Nghien cij(u
$ Phan tich ganh n#ng cua mpt so loai thue chfnh len nhom hp gia dinh
$ Oo lu-o-ng rui ro h? thong ciia tai san nhu- th§' nao?
Phan bo gdnh ndng thu ngan sdch:
Thu« t r a n g v a
khuyen nghi chinh sdch
KY I: PHAN BO GANH NANG THUE 001 VCXI HO GIA DINH
TS. P 6 NGOC HUYNH* - ThS. N G U Y I N T H | MINH*
'BQ Tii chinh - "Dai hgc Kinh tequoc dan Hi Noi
Hdi nhtip kinh tequd'c teed tdc ddng khde nhau den cdu true ciia nen kinh teve thuong mgi ciing nhu sdn xudt, Idm thay ddi phdn phdi thu nhdp giim cdc nhdm ho gia dinh ciing nhu cdc nhdm ngdnh sdn xudt. Thuc trgng tren ddi hdi cdn cd su cdi cdch trong he thd'ng thue, bao gom cd chinh sdch vd viec thuc thi thue.
ghien cuu v l phan bd ganh n a n g t h u l d Viet Nam g i n day nhat ducpe thyc hidn bdi H a u g h t o n v i cae d d n g tac g i i (2006). C d n g trinh nay phan tich sy p h a n bd ganh nang ciia mdt sd loai t h u l chinh Idn n h d m hd gia dinh va cho thay, t h u l d Viet N a m mang tinh liiy t i l n (progressive) nhirng muc luy tiln la khdng d a n g ke. Do sd lidu sir d u n g trong nghien cuu d u p e lay vao n a m 1997- 1998, ndn cd t h i khdng phii hcpp vcM thye trang hidn tai, n h u n g nghidn eiru nay ehi p h a n tich sy p h a n bd ganh nang t h u l giua cic hd gia dinh m i khdng xet dd'n c i c each p h a n loai khac.
Gdnh ndng thu^
theo thu nhdp
Phan bd t h u l giira eac n h d m hd gi«i c^inh p h a n theo thu n h a p duoe sir d u n g sd lidu
t h u l tir VHLSS 2004 (Vietnam Household Living Standard Survey). Mdt trong cac thudc do dupe diing rdng rai d l do phan bd ganh nang thud giira eac nhdm hd gia dinh la ty suat t h u l thyc t l (effective tax rate - ETR) (ching ban Jack Good- man (2005)), dupe dinh nghia la ty sd giiia tdng so t h u l trye thu ma hd gia dinh phai tra tren tdng thu nhap chiu t h u l , va cd t h i dupe bieu d i i n n h u sau:
^^„ thue, ETR.= thu nhap chiu thue.
Trong dd: i chi hd gia dinh;
thue, la luepng t h u l trye thu p h i i tri cd tinh ddn e i p h i n bii t h u l (tax offsets) ma hd nhan duepe tir Chinh phu.
Vcii g i i t h i l t r i n g , cic hd gia dinh chiu h o i n toan ganh nang t h u l (trirc thu) ma ho tri, thi ganh nang t h u l mdt hp gia
dinh p h i i chiu cd the dupe thay b i n g ty s u i t thue thye t l n h u trong cdng thuc tren. Gii t h i l t nay khdng hoan toan d u n g cho mot so loai t h u l ( c h i n g ban trong thyc t l chu nha khdng phai chiu toan bp so t h u l cho thud nha ciia minh ma chuyen mot p h i n sang ngudi thud nha thdng qua vide tang gia), tuy nhidn do ban c h i eiia so lidu, ndn day cd t h i la mdt g i i t h i l t chap nhan dupe v l mat thyc tl.
Ty s u i t t h u l thyc te eiia mdi loai t h u l trye thu cho bilt, lidu tac ddng cua loai t h u l dd m a n g tinh luy thoai (ETR cao
\iM nhirng hd cd thu nhap cao), liiy tien (nguepe lai, thu nhap cang cao thi cang p h i i tra n h i l u hon cho mdi ddng thu nhap ciia minh), hav theo cung mdt ty Id nhir nhau giira cac tac nhan kinh te.
Sei hdu diing de tinh toan tv
Til chinh THANG io/20oe 29
Bang 1
TY Lt THUe H O U H I ( U CUA CAC HQ GIA OlNH PHAN THEO NH6M THU NHAP
Nhom (q) 1 2 i&fi^.: • *
4 5
Nguon: Tinh loan cua tac gia
Ty le thue/tieu dcing 0.0019 0.0010 0,0009 0,0011 0,0014 dua tren VHLSS2004
06 phan tan 0,0057 0,0028 0,0024 0.0023 0,0039
Bang A1
1 MUTC TIEU DUNG THEO DAU N G I / d l VA THEO H p (1000 V N D | 1 Nhom lieu dung
theo dau nguoi 1 2 3 4 5 Nhom tieu diing theo ho
1 2
Khoang TD
<=2141.445 2142-3265 2366-4802 4803-7901
>7902 Khoang TD
<=9934.059 9935-13756
Trung binh TD 1518 2690 3974 6139 14937 Trung binh TD
7238 11810
Do phan tan 442 324 4 4 6 869 9211 06 phan tan
1937 1107 3 13757-18875 16183 1460 4 18876-28321 22801 2670 5 28321-223559 48003 23159 Nguon Tinh toan cua tac gia dua Iren VHLSS2004
s u i t t h u l thyc t l cho c i c loai t h u l d a n h vao hd gia dinh dupe lay tir cudc d i l u tra VHLSS 2004. Trong dd, theo thdng le qudc te, thu n h a p chiu t h u e trong cdng thirc tren duoe thay b i n g tieu d i m g cua bd gia dinh. Mdt trong nhirng ly do ciia s y thay t h i n a y la vcM cac nude dang phat trien, so lidu v l thu n h a p thucing khdng dupe cbinh xac n h u so lieu v l tieu diing.
Thdng ke v l muc tieu diing phan theo hci gia dinh va theo d i u ngucM tai Bang AI cho t h i y , dd phan t i n trong mire tieu diing theo hd gia dinh hoae theo d a u ngudi ciia 2 nhdm cd niiie tidu diing cao n h i t Ii cao hon b i n eac n h d m khac. Cdn Bang 1 ebo bilt, ty Id t h u l hiru hieu ciia cac hd gia dinh phan theo n h d m thu n h a p .
Kit q u i tinh toan trong B i n g 1 cho tha'y, eac loai t h u l danh thdng qua hd gia dinh la k b i n a n g vao nhdm thu n h a p thap va k h i nhe vao n h d m thu n h a p trung binh.
Vide tinh t o i n trdn d a y d u a trdn gia thid't r i n g eac loai t h u l d a n h tren hd gia d i n h n a o thi hd dd se chiu toan bd anh hucMig ciia thue dd. Trong thye t l thi d i l u n i y khdng chinh xac vi m d t p h i n ciia ganh nang t h u l trdn mdt hd gia dinh kinh doanh sd dupe san s i sang cac gia dinh k h i c thdng q u a yd'u td g i i . N h u vay, vdi gia thid't r i n g cae hd ngheo thucmg khdng phai la hd kinh doanh thi ganh nang t h u l thye t l m i h p phai chiu cdn cao b a n muc tinh toan trdn day.
Gdnh nqng cua mpt so loqi thue gidn thu
Vide phan bd g i n h n a n g ciia mdt so loai t h u l g i i n thu giira c i c nhdm hd gia dinh phan theo thu n h a p dupe dya theo p h u o n g p h a p tinh toan t u o n g t y trong H a u g h t o n et al. (2006) de tinh p h a n bd g i n h nang t h u l .
Cae hd gia dinh k h d n g chi phai chiu c i c m u c t h u l d a n h len hd gia d i n h n h u da tinh d p h i n trdn m i cdn
chiu anh h u d n g tir viec thay ddi g i i h a n g hda do c i c loai t h u l gian t h u khac a p len q u i trinh san x u i t va luu thdng. Vide tinh toan a n h bucMig eua eac loai t h u l nay Idn cae hd gia d i n h la p h u c tap b a n vide tinh t o i n i n h h u d n g cua cac loai thue d a n h trye tid'p Idn hd gia dinh.
Sy tac d d n g nay the hien q u a hai con d u d n g : anh huiMig thu n h a p va i n h h u d n g thay the', trong dd i n h hucMig thu n h a p tinh d i n sire mua giam siit d o gia c i c mat hang tang len, cdn a n h hucMig thay the tinh d i n su thay ddi trong cau tnic eiia gid tidu diing eiia cac bd gia dinh do tac d d n g ciia s y t h a y d d i gia. Vide tinh toan tdng tac d d n g cua cac i n h h u d n g n a y la m d t bai toan phuc tap do vide tinh toan s y thay ddi trong ca'u tnic eua gid hang hda tidu diing ddi hdi mot khdi lupng so lidu rat Idn. Do dd, i n h hucing eua s y thay ddi t h u l Idn lepi ich kinh t l ciia hd gia d i n h t h u d n g d u p e tinh d y a trdn lucpng gia tang c i n thid't trong t h u n h a p d l d a m b i o r i n g hd v i n giii nguydn d u p e gid tieu diing n h u trude khi tang thul.
Di thyc bidn dieu ndy, chiing ta c i n tinh toan 2 yeu td chinh: miic gia trude thud, sau t h u l va gid tidu dimg cua cac hd.
Trong p h i n n a y chiing ta se tinh s y p h a n bd ganh n a n g ciia 3 loai t h u l c h i n b Idn cae hd gia dinh: VAT, t h u l n h a p khau va cac loai t h u l gian thu khac.
D l tinh dupe cac m u c gia trude va sau khi ap dung t h u l eua cac m a t h a n g s i n x u i t ndi dia, chiing ta ap d u n g cdng thiic sau d a y :
Pj = X ^'^^ ^ ^'"" '^ ^^^'+S (1+^^)'". + '>^^
(1)Trong dd: a^- {vci^ la lupng d i u vao eiia m a t hang i ducpe s i n xuat ndi dia (nhap k h i u ) can d l s i n xua't ra mdt don vi s i n p h i m m a t h a n g j ; tj la ty s u i t VAT danh vao mat hang j ; di la t h u l s u i t t h u l nhap khau mat hang i; va sj la cae loai t h u l gian thu khac d a n h vao s i n xua't.
Pj la la mire gia va VAj la gia tri gia tang khi tao ra mot don vi s i n p h a m m a t b a n g j .
Cdng thirc (1) cd the dupe vidt lai n h u sau:
P = (/ - A-SW + T)VA + M' (T -I- D)] (2)
Trong dd: P la vee t a edt chira cac p h i n tir la Pj, la gia s i n x u i t mdt d o n vi m a t h a n g j ; A va M Ii ma tran chira eac p h i n tii Aij va Mij t u o n g u n g vdi d i u ky hieu ma tran chuyen vi; S la ma tran d u d n g cheo vdi cac p h i n tir trdn d u d n g cheo la sj; I la ma tran d o n vi; T Li ma tran d u d n g cheo vdi c i c p h i n tii trdn d u d n g cheo la tj; VA la vee t o edt vcM cae t h a n h p h a n la VAj; D la vee to edt vcM cac thanh p h a n la di; IP Ii vee to edt veM c i c p h i n tii diu bang L
Tir cdng thiic (2) ta ed the tinh dupe s y thay ddi trong gia s i n xuat cua c i c loai m a t hang khi mire t h u l suat cho tirng loai t h u l thay ddi.
C h i n g ban, vcM VAT, gia h a n g hda khi a p v i khdng ap t h u l n i y dupe tinh tir cdng thuc (2) vdi T Ii vee to thi hidn m u c t h u l VAT hidn hanh va veM T Ii vee t o khdng (vee t o ed c i c t h i n h p h i n d i u b i n g 0) tuong img.
Tuy nhidn, cac h p k h d n g chi tidu diing c i c mat hang d u p e s i n xuat trong nude ma cdn tieu diing cac san p h i m n h a p khau. Do d d , m a t b i n g gia ed t h i dupe tinh theo cdng thue sau:
30 Tai chiiih THANG io/2ooe
P'- = aP' + (1 - a)P^
(3)Trong dd: pd va P ^ tuong ling la gia h a n g tieu diing s i n xuat treing nude va h a n g n h a p ngoai; P"^' la miic gia c h u n g , cdn a la ty trong h a n g s i n xuat trong nueic d u a c tidu d i m g ndi dia trdn tdng hang hcia tieu diing ndi dia.
G i i h a n g tidu diing n h a p khau bi tac ddng bdi t h u l n h a p khau va VAT theo cdng thiic sau:
P,^ ={\+d,){\^t^)P: (4)
Trong dd: P^-^ la gia hang i tren thi trudng t h i gidi. Trong cdng thiie (4) ta g i i sir r i n g muc t h u l VAT ap d u n g cho cac m a t h a n g la n h u nhau khdng k l la h a n g san xua't trong nude hay h i n g nhap ngoai.
Chdnh lech giiia miic g i i P'°' khi cd va khi khdng cd mdt loai t h u e n a o dd chinh la ganh nang ma eac hp gia dinh phai t r i cho 1 don vi h a n g tieu diing d o ap d u n g loai thue dd. N h u vay, ganh n a n g t h u l p h i i t r i cua mdt hd gia dinh chinh la: EdP'°'
Trong dd: E la lucpng tieu dimg eac loai hang hda cua hd gia dinh.
Tuy nhien, khi tinh ganh nang phan bd t h u l , don vi d o lueing d u p e diing t h u d n g la d o n vi mang tinh so sanh tucmg dcii, d day chirng ta lay don vi do ludng la: EdP'"VE (5)
So lieu vd ket qud tinh todn
Sei' lieu v l mire tidu d i m g cac loai hang hda eua hd gia dinh d u a c lay tir VHLSS 2004; So lieu v l eac gia tri treing vd phai eiia p h u a n g trinh (2) d u p e tinh d y a trdn b a n g SAM2005 do nhdm nghidn ciiu PAG c u n g cap. Vcii gia t h i l t r i n g eliu true n i n kinh t l trong nam 2004 va 2005 la khdng ed khac bidt d a n g k l , vide sir d u n g b i n g SAM2005 v i sd lieu VHLSS2004 d l tinh toan la hpp ly.
Vide tinh toan phan bd ganh n a n g theo 3 nhdm t h u l duepe tinh theo 5 n h d m thu nhap.
Trong dd, thu n h a p d d a y d u a c tinh la thu nhap theo d a u ngudi, them vao dd d o tinh chat ciia sd lidu v l thu n h a p ciia VHLSS, thu n h a p duepe tinh bang tdng tidu d i m g eua hd gia dinh. Danh muc c i c nhdm mat hang duoe trinh b i y trong phu luc L
Hinh 1 cho thay, ca'u triic tidu diing eua eac nhdm hd gia dinh la tuong dd'i gidng nhau cho 4 n h d m thu n h a p thap h o n , ridng nhdm thu n h i p cao nhat la kha khac bidt.
Hinh 2 cho thay k h i rd s y k h i c nhau trong c i u triic tidu diing giira 2 nhdm thu n h a p , trong dd m p t .sd mat h a n g n h u : an iieing ngoai gia dinh, xang d i u , didn thoai, tham quan d u lich, ducing sira... d u a c nhdm thu n h i p cao tidu dimg nhieu, cdn nhdm thu n h a p thap hau n h u khdng tidu diing d i n . Da phan trong cac mat hang nay thupc nhdm it chiu i n h hucing cua c i c loai thud
Tii Chinh THANG 10/2008 r-i -1.- s<>i/i!««t!i«sr?»i*ti
nhu: VAT, t h u l n h a p k h i u va cae loai t h u l khac.
C i c con sd trong Bang 2 la ty le t h u l phai tra cho timg loai t h u l gian thu cua cac hd gia dinh trdn tdng tidu diing phan theo tidu diing binh quan d i u ngudi, trong dd ql tucmg ung veil 20"'o hd gia dinh cd miic tidu diing binh quan d i u ngudi tha'p nhat.
Kit qua tinh toan tir Bang 2 cho tha'y, nd'u tinh theo chi tidu t h u l trdn tdng tidu diing thi cac hd ngheo cd xu huiing p h i i tra t h u l cao hon cac hd giau cho 2 loai thue: other tax va t h u l nhap khau. VAT cd xu hudng trung binh: muc t h u l ma cac nhdm hd gia dinh phai tra ty Id vdi thu nhap ciia hp.
Mdt yd'u td khac ciing c i n dupe xem xet trong phan tich phan bd ganh nang t h u l la yd'u
Mpt Irong cdc \ \ \ m . do dung de tinh phan bo gdnh ngng thue giuo cdc nhom hp gio dinh duac dung rpng rai trong cdc nghien cuu tren the gidi Id ty sudt thue thuc te. Iy sudt ndy dupt dinh nghia bdng ty sd giuo sd thue cua mpt hp phdi nop tren tdng
thu nhgp chiu thue cua hp do.
Phu lucl
1 D A N H M U C C A C N H O M M A T H A N G T I E U D U N G 1
2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Den pin. i c quy Dyng cu ttie ttiao Internet
0 6 sanh sii, thuy tinh Nylon, non. mu Rupu cac logi Than ciji Dirdrng mUt Banh, miit. keo Ca ph§ uding lien Che tra kho Diem, ndn, di lira, Nuoc giai khat Mu6l Do cJien Thjt ch6 bl^n Tien tau xe di lai Thjt trau Bia cac loai Gi5y VS. dao e^o
may lira 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41
Sam lop. phu tung xe cJap T6m, ci kh6 va che bifin xa phong. nuoc xa Thjt ga
Mo, dau an Thuoc la / lao Thit bo Sua d$c, sua b^t
Tham quan, nghi mat trong nuoc v ^ i cac 1091
Dau gpi e5'au, dau xa Gas
Quan ao may sSn T6m, ca tiroi
Phong bi. tem. di#n tho^ii Gao
Dau hoa hoi
Ngu c6c va rau qua cdc lo^i ^ Thit Ion
Chi hang nam khde An. uong ngoai gia cfinh
31
HiNH 1: TONG TIEU DUNG CAC M A T H A N G P H A N THEO NHOM 5 NHOM THU N H A P Ngudn: VHLSS2004 vi tinh loan cua cic tic gii
3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41
HiNH 2: Tieu DUNG CUA N ^A GAO NHAT
7.000,000 6,000,000 5,000,000
4,000,000 - 3,000,000 2,000,000 -
1 000,000 0
lf.lU.illi!l!!>^:i.!fvJ.<!»f%Ajj
Nguon: VHLSS2004 va tinh toan cua cac tac gia
t - g . " j m .
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41
Bang 2
PHAN BO GANH NANG THUE CUA HQ GIA D I N H 1
THEO NHOM T H U NHAP 1
VAT
Thue nhap khaiu Cac loai thue khac
q i 0,0237 0,0232 0,0374
Nguon: Tinh toan cua tac gia dua tren co so bang (qi nhom thu nhap ngheo thu i)
q2 0,0238 0,0205 0,0355
qS 0,0238 0,0194 0,0345
SAM2005 va VHLSS2004
q4 0,0234 0,0186 0,0338
q5 0,0230 0,0182 0,0330
Bangs
PHAN BO GANH NANG THUE
GIUTANONG THON VA THANH THI THEO NHOM THU NHAP
VAT Thue nhap khau Cac loai thue gian thu Nhom
thu nhap
1 2 3 4 5 Total
Thanh thj 0,0235 0,0233 0,0230 0,0230 0,0228 0,0231
Nong thon 0.0237 0,0239 0.0240 0,0236 0.0236 0,0238
Thanh thi 0.0366 0,0339 0.0325 0,0328 0,0322 0,0336
Nong thon 0,0375 0,0358 0.0349 0,0343 0,0352 0,0355
Thanh thj 0,0204 0,0188 0,0174 0,0175 0.0179 0,0184
Nong thon 0,0234 0,0208 0,0199 0,0191 0,0187 0,0204
to t h a n h t h i / n o n g thon. N g u o i dan cV thanh thi t h u o n g duoe su eiung cac edich vu cong nhieu hon \'a tot hon ngucri elan a n o n g thon, va n h u vay n g u o i edan sdng 6 t h a n h thi nen eJong g o p t h u e nhieu hon ngucri elan crnong thon.
Bang 3 torn tat m u c clong gop t h u e theo n h o m tieu d u n g tuong ling voi k h u vuc thanh thi va nong thon. Q u a d o co the thay, nguoi dan 6 n o n g t h o n p h a i tra thue cao hon nguoi d a n 6 t h a n h thi cho ca 3 loai t h u e va dieu n a y d u n g cho ca 5 nheim thu n h a p . Tuy nhien s u khac biet la ro h o n doi voi t h u e nhap khau va cac loai thue khac.
Nhqn xet
P h a n tich tren cho thay cac loai t h u e d e u co xu h u o n g d a n h nang hon tren moi d o n g tieu d u n g ciia n h o m d a n co thu n h a p tha'p hon.
N g u y e n n h a n co the la do n h u n g nguoi CO thu n h a p cao thuong co xu hueyng d a n h nhieu chi tieu cho cac dich v u , ma cac dich vu nay thi k h o n g ap t h u e hoae ap thue thap.
Hon n u a , trong qua trinh tinh toan tren c h u n g ta k h o n g tinh den ganh n a n g t h u e p h a n bo ve phia cung - ma noi chei cimg thi cung chinh la cac hp gia dinh. Neu tinh den ca yeu to nay thi m u c luy thoai trong he thong t h u e co the giam di.
Miic t h u e d a n h vao khu vuc n o n g thon cao h o n k h u vuc thanh thi, day co le la m p t dieu can quan tam trong viec dieu chinh thue. Mpt mat, cac nghien cuu chp thay rang, mpt d p n g tieu d u n g 6 k h u vuc nong thon CO tac de)ng kich thich nen san xuat nhieu hon mot dong tieu dung 6 k h u vuc thanh thi. Mat khac, mpt trong n h u n g tieu chi cua he thong thue la d a m bao ceing bang giiia cac t h a n h p h a n kinh te trong xa hpi.
Them vao dp, cac hp gia dinh song 6 khu vuc n o n g thon thueVng dupe huong cac phuc lepi tu thue it hi3n so viM cac hp gia dinh sp'ng 6 khu vuc thanh thi. Do do, thue can duex dieu chinh sao cho s u phan bd ganh nang thue d u p e hap ly hem giua cae hd gia d i n h trong ciing khu vuc va giiia khu vuc thanh thi va ndng thdn. $
Xem tiep Ki/ II: Phdn bd thue theo thdnh phdn kinh te vd theo khu vuc, nhrriig khuyin nghi ve chinh sdch.
Nguon: Tmh toan cua tac gia dua tren co so bang SAM2005 va VHLSS2004
32 Tai Chinh T H A N G io/2oae
