ไข้เลือดออก
ที่ปรึกษา อาจารย์ วิไล ตั้งปนิธานดี
ผู ้เรียบเรียง น.ส. รุ่งฤดี กองสุข และ นาง ภัทราพร พูล สวัสดิ์
งานการพยาบาลป้องกันโรคและส่งเสริมสุขภาพ ภาควิชาพยาบาลศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาล รามาธิบดี
ไข ้เลือดออกเป็นปัญหาด ้านสาธารณสุข และการแพทย์ของประเทศไทยในปัจจุบัน เพราะ แต่ละปีมีผู ้ป่วยจากทุกภาคเป็นจำานวนมาก ส่วน ใหญ่เป็นเด็กที่มีอายุตำ่ากว่า 15 ปี และโรคนี้มัก ระบาดมากในฤดูฝน
สาเหตุ
เกิดจากเชื้อไวรัสชนิดหนึ่ง ซึ่งมียุงลายเป็นพาหะล ักษณะของยุงลาย
ยุงลายที่เป็นพาหะของไข ้เลือดออก คือ ยุงลายตัวเมีย ออกหากินในเวลากลางวัน ยุงลาย มีสีดำาสลับขาวทั้งส่วนหัว ตัวและขา ชอบวางไข ในนำ้านิ่ง พบบ่อยตามภาชนะ ที่มีนำ้าขัง เช่น โอ่ง แจกันดอกไม ้ จานรองขาตู ้กับข ้าว ยาง รถยนต์เก่า และเศษวัสดุอื่น ๆ
การแพร่กระจายของโรค
เมื่อยุงลายไปกัดคนที่มีเชื้อไวรัสไข ้เลือด ออกอยู่ในกระแสเลือด เชื้อไวรัสจะเข ้าสู่กระเพาะยุง และเพิ่มจำานวนมากขึ้น แล ้วไปรวมตัวกันอยู่ที่ต่อม นำ้าลายพร ้อมจะเข ้าสู่คนที่ถูกกัดต่อไป เมื่อเชื้อเข ้าสู่
คนจะใช ้ระยะเวลาฟักตัวประมาณ 5-8 วัน ก็จะ ทำาให ้เกิดอาการของโรคขึ้น
การป้องก ันตนเองไม่ให้ถูกยุง ลายก ัด
ทำาได ้โดย1. นอนในมุ ้งหรือห ้องที่มุ ้งลวด
2. จุดยากันยุงหรือใช ้ยาทาหรือยาฉีดกัน ยุง และควรใช ้อย่างระมัดระวัง
3. ไม่ควรอยู่ในบริเวณที่อับลมหรือเป็น มุมมืด มีแสงสว่างน ้อย
4. หมั่นอาบนำ้าชำาระร่างกายให ้สะอาด เพราะ เหงื่อจะดึงดูดให ้ยุงกัดมากขึ้น
วิธีควบคุมแหล่งเพาะพ ันธุ์ยุงลาย
ทำาได ้ ดังนี้1. กำาจัด - ทำาลาย - ฝัง - เผา เศษภาชนะที่ไม่
ใช ้ภายในบ ้านและบริเวณรอบ บ ้านไม่ให ้มีนำ้าขัง
2 2. ควรปิดฝาโอ่งนำ้าดื่ม นำ้าใช ้ ให ้สนิท 3. ใส่ผงซักฟอกหรือนำ้าส ้มสายชูหรือเกลือแกง หรือขี้เถ ้า ในจานรองขาตู ้
หรือเทนำ้าเดือดลงในจานรองขาตู ้ทุก สัปดาห์
4. ใส่ปลาในอ่างบัว ถังเก็บนำ้าในห ้องนำ้า เพื่อกิน ลูกนำ้า เช่น ปลาหางนกยูง
5. ขัดล ้างภาชนะเก็บนำ้า เพื่อขจัดยุงลาย
6.เปลี่ยนนำ้าในแจกันดอกไม ้ทุก 7 วัน เพื่อทำาลาย ไข่ยุงลาย
7.ทำาความสะอาดรางระบายนำ้าฝนให ้สะอาด 8.ปรับปรุงสภาพแวดล ้อมรอบบ ้าน ชุมชน ให ้
สะอาด
อาการของโรคไข้เลือดออก
แบ่ง เป็น 3 ระยะได ้แก่
ระยะที่ 1
