Q AZAQ
UNIVERSITETI
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық
университеті
Апталық 1948 жылдың
20 сәуiрiнен шыға бастады
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ АПТАЛЫҚ ГАЗЕТ №6 (1874) 20 АҚПАН 2023 ЖЫЛ WWW.KAZNU.KZ
facebook.com/KazakhNationalUniversity vk.com/kazuniversity i n s t a g r a m . c o m / K A Z NU _ FA R A BI
1948-2023
ЖЫЛ
4-бет
5-бет 3-бет
Университетімізде археология саласына үлкен мән беріліп отыр
Әлем ойшылдарын қазақ тілінде сөйлеткен ғалым
Студенттерге қамқорлық таныту
маңызды
Халықаралық форум ая сын- да ҚазҰУ басшысы Орталық Азияның жоғары оқу орын да- ры мен білім беру мекемелері рек торларымен кездесулер өткізді. Тараптар Жібек жолы университеттері желісіне кі- ретін мемлекеттердің ғылымы мен білімін дамыту мақ са- тында өзара іс-қимыл және әріп тестік мәселелерін тал- қылады.
Жемісті келіссөздер нәти- же сінде ректор Жансейіт Түймебаев пен Самарқан мем- лекеттік әлем тілдері инс ти- тутының ректоры Илхомжон Тухтасинов екі жетекші университет арасында өзара түсіністік туралы келісімге қол қойды.
Сондай-ақ форум бары- сында Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ мен Моңғолия Ғылым академиясының Тілдер және әдебиет институты арасында өзара түсіністік туралы мемо- ран дум орнады.
Әйгерім ӘУЕЗХАНҚЫЗЫ
Жібек жолы университеттері
желісімен байланыс артады
Әл-Фараби
атындағы Қазақ ұлттық университеті Жібек жолы университеттері желісінің 8-ші Бас Ассамблеясы барысында Орталық Азияның жоғары оқу орындарымен ынты- мақ тастық туралы мемо рандумға қол қойды.
тар ҚазҰУ-да Samsung, Hewlett- Packard, Cisco, Коnіса Minolta, Fujitsu, Alcatel, Microsoft, «Кас- пер ский зертханасы», Huawei және т.б. жоғары технологиялық ком па ниялардың сертификаттау ор та лықтары, институттары мен академиялары табысты жұмыс Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Басқарма Төрағасы – Ректоры Жансейіт Түймебаев Total Eren компаниясының бас директоры Тьерри Плезанмен кездесті.
Әл-Фараби
атындағы Қазақ ұлттық университетінің Бас қарма Төрағасы – Ректоры Жансейіт Түймебаев 8-ші Бас Ассамблея және Жібек жолы универ си- теттері желісі (Silk Road Universities Network) Директорлар кеңесінің отырысына қатысты. Ауқымды шара Дубай қала сын- дағы Канада уни вер- си теті база сын да ұйымдас ты рылды.
Бірлесіп жұмыс істеуге уағдаласты
істейді. Осы тұрғыда Total Eren компаниясының Алматыдағы бө- лім шесін ҚазҰУ-да ашуды ұсы на- мын. Бұл бастама арқылы біздің студенттер Total Eren ком па ния- сы нан тағылым дама дан өтуге мүм кіндік алады. Со нымен қатар магистратура және бака лав риат- та ортақ білім беру бағ дар ла- маларын дайындау қа жет. Себебі елімізге химия, фи зика және гео- графия саласында бі лік ті және білімді мамандар қа жет», – деді ректор Жансейіт Түй ме баев.
Өз кезегінде Тьерри Плезан мырза ректор ұсынысын қолдап,
«Бүгінгі кездесу Қазақстанның жетекші университеті – Әл-Фа- ра би атындағы ҚазҰУ-мен ын ты- мақтастыққа жол ашады деп сенемін. Алдағы уақытта ғылым са ласын дамыту мақ са тында ор- тақ ғылыми жобаларды жүзеге асыру қажет деп са най мын», – деп атап өтті.
Нұрсұлтан БАЗАРБАЙҰЛЫ Жібек жолы университеттері
желісі – «Жібек жолы рухын»
қал пына келтіру және Жібек жо лының құрлық пен теңіз бағыт тарында орналасқан уни- вер ситеттерді біріктіру әрі бо- лашақ көшбасшыларды даяр-
ҚазҰУ ректоры SUN директорлар кеңесінің отырысына қатысты
лау арқылы бүкіл әлемдегі бей бітшілік пен өркениеттің шы ғармашылық дамуына үлес қосу мақсатында құрылған ұйым. «Жібек жолы рухы» – шы- ғыс пен батыс арасындағы кө- пірдің символы.
Жібек жолы университеттері желісіне әлемнің 28 елінен 81 жоғары оқу орны мен институты кіреді.
2015 жылдан бастап Әл- Фараби атындағы ҚазҰУ – осы ұйымның негізін қалаушы және SUN Директорлар кеңесінің мүшесі.
Сапар аясында ҚазҰУ бас- шы сы Жансейіт Түймебаев Бас хатшы Донг Хуан Сан мыр замен және Дубайдағы Канада уни- вер ситетінің президенті Карим Челлимен кездесті. Сондай-ақ шараға қа тысушы жоғары оқу орын да ры ынтымақтастықты одан әрі ке ңейту үшін өзара түсіністік ту ралы меморандумға қол қойды.
Әйгерім ӘЛІМБЕК
Әбдеш ТӨЛЕУБАЕВ:
«ҚазҰУ Францияның көп те- ген ЖОО-ларымен серіктестік орнатып, түрлі білім беру бағ дар- ламалары мен ғылыми-инно ва- циялық жобаларды та быс ты жүзеге асыруда. Білім ор да сын- да 100-ден астам инновациялық жо ба дайын дал ды. Сонымен қа-
WWW.KAZNU.KZ
2 Q
AZAQ UNIVERSITETI№6 (1874), 20 АҚПАН 2023 ЖЫЛ АПТАЛЫҚ 1948 ЖЫЛДЫҢ 20 СӘУIРIНЕН ШЫҒА БАСТАДЫAqpArAt
ҚазҰУ мен Қа зақстан медициналық ту ризм қауым дас- тығы арасында медициналық туризм саласын да- ғы МВА, ЕМВА, DBA бағ дар ламалары бойынша қызмет- кер лерді кәсіби даяр лау, қайта даярлау және білік- тілігін арттыру мақ са тында ын ты мақтастық туралы меморан- дум ға қол қойылды.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ қызметкерлерінің
«Парасат» кәсіподақ ұйымы дәстүрлі есеп беру конфе- рен циясын өткізіп, өткен жылдағы жұмысын қорытындылады.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлт тық универси те тінде «Жоғары оқу орын да рында инклюзивті білім бе ру: стратегиялар, тә жірибелер, ре сурс тар» атты халық ара лық ғылыми-әдістемелік конференция өтті.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық универ си- тетінде танымал блогер, қоғам белсендісі, теле- жүр гізуші, эконо- мист Дәулет Мұқаев «Әре кет ке берекет: оқыған озады» атты та қы- рып та көшбас шы- лық дәріс оқыды.
Ауқымды шараға Беларусь, Өз бек- стан, Армения және Қазақ станның са рап шылары, ғалымдар, жоғары оқу орындарының оқы ту шы лары мен ерекше білім беру қажет ті ліктері бар студенттер қатысты.
Шара ерекше білім беру қа жет ті лік- тері бар білім алушы лар дың күн сайын кездесетін нақ ты проблемаларын анық тауға, сон дай-ақ Қазақстанның жо ғары оқу орындарында инклюзивті орта ны қалыптастыру үшін кәсіби қо- ғам дас тықтың күш-жігерін біріктіруге бағытталған.
Жиынды Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Басқарма мүшесі – әлеу- мет тік даму жөніндегі про рек торы Нұр жан Айдосов ашып, шараның ма- ңызы мен өзек тілігін атап өтті. ҚР Білім және ғылымды дамытудың мем лекеттік бағдарламасына сәй кес, 2025 жылға қарай еліміздің жоғары оқу орын- дарының 70 па йы зы инклюзивті білім бе ру үшін жағ дай жасауы тиіс екенін айта келе, екі жыл ішінде оқу орны ерек ше білім беру қажеттіліктері бар
Кәсіподақ комитетінің төрағасы Талғат Мекебаев кәсіподақ ұйы мы ның қатысуымен демалыс кестелері, ішкі тәртіп ережелері, нұс қау лықтар бекі- ті ліп, университет қыз меткерлеріне ма териалдық кө мек көрсету тура- лы шешімдер қабылданғанын жә не құрылатын комиссиялардың құра- мын да қызметкерлердің жеке-дара өтініштері қаралатынын атап өтті.
Есептік кезеңде «Парасат» кәсіп- одақ ұйымы әлеуметтік-еңбек, құ қық- тық және экономикалық қа уіп сіздікті одан әрі жақсартуға, қыз меткерлердің демалысын, са уық тыру және бос уақытын ұйым дас тыруға бағытталған жұмыстарды атқарды.
Олардың қатарында университе- ті міздің үздік қызметкерлерін анық- тау мақсатында ұйымдастырылған
«Ең үздік маман» байқауын атап өту ге болады.
Инклюзивті білім беру мәселесі өзекті
«Парасат»
кәсіподақ ұйымы есеп
берді
Медтуризм саласындағы бірегей бағдарлама
Экономист жетістікке жету жолы туралы айтты
сту денттер үшін инклюзивті, ке дер гісіз орта құру керек екенін жет кізді. Бұл – пандустардың болуы ғана емес, есту қабілеті нашар адам дар үшін көрнекі ақпарат, ар найы оқу әдебиеттері мен жеке бағ дар ламалармен қамтамасыз ету.
ҚР Ғылым және жоғары білім ми- нис трінің жоғары мектепте ин клю зив- ті білім беру мәселелері бойын ша ке- ңесшісі Таңсәуле Серіков сөз сөй леп, инклюзивті білім берудің өзекті мә се- лелеріне тоқталды.
«Министрдің тапсырмасы бо йын- ша «Мүгедектігі бар адамдар үшін жо ғары және жоғары оқу ор ны нан кейінгі білімнің жол картасы» құрылды.
Мемлекет басшысы Қа сым-Жомарт Тоқаев атап өткендей, жо ғары білім қолжетімді және ин клю зивті болуы тиіс.
Осыған орай, жол картасы қабылданып, бар лық жоғары оқу орындарында та ра- тылатын болады», – деді спикер.
Әйгерім ӘУЕЗХАНҚЫЗЫ
Демалыс күндері бір күндік тур ая- сында 100-ден астам университет қыз меткері Алматы маңындағы кө рік ті жерлермен танысты.
Сондай-ақ кәсіподақ универ си тет қызметкерлерінің балаларын да на- зардан тыс қалдырмай, оларға Жаңа жыл мерекесі және Балалар кү ні қар- са ңында ойын-сауық қо йы лым да рын ұйымдастырып, сый лық тар табыстайды.
Жазғы сауықтыру кезеңінде қыз- мет керлерге Ыстықкөлге демалуға жол дамалар беріледі. Осылардың бар- лы ғы ұйымдық бірлікті нығайту және студенттер мен оқытушыларға барынша қолайлы жағдай жасауға бағытталған.
Айнұр АҚЫНБАЕВА
ҚазҰУ-дың Экономика жә- не бизнес жоғары мек тебін 2013 жылы бітірген Дәулет Төлеутайұлы өзінің «Daulet- ten» блогында баспаналы бо- лу дың жолдары туралы пай- далы кеңестерімен, қажетті ақпараттармен бөліседі.
Бұған дейін ҚазҰУ мен
«Dauletten» қайырымдылық қо рының арасында ынты мақ- тастық меморандумға қол қойылған болатын. Бүгінгі мотивациялық кездесу осы
іскерлік қарым-қатынастың жалғасы.
Ақпарат және комму ника- ция лар департаменті мен Эко- номика және бизнес жо ғары мектебі бірлесіп ұйым дас- тырған көшбасшылық дәріске 500-ге жуық ҚазҰУ студенттері мен оқытушылары қатысты.
Кездесу барысында блогер заманауи еңбек на рығындағы жағдай, білім мен ғы лымның өзектілігі, жетіс тік ке жету үшін қажетті дағ ды лар мен құ зы-
рет тіліктер ту ралы өз тә жі ри- бесімен бө ліс ті.
Бүгінге дейін Дәулет Төлеу- тай ұлының қолдауымен елі- мізде 57 отбасы баспаналы болып, «Баспанаға бағыт»,
«Биз неске бағыт», «Бала- шағамен – солтүстікке» атты авторлық жобалары жүзеге асырылуда.
Одан бөлек, балаларды еңбекқорлыққа, ұлттық тәр- биеге және қамқорлыққа үй- рету мақсатында «Dauletten»
қайырымдылық қорының бас тамасымен «D AGENT»
ани мациялық сериясы мульт- фильмі жарыққа шықты.
Көшбасшылық дәріс со- ңын да белгілі блогер өзінің
«Биз неске бағыт-2» кітабын қолтаңбасымен белсенді оқырмандары мен Әл-Фара би ғылыми кітапханасына жә не Экономика және бизнес жо- ғары мек те біне үлестірді.
Нұрсұлтан ЖЕКСЕНБАЕВ Қол қою рәсіміне Қазақ-
стан медициналық туризм қа уым дастығының прези ден- ті К.Кривец, меди ци на және денсаулық сақтау факуль те- тінің деканы Ж.Қал матаева, кафедра мең ге ру шісі С.Ма- мыр бекова және Al-Farabi business school ко ман дасы қатысты.
