Universal Jurisdiction of Iranian Courts in International Criminal Law
Seyed Hossein Mirjafari1 | Shahram Zarneshan2 | Samaneh Rahmatifar3 1. Corresponding Author; PhD student in Public International Law, Hamedan Branch, Islamic Azad
University, Hamadan, Iran. Email: [email protected]
2. Associate Professor, Department of Law Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran. Email: [email protected]
3. Associate Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. Email: [email protected]
Article Info Abstract
Article Type:
Research Article
The "Principle of Universal Jurisdiction," applied in international criminal law for many years, can complement the realization of international justice as an important mechanism since, in addition to complementing the jurisdiction of international criminal courts, it guarantees the widest range of jurisdiction for national courts to deal with important international crimes including genocide, and anti-humanity and war crimes, and it prosecutes defendants adducing that these crimes harm international public order. Three essential steps are needed to implement this principle: the existence of a specific context for universal jurisdiction, a clear definition of crime and its elements, and national law enforcement procedures that allow national judicial authorities to exercise jurisdiction over these crimes. Therefore, national courts can exercise universal jurisdiction only when the government has enacted regulation and authorized its application. Given this grave principle, the main question in the present study is
"How can Iranian courts reach universal jurisdiction, and what kind of global powers does Iran believe in? The answer can be found in the general laws (Articles (3) to (9) I.C.L) and special regulations such as the "Bill on International Crimes." The current study applies a descriptive-analytical approach to investigate the principle of universal jurisdiction, the Islamic Penal Code, and other relevant regulations to clarify the universal jurisdiction of the Iranian courts regarding international criminal law.
Pages: 1-23
Received:
2019/10/03
Received in revised from:
2021/05/19 Accepted:
2021/06/27 Published online:
----/--/-- Keywords:
universal jurisdiction, Iranian courts,
international criminal law, international crimes bill.
How To Cite
Mirjafari, Seyed Hossein; Zarshanshan, Shahram; Rahmatifar, Samaneh (2023). Universal Jurisdiction of Iranian Courts in International Criminal Law. Public Law Studies Quarterly, -- (--), 1-23.
DOI: https://doi.com/10.22059/JPLSQ.2022.332271.2915
DOI 10.22059/JPLSQ.2022.332271.2915
Publisher University of Tehran Press.
هاگداد یناهج تیحلاص اه
ی ب قوقح رد ناریا ی
ن للملا ی یرفیک
یرفعجریم نیسح دیس
1
ناشنرز مارهش|
|2
یتمحر هنامس
3رف
1 . دنسیون ۀ لوئسم ؛ رتکد یوجشناد ی
قوقح بی ن للملا یمومع
،
،نادمه دحاو هاگشناد
آ ناریا ،نادمه ،یملاسا داز .
:همانایار [email protected]
2 . قح هورگ رایشناد ناریا ،نارهت ،ییابطابط هملاع هاگشناد ،یسایس مولع و قوقح هدکشناد ،قو
:همانایار . [email protected]
3 . ناریا ،نادمه ،یملاسا دازآ هاگشناد ،نادمه دحاو ،یناسنا مولع هدکشناد ،قوقح هورگ رایشناد .
:همانایار [email protected]
هلاقم تاعلاطا هدیکچ
:هلاقم عون یشهوژپ
« لصا حلاص ی ت ناهج ی
» لاس هک ک قوقح رد تساه ی
رف ی بی ن للملا ی هب هم ههتفرگ راک ی دوهش
، هم ی دهناوت
هب ناونع یراکوزاس ،مهم لمکم ققحت هب تلادع ی ن هللملا ی ههکارر ،دهشاب هولاهع
مکت رهب لهی حلاهص ی ت
هاگداد اه ی ک ی رف ی بی ن للملا ،ی سو ی ع رت ی ن نماد ة حلاص یت ی ار یارب هاگداد اه اهیانج اب هلباقم تهج رد یلم ی
مهم بی ن للملا لسن دننام ی نیمضت ،یگنج ایانج و تیرشب هیلع تیانج ،یشک م
ی دهنک اهب ار نآ ناهمهتم و
نیب یمومع مظن هب یتایانج نینر هک دانتسا نیا سآ یللملا
یم بی .دهد رارق بیقعت تحت ،دناسر ههس اهساسا
لحرم ة رورض ی ارب ی ارجا ی لصا نیا نی زا دوجو :تسا ی ک مز ین ة ارب صاخ ی حلاهص ی ت ناههج ی
، رعت هی ف
انج زا حضاو لاماک ی
ت دنزاس رصانع و ۀ ور و نآ ش اه ی لم ی ارجا ی اضق عجارم هب هک نوناق یی
هلم ی هزاهجا
م ی دهد حلاص ی ت ا دروم رد ار دوخ ی
ن انج ی ا نک لامعا ن .د نیارباهنب هاهگداد اهه یناهمز یهلم ی هم
ی دهنناوت
نهیازا .دهنادب زاجم ار نآ لامعا و دنک ذاختا ار یتاررقم تلود هک دننک لامعا ار یناهج تیحلاص هسرپ ور
رضاح هوژپ رد یساسا ای
ن ا وترپ رد هنوگر هک تسا ی
ن لصا و مهم هاگداد ،هدنزاس اه ی ای نار م ی دنناوت زا
تیحلاص رادروخرب یناهج دنوش
عاونا زا عون مادک هب دقتعم روشک نیا و حلاص
ی ت اه هساپ ؟تسا یناهج ی
ار سرپ نیا هب م
ی ناوت داوم( ماع نیناوق رد 3
ات 9 دهننام صاهخ اررقم و )ا.م.ق
« هحیلا ة ههب یگدیهسر
ب مئارج ی ن للملا ی » تسج نیدب .درک وج بیترت ای ن علاطم نمض هوژپ ة
صوت یف ی - لحت یل ی صا حلاص ل ی ت
ناهج ی
، ملاسا ازاجم نوناق ی
نچمه و طوبرم اررقم ریاس نی حلاص ،
ی ت ناهج ی هاگداد اه ی ای نار نهپ رد ة
ک قوقح ی رف ی بی ن للملا ی سررب ار ی م ی دنک .
:تاحفص 1 - 23
:تفایرد خیرات 24 / 07 / 1400 :یرگنزاب خیرات
27 / 10 / 1400
خیرات شریذپ :
28 / 01 / 1401 راشتنا خیرات طخرب
:
/-- /-- ---- هژاودیلک :اه
قوقح ک ی رف ی ب ی ن للملا ،ی هاهگداد اهه ی
،ناریا حلاص ی ت ،یناهج ةحیلا مئارج
نیب .یللملا
دانتسا یتمحر ؛مارهش ،ناشنرز ؛نیسح دیس ،یرفعجریم
هنامس ،رف ( 1402 .) یناهج تیحلاص
هاگداد اه ی ب قوقح رد ناریا ی
ن للملا ی یرفیک قوقح اعلاطم. یمومع
، -- ( -- ،) 1 - 23 .
DOI: https://doi.com/10.22059/JPLSQ.2022.332271.2915 10.22059/JPLSQ.2022.332271.2915 DOI
.نارهت هاگشناد اراشتنا هسسؤم رشان
1 مدقم . ه
ره عامتجا ی شزرا اه ، عفانم و مظن صاخ دوخ ار .دراد ب عامتجا ی ن للملا ،ی هب روط صاخ و ب ةعماج ی ن للملا ،
هب روط ،ماع مظن مومع ی صاخ دوخ ی نع ی مظن قوقح ی ب ی ن للملا ی ار اراد تهسه دن . ا هی ن عاهمتجا هنچمه ی ن
نی دنمزا اهراکوزاس ی
وی هژ ا ی ارب ی ص ی تنا زا ا ی ن مظن مومع .تسا ی فده لصا ی ب قوقح ی ن للملا ک ی رهف ی
ص ی تنا زا مظن مومع ی ب ی ن للملا ی تسا و ارب ی سر ی ند هب ا ی ن ،فده اب ی د هب انج ی ا هب ی ن هللملا ی نهکاو
ناشن ( دهد دنژن ی ، نم 1392 : 479 .) ارجا ی حلاص لصا ی
ت ناهج ی ناههج ةهعماج طسوت ی
، هب ه صوهصخ
اهروشک ی ند یا نلاقع ،بسانم نکاو نامه ی
هولاع هک ،تسا نردم و ب
عفاهنم تمدهخ رد ،لخاد تعفنم ر
ب ةعماج ی ن للملا ی سرتسد قح و تسا ی
تلادع هب رشب نابرق عفانم(
ی نا هست ار ) ی ل م ی دنک . رد تن ی ههج هقن
اهروشک و ناوق ی ن وهام ی رد اتسار ی ارجا ی لصا حلاص ی ت ناهج ی سب ی را زئاح مها ی ت .تسا
تقو ی تلود ی ارب ار دوخ ی
قعت ی ب مرج ازاجم و ی
م ملاعا حلاص ی
دنک
، حلاص ی ت ک ی رف ی وهخ ی زا ار
رط ی ق هاگداد ناوق و اه ی ن ازج یی م لامعا ی دنک حلاص . ی ت اضق یی هاگداد هب هم ناهکما اهه ی
دههد دراو ههک
سر ی گد ی ش
،دنو حلاص و دننک رداص ار نآ مکح ی
ت نقت ین ی ارجا ناکما ی
ناوق ی ن ازج یی عهضو طهسوت هدهش
ار روبزم تلود دنهدب
ا . ی ن حلاص ود ی ت حلاص(
ی ت اضق یی نقت و ین ی ود ) ور ی ی ک هکس دنا
، ههب وهحن ی ههک
ره ی ک د مزلام ی رگ ی هب نآ زا و تسا ناونع
پ ی گتسو ی حلاص ی ت اه ی اضق یی نقت و ین ی ی دا یم دوش قلاخ(
ی
،
1393 : 27 ) . رد ا ی ن راتشون نمض هب گراک ی ر ی شور یفیصوت - ،یلیلحت رد خب ،تسخن هب راهصتخا لهصا
حلاص ی ت ،انبم ،یناهج أشنم
و اج ی هاگ نوناق ی نآ رد ةعماج ناهج ی رهش یهم هداد دوهش و رد هخب ،مود
ۀدام 9 نوناق ازاجم ملاسا ی و ةحیلا
« نوناق ازاجم و ۀوحن سر ی گد ی هب مئارج نیب یهللملا » و بطت هی ق
نآ اب رصانع حلاص ی ت ناهج ی و ماظن نوناق ی سررب ی م ی دوش و رد اهن ی ت هب ا ی ن سرپ هک آ یا هاگداد اه و
عجارم اضق یی ک ی رف ی ج روهم ی ملاسا ی ای نار زئاح حلاص ی ت رد ارجا ی لصا حلاص ی ت ناهج ی رد هصرع ة
قوقح ک ی رف ی ب ی ن للملا ی تسا ی ا ،ریخ ساپ .دش دهاوخ هداد
2 . سانش موهفم ی
حلاص ی ت یناهج
2 . 1 . رعت ی ف و رات ی چخ ة حلاص ی ت یناهج
حلاص ی ت ناهج ی انعم رد ی سلاک ی ک
« لصا ی قوقح ی ار اهروشک هک تسا مزلم
یم دنک ا و م هزاج ی دهد اهت
لم و مرج عوقو لحم نتفرگ رظن رد نودب ی
ت بکترم یا نابرق ی انج و مئارج هب ی
ا صاخ ی سر ی گد ی دهنک »
(
Randall, 2000: 2
) . ای ن رعت ی ف ا رب ی ن نتبم موهفم ی
خرب هک تسا ی
ههب مئارهج زا یدهح
ارهب ی عفاهنم
بی ن للملا ی فظوم اهروشک هک تسا رضم
،مرج عوقو لحم هب هجوت نودب دنا لم
ی ت بکترم یا لع ،لوتقم ی
ه
مرجم یا ا نامرجم ی ن هدنورپ سر اه ی گد ی حلاص .دننک ی
ت ناهج
،ی مکاحم ة انج ی ناراکت ب ی ن للملا ی ره طسوت
ره رد سک اجک
ی ند یا تس (
Robinson, 2001: 16
).
زا رظن رات ی خ ،ی حلاص ی ت ناهج ی ار م ی ناوت رد هتشون اه ی نادنمشناد لوا
هی ه دهننام هسورگ ی سو و پ ی درهگ
ناق نو ی و ازاجم مرج دزد ی رد یا یی تسج و وج
1.درک هب د زا و لامجا ی
هاگد بحاص هم ،اپورا رد قوقح نارظن ی
ناوت قباس ة حلاص ی ت ناهج ی رد ار
« اتراک انگَم
» ی ا بک روشنم ی ر لگنا ی س بوصم(
1215 م ی دلا ی تهسج ) و وهج
روشنم .درک ی
هولاع هک رب ر ی ش ة حلاص ی ت ناهج ی نوصم مدع زا ثحب هب ی
ت و اماقم اسؤر
ی تموهکح رترب ی
تلود و ی درت نودب .تسا هتخادرپ ی
د دس رد ۀ مهدجه می دلا ی حلاص لصا موهفم ی
ت ناهج ی زورما لکش هب ی
ا و هدوبن رظندم ی
ن لصا نونک موهفم اب(
ی م رد ) ی نا ة نرق مهدزون می دلا ی هب قوهقح ۀزوح دراو ی
ن لهلملا .دهش
نیاربانب ای ن لصا ادتبا رد ب قوقح ی ن للملا فرع ی و رد وم در دزد ی رد یا یی ملاعا .دهش رهه تهلود حلاهص ی ت
گتسد ی ر ی و ارجا ی تلادع ار رد دروم دارفا نونظم هب باکترا دزد ،ییایرد ی فرص
رظن زا عبات ی ت اهنآ و لحم
باکترا ،هسسک( تشاد ،مرج 1387
358:
و 359 .) لع ی مغر دراوم ب ی نا هدش ، دنرره ساسا حلاص ی ت ناههج ی
ری هش رد فرع ،دراد اما هعسوت و ارس ی ت نآ هب دی رهگ مئارهج طخ هی ر هب ی ن هللملا ی و ودهت ی ن نآ رد ادههاعم
نیب ،یللملا زا نرق ب ی متس م ی دلا ی هب دعب روص ( تفرگ بخ ی ر ی و ،راکمه 1389 : 100 .)
2 . 2 . ،لوصا أشنم و ر ی هش اه ی حلاص ی ت یناهج
لصا حلاص ی ت ناهج ی هب روظنم گولج ی ر ی زا ب ی ک ی رف ندنام نامرجم ی پی بی هن ی هدهش تهسا ههک لاهمعا
نامرجم ة اهنآ ةمه ةعماج رشب ی ار رثأتم هتخاس تسا و فده ا ی ن تهسا ههک هنر ی ن هزهب ناراهک ی رد هه ی چ
هطقن ا ی زا ناهج نمأم ی ارب ی نوصم ندنام زا قعت ی ب و ازاجم ،یقلاخ( دنباین 1393
: 41 .) هب روهط یهلک
ای ن لصا نامز ی هدافتسا یم دوش اس هک ی ر اپ ی هاگ اه ی تنس ی د مرجم ازاجم ن سرتسد ر
ی
،دنتس لاثم یارب
مهتم ی ا نامهتم ی ک لم ی ت رد اج یی غ ی ر زا نآ لع روشک ی ه و دوخ عابتا لم عفانم
،ی مرج ی ار بکترم هدش
،
و رد سرتسد ن ی تس .دن ارب ی حلاص شرتسگ و دربراک ی
ت ناهج ی م ی ناوت لد ود ی ل ساسا مازلا و ی
ب ی نا :درک
لوا
، انج ی ت اب صاخ ی د اب ی ک دعاق ۀ ساسا ی ب قوقح ی ن لهلملا دهشاب راگزاهسان
، ارباهنب ی ن هی ک دهعاق ۀ
jus
cogens
دنک ضقن ار
؛
،مود انج ی ت اب ی د هب زادنا ۀ فاک ی دج ی دهت ات دشاب ی
د ی ارب ی ناهج ةعماج ی
.دهشاب زا رهظنم
نیب نیب قوقح( یللملا ،)للملا
أشنم حلاص ی ت ناهج ی نکمم تسا هدهاعم ی ا فرع ،یغورف( دشاب 1388
: 23 .)
رد روص نادقف م ،هدهاع قوقح ،یفرع لصا حلاص ی ت ناهج ی ار هب ناوهنع هلئهسم ا ی تخا هی را ی و ههن
رما ی رطم یم لاثم یارب .دنک رد
سناونک ی نو لسن شک ی 1948 هب لصا حلاص ی ت ناهج ی هراشا ا ی هدهشن
1. See for instance United States v.Smith, 18 US(5 Weat.) 153 at 161–2(1820).
،تسا اما خرب ی نانادقوقح لامعا
ا ی ن لصا ار رب انبم ی ب قوقح ی ن لهلملا هفرع ناهکما ی هتهسناد رییهپ
دهنا
(
Bassiouni, 1999: 234-235
) . هب ره لاح غ ی ر زا دزد ،ییایرد ی اهروشک
نودب ا ی هکن روهبجم ،دنهشاب
قح دنراد ات رد دروم مئارج صاخ بی ن للملا ( ی مئارج ،یگنج انج ی ت لع ی ه ،تیرشب لسن شک ی و )هجنکش نی ز
هب لامعا حلاص ی ت ناهج دنزادرپب ی (1
Rubin, 2000: 265
).
اش ی د ناوتب تفگ فسلف ة اطعا ی ای ن حلاص ی ت انثتسا یی هب تلود اه ، لودع زا لوصا تنس ی مزرس ین ی ی ا
عبات ی ت و ن ی زا هب هزرابم کرتشم رد ربارب مرج ی تسا هک ةمه تلود اه ار تحت ثأت ی ر رارق هم ی دههد . دهب ی ن
ترت ی ب أشنم و نابم ی حلاص ی ت ناهج ی هب ناونع لومرف و لصا هدنزاهس ی رد
نیهب قوهقح ،لهلملا
نب هی دا ی ن و
قوقح رشب ا ی .تس ور ی اهدرک ی حلاص ی ت ناهج ی بلغا هب ود ز ی عومجمر ة ثحب گنارب ی ز سقت ی م هدش :تسا
حلاص ی ت قلطم ی ا ضحم ( هک حلاص ی ت ناهج ی غ ی با ی نی ز ماهن )دراد و حلاهص ی ت ناههج ی طورهشم ( ههک
هاگ ی اقوا هب نآ حلاص ی ت ناهج ی روضح ی م ی وگ ی دن .)
