TAP CH! KHOA HQC - SO 3 7 / 2 0 2 0
Y THlTC CHON NGHE CUA HOC SINH TRUNG HOC PHO THONG d THANH PHO BUON MA T H U Q T , TINH D A K LAK
Le Thi Hong Gai, Tran Thi Cam Van Viin Khoa hpc xd hpi viing Tdy Nguyen
Tdm tat: Y thicc chpn nghe ciia hpc sinh Trung hoc pho thong Id biiu hien sdu sdc nhdt. tap trung nhdt nhieng du dinh, suy nghi, nhimg nhu cdu, himg thu vd nguyen vpng nghe nghiep cua hpc sinh Cdc yiu to ndy co quan he chat che tgo thdnh dpng ca mgnh me Ihuc day cd nhdn moi hpc sinh di den quyet dinh lua chpn nghe nghiep nham hien thuc hda ly tu&ng nghe nghiep da duac hinh thdnh trong suy nghi cua cua ho.
Dua tren phucmg phdp nghiin cuu dinh lupng, bdi viel trinh hceyy thiec chpn nghi cita hpc sinh Trung hpc phd thdng & thdnh phd Buon Ma Thupt qua cdc khia canh cu the nhu: th&i diim xudt hien nhu cdu nghi nghiep. qud trinh chudn bi, hung thd vd nhihig du dinh nghi nghiep,... qua do cung phdn tich nhiing yiu to dnh hu&ng den y thicc chpn nghi cua ho.
Tir khoa: Y thiec chpn nghe, hpc sinh Trung hpc pho thong, DdkLdk.
Nhan bai ngay 17.02.2020; gui phan bien, chinh siia va duyet dang ngay 25.02.2020 Lien he tac gia: Le Thi Hdng Gai; Email: [email protected]
1. D A T V A N D E
Nhiing nam gan day, cdng tac budng nghiep cho bpc sinh Trung bpc phd thdng (THPT) dang ngay cang frd nen quan trgng va dugc sy quan tam cua cac bac phu huynh ciing nhu toan xa hdi. Thyc t l hien nay, hpc sinh THPT rk thieu ky nang va kinh nghiem, cdn cam tinh va chua the hinh dung chinh xac ve nghe nghiep ma minh lya chpn, nhieu hpc sinh cdn chpn nghi theo xu budng "thdi thugng" ma khdng nghi den nang lyc cua ban than.
Chpn nghi ma it hilu bilt v l nghi se din din nhiing frd ngai Idn frong qua trinh tuong tac vdi nghi sau nay. He qua cua tmh trang nay la cd kha nhilu cac hpc sinh, sinh vien chpn nghe khdng phu hgp dan din bien tugng lam frai nghe, tham cbi la thAt nghiep sau khi tdt nghiep cao d5ng, dai hgc. Vi thi, quan tam nghien cdu y thuc chpn nghe cua hgc sinh la dieu quan frgng va can thiet nb§m giam thieu nhiing han che tren.
Y thuc chpn nghi cua hpc sinh Trung hpc phd thdng (THPT) la bieu hien sau sac nhat, tap trung nh^t nhtmg dy dinh, suy nghi, nhung nhu cin, hiing diu va nguyen vpng nghe nghiep cua hgc sinh. Cac y l u td nay cd quan he chat che tao tiianh dpng co manh me thuc
TRirdrNG DAI HOC THO D 6 HANQI
day ca nhan mdi hpc sinh di din quyit dinh lya chpn nghi nghiep nh4m hien thyc hda ly tudng ngbl nghiep da dugc hinh thanh frong suy nghi cua hg. Y thuc lua chpn nghe nghiep bi anh hudng, cbi phdi bdi nhieu yeu td khac nhau nhu: cac ylu td chu quan cua cac em hpc sinh la hung tiui, la nguyen vpng, nang lyc hpc tap,... va cac ylu td kliach quan nliu dinh hudng, mong mudn cua gia dmh, nlia trudng, xu thi kinh tl - xa hdi, ban be,...
Tren co sd phuong phap dilu tra xa hpi bpc, nhdm nghien cuu da tiln hanh phdng van thdng qua bang hdi dinli lugng 150 hpc sinh (75 bpc sinh tai frudng THPT chuyen Nguyln Du va 75 hpc sinh trudng THPT Le DuSn) fren dia ban thanh phd Budn Ma Thugt, bai viet frinh bay y thuc chpn nghi cua hpc sinh THPT va mdt sd yeu td anh budng den y thuc chpn nghe cua bp.
2. NOI DUNG
2.1. Mpt sd dac diem ve y thuc chon nghe cua hpc sinh Trung hpc phd thong 2.1.1. Th&i diem xudt hien nhu cdu lua chpn nghe nghiep cda hoc sinh
De tim bieu thdi diem xuat hien nhu cau lya chgn nghe nghiep cua hpc sinh THPT tai thanh phd Budn Ma Thupt, thdng qua cau hdi: Ban thyc sy cd nhu cau va suy nghi nghiem tuc ve viec lya chgn nghe nghiep td khi nao? Ket qua thu dugc nhu sau;
Bang I'.Thdi diim xudt hien nhu cdu lua chpn nghi nghiep ciia hpc sinh Thoi diem
Truac khi vao lop 10 Trong qua trinh THPT Khi lam ho so thi CD, DH Chua CO dir dinh gi
TONG
Tan suat (%) 38,7
34 4 23,3 100,0 Ngudn: Kit qud xu ly sd lieu (2019)
Bang dir lieu tren cho th§y, cd 38,7% bpc sinh cd nhu cau lya chpn nghe nghiep tu trudc khi vao hpc THPT (tdc la d cap Trung hpc co sd). Dieu nay chirng td y thuc chgn nghe cua cac em xuat hien sdm chiem ty le cao nhat ddng thdi ciing khang dinh bac Trung bpc co sd, dac biet la d ldp 9 da cd cac chuong frinh, budi ngoai khda vl dinh hudng ngbl nghiep cho hgc sinh. Cd 34% sd hgc sinh cd nhu cau chgn nghe trong qua trinh bpc THPT (tu ldp 10 din 12), nhdm nay chilm ty le cao thu 2. Cd 4% sd hpc sinh cd nhu clu va suy nghT vl viec chpn nghe khi bat dau lam bd so thi vao cac trudng Dai hpc, Cao ding, Trung hpc chuyen nghiep, nhdm nay chiem ty le thdp nhdt. Cd nghia la trudc dd cac em chua cd dy dinh gi hoac phan van chua biet chpn nganh nghe nao, nhu vay d nhiing bpc sinh nay chua cd sy dinh hudng nghe nghiep diing dan cho din thdi dilm do. Do vay, viec lya chpn nganh nghe, trudng dl cac em lam hd so dy tbi khd cd tbi ndi la cd su chuin bi va suy ngbi chin chSn dugc. Co 23,3% sd bpc sinh chua cd du dinli gi, nhdm nay chu ylu roi vao hgc sinh khdi ldp 10, cac em mdi budc vao bac THPT va cdn lam quen vdi mdi trudng bpc tap mdi, bac hpc mdi va cdn cd anh hudng cua tam ly tudi day tbi, dan din cac em chua cd dugc nhiing suy nghT nghiem tuc vl
TAP CHl KHOA HOC - SO 37/2020
1 ^
nghe nghidp ma cac em se lya chpn frong tuong lai.
2.1.2. Qud trinh chudn bi nghe nghiep cua hoc sinh
De cd thi hien thyc hda dugc nghe nghiep yeu thich, mdi bgc sinh diu cd cac each thuc khac nhau de chuan bi. Ket qua dugc the hien d bieu do sau:
Bieu dhl: Su chudn bi nghi nghiep cua hpc sinh THPT (don vi: %) 46
N d i vdi bd m e va
ngUCTi than
40 4 "
D a u t u Tim hieu v a o viec t h o n g tin hgc v e
n g h a n h
nghi 8.7
Lapke hoach nghe nghiep
10.7
Tap lam quen vdi cong viec
6.7 Khac
Ngudn: Kit qud xic ly sd lieu (2019)
Hau het cac em deu dimg cac each thuc khac nhau de ndi ciing nbu chia se nghe nghiep ciia minh. Sd lieu d bang fren cho thay, cd 46% hgc sinh tam sy vdi bd me va ngudi than trong gia dinh ve nghe nghiep, nhdm nay chiem ty le cao nhat. Bd me la ngudi ludn ben canh dinh budng, chap canh cho con cai thuc hien dugc cac dy dinh nghe nghiep cua minh nen viec ndi vdi bd me ve nganh nghe yeu thich se giup hgc sinh cd nhirng chia se, ldi khuyen bd ich, diing dan nhat. Cach thuc tim hieu thdng tin ve nganh nghe yeu thich va dau tu vao viec hpc va chiem ty le lan lugt la 43,3% va 40%;
de CO the theo dudi udc mo, viec can thiet ddi vdi mdi hpc sinh la hgc tap that tdt, day la dieu kien tien quyit dl mdi hpc sinh budc gan ban den nghe nghiep yeu thich.
De tim hieu va lya chpn nganh nghe minh yeu thich, cac hpc sinh phai thdng qua nhilu kenh khac nhau nhu: bd me va ngudi than frong gia dinh; cac budi budng nghiep cua nha frudng, tu vkn cua thiy cd giao chu nhiem, ban be va cac kenh thdng tin dai chiing. Ket qua thu dugc nhu sau;
Bilu dd 2: Cdc kinh thdng tin di tim hiiu ngdnh nghe ciia hpc sinh THPT (dan vi: %)
Khac b n 9.3 Phuong tien truyen thdng dai chung
Ban be Nha trudng
Bd me va ngudi than I 40.7
Ngudn; Kit qud xic ly sd lieu (2019)
9^L
TRlTCyNG SAI HOC T H O P O H A N Q I Nhin vao bang sd lieu cho thiy, hien nay, dudi sy phat friln cua cdng nghe thdng tin da tao co hdi cho viec tim hilu thdng tin fren intemet frd nen dl dang hon rat nhieu, chi can go cac thdng tin can tun kiem fren cac thanh cdng cu, frang tim kiem se cd vo van cac thdng tin dugc cung d p . Do dd, sd hpc sinh tim hilu nghe nghiep minh yeu thich qua cac kenh thdng tin truyin thdng dai chung chilm t>' le cao nhat, vdi 111 lugt chpn, chiem 74% sd hpc siiih lua chpn. Cao thu hai la tim hieu qua bd me va ngudi than chilm vdi 61 lugt chgn, chilm 40,7%. Cac kenh nha trudng va ban be chilm ty le tuong duong la 14,7% va 16%. Ben canh do, nhilu em hpc smh cho ring, td thuc te cac em nhin thay nganh nghe do hoac nd qua than thupc nen khdng can phai tim hieu ciing biet dugc nghe nghiep yeu thich cua minh.2.1.3. Du dinh nghe nghiep cUa hoc sinh Nhu cdu vd hieng thu cua hpc sinh
De tim hilu vl dy dinh ngbl nghiep cua hgc sinh, trudc tien, de tai quan tam, nghien cuu ve nhirng van de ma cac hpc sinh cd nhu cau va hung thu. Chung tdi da dua ra 10 van de va yeu cau cac hpc sinh dua ra cac muc dd uu tien, muc do nhu cau va hung thu cao nhat xep sd 1 va lan lugt cho den nbu cau thap nhat xep thu 10. Ket qua khao sat dugc the hien d bang dudi day:
Bang 2: Nhicng vdn de hpc sinh cd nhu cdu vd hung thu phdn theo tru&ng hpc Van de hoc sinh co hirng thii
Hoc Dai hoe tra ten hoac di du hoc Gioi tin hpc, ngoai ngu Lam viec a thanh pho
Lam viec trong bien che Nha nuoc Lam viec ngoai bien che Nha n u a c Sam CO cupc song tu lap Cupc song huang thu Viec lam on dinh, thu nhap cao Kinh doanh buon ban Tham gia cac hoat dpng xa hpi
THPT chuyen Nguyen Du Diem trung
binh 3,03 3,81 4,97 7,01 6,99 4.71 8,05 4.25 6.77 5,33
Thir tu-
1 2 5 9 8 4 10
3 7 6
THPT Le Duan
Diem t m n g binh 3,53 4,80 4,77 6,09 6,57 4,72 7,83 4,21 6,16 6,29
T h i H u
1 5 4 6 9 3 10
2 7 8 Nguon: Ket qud xic ly sd lieu (2019)
Bang tren cho thiy, eo su tuong dong giua trucmg THPT chuyen Nguyln Du va truong THPT Le Duin vS nhimg vdn di hiing thu cua hoc sinh. Hpc sinh d 2 truong diu lua chpn tiip tuc hoc len dai hoc hoac di du hpc la van de uu tien thu nhat. Bit diu tir vin di uu tien thii 2 mcri co su chenh lech nhat dinh, chang ban hpc sinh trudng Nguyln Du lira chpn uu tien thii 2 la gioi ngoai ngir, tin hpc thi a truong Le Duan chpn cp viec lam hn dinh thu nhap cao ttong khi vin de nay lai dugc hoc sinh trucmg Nguyln Du chpn la yiu t6 thu 3. Yiu td dugc hpc sinh ca hai ttuong lua chpn thap nhit la sing
TAP CHt KHOA HOC-SO 37/2020
J J L
cupc sdng hudng thu, an bam bd me va khu vyc lam viec trong hoac ngoai bien cbi nha nudc ciing dugc cac bgc sinh uu tien thap hon. Dieu nay cho thay, y thuc cua cac hgc sinh bay gid la phai Hep tuc hgc len Dai hpc sau do mdi nghi den cac ylu td tilp theo.
Du dinh nghe nghiep cua hpc sinh
Mdi mpt hpc sinh sau khi tdt nghiep bac THPT, deu da cd mdt dy dinh tilp theo cho minh. Dy dinh do cd the se Hep tyc hgc len Dai hgc sau do mdi xin viec lam hoac hpc ngbl hoac dimg lai viec hpc tai do va lam nhiing viec khac. Kit qua khao sat 150 hpc sinh d hai trudng cho thay sy khac biet rat Idn frong dy dinh nghe nghiep cua hg.
Bang 3: Du dinh cua hpc sinh sau khi tdt nghiep THPT Dy dinh nghe nghiep
Thi DH, CD, neu khong do nam sau thi lai Thi DH, CD neu khong do moi xem xet den viec thi THCN hoac hpc nghe
Thi THCN hoac di hpc nghe
Lam cong nhan hoac di xuat khau lao dpng Kinh doanh, buon ban
Khac (theo y kien, dinh huang bo me) Tong
THPT chnyen Ngnyen Dn
Tyle(%) 61,3 28,0 0,0 8,0 2,7 0,0 100,0
THPTLe Duan Tyle(%) 17,3 42,7 16,0 6,7 10,7 6,7 100,0 Ngudn: Ket qud xir ly sd lieu (2019)
Dir Ueu a bang tren cho thiy, a ttuong THPT chuyen Nguyln Du, so hpc sinh quyit tam thi Cao ding, Dai hpc chiim ty le cao nhit la 61,3% trong khi do, a ttudng THPT Le Duin, s6 nay chi chiim ty le 17,3% va lira chpn cao nhat la neu thi CD, DH khong dl thi se xem xet din viec thi THCN hoac hpc nghi. 6 lira chpn thi THCN hoac hpc nghe khong c6 bit ky hpc sinh nao a truong chuyen Nguyln Du lira chpn thi a trudng Le Duin chiim 16% ty le lira chpn. Nhin chung, hoc sinh THPT Le Duan lua chpn da dang hon cho cae dir dinh cdn trudng THPT chuyen Nguyln Du chi chpn tap trung d viec di hpc CD, DH hoac niu khong dl thi di hpc THCN hoac hpc ngbl. Cu tbi vi du dinh nganh nghe xem bang 4.
Bang 4: Ngdnh nghe md hoc sinh du dinh lua chon sau tdt nghiep THPT Nganh nghe dy dinh
Su pham Y, duoc
Nong, lam, ngu nghiep
Tai chinh, ngan hang, quan tri kinh doanh Van hda, nghe thuat va giai tri
THPT ehuySn Ngnyen Du
Tyle(%) 0 50,7
6,7 18,7 6,7
THPT Le Duan Ty le (%)
9,3 10,7 8 21,3 13,3
TRU-fTNG DAI HOC THOgOHANOl
Xay dung, kien tnic, giao thong van tai Cong nghe thdng tin, ngoai ngir, vien thong Xahdi
Chuyen gia tu van Cdng an, quan ddi Khac
Tong
0 5,3 2,7 2,7 5,3 1,3 100
4 17,3
5.3 2,7 8 0 100 Ngudn: Ket qud xir ly sd lieu (2019)
Nhimg sd lieu da thdng ke d bang tten cho chiing ta thay rd nganh nghe ma cac hpc sinh lira chgn va cd su phan hda theo trudng hpc. Nganh nghe ma hpc sinh trudng THPT chuyen Nguyln Du lira chgn cao nhit la nganh Y, dugc chiim 50,7%, ttong khi dd lua chgn cag nhit d hpc sinh ttudng THPT Le Duin la cac nganh tai chinb, ngan hang, quan tri kinh doanh chiim 21,3%. Vdi nganh Su pham va nganh xay dung, kien tnic, giao thdng van tai d trudng chuyen Nguyln Du khdng cd hpc sinh nao lua chgn thi tnrdng THPT Le Duan ty le nay lan lugt la 9,3% va 4%.
Su khac biet trgng lira chpn nganh nghi nd cdn phu thudc vao su dam me, yeu thich ciia moi ca nhan hpc sinh hoac phu thugc vao sir dinh hudng cua cha me,... Ket qua khao sat tai hai trudng ciing cho thiy, ly do chii yeu de cac hpc sinh lya chgn nganh nghi la phii hgp vdi nang lyc, sd trudng, hiing thu ban than chiem 34,9%>; la nganh nghi cd thu nhap cao va cd nhiiu co hdi tim viec lam chiim 22,2%; thiy dugc y nghia xa hgi eua nghi chiim 17,2%; cd diiu kien de nang cap trinh dp va thang tiin trong nghi chiim 11,8%; do cha me, ngudi than dinh hudng chiem 10,4%; theo ban be chiim 1,2%> va mdt sd ly do khac chiim 2,4%.. Kit qua nay cho thiy, su lya chpn nghe nghiep eua hgc sinh chiu chi phdi bdi cae yeu td ca nhan nhu nang luc, hung thii va cac yeu to khach quan khac nhu gia dinh, ban be va cac yeu td khac.
2.2. IMot so yeu to anh hiriiTig den y thirc chon nghe eua hoc sinh
Y thiie chpn ngbl cua hpc sinh THPT chiu anh hudng nhiiu yiu td vdi mirc dp rit khac nhau. Kit qua khap sat hgc sinh THPT tai thanh phd Budn Ma Thupt ve nhiing yiu td anh hudng din y thiire chpn nghi duac thi hien d bang dudi.
Bang 5: Moi sd yiu Id tdc Jong diny thitc chon nghi cua hoc sinh THPT Yeu ti tac dpng
Cha me, gia dinh Ban be va ngudi quen
Hoat ddng hudng nghiep ciia nha trudng Phuong tien thdng tin dai chung Nhu ciu, hiing thu cua ban than
Khac (van hda dan tdc, xu the kinh te thi trudng,...) TONG
Ty le (%) 25,9
5,9
J
17,4 42,6 5,2 100,0 Ngudn: Kit qud xii ly sd lieu (2019)
TAP CHt KHOA HOC - SO 37/2020 [| gg
2.2.L Gia dinh
Gia dinh la ylu td vk quan trgng ddi vdi sy phat triln vl mgi mat cua hpc sinh trong do cd ca van de dinli hudng, lya chpn nghe nghiep cua cac em. Trong gia dinh, cha me la ngudi ludn ludn gan giii, hilu rd cac em nhit nen cha me cd thi bilt dugc hung thii, nang luc, sd thich cua cac em ra sao. Cha me la nhirng ngudi di trudc cd nhilu kinh nghiera thyc te, cd sy hieu biet ve tbi gidi, nghe nghiep frong xa hdi bon cac em. Vi vay cac era cd su anh hudng va tin tudng rat Idn tu cha me trong viec lya chpn nghi nghiep cho ban than. Hon nira frong dieu kien xa hpi hien nay, vAn de viec lam sau khi ra frudng (hgc nghe cua bgc sinh) cdn pbu thudc rat nhieu vao cac mdi quan be va kha nang tai chinh cua gia dinh. Dieu do cang kliang djnh vai trd quan trpng cua gia dinh ddi vdi viec y thuc nghe nghiep cua hgc sinh.
Tuy nhien, sy can thiep, anh hudng qua Idn tu cha me den viec lya chgn nghe nghiep ciia hpc sinh se cd tac ddng bai mat: Mat tich cue, ddi vdi nhiing frudng hgp cha me hieu rd nang lyc, hung thu cua con, hieu biet ro ve cac nganh nghe trong xa hdi... nen budng cho con minh lua chpn nhung nghe pbu hop; Mat tieu cue, cd mdt bd phan khdng nhd cac bac phu huynh lai ap dat con cai lua chpn nghe nghiep theo y minh. Vdi suy nghi, cha me phai cd frach nhiem vdi con cai tu viec chpn nghe den luc tim viec lam ma hau nhu khdng tinh den hung thu, nang luc sd tmdng cua cac em. Dieu nay da dan den viec lua chpn nghe sai lam cua hpc sinh, binh thanh d cac em tinh thy ddng, y lai vao cha me. Day ciing la mdt frong sd cac nguyen nhan co ban din den hien tugng khdng thanh dat frong nghe, chan nghe, bd nghe cua cac em sau nay. Ket qua nghien cuu ciing cho thay, cac em hgc sinh thich dugc tu do lya chpn nghe nghiep yeu thich tren co sd hdi y kien cua bd me va vSn mudn dugc bd me tu van, dinh hudng chu khdng ap dat.
2.2.2. Nhd trudng
Trong nha trudng hien nay, giao due hudng nghiep la mdt trong nhirng birih thuc hoat ddng hgc tap bat budc ciia hpc sinh. Tai trudng THPT Le Duan va trudng THPT chuyen Nguyen Du, moi ky hgc se cd 4 budi hgc giao due hudng nghiep theo chuang trinh cua Bd Giao due va Dao tao. Thdng qua boat ddng nay, mdi hgc sinh se ITnh hdi dugc nhirng thdng tin vl ngbl nghiep trong xa hdi, nim dugc be thdng cac yeu cau cua timg ngbl cu tbi ma minh mudn cbpn.Tu dd, ban than hpc sinh se ty ddi chieu vdi hgc luc hien tai, nhiing pb^ra chit, nhiing dac dilra tam - sinh ly cua minh vdi he thdng yeu cku cua ngbl dang dat racho ngudi lao dpng,... de cd nhung lya chpn phu hgp. Ddng thdi, nha trudng se dua nbiing ngbl phu hgp vdi xu thi viec lam trong moi thdi ky, mdi giai doan phat triln kinh tl - xa hdi nhit dinh. Nhu vay, thdng qua viec to chuc boat ddng giao due budng nghiep, nha frudng se giup cho hpc sinh lya chpn nghe nghiep mdt each phil hgp vl nhu clu, bimg thu, sd tiirdng, dac dilm tam - sinh ly cua moi bgc sinh, ddng thdi pbu hgp vdi dilu kien ciia moi hpc sinh ciing nhu nbu cau ve nhan lyc cua xa hdi ddi vdi ngbl. Tu do giup dilu tilt hgp ly viec chuin bi ngudn lyc lao ddng cho xa hdi, dap ung tdt nhu clu vl ngudn nhan lyc cua dit nudc trong qua trinh Cdrig nghiep hda - hien dai hda. Tu do cd thi khing dinh, giao due hudng nghiep va frr van hudng nghiep hpc dudng la khdng thi thilu trong cac boat ddng giao due d frudng phd tiidng.
94 II TRirpfNG DAI HOC THT? PO HA NQI Tuy cd vai frd quan frpng frong dinh budng ngbl nghiep cho hgc sinh, song viec lua chgn nghi nghiep cua hpc sinh do cd sy hudng nghiep cua nha tiudng la khdng dang ke, chi chiem 3%. Bdi vi boat ddng giao due hudng nghiep ttong nha trudng phd thong hien nay chua dii sue thuylt phuc hoac chua thi lam thoa man nhu cau ve tu van nghe, lya chgn ngbl cua hgc sinh. Vi vay, boat ddng nay frong nha frudng chua thyc sy pbat huy dugc vai trd va nhiem vu cua minh.
2.2.3. Bgn be
Quan be ban be la mpt nbu clu khdng thi thilu, la dac dilm tam ly quan trpng cua Ida tudi hpc sinh THPT va dugc cac em rit coi frgng, bdi vi thdng qua mdi quan he nay cac em cd the giai bay tam su, nguyen vgng, chia se niim vui, ndi budn, ke ca nhiing dieu tham kin, rieng tu nhirng du dinh ve nghe nghiep, ve tuong lai. Trong mdi quan he nay cac em cd the ty khang dinh dugc kha nang, vi tri cua mmh, dugc giup dd ban be.
So vdi tinh ban cua Ida tudi hgc sinh THCS thi tinh ban cua hpc smh THPT cd nhilu sy khac biet, cac em chpn ban fren co sd cua sy phii hpp ve nhieu mat va sy can nhac vi vay, mdi quan be nay thudng kha ben chat va tdn tai sudt cudc ddi cac em. Thay giao phu frach cdng tac budng nghiep trudng THPT Le Duan cho rang "ban be cd anh budng rat Idn ddi vdi viec chpn nghe cua cac em, tam ly dam ddng, phong frao, tham chi ly tudng hda udc mo sau nay lam nghe nghiep gidng nhau cua nhdm ban than,... dac biet la ddi vdi cac hpc sinh bd me khdng lam nhung nghe nghiep cu the de mac sue cac em lya chpn thi chpn theo ban be frd nen kha phd bien".
Chinb vi vay ban be ciing ldp, ciing trudng ciing la mdt yeu td quan trpng anh hudng den sy lua chgn nghe nghiep cua bpc sinh THPT. Tren co sd thyc te cd nhieu hpc sinh chpn nghe do ldi khuyen cua ban be, thay cac ban chpn thi minh ciing chpn theo hoac cac em choi than vdi nhau rdi ru nhau chgn cung mdt nghe, thi chung mdt tnrdng,... O nghien cuu nay, ban be anh budng chiem ty le 5,9%.
2.2.4. Cdc phuong tien thong tin dai chung
Trong tbdi dai bimg nd cua thdng tin va cac phuong tien thdng tin dai chung nhu hien nay da tac ddng khdng nho tdi viec y thdc chpn nghe cua hpc sinh. Vdi su hd trp cua sach, bao, phim anh, truyen hinh dac biet la kho thdng tin khdng Id - mang Intemet, cac em de dang nam bat, tiep thu cac thdng tin da dang ve mgi mat cua cac linh vuc ddi sdng xa hdi. Tuy nhien, du da dang den muc nao thi day ciing la nbiing dang thdng tin mdt ehilu, it cd co hpi de cac em trao ddi va nhan dugc sy tu van can thilt dac biet la frong vin dl tu van hudng nghiep. Tuy nhien cung can dugc phai khang dinh ring trong dilu kien giao due hudng nghiep uong cac nha trudng va gia dinh dang cd nhilu bit cap nbu hien nay tbi cac phuong tien thdng tin dai chung giii vai trd quan frgng, da phin nao cung d p cho hpc sinh cac thdng tin vl ngbl nghiep frong xa hpi, cac yeu clu cua ngbl... giiip cho hpc sinh frr dinh hudng ciing nhu mudng tugng dugc cac nghi nghiep tuong lai. Kit qua khao sat cho thiy, cd 17,4% sd hpc sinh lya chgn ngbl nghiep do anh budng tu cac phuong tien thdng tin dai chung, dieu nay da ndi len sy anh hudng manh me cua thdng tin dai chiing din y thuc lya chpn ngbl cua hpc sinh.
T^M* CHl KHOA HOC - SO 37/2020 || 95
2.2.5. Mpt sdyiu td khde nhu kinh ti thi tru&ng, van hda tpc ngu&i
Kinh tl thi trudng la mdt pham tru xa hdi, mdt hien tugng xa hpi do vay nd cd mdi quan he tryc tiep hoac gian tiep den tat ca cac hien tugng xa hdi khac trong do cd vin dl lua chpn ngbl nghiep tuong lai cua hgc sinh. Do sy tac ddng cua kinh tl thi trudng, hpc sinh THPT, dac biet la hpc sinh Idp 12 hien nay da cd su nang ddng, chu ddng va thyc dung ban frong viec lua chpn nghe nghiep cho minh. Hon niia, gia dinh ludn mong mudn con cai dd dat cao, de thanh dat, thu nhap cao, cd dia vi cao trong xa hpi cho nen CO nhiing dinh budng mang tinh chu quan cua cha me. Nhiing dieu nay vd tinh da tao ra su lua chpn nghe nghiep khdng phu hgp cua hpc sinh va sy mat can blng cua co clu ngudn lyc lao dpng frong xa hdi. Nhiing nganh nghe dang dugc xa hdi quan tam, dl xin viec lam hoac cd thu nhap cao dang thu hut sy chii y cua hpc sinh, mdt sd nganh trudc day timg cd ty le bpc sinh lya chpn cao nhu su phara, ndng, lam nghiep, y, dugc... thi hien nay ti le do giam rat nhieu, thay vao do la nhirng nganh nhu kinli te, quan tn kinh doanh, ke toan, ngoai thuang, thuong mai, ngan hang,...
Vdn hda tpc nguai la mdt yeu td dac biet cd anh hudng den lya chpn nghe nghiep cua hpc sinh. Chang ban, ngudi Ede thich nghe giao vien va nghe y dugc. Vi le dd, nhieu em hpc sinh ciing tham nhuan tu tudng do, ciing lya chgn theo sd thich cua ban than frong dd in dam van hda tdc ngudi. Nhieu em hgc sinh Ede d trudng THPT Le Duan cho rang, bdi vi dan tpc hgc chi biet den 2 nganh do cdn lam nhirng viec khac hp cho rang khdng cao quy nhu giao vien va bac sT, va hg khdng dinh hinh dugc cdng viec ngudi khac lam la nhu the nao. Do do, nliieu em lya chgn neu thi Dai hpc khdng dd se tiep tuc hpc Trung cap hoac Cao dang thudc nganh nghe nay.
3. KET LUAN
Bai viet da gdp phan de cap den y thuc nghe nghiep cua hpc sinh THPT d thanh phd Budn Ma Thupt qua cac bilu bien nhu nhu cau, hung thu cua hpc sinh; qua trinh chuan hi nghe nghiep cua hpc sinh; viec tim hieu nghe nghiep qua cac kenh thdng tin,...
Ddng thdi ciing dl cap din dy dinh nghe nghiep cua bpc sinh sau khi tdt nghiep THPT.
Kit qua cho thiy, chu ylu cac hpc sinh cd dy dinh tiep tuc bgc len Cao ding, Dai hgc hoac hpc ngbl rdi mdi tinh din viec lam sau nay. Cd su khac biet giua hpc sinh cac tnrdng dugc khao sat vl dy dinh ngbl nghiep, chang ban nhu bpc sinh trudng chuyen Nguyen Du cd xu hudng chgn ngbl y, dugc cao hon tbi cac hpc sinh d trudng THPT Le Duan lai cd xu budng chpn cac ngbl tai chinh, ngan hang, quan tn kinh doanh,... Y thuc chpn nghi cua cac em hgc sinh dugc dinh hinh va anh hudng cua nhieu yeu to khac nhau, ben canh ylu td ca nhan nhu nbu cau, himg thu cua hpc sinh thi cac yeu td khach quan nhu bd me va ngudi than trong gia dinh; ban be, nba trudng, phuong tien thdng tin dai chimg; kinh tl thi trudng,... da tac ddng nhit dinh hinh thanh y tirdng ve nghe nghiep tuong lai cua hgc sinh.
Nhin chung, mdi hgc sinh khi budc vao bac THPT, tiiy vao dilu kien, hoan canh gia dinh cdng nhu nang lyc ca nhan diu da hinh thanh cho minh tu duy nhat dinh ve nghi nghiep tuong lai. Mpi thu djnh hinh do se rd net theo tiidi gian va bien thanh chpn
96 II TRU-grNG BAI HOC THtf PO H A NOI lya cua mdi hgc sinh khi lam hd so tbi tdt nghiep THPT. Chlnh vi vay, n i m bat dugc tam tu, nguyen vgng cua hgc sinh ddi vdi viec lya chgn n g h i nghiep cua gia dinli, nha trudng se giup cac em cd dinh budng diing d i n ddi vdi n g h i nghiep tucmg lai.
T A I L I E U T H A M K H A O
1. Nguyln Thi Ngpc Be (2011), "Kho khan frong qua frinh lua chpn nghi ciia hoc sinh Tnmg hpc phd thdng", Tap chi Nghien ciru con ngu&i, so 1 (52), fr.39-47.
2. Trin Dinh Chiln (2008), "Anh hudng cua nen kinh tl thi tmdng din xu hudng lua chpn nghi nghiep cua hpc sinh ldp 12", Tgp chi Gido due, sd 200.
3. Pham Manh Ha (2007), "Thai dp ciia hpc sinh frong viec lua chpn nghi nghiep", Tgp chi Tdm ly hpc, so 3 (96), fr.54 -59.
4. Nguyln Thi Hoa (2009), "Mot sd bilu hien cua hiing thii nghi nghiep d hpc sinh ndng dion Viet Nam hien nay". Tap chi Tdm ly hpc, s6 12 (129), fr.13-19.
5. Phiing Dinh Man (chu bien) (2004), Mpt sd vdn di ca bdn vi hogt dpng gido due hu&ng nghiep & tru&ng Trung hpc pho thong, - Nxb Giao due.
6. Nguyen Due Tri (2016), "Dinh hudng nghi nghiep cho hoc sinh Tnrdng THCS va THPT", Tgp chi Gido due, sd 376.
7. Tu lieu khao sat thirc dia va ket qua xu ly sd lieu de tai, thang 6 - 9/2019.
CONSCIOUSNESS ON CAREER OF HIGH SCHOOL STUDENTS IN BUON MA THUOT CITY, DAK LAK PROVINCE Abstract: High school students' sense of choosing a career is the deepest, most focused expression of students' intentions, thoughts, needs, interests and their career aspirations. These factors are closely linked to create a strong motivation to motivate each student lo make a career choice in order lo realize the career ideal that has been formed in their mind. Based on the quantitative research method. Ihe paper presents the career-conscious awareness of high school students in Buon Ma Thuot city through specific aspects such as the lime of career demand, preparation process, inspiration interesting and career plans. ... thereby analyzing the factors affecting their sense of career choice.
Keywords: Consciousness on career, high school students, Dak Lak province.