Меморандум Қазақстанда медициналық туризмді наси- хат тауға тартылған қызмет- кер лерге денсаулық сақтау саласы мен туристік саланың нақты қажеттіліктеріне бе- йім делген халықаралық ынты мақтастық және меди-
ци налық туризм департа- мент терін жүргізу және бас- қару саласындағы жетекші сарапшылардан, бизнес-жат- тық тырушылардан және прак тиктерден кәсіби, ғылы- ми негізделген және тәжіри- бе ге бағдарланған білім алу- ға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республика сы- ның «Туристік саланы дамыту
№360» мемлекеттік бағдар- ла масына сәйкес, 2019-2025 жылдарға туризмнің негізгі басым бағыттары анықталған болатын. Соның ішінде меди- ци налық туризм бағытына ерекше назар аударылып отыр. Қазақстан медицинасы технологиялық жағынан да, ма мандардың кәсіби құзы- рет тілігі мәселелерінен де әлемдік тәжірибеден қалыс қал майды.
Медициналық туризмді дамыту мақсатында жоға- рыда аталған мемлекеттік бағ дарлама шеңберінде ме- дицина және денсаулық сақ- тау факультеті Al-Farabi busi- ness school-мен бірлесіп медициналық туризм сала- сын дағы МВА, ЕМВА, DBA жаңа бірегей бағдарламасын әзірледі. Бизнес мектептің корпорациялармен және ква зимемлекеттік компа ния- лармен жұмыс істеу тәжі ри- бесі мол. Сондықтан жаңа бағ дарламаны жүргізу ба- рысында клиентке ыңғайлы және ұдайы жетілдіру қағи- дат тарын ұстана отырып, осы саланы басқаруда білім беру процесіне озық құралдар енгізілді.
Еңлік АҚЖІГІТ
WWW.KAZNU.KZ
Q
AZAQ UNIVERSITETI №6 (1874), 20 АҚПАН 2023 ЖЫЛ АПТАЛЫҚ 1948 ЖЫЛДЫҢ 20 СӘУIРIНЕН ШЫҒА БАСТАДЫ3
Kemel
«Алтын адам» осының дәлелі.
Өзім шығыстың азаматымын. Ал- ты-жеті жасымда әкем наға шы- ла рымыз, құдаларымыз тұратын Шіліктіге алып барды. Ондағы оба лар көзге ұрып тұр. Азғана ау мақта жүздеген оба бар, өте тығыз орналасқан және ірі. Ең ірі лерінің биіктігі 8-9 метр, диа- метрі 100 метрге жетеді. Біз жақ- тан барған адамдар қызықтап обаның үстіне шығып көрді.
Сонда есімде қалғаны жергілікті тұрғындар әкеме «Бұл қалмақ тар- дың зираты» деген болатын. Өйт- кені бұл жерден олар қазақтың дәс түрін көріп тұрған жоқ қой.
Әкем шежіреші адам болды. Ая- гөз, Көкпекті, Семейден ақса қал- дар келіп, әкеммен шежіре жө- нін де әңгімелесіп, үйде бірер күн жататын. Сонда мен мөлшермен 5-7 жастамын-ау, әлгі кісілерді ма ңайлап әңгімесін тыңдай тын- мын. Менің сол қабілетімді бай- қады ма, әкем жанынан таста- май тын болды. Ескі тарихты жақ сы білетін. Соның әсері ме екен, 6-7 сыныптан бастап тарих- шы болуға талаптандым.
Шіліктідегі обаны 2003 жылы қазып бастадық. Бұл кезде ғылым докторы атанғаныма он жыл болған, яғни қалыптасқан тарихшы едім. Бірақ Шілікті «Ал- тын адамы», сақ ескерткіштері менің ғылыми тағдырымда ерек- ше кезең болды. ҚазҰУ-да қыз- мет істеп жүргенде министрлікке, ұлттық компанияларға Шілікті бойынша бірнеше рет жоба бердім. Ылғи жолымыз болмай жүрді. Өйткені Шілікті сияқты үлкен обаны қазу үшін қомақты қаржы қажет және ұзақ уақыт қазу керек. 2002 жылы жобамды
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компания- сы на берген болатынмын. Сол жылы желтоқсан айында инфаркт алып, қайта-қайта ауруханаға тү- сіп, ұзақ емделдім. Сол кезде
«осы жоба іске аспайтын болды- ау» деп ойладым. 2003 жылдың мамыр айында шәкірттерім біздің жоба қолдау тапқанын айтты.
Мен Бәйгетөбе обасын таңдадым.
Техникамен 15-20 санти ме тр- ден бетін қырып отырғанда бір жа рым ай дегенде топырақ қаба- тын алып, тас қабатқа жеттік. Тас обадан кейін ағаш қабірхана шықты. Қабірхананың керегесін 10-12 метрлік самырсын бөре не- лерден екі қатардан қойып сал-
қасқыр мен аюдың бейнесі ас- тасып келеді. Сақтарда қасқыр мен аюдың бейнесін аралас ты- рып пайдаланатын өнер болған.
Қал ған әшекейлер бұғы, бүркіт, бесжұлдыз бейнесінде. Кеңір дек- ше, қоңырауша алтындар да бар.
Көпшілігі құйма әдісімен жа сал- ған алтын әшекейлер.
Қазақстанда сақ, скифтердің үлкен обалары жаман зерттелген жоқ. Сақ, ғұн, үйсіндердің за ма- нында Қазақстан жерін ме кен- деген халық көп болған. Сон- дық тан обалар да көп. Қазақ да ласында болашақ археологтер зерт тейтін жұмыс жеткілікті.
– Шіліктіден табылған «Ал- тын адамды» зерттеуге мем ле- кет та ра пынан қомақты қаржы бөлу мәселесі айтылып еді.
Зерт теу жұмыстары ойдағыдай жүргізілді ме?
– 2004 жылы «Мәдени мұра»
бағ дарламасы басталды. Алғаш- қы лардың бірі болып Шіліктіге қомақты ақша бөлінді. Сол кез- ден бастап, 2011 жылға дейін мем лекеттік бағдарлама бо йын- ша жұмыс істедік. Жалпы, ар хео- ло гия саласы бір тылсым дүние.
Содан кейінгі сегіз-тоғыз жылда үлкен үш оба, он шақты шағын оба қаздым. Олардан да тарихи мәлімет шықты. Бірақ жаңағыдай алтын болған жоқ. Ірі обалардың бәрінде әлеуметтік мәртебесі жоғары адамдар жерленген.
Олармен бірге міндетті түрде ал- тын қойылған. Солардың көбі то- на лып кеткен. 2016 жылы Шығыс Қазақстан облысының әкімі Да- ниал Ахметовтің қолдауымен та- ғы бір 9 метрлік үлкен оба қазып, ол жаға кенелдік. Осы обадан да 2500-дей алтын шықты. Шіліктінің Бәйгетөбесінен 3404 дана алтын шықты.
Өмірде жолым болған адам- мын. «Алтын адамды» ашуға үлкен да йындықпен келдім. Өмірде кез- дей соқтық болмайды. Ал енді кез- дей соқтық болса, оған зерттеуші дайын болмаса, оның құпиясы сол күйі ашылмай кетеді.
– Қазақ даласынан бір емес, бірнеше «Алтын адам» та- был ды. Өзге елдерде осындай жағдай кездесті ме?
– Университет басшылығына
«Шіліктінің алтын адамы, Елеке сазынан табылған алтын сәйгүлік біздің университеттің мұража- йын да тұруы керек» деген ұсыныс
айтып жүрмін. Бұлар ұлттық дәре- же дегі бірегей жәдігерлер және оларды осы университет ғалым- да ры тапты, зерттеп қал пына келтірді. Жансейіт Қан се йіт ұлы жалпы ұлттық мәдениетті, ұлттық ғылым-білімді ерекше жақ сы түсінетін басшы. Келген нен бері Археология және антро по логия ғылыми-зерттеу инсти ту тын ашып берді. Енді осы ерекше бағалы жәдігерлеріміздің заттық кө шір- ме сін жасатып, университет му- зейі не қойғызады деген үміт те- міз.
Жалпы, сақ, скиф таралған ай мақтағы обалардың бәрінде ал тын бар. Олардың таралған ай- мағы сонау Байкалдан бастап, Ду найға дейін. Алтынды обалар Қырымда, Қара теңіз бойында да көп табылған. Кейінгі кезде еуро- па лық ғалымдар сақ-скифтер мә- дениетінің сол елдердің төл мәде- ние ті емес екенін біраз мойындай бастады. Сондықтан да болар, олар сақ-скиф алтындарына дәл біздей мән бермейді. Тарихта ал- ғаш рет мойындалып, жария лан- ған – Кемел Ақышев тапқан Есік- тегі «Алтын адам». Біздің же рі мізден тыс аймақтарда та- был ған киімге тағылған алтын бұ йым дарды қазір ішінара жаң- ғыр тып жатыр. Мысалы, Тува же- ріндегі Аржанда табыл ған «Алтын адам». Оның жасал ған кезін ға- лымдар біздің зама ны мызға дейінгі ІХ-VІІІ ғасыр деп жүр. Бұл алтын киімді адам жасы жағынан Еуразиядағы осындай жәдігердің ең көнесінің бірі. Онымен жасы жағынан тек Шілікті алтын киімді адамы ғана теңесе, таласа алады.
Соңғы кезде қазақ жерінде қазылып ашылған сақ дәуірі оба- ларының біразынан алтын көм- белер шықты. Оның үстіне осы алтын әшекейлер шыққан оба- лардың көпшілігі ірі обалар емес, алтынының саны да алтын киімді адам дейтіндей көп емес. Бұ лар- ды журналист ағайындар кішкене өсіріп, біздің жерден бәлен алтын адам шықты деп ұрандатып жүр.
Мен мұны аса қолдамаймын. Мұ- ның бәріне терең ғылыми негіз болуы керек. Мысалы, осы ны- сан дарды ашып зерттеген ға- лымдар бірнеше ғылыми ортада ойталқыға салып (конфе рен ция- лар), ондаған ғылыми мақала, мүм кін болса монография шыға- рып дәлелдесе, мойындауға бо-
ла ды. Мысалы, Тақсайдан табыл- ған алтын киімді әйелді, «Үржар хан шайымын» Қырым Алтын- беков қалпына келтірді. Бұларды алтын киімді әйелдер деп айтуға болады. Аралтөбеден табылған сармат жауынгері әлі де зерттеуді талап етеді. Оның да заттық кө- шір месін Қырым Алтынбеков жа- саған. Ал Шілікті алтын адамы туралы айтатын болсақ, ондаған конференцияда баяндалды, тал- қы ланды, 70-ке тарта ғылыми ма қала, үлкен монография жа- зыл ды. Есіктен табылған алтын адам туралы да біраз мақала, арнаулы монография жазылды.
Елімізде табылған өзге алтын адамдар әлі де ғылыми зерттелуі қажет деп ойлаймын.
– Бастауында Әлкей Марғұ- лан сынды ғұлама ғалым да ры- мыз тұрған қазақ археология мектебінің бүгінгі халі нешік?
Археологтерге қаншалықты жағ дай жасалған?
– Археология ғылымы қай ел- де болсын элиталық ғылым қата- ры на жатады. Алғаш архео ло гия- мен айналысып бастағандар атақ ты бай немесе әскери жо ға- ры шенді адамдар. Неге десеңіз, ар хеологиямен айналысу үшін көп қаражат керек. Қазақ стан жерінде археологиялық мек теп, бағыт 40-жылдардың орта сы нан басталды. Қаныш Сәт баевтың қолдауымен Әлкей Марғұлан 1946 жылы Орталық Қа зақстан экспедициясын ашты. Елімізде археологияға 90-жыл дар дың ая- ғы нан бастап жақсы мән беріле бастады. «Мәдени мұра» бағдар- ла масының алдында да бірнеше жылдық жобалар болды. Соның бәрінде де мем ле кет археология саласына ақшаны жақсы бөлді.
2000 жылдардың басынан күні бүгінге дейін архео ло гия сала- сында мемлекеттік бағдар ла- малар жұмыс істеді.
Біздің университетімізде де ар хеология саласына үлкен мән бе ріліп отыр. Жансейіт Қан сейіт- ұлы университет басшылығы қыз- метіне келгелі үлкен қолдау біл- діруде. Былтыр Археология және антропология институты құрылды.
Институт Ғылым комитетіне 6-7 ғылыми жоба берді. Әрқайсысы 30-40 миллион теңге тұрады. Сол жобалардың біразы ұтып қалар деген үмітіміз бар. Зерттеу уни- вер ситеті болғаннан кейін алдағы
Әбдеш ТӨЛЕУБАЕВ, тарих ғылымының докторы, профессор:
Университетімізде археология саласына үлкен мән беріліп отыр
уақытта Ғылым комитетінің ба- залық қаржыландыруына кіреміз де ген үмітіміз де бар. Жансейіт Қансейітұлы бұл мәселеге үлкен мән беріп отыр. Алдағы уақытта университетімізде де ғылымды қаржыландыру мәселесі жақса- ра ды деп ойлаймын. Ең бастысы – бізде кадрлар бар. Сақа ғалым- дар мен қатар, өсіп келе жатқан жас ғалымдар да баршылық.
– Археологиялық қазба ба й- лық тарымыз қаншалықты қор- ғал ған? Археология саласының қыр-сырын біліп алып, оны жеке бас мүддесі үшін пайдаланып кеткен жағдайлар кездесті ме?
– Кәсіби археологтер ондай әрекетке барды деп естімеппін және оған барады деп ойла май- мын. Өйткені археология аруақ, көне ата-бабалардың дүниесімен байланысты нәрсе. Өзім қандай да бір ірі ескерткішті қазарда малымды сойып, құран оқытып барып істі бастаймын. Олардың діні басқа болуы мүмкін, деген- мен өзіміздің ғұрыппен мінәжат жа саймын. Шәкірттеріме «Бұл аруақ тың дүниесі, осыдан иненің жасуындай бір зат алсаң, ол саған тек жамандық алып келеді.
Өзіңе қиын болады» деп айтамын.
Бұл – шәкірттерімді жамандықтан сақтандыратын «дежурный» сөз емес, менің өзімнің берік ұста- ным ым. Өз шәкірттерім қазба кезінде бірдеңені ұрлапты, оны бір жаққа жіберіпті» дегенді есті- ген емеспін. Ал енді қара архео- лог тер бар. Сақтардың ескерт- кішінде алтын көп болғандықтан, көбіне солардың обалары тона- ла ды.
Осыдан үш-төрт жыл бұрын ес керткіштерді қорғау туралы заң қайта жасалып жатқан кезде осы мәселені қойғанбыз. Қазір бай- қап жүрмін, табиғатты қорғау заңы өте күшейтілген. Қызыл кітап қа енген арқар, бұғыны ат- са ңыз, жоғары көлемде айыппұл салынып, мүлкі тәркіленеді. Ар- хео логия саласында да осындай айыппұлды, жауапкершілікті кү- шейту керек. Тіпті бұл азаматтық іс емес, қылмыстық іс ретінде қарастырылса да артық емес.
– Археолог мамандығы әрі қызық, әрі, жасыратын несі бар, қиындығы да бар. Өйткені ша- ғын ғана топ бір жерде тап жыл- май зерттеу жүргізу асқан табан ды лықты қажет ететіні сөзсіз. Дала экспедициясында жүргенде өзі ңіз ге ұмытылмас- тай қатты әсер еткен оқиға ңыз- бен бөліссеңіз.
– Негізі, археологтер даланы аңсап тұрады. Кейбіреулер ар- хео логия романтикалық маман- дық деп жатады. Шындығында, романтика дегенің – екі-үш күн ғана. Әрі қарай ол кәдімгі бейнет.
Қазбаның басында көбіне маман шәкірттерім отырады.
Өзім әркез жаңа ескерткіштер із деп жүремін. Сонда әртүрлі жағ- дайлар кездесті. «Жылан алтынға үйір болады» деген әңгіме қа зақ- тың түсінігінде бар. Бірде обаның енін өлшейік деп жатсақ, оң ая- ғым былқ ете түсті. Әдетте дала жұ мыстарында жүргенде қонышы биіктеу, былғары аяқкиім киеміз.
Сөйтсем, тура білектей жыланның ортан белінен басып тұр екенмін.
Дереу аяғымды көтере қойып ем, абырой болғанда, маған шап шы- май, әрі қарай қайраңдап жыл- жып кетті. Ондай ұсақ-түйек жағ- дайлар көп болады.
Дала экспедициясының қиын- ды ғымен бірге қызығы да қатар жү ретіні рас. Әсіресе алтын та- был ған кезде адамның көңіл күйі бөлек болады.
– Әңгімеңізге рақмет.
Сұхбаттасқан Гүлнар ЖҰМАБАЙҚЫЗЫ – Әбдеш Тәшкенұлы, кезінде
халық суретшісі Сахи Романов- пен сұхбаттасқанымда «Қазақ зәулім сарайлар тұрғызбаса да, қайтыс болғандардың басына там тұрғызған. Біз осындай там- дар арқылы көп жердің қазаққа тән екенін білеміз» деген бола- тын. Шілікті обасын зерттеу ар- қы лы үлкен «олжаға» кенелдіңіз.
Үшінші «Алтын адамды» тапты- ңыз. Көп обаның ішінде Бәй ге- төбе обасына көңіліңіз түсіп, со ны қазуды бастағаныңызды ай тасыз. Бізде зерттелмей, уа- қытын күтіп жатқан обалар көп пе?
– Шынында да, ата-баба ла- ры мыз зәулім сарай салмаса да, өз патшаларын алтынға орап киіндірген және о дүниеге де сол алтын киіммен аттандырған. Қа- зақ жерінен табылған бірнеше
ған. Тік қабаты жеті қабат. 2800- 2900 жыл болғанмен, астында белгілі бір микроклимат қалып- тас қан. Қазу жұмыстарына екі айдан асқанда алғашқы алтындар мен адамның сүйегі шыға бас- тады. Алтынның ерекше қасиеті бар. Бұл мемлекеттің қазынасы болғандықтан, оның бір түйірі де шашау шықпауы керек. Сон дық- тан алтын шыға бастаған соң, ең сенімді екі-үш жігітті қойдым, өзім де күні бойы соның басын- да мын. Тиісті мекемелерге хабар берілді. Әдетте үлкен қазына шық қанда солай жасау – міндет.
Бұрын бұл жерге бір полиция бөлінсе, енді үш-төртеуі қатар күзететін болды.
Алтындардың бәрі аң стилін- де гі бейнелер, ең үлкені алтын ар қар – біреу ғана. Біз қасқыр- қонжық деп атаған әшекейде
WWW.KAZNU.KZ
4 Q
AZAQ UNIVERSITETI№6 (1874), 20 АҚПАН 2023 ЖЫЛ АПТАЛЫҚ 1948 ЖЫЛДЫҢ 20 СӘУIРIНЕН ШЫҒА БАСТАДЫBılım ıntegrAsıAsy
ҚазҰУ-дың тарих факультеті жаңаша көзқарас не- гізін де жұмыс жүйесін қайта құру үстінде. Соның ай- ғағы магистранттардың педагогикалық тәжірибесін ғылым мен мектепті байланыстыра іске асырудың жаңа тетіктерін іздестіру барысында Алматы қала сын- дағы №181 орта білім беретін мектепте екі үлкен шара- ның қатар өткізілуі еді. Бірі – жоғары сынып оқу шы- ларымен мамандық таңдау бойынша кездесу болса, екіншісі – мектеп іргесінде «Тарих факультетінің әдіс- те мелік кабинеті» ашылды.
Осынау маңызды шараларды өткізуге көп жылдар қалалық бі- лім жетілдіру институтының та- рих шы мамандарына жетекшілік жасаған және факультетімізде та рих ты оқыту әдістемесі бойын- ша сабақ беріп келе жатқан Қа- йыр кен Құнапина бастама кө- терді. Игі бастаманы факультет пен мектеп басшылығы қолдап, мектептің үлкен залында 10-11 сынып оқушыларының факультет деканы, т.ғ.д., профессор Д.Бай- ғұ нақов бастаған оқытушы-про-
фес сорларымен кездесу өтті.
Нақ тырақ айтсақ: т.ғ.д., профес- сор Т.Төлебаев, т.ғ.к., профессор Қ.Құнапина, Дүниежүзі тарихы, тарихнама және деректану ка фе- драсының меңгерушісі, т.ғ.к., профессор Р.Мырзабекова, осы кафедра меңгерушісінің орын ба- сары, т.ғ.к., доцент Н.Алпысбаева, т.ғ.к., доцент Е.Қартабаева, т.ғ.к., доцент Ф.Миманбаева, аға оқы- тушы Е.Оразаев қатысып, тарих факультетінде дайындалатын ма- ман дықтар, олардың ерек ше лік-
Жұмыс берушімен іскерлік байланыс
те рі туралы баяндады. Мектеп ди ректоры, тәжірибелі басшы, та рих ғылымының кандидаты, ға- л ым-ұстаз Жеңісгүл Сатаева бас- таған мұғалімдер мен оқушылар ма мандықтар туралы сұрақтар қойып, өз ойларымен бөлісті.
Бұдан соң тарих факультетінің деканы Досбол Сүлейменұлы мен
мектеп директоры Жеңісгүл Са- таева факультет пен мектептің, бі лім ордасы мен жұмыс беру ші- нің арасындағы іскерлік бай ла- нысты орнату, магис транттар дың мамандық негізіндегі іс-тә жі- рибесін және оның ғылыми маз- мұ нын жетілдіре түсу мақ са тында ар найы әдістемелік каби нет жа-
сал ғанын баяндады. Кең, жарық және жаңа жиһаздармен жаб- дық талған «Тарих факуль те тінің әдіс темелік кабинеті» сал та натты түр де ашылды. Кабинетте та рих пә нін оқып-үйренуге ар нал ған оқу лықтар мен оқу-әдіс те ме лік құ ралдары, тарихи көркем шы- ғармалар, әртүрлі көрнекі құ рал- дар ретімен, жүйелей орна лас- тырылған. Мұнда оқушы лар дың сабаққа дайындалуына, ал ма- гистранттардың әдістемелік ше- бер ліктерін арттыруына және өт- кізген сабақтарын ұстаз да ры мен бірлесе отырып талдап, же тіс тік- тері мен кемшіліктерін ай қын дау- ға барлық жағдай жасал ған.
Тарих факультетінің мектеп- те гі арнайы әдістемелік кабинеті елімізде алғашқылардың бірі бо- лып ашылып отырғанын да атап айтуымыз керек. Бұл магис трант- тардың сабақ берудегі ше бер лігін шыңдап, білікті ұстаз бо лып шы- ғуы на да үлкен мүм кіндік береді.
Тұрғанжан ӘБЕУҰЛЫ, тарих ғылымының докторы, профессор Джатин Сривастава АҚШ-тың Огайо университетінің
E.В.Скриппс атындағы журналистика мектебінің док- то ры және Халықаралық журналистика институтының директоры. Ұстаз Сривастава ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің өткен жылы шетел ғалымдарын республикалық бюджет есебінен тарту бағдарламасы бойынша Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың журна лис- тика факультетінде «Академиялық жазуда бұқаралық ком муникация теорияларын пайдалану» курсынан дәріс өткізді.
Ғалым педагогикалық магис- тра турада «Бұқаралық ком му ни- кацияның теориясы мен зерттеу әдістері» және бакалавриатта
«Гра фикалық дизайн», «Медиа- сауат тылық» курстарынан дәріс бе реді. Сонымен қатар С.Аман- жолов атындағы Шығыс Қа зақ- стан мемлекеттік университетінің журналистика мамандығы бо- йын ша білім алушы студенттеріне ар нап «Біздің қоғамдағы медиа:
ақпараттың халық қабылдауына әсері» тақырыбында онлайн дәріс оқыды. Орталық Азиядағы жур на- листика саласындағы бірінші MOOC платформасының ашылуы- на арналған халықаралық конфе- рен цияға қатысып, презентация жа сады.
– Әлемнің түкпір-түкпіріндегі және Орталық Азия ғалым да ры- мен де бірнеше жобада тығыз жұмыс істеп келемін. Менің ойым ша, бұл өңірдегі оқу орын- дары білім беру арқылы қоғамға қызмет етуде таңғаларлық жұмыстар атқаруда және олар көптеген батыстық жоғары оқу орындарына қарағанда озық үлгі көрсетуде. Орталық Азия халық- та рының мәдениеті мен тарихы батыс елдеріне қарағанда өз- геше. Сондықтан бұл өңірдің жо- ға ры оқу орындарының басым- дық тары мен бағыттары да көптеген батыс институттарынан біршама басқаша қалыптасқан.
Алайда өзара ерекшеліктерге қарамастан, оқуға деген ұмтылыс пен студенттерге көмектесуге де- ген құштарлық өңірлер мен мә- де ниеттерге бөлінбейді және бір- лесе жұмыс істеуге, бір-бірімізден үй ренуге көптеген мүмкіндіктер бар екені сөзсіз. Ең бастысы, студенттерге қамқорлық таныту маңызды деп есептеймін. ҚазҰУ ға лымдары мен студенттерімен
көп жылдар бойы жұмыс істеп келемін және оларды өзімнің ха- лық аралық тәжірибемде кез дес- тірген ең үздіктердің бірі деп біле- мін. Огайо университеті мен ҚазҰУ оқытушылары 2012 жыл- дан бері әртүрлі іс-шаралар өткі- зіп, тығыз қарым-қатынас жасау- да. Осы орайда, біз болашақта көп теген академиялық жобал ар- ды жүзеге асыратынымызға се- нім дімін, – деп сөзін бастады Ха лықаралық журналистика инс- ти тутының директоры.
Джатин Сриваставаның ғы- лыми қызығушылығы жаңа медиа ның қалыптасуы мен да- муын теориялық тұрғыда зерт теу- ге негізделген. Сондай-ақ Үн діс- танның ақпарат құралдары мен оның қоғамға ықпалына қатысты зерт теулер жүргізуде. Үндіс тан- дағы жаңа медиа мен денсаулық туралы ақпараттардың таралуына байланысты зерттеулері кітап та- раулары мен зерттеу мақалалары бо лып жарияланған. Доктор Сри- вас таваның еңбектері Computers in Human Behavior, Communica- tion Review, Journal of Health Communication, Communication Research, Human Communication Research және Telematics and Informatics сияқты танымал ха- лық аралық журналдарда жарық көр ген. Сонымен қатар Журна- лис тика және бұқаралық ком му- никация саласындағы білім беру қауымдастығы (AEJMC), Ұлттық коммуникация қауымдастығы (NCA) және Халықаралық ком му- ни кация қауымдастығы (ICA) ұйым дастырған әртүрлі халық- ара лық конференцияларда өз зерт теулерін жариялады.
– Соңғы екі онжылдықта жаңа медианың, әсіресе әлеу мет- тік медианың пайда болуы медиа ортаға айтарлықтай әсер еткені
мек тептері оқу бағдарлама ла- рын әзірлеу барысында осы жылдам өзгеретін медиа ортада студент тер мен нарық қажет- тілік теріне жауап беруге ты- рысу да. E.В.Скрип пс журналис- ти ка мектебінде біз оқу жос па рымызға интернет және әлеуметтік медиа дағдыларына сай өзгерістер енгізу бойынша жұмыс істеудеміз. Сонымен қатар цифрлық медиа экономикасы ұсынатын мансаптық мүмкін дік- тер дің алуан қырына дайындалуда студенттерімізге көбірек мүм- кіндік беру үшін бағдар ла ма ла- рымызды қайта құрылымдадық.
Біз оқу бағдарламаларына көпте- ген өзгерістер енгізіп жатқа ны- мызға қарамастан, журна лис ти- кадағы және стратегиялық ком муникациялық білім берудегі әлеуметтік жауапкершілік, этика- лық мінез-құлық және кәсіби адал дық сияқты негізгі құн ды- лықтарға ерекше назар ауда ра- мыз. Әрқашан студенттеріміздің осы құндылықтарды игеріп, баға- лай тынына сенімдіміз. Себебі бұл
торы болды. 2013 жылдан бері Жур налистика және бұқаралық коммуникацияға білім беру қа- уым дастығының (AEJMC) Халық- аралық коммуникация (Interna- tional Communication Division) бө лімінің белсенді қызметкері және осы уақытқа дейін ол ғы- лыми жетекші, орынбасары және бөлім меңгерушісі қызметтерін ат қарған. Сонымен қатар Оң- түстік Азия коммуникациялар қауым дастығының (SACA) бас- қару шы комитетінің мүшесі және Ха лықаралық коммуникацияны зерттеу журналының редак ция- лық кеңесінің және Огайо уни- вер ситеті факультеті сенатының мүшесі.
– Менің ойымша, академия- лық зерттеулер үшін әлеуетті арт- тырғысы келетін жоғары оқу орындарында екі нәрсеге назар аудару маңызды. Бірі – профес- сор лық-оқытушылар құрамы мен студенттерді зерттеу жұмыстарын жүргізуге үйрету, екіншісі – оқы- ту шылар мен студенттер ара- сында ғылыми-зерттеу қызметін
Студенттерге қамқорлық таныту маңызды
рас. Медиа ұйымдардың ақ па- ратты қалай жинайтыны және өң дейтіні, олардың табыс табу тә сілдері мен аудиторияның ме- диа мазмұнды қабылдауы және та ратуы бойынша өзгерістер бар.
Сондықтан медиа білім беруде осы өзгерістерді ескеру қажет деп есептеймін. Әлемдегі көпте- ген медиа және журналистика
заманауи медиа нарық үшін не- гізгі біліктілік талаптары болып есеп теледі, – деді доктор Сри- вастава.
Джатин Сривастава бірқатар халықаралық бастамаларға бел- сенді қатысып, көптеген онлайн және офлайн форматта ха лық- аралық конференциялардың ұйым дастырушысы және моде ра-
жеңілдететін және ынталан ды ра- тын ғылыми-зерттеу экожүйесін дамыту. Зерттеу экожүйесін да- мыту ұзақ мерзімді үдеріс, бірақ бұл ресурстарды тиімді инвес ти- ция лау. Ол кітапхана жүйелерін модернизациялауды, зерттеуге байланысты басқа ресурстарға (мы салы, зертханалар, зерттеу қол жазбаларын жазуға және өң-
деуге көмектесетін жазу орта- лық тары, конференцияларға ар- нал ған гранттар және т.б.) ин вес тициялауды және оқу орны- ның зерттеулерін көрсететін плат формаларға инвес тициялау- ды қамтуы мүмкін. Орталық Азия өңіріндегі жетекші университет- тер дің бірі ретінде ҚазҰУ-дың осы өңірде қызмет көрсетуге бағыт- тал ған ғылыми-зерттеу экожүйе- ле рін дамытуда жетекші ұйым болу мүмкіндігі зор. Мысалы, ҚазҰУ жоғары сапалы рецензия- ла натын академиялық журнал- дар ды әзірлеу және академиялық қауымдастықпен және басқа мүд делі тараптармен (мысалы, үкімет) Орталық Азия аймағында жүргізілген зерттеулерді өңірлік тілдерде және ағылшын тілінде бөлісуге болатын академиялық іс-шаралар ұйымдастыра алады.
Мен Қазақстанның алуантүрлі лі- гіне, оның табиғи сұлулығына таң ғалдым және өте қонақжай хал қына тәнті болдым. Маған Қа- зақ стан өте ұнады және осы ал- ғашқы сапарым ешқашан ұмы- тыл мастай тамаша әсер қал дырды. Сондықтан мені әсем Алматыға шақырып, қонақ еткені үшін ҚазҰУ басшылығы мен жур- налистика факультетіне ерекше ал ғысымды білдіремін. Маған журналистика факультетінің оқы- ту шыларымен және студент те- рімен жұмыс істеу өте ұнады және болашақта да бірге жұмыс істеуге көптеген мүмкіндіктер бо- латынына сенімдімін, – деп сөзін қорытындылады Джатин Сривас- та ва.
Қарлыға МЫСАЕВА, фил.ғ.к., қауымдастырылған
профессор, журналистика факультеті
деканының орынбасары
WWW.KAZNU.KZ
Q
AZAQ UNIVERSITETI №6 (1874), 20 АҚПАН 2023 ЖЫЛ АПТАЛЫҚ 1948 ЖЫЛДЫҢ 20 СӘУIРIНЕН ШЫҒА БАСТАДЫ5
Әлем ойшылдарын қазақ тілінде сөйлеткен ғалым
Заманауи бейіндік мектеп
Кітапханаға тарту
Біз бүгін арамызда жүрген талантты, кемеңгер фило- соф-мәдениеттанушы, Қазақстан Республикасының Әлеу меттік ғылымдар академиясының академигі, жо- ғары оқу орындарының үздік оқытушысы, Қазақ стан- дық философиялық конгрестің вице-президенті, фило- со фия ғылымының докторы, профессор Тұрсын Ха физ ұлы жөнінде ой қозғамақпыз. Кемел жасқа келген ағамыздың ғылым мен білім саласына қосқан үлесі өте қомақты, уақыт өте келе бейне бір екінші рухани демі ашылғандай.
Тарихы 2011 жылдан бастау алатын білім бе руді дамытуды көз дей тін Қазақ ұлттық уни вер ситетінің тәжі ри- бесі мен білім беру жүйе сі нің негізінде құрылған бейіндік мектептің қа лыптас қа- ны на биыл 12 жыл толды.
Әл-Фараби атындағы кітапханада «Кі тап- ха наға кітап сыйла» акциясы өтті. Эко номика және бизнес жоғары мектебі Эко но мика кафедрасының профес сорлық-оқытушылар құрамы бұл игі шараға үлкен қуанышпен қатысты.
Айта кетер болсақ, Тұрсын Ха- физ ұлы бүгінге дейінгі шығар ма- шылық ғұмырында 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 80-нен астам жеке және ұжым- дық монографиялардың, көпте- ген оқулықтар мен оқу құрал да- рының, энциклопедиялардың, сөздіктердің, жалпы саны 600- ден асатын жарияланымдардың авторы атаныпты. Ғалымның философия және этика тарихы бо йынша еңбектері АҚШ, Гер ма- ния, Ауғанстан, Иран, Әзірбайжан және Түркияда жарық көрген.
Про фессордың ғылыми жетек ші- лігімен 40-тан астам ғылым кан- ди даты мен алты ғылым докторы, бес философия докторы (PhD) дайындалғанын баса айту керек.
Тұрсын Ғафизұлы ғылымның қазақ тілінде сөйлеуіне мән беріп, қазақтілді интеллектуалды ұлт қалыптастыру мақсатында ұлттық философиялық категория- лар жүйесін құрылымдауды не- гізге ала отырып, әлемдік ойшыл- дар дың шығармаларын қазақ тіліне аудару ісінде орасан зор еңбек етті. Ол 2006-08 жылдары
мемлекеттік «Мәдени мұра» бағ- дарламасын жүзеге асыруға бел- сенді атсалыса отырып, «Әлемдік фи лософиялық мұра» және «Қа- зақ халқының философиялық мұ- расы» секцияларының мүшесі, ғылыми мақалалардың авторы және алты томдықтың құрас ты ру- шысы болды. Академик, филос.
ғ.д., профессор Ә.Нысанбаевтың бастамасымен әл-Фарабидің фи- ло софиялық мұрасы бойынша қазақ тіліне аударма жасап, оның еңбектерін қазақ қоғамына кеңі- нен таныстырды. Жаһандану жағ- дайында алдымызда тұрған міндеттердің бірі – халқымыздың ежелгі тарихи, мәдени және руха- ни әлемінің терең тамырларын анық тап, оларды түбегейлі зерт- теп, философиялық тұрғыдан біртұтас жүйеленген ұлттық мұ ра- мызды жаңғыртып жасап шы ға- руда да сүбелі үлес қосты.
Тұрсекеңнің ойы бойынша, қазақ халқының әлемдік өрке- ниет ке өзіндік болмысымен енуі- не мүмкіндік беретін, ілгері да- муымызға тұғыр болатын ұлттық санамыздың ұстанымды ерек ше-
ліктерін саралау өте маңызды және бұл ғасырлар тұңғиығымен та мырласып жатқан ұстын-құн- ды лықтар, яғни біздің ұлттық тұтас тануымыз үшін табан тірейтін тұғырларымыз ұлттық ру- ха ниятымызды жаңа өрке ниеттік көзқараспен, терең біліктілікпен жан-жақты талдау қажет. Осы бағытта қызмет еткен ғалым-ұс- таз басқа да отандық ғалым дар- мен бірлесе отырып «Қазақ хал- қының философиялық мұрасы»,
«Әлемдік философиялық мұра»,
«Қазақтың тарих философиясы»,
«Қазақтың этикасы мен эсте ти- касы», «Қазақ ағартушыларының фило софиясы» атты іргелі рухани дүниелерді жарыққа шығарды.
Студент, магистрант және док- торант жастарды білім мен ғы- лымға сусындату мақсатында
оқу-әдістемелік салаға да ай- рықша бет бұрып, «Құқық фило- со фиясы», «Қазақ философиясы»,
«Ғылым философиясы мен та- рихы», «Заңгер этикасы», «Ticaret Ahlaki», «Қазақ философиясы мен мәдениеті» т.б. философия және мәдениеттану ғылымдары бойын- ша қазақ және түрік тілдерінде бір неше еңбектерін жарыққа шығарды.
Тұрсын Ғафизұлы еліміз тәуел- сіздік алған тұстан бастап, қазақ мәдениеттану мектебінің негізін қалаушы ретінде бұл салаға ерек- ше назар аударып, оның әлемдік деңгейге көтерілуіне мұрындық болды және елімізде мәдени антропология ілімін өркендетуге жол ашты. Ғалым ретінде ұлттық дүниетанымды, мәдениетті, фи ло- софияны зерделеу бары сын да
оның ұлттық бояуы мен өзіндік ділі мен кодын таза қалпында сақтауды ұсынып, еуроцентристік көзқарастардан арылудың да жолын көрсете алды. Сол ұлттың ті лін жетік білмей, оның мәде ние- ті мен дүниетанымын зерттеу ші- лерді де сынға алып, жалпы, батыстық таным парадигмасы бойынша қасаң стандарттарға бағдарланбайтын, қазақи еркін ойлы даналық философиясының сырын ашу қажеттігін де көрсетіп келеді. Мәселен, «Абай – мар ги- нал», «Асанқайғы – алғашқы уто- пист», «Ғұмар Қараш – экзистен- циа лист», «Ш.Уәлиханов – атеист»
деген сияқты терең, басқаша та- ным жазықтығында толға ны- латын ұлттық философияны ба- тыс тандыруға болмайтынын үне мі ескертіп келеді.
Тұрсын Ғафизұлы тек ғылыми кеңістікте ғана емес, тұрмыстық- отбасылық өмірде де сүйікті жары Майра Исатайқызымен бір- ге бақытты ғұмыр кешіп келеді.
Қыздары Жанар мен Алина өмір- ден өз бақыттарын тауып, тұрмыс құрып, ағамыз бен жеңгемізге алтындай немерелер сыйлап отыр. Әрдайым тыңғылықты, тын- дырымды қалпында жүруінен жаңылмайтын ағамыздың әрбір жетістігі жастарға үлгі.
Лесхан АСҚАР, Берік АТАШ, Философия кафедрасының
ұстаздары
Бейіндік мектептің негізгі миссия- сы – бәсекеге қабілетті білімге, креа- тив ті ойлауға ғана емес, сонымен қа тар жоғары азаматтық және адам- гер шілік принциптерге, патриотизм мен әлеуметтік жауапкершілік сезі- мі не, белсенді қоғамдық ұстанымы бар, зерттеуге және шығар ма шы лық- қа әлеуетті, жоғары мәдениеті мен руханиятына ие болатын елімізді да- мыған мемлекеттер қатарына қо суға өз үлестерін қоса алатын тұл ға ларды даярлау. Қазір мұнда өте тә жірибелі және жоғары білікті мұ ға лімдер, ҚазҰУ оқытушы-про фес сор лар құра- мы сабақ береді. Сондай-ақ мектепті құру кезінде оның да муы на Роза Ба- зарғабызқызы, Шынтай Ма дияро ва, Роза Хан, Мәдина Шай хы нова, Гүл- нара Атамбаева, Сәуле Тұр сынбаева, Алтын Әсембаева, Шара Сабырқызы, Нұрлыбек Қуан баев, Роза Жазық- баева, Жарыл қа сын Еркінұлы, Света Сембайқызы, Дарья Есболқызы, Бо- тагөз Ниязқызы және т.б. мұғалім- дер дің қосқан үле сін қарапайым сөз- бен жеткізу мүмкін емес. Мұғалімдер мен мектеп оқу шы ларының ынтымақ- тас тығы мен шы ғар машылығының нәтижесінде білім алушылар аудан- дық, қалалық және республикалық олим пиадалар мен ғылыми жоба лар- ға қатысып, қаты су шылар жүлделі орындарға ие болып, аудандық және
қалалық олим пиа далар мен халық- ара лық ғылыми конкурстарда серти- фи каттар алуда. Қазіргі таңда мекте- бі мізде ҚазҰУ-дың магистратура, бакалавриат дең гейін де білім алған түлектер бейіндік мектеп оқушы ла- рын білім нәрімен сусындатып отыр.
2022/23 оқу жылының сәтті бас- талуына мектебіміздің мынадай же- тістіктері дәлел бола алады: «Ал маты дарыны» дарынды балалар мен та- лантты жастарды анықтау және қол- дау жөніндегі орталығы іс-шаралар жос парына сәйкес, жалпы білім бе- ретін пәндер бойынша 9-11 сынып оқу шы ларына арналған рес пуб ли- калық олимпиаданың мектепішілік кезеңіне жалпы 133 оқушы қатысты.
Жалпы қатысушылардың ішінен 94 оқушы жүлделі орындарға ие болып, 33 оқушы аудандық олимпиадаға қа- тысуға мүмкіндік алды. 10-сынып оқушысы Еркебұлан Асаев Жансая Әбдімәлік академиясында қалалық шахмат турнирінен жүлделі 3-орын,
«Дарын» ғылыми-практикалық орта- лы ғы ұйымдастыратын жалпы білім бере тін п