ระยะไข้สูง ลักษณะไข ้สูง ลอย 2-7 วัน รับประทานยาลดไข ้ไข ้มักจะไม่ลด หน ้าแดง ตาแดง ซึม มักมี
อาการเบื่ออาหาร และอาเจียนร่วม
ด ้วย บางรายอาจปวดท ้องบริเวณใต ้ลิ้นปี่
หรือชายโครงขวา ส่วนมากมักไม่มี
อาการคัดจมูก นำ้ามูกไหลหรือไอมาก ประมาณวันที่ 3 อาจมีจุดแดงเล็ก ๆ ขึ้นตามหน ้า แขนขา ซอกรักแร ้ ในช่องปาก อาจคลำาพบตับโต กดเจ็บ บางรายอาจมีอาการ รุนแรงและปรากฏ
อาการระยะที่ 2
3
ระยะที่ 2
ระยะช็อกและมีเลือดออก มักเกิด ช่วงวันที่ 3-7 ของโรค อาการไข ้จะเริ่มลดลงแต่ผู ้ ป่วยมักมีอาการทรุดหนัก มีภาวะช็อก เช่น ซึม ตัว เย็น เหงื่อออก ชีพจรเบาเร็ว ความดันโลหิตตำ่า นอกจากนี้อาจมีเลือดออก เช่น เลือดออกตาม ผิวหนัง เลือดกำาเดาไหล อาเจียนและถ่ายอุจจาระ เป็นเลือดสดๆ ระยะนี้ใช ้เวลา 24 – 72 ชม. ถ ้าไม่ได ้รับการรักษาที่ทันท่วงที อาจอันตรายถึงชีวิตได ้
ระยะที่ 3
ระยะฟื้นต ัว ในรายที่รับการรักษาถูก ต ้องและทันท่วงที ภาวะช็อกไม่รุนแรงอาการต่างๆจะ ดีขึ้น และอาการที่แสดงว่าผู ้ป่วยดีขึ้น คือ จะเริ่ม รับประทานอาหารได ้ ลุกนั่งได ้
การร ักษา
1.ถ ้าอาการไม่รุนแรง มีเพียงไข ้สูง ปวดศรีษะ เบื่ออาหาร ยังไม่มีอาการเลือดออกหรือภาวะ ช็อกควรปฏิบัติดังนี้
- ให ้ผู ้ป่วยพักผ่อนมากๆ
- หากมีไข ้สูง ควรใช ้ผ ้าชุบนำ้าเช็ดตัวบ่อยๆ และให ้ยาลดไข ้- พาราเซตมอล ห้าม ให ้แอสไพรินโดยเด็ดขาด
- ถ ้าเป็นผู ้ป่วยเด็กและเคยชัก ควรให ้รับ ประทานยากันชักไว ้ก่อน
- ให ้รับประทานอาหารอ่อนๆเช่น ข ้าวต ้ม โจ๊ก และดื่มนำ้ามากๆ
- เฝ้าสังเกตอาการผู ้ป่วยอย่างใกล ้ชิด
2.ถ ้าผู ้ป่วยอาเจียนมาก มีภาวะช็อกหรือเลือด ออกควรรีบส่งโรงพยาบาล
อ้างอิง
กรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข.
(2544).แนวทางการวินิจฉัยและรักษา โรคไข ้เลือดออกเด งกี.กระทรวงสาธารณสุข กรมควบคุมโรคติดต่อ.
สีวิกา แสงธาราทิพย์ ศิริชัย พรรณธนะ.
(2543).โรคไข ้เลือดออก.(พิมพ์ครั้งที่ 2).
พิมพ์ที่บริษัทเรดิเอชั่น จำากัด:สำานักงานควบคุมโรคไข ้เลือดออก
กรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวง สาธารณสุข
สุจิตรา นิมมานนิตย์.(2542).โรคไข ้เลือดออก.
(พิมพ์ครั้งที่ 2).กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมชน
สหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย
