HACH TOAN KINH TE TRONG MO HINH
CONG TY TRACH NHIEM HlTU HAN MOT THANH VIEN (CONG TY ME - CONG TY CON H £ VAN TAI)
TS. TRAN NGOC MINH
Hpc vien Cdng ngh$ Buu chinh Vien thdng
Tom tilt: Theo quy it dinh cua Thii tuang Chinh phii so: 973/QD-TTg ngay 25 thdng 06 ndm 2010, chuyen Cong ty me - Duong sdt Viet nam thdnh cong ty trach nhiem hOu han mpt thdnh vien do Nha nuac Idm chii sa hOu hoat dpng theo lugt doanh nghiep. Du&ng sdt Viet nam noi chung vd van tdi du&ng sdt noi rieng cdn co su thay doi vi mo hinh to chuc san xudt vd mo hinh hgch todn phii hgp v&i mo hinh Cong ty me - cong ty con.
Trong bdi bdo ndy, tdc gid muon dua ra mpt so khuyen nghi doi vai Duong sdt Viet nam vi mo hinh hgch todn giiia Cong ty me vai Cong ty con (cdc dem vi thdnh vien trong he van tdi), ben canh do tdc gid cung dua ra mpt di xudt vi to chuc Trung tdm diiu hdnh giao thong van tdi duong sdt true thupc Cong ty me.
Summary: According to the decision of the Prime Minister number: 973/QD-TTg issued on 25th of June, 2010, changing the parent company - Vietnam Railway Corporation into a state-owned limited liability company with individual owner, operating under the business law. Vietnam Railway in general and Railway Transportation in particular need a change in manufacturing organization model and accounting model in order to make it appropriate with the model of parent - subsidiary company.
In this article, the author would like to give out some advices towards Vietnam Railway Corporation about the accounting model between parent company and subsidiary company (unit members in transport system). Moreover, the author also made a proposal on the establishment of a Railway Transportation Operating Center under the administration from parent company.
I. DAT VAN DE
Theo nghj djnh cua Thu tuong chinh phii s6: 973/QD-TTg ngay 25 thang 6 nam 2010 ve viec chuyen c6ng ty me - Duong sit Viet nam thanh c6ng ty trach nhiem biiu ban mpt thanh vien do Nha nuac lam chu so hiru. De thuc hien Nghj djnh nay eiia chinh phu doi hoi nganh duong sat can co nhiing thay doi ve mat t6 chiic san xuat va mo hinh bach toan
nham dap ung yeu cau doi hoi cua xa hoi va dam bao phat trien ben viing trong tuong lai.
Trong bai bao nay tac gia mu6n de cap den mpt so van de ve t6 chuc va hach toan ciia khoi van tai phii hgp voi m6 hinh c6ng ty me - c6ng ty con th6ng qua viec danh gia nhirng uu nhugc dilm cua m6 binh bach toan ciia T6ng c6ng ty duong sit Viet Nam (Khoi van tai) truoc day, tir do de xuat mo binh bach toan phu hgp voi boat dpng san xuit kinh doanh
theo cong t^ me - con II. NOI DUNG
Bat cii mpt doanh nghiep nao khi thay doi m6 hinh to chirc va quan ly deu din din phai CO mpt m6 hinh bach toan tuong ling voi m6 hinh t6 chirc va quan ly d6; Nganh Van tai Duong sat ciing nhu vay.
Truoc day nam 2003 theo Quylt djnh s6:
34/2003/QD-TTg ngay 04/03/2003 cua Thu tuong chinh phii nganh Duong sit dugc to chiirc va hoat dgng theo m6 hinh T6ng cong ty, cac don vj cip duoi la cae Cong ty van tai.
Tuong irng voi m6 hinh to chiic do nganh Duong sit da hinh thanh mpt mo hinh bach toan kinh te npi bp trong nganh Duong sit. Dl xay dung m6 hinh bach toan kinh tl npi bp, truoc hit nganh Duong sit phai xay dung dugc m6i quan he va chiirc nang nhiem vu ciia cac don vj trong nganh khi tham gia vao qua trinh san xuat de cimg lam ra mpt san phim van tai chung cua nganh. D6ng thoi phai xac djnh dugc miic dp tham gia dong gop cua m6i don vj vao timg loai san phim bp phan, ma nganh van gpi la san phim c6ng doan. Doi vai m6i loai san pham c6ng doan nay kh6ng chi xac djnh so lugng san phim lam ra ciia m6i Cong ty, ma con phai xac djnh chi phi phai bo ra de lam san pham do. Tir do xac djnh doanh thu rieng, chi phi rieng cho moi C6ng ty van tai. Tong doanh thu rieng va chi phi rieng ciia moi C6ng ty Van tai dugc bach toan vao trong t6ng chi phi de tao ra san pham va doanh thu cua T6ng c6ng ty Duong sit Viet nam. Vi T6ng c6ng ty moi la don vj co tu each phap nhan, bach toan kinh te dpc lap truoc Nha nuoc va Phap luat. Con cac C6rig ty van tai chi la don vj hach toan kinh te npi bp trong nganh Duong sit. Trong qua trinh thuc hien tir nam 2003 din nay T6ng c6ng ty da tiln hanh
phan cip quan ly va dieu hanh san xuit nhieu hon, tao sir chu dpng hon cho cac Cong ty van tai, con m6 binh bach toan kinh tl cac Cong ty van tai vin chi la bach toan npi bp trong nganh Duong sit.
Thuc hien Quylt djnh ciia Thu tuang chinh phu s6: 973/QD-TTg ngay 25 thang 06 nam 2010 chuyin C6ng ty me T6ng cong ty Duong sit Viet nam sang boat dpng theo mo hinh C6ng ty trach nhiem hiru han mpt thanh vien do Nha nuoc lam chu so huu gpi tit la Duong sit Viet Nam. Cac C6ng ty van tai hanh khach Ha Npi, C6ng ty van tai hanh khach Sai Gon, C6ng ty van tai hang hoa Duong sit cung chuyin thanh Cong ty trach nhiem hiru ban mpt thanh vien dam nhan cong tac van tai hang boa hoac hanh khach la chu yeu. Cac cong ty nay vl mat t6 chiic la Cong ty con trong Cong ty me, nhung dung 6 goc dp hach toan kinh te no phai thuc hien diing cac quy djnh trong Luat Doanh nghiep la bach toan kinh te dpc lap.
Theo m6 hinh t6 chiic moi cua Duong sit Viet nam, thi C6ng ty siic keo va Trung tam dieu hanh giao th6ng van tai duong sit se nim trong Cong ty me va tien hanh hach toan kinh te phu thupc trong Duong sit Viet nam thong qua viec cung cap cac san phim cho cac Cong ty con la Cong ty van tai. Cac Cong ty van tai se thanh toan cho Duong sat Viet nam (Cong ty m?) theo so lugng va chat lugng cac san pham ve siic keo va dieu hanh giao thong van tai bang cac hgp d6ng kinh te giiia Duong sat Viet nam va cac C6ng ty van tai.
Theo m6 hinh t6 chiic hien tai ciia cac C6ng ty van tai thi hai C6ng ty khach ngoai viec quan ly cac xi nghiep van dung va sira chira toa xe nhu C6ng ty hang, con quan ly cac ga loai 1 va xi nghiep van tai. De thuc bien nhiem vu ban hang theo quylt djnh ciia
Tap chi KHOA HOC GIAO THONG VAN T A I SO 33 - 03/2011
61
Duong sit Viet nam so: 1373/QD-DS ngay 05 thang 11 nam 2010, Cong ty bang dugc thanh l^p cac chi nhanh va tram VTHH dat tai mpt so ga CO khoi lupng Ion ve c6ng tac van chuyin hang boa. Va quylt djnh s6: 1374/QD- DS ngay 05 thang 11 nam 2010 cua Duong sat Viet nam chuyin cac So giao tiep duong sat tai Lao Cat va Dong Dang true thupc Cong ty khach ve Cong ty hang.
M6i quan he va chiic nang nhiem vu ciia cac don vj trong nganh khi tham gia vao qua trinh san xuat de ciing lam ra mpt san pham van tai theo m6 hinh Cong ty trach nhiem huu han mpt thanh vien dugc the hien trong dieu le va quy che boat dpng cua Duong sat Viet Nam, CO the tom tit nhu sau:
Duong sat Viet Nam (Cong ty me) co trach nhiem cung cap siic keo phu hgp theo cac mac tau khach, hang chay tren cac tuyen duong sat va dau may d6n tai cac ga co tac nghiep d6n. Dieu khien chay tau khach, hang tren cac tuyen duong theo diing hanh trinh bieu d6 chay tau ma cae C6ng ty van tai thue.
Doi voi cac C6ng ty con, hai C6ng ty khach ngoai viec t6 chiic viec ban bang phuc vu hanh khach tren tau, duoi ga, don tien, giai lap cac doan tau khach theo chiic nang nhiem vu ciia minh, con co trach nhiem don tien, d6n djch giai the lap tau va dua lay xe vao cac dja diem xep d6 cho C6ng ty hang, ke ca viec ban hang cho C6ng ty hang 6 nhirng ga kh6ng co chi nhanh va tram VTHH. Hai Cong ty khach cung lam cho nhau nhiem vu phuc vu cac doan tau khach tir ban ve, don tien tau tai cac ga ke ca d6n djch giai the lap tau (neu co) ma cac doan tau khach nay chay vao dja phan cua nhau.
Theo dieu 11, muc 5m du thao cho phe duyet Dieu le T6 chiic va Hoat dpng ciia Cong
ty me Duong sit Viet Nam co nhiem vu thu, quan ly, su dung phi thue su dung ket cau ha ting duang sat qu6c gia theo quy djnh cua Nha nuoc.
Viec thuc hien mo hinh bach toan d6i voi mo binh T6ng cong ty va cac Cong ty van tai tir nam 2005 den nay ta nit ra mpt so nhan xet sau:
Cae san pham c6ng doan sir dung de thanh toan phan lam hp nhau giira cac Cong ty van tai kha day du, chi tiet va phan anh dung chi phi b6 ra cua m6i bp phan de lam ra san pham do. Neu trong qua trinh thuc hien tir viec xay dung ke hoach den th6ng ke kiem dem, xay dung don gia thanh toan cac san pham cong doan nay dugc day dii, diing va chinh xac, tbi trong bach toan kinh te giira cac C6ng ty van tai la hgp ly, song phang va chap nhan dugc.
D6i voi khau lap ke hoach nhieu san pham c6ng doan cac Cong ty chua tinh toan xac djnh dugc day dii, chinh xac, ke ca xac djnh chi phi cho timg khoan muc chi ciing chua diing. Vi vay s6 lugng cac san pham c6ng doan chi mang tinh chit uoc lupng, tir do khong the xac djnh chinh xac dugc don gia san pham c6ng doan de thanh toan voi nhau.
- D6i voi khau kiem den san pham c6ng doan phan lam hp nhau kh6ng kjp thai, kho th6ng nhat khi co ket qua kiem dem kh6ng khop nhau.
T6ng c6ng ty chua tap hgp kjp thai dugc s6 lugng san pham cong doan va chi phi san xuat cua cac C6ng ty ca phan lam cho minh va phan lam bg nhau nen khi tinh toan va ban hanh don gia de cac Cong ty diing trong thanh toan chi la tuong d6i, hoac diing lai don gia cua nam truoc cho nam ke hoach la kh6ng hpp ly.
Them vao do cu6i nam viec dilu chinh M hoach thuang tiln hanh cham, thoi gian kl hoach con lai kh6ng du dl cac C6ng ty dilu chinh nhat la truang hgp phai giam chi phi.
Tir cac van dk tren da din din c6ng tac hach toan kinh tl npi bp 6 cac C6ng ty van tai khong thuc hien dugc diing voi y nghTa ciia hach toan. T6ng c6ng ty khi duyet quylt toan nhilu khi phai chap nhan thuc tl chi phi cua cac Cong ty da chi. Chua kl den dk dam bao nganh Duong sit Viet Nam kh6ng 16 eon phai treo gac chi cua cac C6ng ty den nam sau.
Tren co so m6 hinh t6 chirc moi, m6i quan he va chiic nang nhiem vu cua Cong ty me va cac don vj thanh vien la Cong ty con trong Duong sit Viet Nam, dong thoi rut kinh nghiem cong tac hach toan trong thai gian qua; toi manh dan de xuat m6 hinh hach toan kinh te theo Luat doanh nghiep d6i voi Cong ty trach nhiem huu ban mpt thanh vien me con ciia nganh Van tai Duong sit nhu sau:
Ve cac san pham de dua vao hgp d6ng kinh te giua C6ng ty me cung cap cac san pham cho C6ng ty con g6m:
+ D6i vol san pham dieu hanh giao thong van tai: chpn S6 doan tau (i) thue hanh trinh;
(i) = dugc xac djnh rieng cho timg mac tau khach nhanh thuong, tau hang chay suot, khu doan, cit moc tren timg tuyen duong, khu doan. Hoac s6 doan tau.km (i) thue hanh trinh;
(i) = dugc xac djnh rieng theo loai chay tau khach nhanh thuong, tau hang chay su6t, khu doan, cat moc.
+ Doi vol san pham cung cap'sire keo:
chpn Ngay may keo tau (i); (i) = dugc xac djnh rieng theo loai may keo tau khach, hang, don. Bk phan anh chinh xac phin tieu hao nhien lieu co the diing them chi tieu thanh toan Tin.km tong trpng (i); (i) = dugc xac
djnh rieng theo loai may keo tau khach, hang, d6n.
Ve cac san phim dl dua vao hgp dong kinh te giiia cac C6ng ty con gom:
+ D6i voi san pham don gui tau: chpn S6 doan tau don giri. Dimg trong hgp dong kinh te giira Cong ty bang va hai Cong ty khach, cung nhu hai C6ng ty khach voi nhau d6i voi cac doan tau khach chay sang dja phan cua nhau.
+ D6i voi san pham lam cac thu tuc hang boa van chuyen: chpn Tin hang boa xIp do 6 ga. Dimg trong hgp d6ng kinh tl giira Cong ty hang voi hai C6ng ty khach doi voi cac ga C6ng ty hang khong co chi nhanh va tram VTHH.
+ Doi voi san phim giai thi lap tau: chpn S6 doan tau giai lap. Dimg trong hgp d6ng kinh te giiia C6ng ty hang voi hai C6ng ty khach.
+ D6i voi san pham phuc vu hanh khach di tau: chpn Hanh khach len tau tinh d6i.
Diing trong hgp d6ng kinh te giira hai Cong ty khach voi nhau.
+ Doi voi san pham kiem tra ky thuat va cap nuoc len toa xe khach: chpn So doan tau khach qua tram phai kiem tra ky thuat hoac cip nuoc. Diing trong hgp d6ng kinh tl giira hai C6ng ty khach voi Cong ty hang khi doan tau khach qua tram phai lam tac nghiep.
Tir kl hoach chi phi san xuat van tai (theo he th6ng 56 khoan muc chi) cua cac C6ng ty dugc quy nap chi phi vao cac san phim tuong ling dugc lira chpn. Tren co so chi phi quy nap nay, ta xac djnh don gia cho timg san pham tuong ung.
Ngoai cac san pham diing trong hgp dong kinh tl dl khuyin khich cac C6ng ty hoan
Tap chi KHOA HOC GIAO THONG VAN TAI SO 33 - 03/2011
63
thanh t6t din den tiet kiem chi phi va gop phan tang them san pham cho Cong ty ban thi ta CO the dung them cac chi tieu chat lugng de thuang hoac tang them % don gia trong hgp d6ng kinh te.
Do dac diem dja ly va mat dp chay tau giira cac tuyIn rat khac nhau, din den cac Cong ty gap kho khan, thuan lgi ve 16 lai trong bach toan san xuat kinh doanh cung rat khac nhau. Vi tbfeo Luat Doanh nghiep cac Cong ty tien hanh bach toan dpc lap theo quy djnh d6i voi Cong ty trach nhiem hiru ban. De tao dieu kien binh dang giira cac C6ng ty trong bach toan, C6ng ty me (Duong sat Viet Nam) CO the dieu tiet ngay tir dau bang co che, thong qua ty le % khac nhau phan thu le phi sir dung ket cau co so ba ting d6i voi moi loai tau chay tren timg tuyen duong. Nhung C6ng ty me van phai dam bao thu du 8% t6ng doanh thu cua cac C6ng ty con cpng lai theo quy djnh ciia Nha nuoc ve su dung ket cau co so ha tang.
Ngoai van dl hach toan da dl xuit tren, toi thay van con nhirng bat cap ve mat t6 chirc san xuat. Dan den nhiing vuong mac, philn ha trong trien khai nhiem vu san xuat giua cac C6ng ty, dac biet la trong doi chieu thong ke, kiem dem va th6ng nhat don gia tai hgp d6ng kinh te. Toi khuyen cao de nghj thanh lap C6ng ty dieu hanh giao thong van tai true thupc Cong ty me. Cong ty dieu hanh giao th6ng van tai nay bao g6m Trung tam dilu hanh hien nay, cac Ga loai 1 va cac Xi nghiep van tai. Ba bp phan nay lam nhiem vu dieu khien chay tau tren tuyen va chay tau tai cac nha ga va dugc phan chia t6 chirc theo ba khu vuc. Khi do chi can dimg chung mpt san pham trong hgp dong kinh te la S6 doan tau (i) thue hanh trinh giira C6ng ty con voi C6ng ty me.
Khi do cac C6ng ty con giam bat dugc ba san phan: Doan tau don giri. Tan hang boa xep do.
S6 doan tau giai lap thi hien trong hgp dong.
Voi mo hinh to chiic nay chi con su dimg hai san phim trong hgp d6ng kinh te giira C6ng ty eon voi C6ng ty me va hai san pham giiia cac Cong ty con voi nhau.
HI. KET LUAN
Viec chuyen d6i Tong c6ng ty duong sat Viet Nam sang boat dpng theo m6 hinh C6ng ty me con la mpt quy luat kinh te khach quan, can dugc thuc hien theo tinh than Nghj djnh 973/QD -TTg cua Thu tuong chinh phu.
De CO the chuyen doi thanh cong va mang lai hieu qua trong bai bao nay tac gia da tien hanh danh gia uu nhugc diem m6 binh hach toan cua T6ng Cong ty Duong sit Viet Nam, tren eo so do dua ra m6 hinh hach toan kinh doanh (kh6i van tai) phu hgp voi m6 hinh C6ng ty me con, dam bao tinh minh bach, c6ng bang giiia cac thanh vien. Day ciing la co so Duong sat Viet nam xem xet trong viec trien khai Nghj djnh 973/QD-TTg cua Thii tuong Chinh phu.
Tir m6 hinh bach toan kinh te de xuat va khuyen cao ve m6 hinh t6 chirc doi voi Cong ty dieu hanh giao th6ng van tai tac gia hi vgng CO the ap dung trong bach toan Cong ty me - con he van tai cua nganh Duong sat trong thai gian toi.
T^i lieu tham khao
[1]. Quylt djnh s6 973/QD-TTg cua Thu Urdng Chinh phii, ngay 25 thang 6 nam 2010.
[2]. Chuyen doi boat dpng Tong cong ty Dudmg sat. Http://www.tin247.com.
[3]. Dieu chinh Quy hoach tong the phat trien nganh giao thong van tai Duong sat Viet Nam den nam 2020 va tim nliin 2030. Http//vr.com.vn.
[4]. T6ng Cong ty Duong sit Viet Nam tip trung cho chuyen dii theo mo hinh mai. Http://bao moi.com.
[5]. Quylt dinh 1882,1883/QD-TTg/CP.vn»
