2 -

اووت ةیحان هب لامش زا هقطنم نيا يياکس گنهرف هوک

یاتلآ ةیحان و کيريزاپ گنهرف هب برغ زا ،ناياس دنلب یاه

يم دودحم هب تياهن رد و تسا صخشمان قیقد روط هب نآ دودح ،بونج زا و دوش

لامش برغ دودحم ناتسلوغم

يم ريوصت( دوش ۀرامش ةیحان ،1

ناگروک ِبلغا .)2 هدش هتخاس اهدور يکيدزن رد هیحان نيا يياکس یاه

نيا رد .دنا

ن هیحا هوکش اب ،اووت ةیحان رد ناجرا ةپت روگ .تسا هدش شواک و يياسانش يياکس روگ 43

تسا يياکس روگ نيرت

دودح .دوب ينوماریپ قاتا داتفه اب يگنس نامتخاس تروص هب هک اجنآ رد لماک قاري و نيز هارمه هب بسا 160

1 - olenniye kamni

2 - Beiram

(27)

46

خيرات ،متشه اي مهن نرق خيرات هب هک دوب هدش نفد هدش یراذگ

دنا کیلرومآ ناتسروگ رد .

قاتا اب يياهروگ 1

یاه

هراويد اب شوگراهچ ينیمزريز هب اهاکس زا يبوچ یاه

( تسا هدمآ تسد

Murphy, 2000: 280-279

ناگروک .) یاه

کیلگرآ

2يت کامروش و

3يت هیحان نيا يياکس مهم روبق رگيد زا نيا زا .دنا

شواک هیحان نيا رد هک يناگروک 43

هدش نارازه ،دنا هب يياکس عون يش

( تسا هدمآ تسد

Gryaznov, 1980: 50

.)

2-1-2-3 -

یاتلآ ةیحان هوک و قرش تمسق زا یاتلآ یاه لامش

قرش هوک نيا .تسا هتسویپ اووت ةیحان هب راهچ زا شیب يعافترا اب اه

يم باسح هب یربیس رد هطقن نيرتدنلب ،رتم رازه ريوصت( دنيآ

ۀرامش ةیحان ،1 پتسا رد .)3

یاه دادعت ،هیحان نيا

ةپت روگ رد کيريزاپ رد .تسا هدش فورعم همه زا شیب کيريزاپ روبق هک هدش يسررب و شواک يياکس ناگروک39 گرزب هتفگ ۀدننکدیيأت هک هدمآ تسد هب هبارا کي راثآ ،رت رد .تسا تدوره یاه

اي اهن يياسانش زین ييایموم داسجا

( .تسا هدش

54 - Rudenko, 1970: 47

سب رد .) ناگروک زا یرای تسوا هلمج زا ،هیحان نيا یاه

مويوک 4

وتروک و 2 ،5

نیفدت رانک رد نیفدت ،يناسنا یاه

هب زین بسا یاه ( تسا هدمآ تسد

Molodin and Petrin, 1985: 96

.) يکي

کریت اب روگ فقس نآ رد هک تسا هدش فشک ادناتاک زا یاتلآ ةقطنم يياکس یاهروگ زا رگيد نآ ۀرادج و جاک یاه

( دوب هدش هدناشوپ ناغ ناتخرد تسوپ اب

Minns, 2003: 106-7

هب طوبرم تاودا و تلاآ هیحان نيا يياکس روبق زا .)

هنهد هلمج زا ،بسا قاري و نيز فو هب يياکس عون یاه

هب رو تسا هدمآ تسد

.

2-1-2-4 -

یایسآ یزکرم

هوک .ايردومآ و ايردریس ةیحان ،ناتسقازق ؛تسا یزکرم یایسآ رد هیحان راهچ هب طوبرم ثحب زا شخب نيا -

نیت یاه يم یاج هعلاطم نيا رد هناغرف ۀرد و ناش

دنریگ ريوصت(

قطنم ،1 ة رامش 4 ۀ .) يخيرات عبنم نیتسخن اتسوا

چوک ماوقا دوجو ۀرابرد هک تسا تشي .تسا هداد شرازگ یزکرم یایسآ یور

(17 55-56 ) زا عوضوم نيا باب رد

1 - Aimyrlig

2 - Arglykty

3 - Shurmak-Tei

4 - Ust-Kuyum

5 - Kurtu II