2 . 2 . موهفم عسوم ( حلاص ی ت ناهج )قلطم ی
« حلاص ی ت ناهج ی قلطم » افرص رب ساسا هام ی ت مرج لامعا یم .دوش ای ن رما هب لهحم باهکترا هی ،مرهج ا
لم ی ت ی ،مهتم ا ندوب مهتم رد ورملق روشک دی رگ گتسب .درادن ی ره روشک ی تخا ی را دراد ی هفرطک و نودب هجوت
هب لم ی ت ،درف لع ی ه صخش مادقا .دنک رد ،لصا حلاص ی ت ،یناهج هب هاگداد اه ی لخاد ی ناهکما ارهجا ی رثؤهم
ناوق ی ن ب ی ن للملا ی ار م ی دهد و زا همه مهم رت ، ا هی ن لهصا ن هی زا ی ههب زرا هی با ی اهه ی طوهبرم ههب
« حلاهص ی ت
یصخش » نیاربانب .درادن ره
روشک ی ای ن تخا ی را ار دراد هک ی هفرطک و فرص رظن زا لم ی ت ،درف لع ی ه و ی لهمع
.دنک زا دی هاگد و رظن تلود اه ، ای ن لکش زا ،تیحلاص مجاهت
ی رت ی ن ف لاع ی ت اضق یی غ ی لباقر لوبق .تسا
هب بجوم بعت ی ر ی وافتم زا حلاص ی ت ی ،یناهج ک تلود م ی دناوت مهتم ی ا نامهتم هب انج ی ا ب ی ن هللملا ی ار
فرص رظن زا ،تیعبات لحم باکترا ،تیانج عبات ی ت نجم ی ،هیلع تشادزاب ی ا روضح مهتهم رد روهشک رهقم ،هاهگداد
دروم قعت ی ب .دهد رارق هب ره لاح ا ز اجنآ هک سب ی را ی زا ماظن اه ،یقوقح ی مکاحم
ة غ هی با ی ار زاهجم همن ی دهنناد ،
اربانب ی ن روضح مهتم رد نآ مزرس ی ن طرش عورش رج ی نا همکاحم .تهسا نهشور تهسا ا هی ن موههفم حلاهص ی ت
،یناهج هب اماقم مسر ی لخاد هزاجا ی م ی دهد هک هب ضحم پ ی ندرب هب تاعلاطا صوصخ رد ی انج
ی ت ک ی رهف ی
دروم اعدا
، قحت ی اق ک ی رف ی رد دروم دارفا نونظم ار ،دننک زاغآ هب
عمج روآ ی هلدا و کرادم دنزادرپب و تح ی نودهب
روضح تقوم و ی رب اهنآ حلاص ی ت ک ی رف ی لامعا ( دننک
Cassese, 2003: 593-594
).
1. See Institut de Droit International, Seventeenth Commission, Universal Jurisdiction Over Genocide, Crimes Against Humanity and War Crimes, Krakow, 2005, 2.
نومن ة زراب ،نآ مکاحم ة فلودآ ،نمشیآ رسفا لاع ی بتر ة زان ( ی 1960 ،) رد هاهگداد اهه ی ئارهسا ی ل .تهسا
ن هنوم اه ی خا ی ر لماش موکحم ی ت و سبح دبا شک ی قباس ،ادناور اوهسنارف اهبمارازاب ،1
رد لاهس 2010 رد
هاگداد دنلانف هب اماهتا طوبرم هب تلاخد و ی رد لسن شک ی ادناور رد لاس 1994 .تهسا ا2
هی ن لهصا رد
ناوق ی ن لخاد ی خرب ی اهروشک ظن ی ر ،ژورن ،ناتسلگنا ،کیژلب ،ایناپسا ای
لات یا ( ۀدام 7 - 5 نوناق ازج )اهیلاتیا ی و
...
و نچمه ی ن آ یی ن مان ة رامش ۀ 200 / 15 أیه رادا ۀ تقوم ی نامزاس للم رد ت ی روم قرش (ی داوم 2 - 1 و 2 - 2 )
دروم هجوت رارق هتفرگ ( تسا
Maison, 1995: 260
).
2 . 4 . موهفم ضم ی ق ( حلاص ی ت ناهج )طورشم ی
ای ن لصا سکعنم دننک ۀ ای ن ا ی هد تسا هک ره روشک
،یلوئسم هقلاع دراد اب هب گراک ی ر ،تلادهع ی ناهبکترم
مهم رت ی ن انج ی ا ار نودب هجوت هب لم ی ت بکترم و ا ین هک انج ی ا رد اجک ماجنا هدش ،تسا همکاحم .دهنک
هاگدید للم نامزاس دروم رد
حلاص ی ت ناهج ی نانچمه مرهج ازاهجم و عهنم نویهسناونک ةهمدقم رد ههک
لسن شک تسا هدمآ )دیسونژ( ی ...«
تشک هک عمجرا ی سونژ(
ی د انج ) یت ی هب قوقح هب تبسن هک تسا ی
ن لهلملا
م باکترا ی دوش ند و هدوب للم نامزاس دصقم و ور فلاخرب و یا
ی نر ندمتم ی
ن لمع ی م موکحم ار ی
دنک
ا هب ناعذا اب و ی
هکن هرود مامت رد اه
ی رات ی ا ی ن سب اراسخ لمع ی
را ی ناسنا ملاع هب ی
ت تسا هتخاس دراو
مطا اب و ی نان ا هب ی هکن ارب ی اهر یی ناسنا ملاع ی
ت نر زا ی ن لب ةی راکمه کانتشحو ی
ب ی ن للملا ی رورض دراد
3»...
، ای ن هک تسا
« خرب ی انج ی ا نانر مهم ناهج ةعماج لک هک دنتسه ی
ثأت تحت ار ی
ر م رارق ی دنهد ، یا
ارب ...
ی ب عفانم ی ن للملا ی رضم دن
» مه هب ، ی ن ببس اههنآ بوکرهس ی
هک ی هنارگن زا ی اهه ی اج کرتهشم ةهعم
بی ن للملا ی .تسا اب ا ی ن لاح هررگا ای ن هنوگ ب ی هنا اه ، سنارفنک اه و سناونک ی نو اهه تهساشگهار ،
همن ی دهناوت
هب اهنت یی دنمتردق رازبا ی
ارب ی مضت تهج رد اهروشک هب کمک ی
ن رارقرب و ی .دشاب تلادع
نودب درت ی د ارجا ی ای ن لصا اب شور و درکلمع تلود اه ا ی ن روصت ار ا ی داج درک ههک رد قح ی تهق ا هی د ۀ
لصا ی حلاص ی ت ناهج ی طسوت س ی تسا اه ی ب ی ن للملا ی رحت ی ف دش و اهروشک هب تمس خسن ة لداعتم رهت ی
زا حلاص ی ت ناهج ی ی نع ی حلاص ی ت ناهج ی طورشم تکرح .دندرک
ساسا رب بعت
ی ر روهشم زا موهفم ،قیضم اهنت و طقف تلود ی هک مهتم رد کاخ نآ تشادزاب تهسا هم ی
1. Bazaramba
2. Finland court hears Rwandan genocide appeal, JURIST, 22 August 2011(http://jurist.org/paperchase/2011/08/finland-court-hears-rwandan-genocide-appeal.php) accessed on 7 September 2015.
3. Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Genocide), Resolution No. 1 (86), 11 December 1946.
دناوت و ی ار همکاحم ک دن ( هاگداد لحم تشادزاب ی ا حلاص ی ت .)یلحم هب مه ی ن ببس روهضح مهتهم رد نآ
،نیمزرس طرش
دوجو حلاص ی ت ،ههسسک( تهسا 2002
: 857 - 858 .) ههب رهظن هم ی دهسر قوهقح حطهس رد
دادرارق ی هسناونک حاف ضقن دروم رد ، ادهاعم و ی
نو اهه ی 1949 مکت لهکتورپ ،وهنژ ی
هل ی لوا 1977 ،
هجنکش ۀدام قبط(
7 سناونک ی و ن 1984 رورت و )هجنکش عنم ی
مس هب ترت ی ب لمع روکیم یم
دوش ل . ی نک ا ی ن
اطعا هب ار دوخ ، ادهاعم ی
حلاص ی ت قعت ی ب من روصحم ،مهتم همکاحم و ی
دننک اهنآ . تلود فهلکم ار اهه
م ی دننک هک یا قعت هب دوخ ی
ب دنزرو ردابم همکاحم و یا
هب د راکهار ناونع ی
،رگ هطوبرم تلود هب ار هدناوخ
تسم دننک در همکاحم(
یا .)نک درتسم
3 . سناونک ی نو اه و تادهاعم واح
ی حلاص ی ت یناهج
ب ادهاعم ی
ن للملا ی هب ناونع سو ی هل ا ی ار ی ج و بسانم ارهب ی ب هی نا فادهها کرتهشم ود
هی ا دهنر روهشک و
پی بی ن ی قرط ن ی ل هب نآ فادها هب راک م ی دنور . هب روط لک ی رد سناونک ی نو اهه نیهب ی ،یهللملا حلاهص ی ت
ناهج ی تلود اه ی وضع سناونک ی نو ههب ی هک ی زا ود لکهش ذ هی ل هپ ی بی هن یهم ی :دوهش رد هخرب ی زا ا هی ن
سناونک ی نو اه ، تلود اه ،وضع ی عطق رظن زا لحم ،باکترا ارب ی سر ی گد ی هب مئارهج رظندروهم هسناونک
ی نو
حلاص ی ت دنراد و مزلم هب قعت ی ب و مکاحم ة نامهتم مئارج روکیم رد هاگداد اه ی دوخ .دنتهسه هما ا تهسد ة
مود سناونک ی نو اه یی دنتسه هک دوخ قتسم ی ام هب عفن تلود اه ا ی داج حلاص ی ت من ی دننک ، هکلب زا اههنآ هم ی
دنهاوخ هک اب ذاختا بادت ی ر مزلا ی نع ی عضو نوناق رد قوقح لخاد ،دوخ ی حلاص ی ت ناهج ی وخ ی ار تبهسن
هب مئارج رظندروم سناونک ی نو بثت ی ت .دننک نیازا ور سناونک ی نو اهنت تلود اه ار هب ا ی داهج حلاهص ی ت ارهب ی
دوخ مزلم م ی دنک . رد تن ی هج رارقتسا حلاص ی ت هب عفن هاگداد اه ،یلم ی لوکوم هب عضو نوناق ارب ی ملاهعا
نر ی ن حلاص یت ،یقلاخ( تسا ی 1382
25:
- 26 .)
رد تن ی هج ا ی ن هاگداد اه من ی دنناوت هب مئارج لومشم لصا حلاص ی ت ناهج ی سر ی گد ،دننک ی رگم ا ی ههکن
رد اررقم لم ی روشک عوبتم و قبط لوصا ب قوقح ی ن للملا زا ا ی ن حلاص ی ت رادروهخرب .دنهشاب
رد ،لهباقم
خرب ی اب هجوت هب للادتسا دی ناو ب ی ن للملا ی رتسگداد ی رد ةیضق سوتول ( 1927 ) دهندقتعم هاهگداد هلخاد ی
ی ک یتح روشک رگا
دناوتن هب دادرارق صاخ ی دانتسا دنک ، م ی دناوت حلاص ی ت ناهج ی ار ارهجا ،زمادهیر( دهنک
2003 : 149 .) زا نامز اپ ی نا گنج ناهج ،مود ی دادعت یدایز زا سناونک ی نو اه ی ب ی ن للملا ی ظو یف ة ههمکاحم
خرب ی زا انج ی ا ار صخشم هدرک
.دنا حلاص ی ت ناهج ی - هب روص مازلا هب
« دادرتهسا هی ا قعت هی ب و پ ی درهگ
ینوناق » - ی ک لاس دعب رد راهر هسناونک ی نو وهنژ ( 1949 ) ههب مهسر ی ت هتخانهش ،دهش ههک رد نآ همه ة
اهروشک ی وضع ار هب عنم
« افلخت دیدش » مزلم یم .دنک نچمه ی ن ا ی ن ناکم ی مز رد هد ة 1960 و 1970 هب
ی ک ی زا وی گژ ی اه ی صخشم سناونک ی نو اه ی طوبرم هب رورت ی مس و اس ی ر سناونک ی نو اه ی بقاعتم نآ دبت ی ل
1دش (
Broomhall, 2001: 401
).
دنا ی نادنمش هب هس رازبا لصا ی رابجا ی ندوب حلاص ی ت ناهج ی هراشا م ی دننک ؛ راهر سناونک ی نو ونژ 1949 ،
سناونک ی نو لسن شک ی و سناونک ی نو هجنکشدض و
اس ی ر اهراتفر ی ب ی هنامحر و غ ی ناسنار ی ی ا .زهیمآریقحت ا2
هی ن
ادهاعم طقف لماش ۀرتسگ دودحم ی زا مئارج دج ی ب ی ن للملا یم ی دوهش (3
0 29 - Trumbull, 2007: 289
) .
اب ا ی ن لاح سررب ی اهنآ ناشن م ی دهد هک رد اررقم طوبرم هب پ ی درگ اضق یی وافت دهنراد یدایز (
Scharf,
1996: 351
) . ب ادهاعم و فرع هزورما ی
ن للملا ی حلاص ی ت ناهج ی ارب ار ی خرب ی مئارهج دهننام مههم مئارج
لع مئارج ،زواجت ،یگنج ی
ه لسن ،تیرشب شک
ی هدرب ،هجنکش ، عبت ،یریگ
ی ض دزد ،یداژهن ی
امادهقا ،ییاهیرد
نمادض یت ی ناگورگ ،امیپاوه رد گ
ی ر ی لباق ردخم داوم قاراق و م لامعا
ی دناد (
Bassiouni, 1999: 25
) رد و
خرب صوصخ ی
ییوشلوپ دننام مئارج (4
Stessens, 2000: 246
رورت و ) ی مس هب ی ن هللملا
5ی (
Bottini, 2004:
)،543
حلاهص ی ت ناههج ی هخرب رد ی یپ لاکهشا ی
ههتفر هدهش تهسا (
Blakesley & Stigall, 2007: 32;
Nagle, 2011: 339-378
).
دافم سناونک ی نو هجنکش صخشمان ،تسا
ارهاظ یهفانم ی ارهب ی مدهع قعت هی ب
نوناق ی رد نآ دوجو دراد و هررگا هب ناونع مرج لع ی ه رشب ی ت اصحا ن ش هد ، اما هب بهجوم هسناونک ی نو نامزاهس
للم رد زوح ۀ حلاص ی ت ناهج ی رارق یم یگ
6در ( ،اگنیماک 1382 76:
) و سناونک ی نو لسن شک ی نی ز ههب هه ی چ ههجو
1. See Convention for the Suppression of Unlawful Seizure of Aircraft, Dec. 16, 1970, art. 7, 860 U.N.T.S. 105; Convention for the Suppression of Unlawful Acts Against the Safety of Civil Aviation, Sept. 23, 1971, art. 7, 24 U.S.T. 565, 974 U.N.T.S. 177; International Convention Against the Taking of Hostages, Dec. 17, 1979, art. T.I.A.S. No. 11,081, 1315 U.N.T.S. 205;
European Convention on the Sup-pression of Terrorism, Jan. 27, 1977, art. 7, 90 E.T.S. 3.
2. See also International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid art. 4, opened for signature Nov. 30, 1973, 1015 U.N.T.S. 244(requiring parties to “adopt legislative, judicial and administrative measures to prosecute, bring to trial and punish . . . persons responsible”).
3. (“A large number of human rights atrocities . . . are not covered . . . specifically, crimes again humanity and war crimes committed within the context of a domestic conflict” as well as genocidal acts that lack “the specific intent to commit genocide.”).
4 . خرب لباقم رد ی
ب مئارج ی ن للملا ی نا هک م راظت ی حلاص عوضوم تفر ی
ت ناهج ی دنشاب
، حلاص عوضوم زونه ی
ت ناهج ی هدشن دنا
، دننام
وشلوپ یی نامزاس مئارج بلاق رد افرص هک ی
تفا ة لمارف ی حلاص عوضوم تسا نکمم ی
ت ناهج ی دوش .
5 . رورت اب طبترم ادهاعم مامت ی
مس هب سناونک زج ی نو کوت ی و حلاص ی ت ناهج ی مازلا ی هتفرییپ ار دنا اب . هب هجوت سناونک ی نو
رورت ی مس هب م رظن ی حلاص لامعا هک دسر ی
ت ناهج ی رورت صوصخ رد ی
مس بنج ة ب قوقح ی ن للملا ی فرع ی ی هتفا تسا
،
داصم مامت صوصخ رد دنرره ی
ق رورت ی مس نر ی ن تسین .
6 . سناونک ی نو ب ی ن للملا ی رد دروم هجنکش و اس ی ر اهراتفر ی ا ازاجم اه یب ی ،هنامحر غ ی ناسنار ی ی ا قحت ،زیمآری بوصم 10
حلاص ی ت ناهج ی ار زاجم من ی دناد
1. هب رظن م ی دسر طقف سناونک ی نو ونژ پ ی درگ نوناق ی تحت حلاص ی ت ناههج ی
ار ارب ی مئارج صاخ هتشاد
2دشاب (
Ingelse, 2001: 124
) ، لاحرد ی هک هخرب ی مئارهج هب ی ن هللملا ی لومهشم
حلاص ی ت ناهج ی ن ی ز ر هک دنتسه ی
هش ناوق رد ی ن لخاد ی نآ زا هک دنراد اهروشک م
ی ناوت هب ناوهنع حلاهص ی ت
ناهج ی غ ی ر ب ی ن للملا ی ی دا درک ( ،یغورف 1388
؛
Meron, 1999: 47-48
).
4 . حلاص ی ت ناهج ی هاگداد اه ناریا ی
4 . 1 . دورو لصا حلاص ی ت ناهج ی رد ناوق ی ن ا ی نار
مع ازاجم نوناق بیوصت زا یپ ات یمو
1352 دوب هدشن ناریا یقوقح متسیس دراو یناهج تیحلاص لصا ،
، یامزآ(
1375 : 109 ناریا رد یناهج تیحلاص لصا .) هب
بجوم دنب
« و » ۀدام 3 یموهمع ازاهجم نوناهق
بوصم 1352 دنب نیا ساسا رب .دش هتفرییپ
« دروهم رد همئارج ههک ی بهجوم ههب دوههع اهی صاهخ نوناهق
بی ن للملا ره رد بکترم ،ی هب هک روشک
قهبط ،دوش ریگتسد ناریا رد بکترم رگا ،دوش همکاحم دیاب ،دیآ تسد
ازاجم و همکاحم ناریا نیناوق م
ی دوش .»
ملاهسا بلاقنا زا سپ ی
رد دهنب
« ههه » ۀداهم 3 ازاهجم نوناهق
ملاسا ی بوصم 1361 حلاص لصا ، ی
ت ناهج ی دروم یپ ی شر رارق تفرگ . رد ا ی ن دنب ررقم هدش دوب
« رد دروهم
ئارج م ی هک بجوم هب نوناق
صاخ ی ا ب دوهع ی ن للملا ،ی بهکترم رد رهه روهشک ههک ههب تهسد آ هی د ههمکاحم
یم ،دوش رگا رد ا ی نار گتسد ی ر ،دش قبط ناوق ی ن روهمج ی ملاسا ی ای نار همکاحم و ازاجم دهاوخ دهش .»
رد
ای ن نوناق رابع
« دیاب » زا نوناق لبق ی فیح دش ، اب ا ی ن داقتعا هک لاوا ننهقم لاهمعا لاهص ح ی ت ناههج ی زا
وس ی مکاحم ک ی رف ی جراخ ی ار هب روط قلطم لوهبق ،درادهن ناث هی ا نوناهق هلبق ی لاهمعا
« حلاهص ی ت ناههج ی
یرایتخا » ار زا لومش رعت ی ف حلاص ی ت ناهج ی رظندم قوقح ا ی نار جراخ ،ینمؤم( تخاس 1391
242:
.)
ربماسد 1984
،
G. A. Res. 39/46
، U.N. Gaor ،
39 th Sess.
،
.Supp
رامش ۀ 51 ، دنس للم دحتم
A /
39/51(1985)
( زا 26 نئوژ 1987 هب ارجا )دمآرد .
1. Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, Dec. 9, 1948, 102 Stat.
3045, 78 U.N.T.S. 277.
2 . ب :ک.ر لاثم یار سناونک
ی نو ونژ ارب ی دوبهب عضو ی ت ناحورجم و ب ی نارام رد ن ی اهور ی حلسم رد م ی ناد ،دربن 12 تسوگآ
1949 ، 5 ا ی لاا دحتم ۀ رمآ ی اک ،3114 U.N.T.S. 3175
سناونک ؛ ی نو ونژ ارب ی دوبهب عضو ی ت دارفا مخز ،ی بی رام و تشک ی
تسکش ة نی اهور ی حلسم رد م ی دا ی ن ایرد ،یی 12 تسوگآ 1949 ، 6 ا ی لاا دحتم ۀ رمآ ی اک ، 3217 U.N.T.S. 8575
؛
سناونک ی نو ونژ رد هطبار اب راتفر اب نادنز ی نا م ی ناد اه ی دربن گنج ،ی 12 تسوگآ 1949 ، 6 ا ی لاا دحتم ۀ رمآ ی اک ،3316
U.N.T.S. 13575
؛ سناونک ی نو ونژ طوبرم هب امح ی ت زا دارفا غ ی ماظنر ی رد نامز گنج رد م ی دا ی ن ،یگنج 12 تسوگآ
1949 ، ای لاا دحتم ۀ رمآ ی اک ،3516 U.N.T.S. 28775
.
لصا حلاص ی ت ناهج ی اددجم رد لاس 1370 نودب غت هیی ر ی رد ۀداهم 8 نوناهق ازاهجم ملاهسا ی دروهم
یپ ی شر ننقم ا ی نار ی رارق .تفرگ رد1
نوناق ازاجم ملاسا ی بوهصم 1392 ن هی ز رد لهصف
« ورهملق ارهجا ی
ناوق ی ن ازج یی رد ناکم » یا حلاص ی ت ناهج ی ،ینیمزرس ی ک
هدام هب حلاص ی ت ناهج ی صاصتخا ی ههتفا تهسا
هک وافت اه یی اب اتمه ی دوخ رد نوناق ازاجم ملاسا ی قباس .دراد وم هب بج ۀدام 9 ا ی ن :نوناهق
« بهکترم
مئارج ی هک بجوم هب نوناق
صاخ ی ا هماندهع اه و ب اررقم ی ن للملا ی رد ره روهشک ی ی تهفا دوهش رد ناهمه
روشک همکاحم یم ،دوش رگا رد ا ی نار ی تفا دوش قبط ناوق ی ن ازج یهی روههمج ی ملاهسا ،نارهیا ی ههمکاحم
و
ازاجم م ی ددرگ .»
رد نوناق دج ی د رابع
« رگا رد ا ی ر نا گتسد ی ر دش » هب
« رگا رد ا هی نار ی تهفا دهش » غت هیی ر
.درک رب ا ی ن ساسا رایگنوناق ورملق لامعا حلاص ی ت ناهج ی زا وس ی مکاحم لم ی ای نار ار هعهسوت هداد .تهسا
نچمه ی ن رابع
« ب دوهع ی ن للملا ی » رد نوناق 1370 هب رابع هماندهع اه و ب اررقم ی ن للملا ی » غت هیی ر ی ههتفا
.تسا رد قح ی تق ا ی ن غت یی ر هژاو رتسگ ۀ لومش حلاص ی ت هاهگداد اهه ی ا هی نار ار ارهب ی هسر ی گد ی ههب انج هی ا
بی ن للملا ی رد ۀزوح لصا حلاص ی ت ،یناهج شرتهسگ داد
و هولاهع رهب ادههاعم ،یدادرارهق
ههلواقم ههمان اهه ،
سناونک ی نو اه و دی رگ ب دانسا ی ن للملا ی لومشم ا ی ن لصا ار رد تفرگرب ( تجح هداز و ،یجرد 1391 143:
.)
قفومان رط
« سر ۀوحن ی گد ی اکش هب ی ا لسن شک ی رهشب دض و ی
ت دهعت و ی ا هشان ی تهسرپداژن زا ی
»
( 1381 نوناق و )
« امح هب تلود مازلا ی
ت طسلف مولظم مدرم زا ی
ن
» ( 1387 زا ) ناوق هلمج ی ن صاخ ی ا ههک دهن
نتبم ی حلاص رب ی ت ناهج ی اب و قعت فده ی ب ژر نارس ی م هص ی نو ی تس ی انج ماهتا هب ی
ت لع ی ه رشب ی مئارهج ،ت
گنج ی لسن و شک ی وصت هب ی ب سر ی دند نچمه . ی ن ناوق ی ن د صاخ ی رگ ی دننامه
« ضهقن اهب ههلباقم نوناهق
وجارجام امادقا و رشب قوقح ی
هنا رورت و ی تس ی رمآ ی اک هقطنم رد
» ( 1396 ،)
« رهبارب رد لهباقتم مادقا نوناق
ملاسا بلاقنا نارادساپ هاپس ملاعا ی
هب رورت نامزاس ناونع ی
تس ی ا طسوت یا لا دحتم ۀ رمآ ی اک
» حلاصا و ةی
نآ ( 1398 و )
« نامصخ امادقا اب هلباقم نوناق ة
ژر ی م هص ی نو ی تس ی لع ی ه نما و حلص ی
ت
» ( 1399 تهج رد ،)
حلاص لصا ی
ت ناهج ی حلاص و ی ت هاگداد واعد و اه ی
ا ی نار وصت ی ب .دش رد هی ک ههد ة خا هی ر ن هی ز هخرب ی
ناوق ی ن دننام صاخ
« لا ی ح ة سر ی گد ی ب مئارج هب ی
ن للملا ی
» و
««
وحن و ازاجم نوناق ۀ
سر ی گد ی مئارهج هب
بی ن للملا ی
» ودت ةحیلا بلاق رد ی
ن وصت هب نونکات اما ،دش هناور سلجم هب و ی
ب سرن ی هد اش .تسا ی د ناوتب
ا تفگ ی ن اوق بسانم کرد مدع رما ی
هس ودت و هناگ ی
ن ناگدننک ا ی ن اول ی ح د زا ی هاگد دروهم رد نوناق رظن و
حلاص لکش و عون ی
ت ناهج ی ار م ناشن ی دهد .
1.
دام ۀ 8 .م.ق ا بوصم 1370
« : رد دروم یمئارج هک هب بجوم نوناق صاخ ی ا دوهع بی ن للملا ی بکترم رد ره روشک ی هک هب تسد آ ی د همکاحم
م ی دوش رگا رد ای نار گتسد یر ،دش قبط ناوق ی ن روهمج ی ملاسا ی ای نار همکاحم و ازاجم دهاوخ دش .»
4 . 2 . ناوق ی ن اضق ماظن ماع یی
ا ی نار حلاص دروم رد ی
ت ناهج ی
داوم 3 ات 9 تیحلاص نییعت هب ا.م.ق هاگداد
اه یم ناریا ی نیهیآ نوناق رد تیحلاص هب طوبرم نیناوق اب و دزادرپ
و هدوب وافتم یرفیک یسرداد فرص
رظن یگدیهسر ههب حلاهص ییاهضق ۀزوح ای هاگداد مادک هکنیا زا ههب ،تهسا
هک یدراوم هاگداد
اه هراشا ،دنتسه حلاص ناریا ی م
ی دنک . هب روط لک ۀدام ،رصتخم و ی 3
ینیمزرهس تیحلاهص زا
.تسا هتفگ نخس یرفیک نیناوق رد ازا
ی ن ور اهی یلخاد عابتا زا معا صاخشا یمامت هب تبسن ناریا ییازج نیناوق
کترم یمرج ناریا رد هک یقوقح ای یقیقح صاخشا و یجراخ لامعا ،دنوش ب
م ی دوش .
ۀدام 4 ،نارهیا رد مرج زا یشخب ای هجیتن ققحت فرص و دراد هراشا ینیع ای یعون ینیمزرس تیحلاص لصا هب
ۀدام .تسا یفاک ناریا تیحلاص یارب 5
ب ی نا دننک و تسا یتیامح ای یعقاو تیحلاص لصا ۀ هاهگداد
اهه ار نارهیا ی
هب یگدیسر رد مئارج
روشک زا جراخ رد هک ی عقاو
هدش حلاص ،تسا م
ی دناد یباهکترا مرهج عوقو هدام نیا امازلا زا .
فرص رظن هزب ای و بکترم ،مرج عون زا ،دهشابن طیارهش نهیا زئاهح رظندروهم مرج رگا و تسا ناریا زا جراخ رد هدید
داوم لومشم 3
و 4 رگید و تسا )ینیمزرس تیحلاص لصا(
من ی ناوت رهگید لومشم ار یباکترا مرج حلاهص
ی ت اهه
ۀدام .تسناد 6
زا مئارج و لغهش اهب میقتهسم ةطبار رد و یجراخ ای یناریا زا معا تلود نامدختسم ظو
ی ههف ناهش رد
نخس روشک زا جراخ م
ی وگ ی د مامت اما . مئارج رهگید و یلوهسنک نارومأهم لغهش اهب طبترهمریغ اهی طبترهم یباکترا
یسایس تینوصم زا هک ناریا تلود ناگتسباو دروخرب
را دن ومشم ، ،یروهفغ( تهسا هداهم نیا ل 1398
: 25 ، 28 و 30 .)
ۀدام 7 هراهشا )راکهزب تیعبات رب ینتبم تیحلاص ،لاعف یصخش تیحلاص( تبثم یصخش تیحلاص لصا هب هم
ی
دنک رب رظان و ای ن روهشک زا جراخ رد یناریا ةعبت طسوت مرج باکترا روص رد هک تسا رما هم و
هی ا طیارهش ندوهب
اطم مرجم ای مهتم ،هدام نیا یسرداد تحت ،ناریا نیناوق اب قب
رارق یم ازاهجم و درهیگ هم
ی دوهش . ۀداهم 8 نوناهق
دیقع هب یملاسا ازاجم ۀ
تشیب .تهسا یهلخاد مکاهحم یناههج تیحلاهص یرارقرب ماقم رد نامروشک نانادقوقح ر
م هزاجا ییاضق عجارم هب یتیحلاص نینر ی
دهد نارهیا تیمکاح ورملق زا نوریب ناگناگیب مئارج هب هک ههکنآ نودهب
دشاب هداتفا رطخ هب روشک یساسا عفانم
، ار تیحلاهص لاهمعا روکیهم ۀدام .دننک یگدیسر یرفیک نیناوق بجوم هب
دیقم طرش ود هب
؛تسا هدرک ب دوهع ای صاخ نوناق بجوم هب مئارج نیا تسخن
ی ن للملا ی عت یهی ن هدهش دنهشاب
؛ مود
گتسد ناریا رد بکترم ی
ر هدش دشاب . ید زا هدام نیا رد تهیبثت رد تهلود ادههعت و یناههج تیحلاهص طورهش رهگ
تسین ینخس روکیم تیحلاص ،یلیبدرا(
1389 : 53 .)
نینچمه ۀدام 9 نوناق ازاجم ملاسا ی بوصم 1392 ب ی نا م ی دراد :
« بکترم مئارج ی هک بجوم هب نوناق
صاخ ی ا هماندهع اه و ب اررقم ی ن للملا ی رد ره روشک ی ی تهفا
دوش رد نامه روشک مکاحم ه یم ،دوش رگا رد ا ی نار ی تفا دوش قبط ناوق ی ن ازج یی روهمج ی ملاسا ی ای نار
همکاحم و ازاجم م ی ددرگ .»
خرب ی داصم ی ق ا ی ن رابع رما زا دنا
:
