THI/C TIEN AP DI/NG PHAP LUAT v l PHAN CAP Q U A N U
NGAN SACH NHA NUdC 6 VIET NAM VA PHl/ONG HUdNG HOAN THIEN
T
heo du loan ngan sach nam 2012, chi co 13/63 tinh, thanh phd tryc thupc trung uang CO ngudn thu dieu tiet ve ngan sach trung uong.'" Tuy nhien, so lupng cac tinh, thdnh phd ty can doi dupc ihu - chi mdi chi chiem 20,6%. Dieu ndy cho ihay viec phan chia ngudn lyc ngan sach giua trung uang vd dm phuang khdng dal dupc k^l qua nhu mong dpi ciia cac nhd lam lual khi ban hanli Luat iigan sdeh nha nudc ndm 2002. Dieu nay ciing ddn den kho khan trong cdng tac quan li ngdn sach va thyc hien chinh sach kinh l^ vT md ciia Nha nudc. So vdi mirc dieu tiet cua giai doan dn djnh ngan sach trudc do thi phdn ngdn sach de lai cho dia phuong ciia 13 tinh, ihanh phd ndi tren hau hci dupc giam xudng;dieu nay cho ihay sy khac biel ngay cang Idn giira nhdm dia phuang ndy va cac dja phuang con iai. Vay dau la nguyen nhan ca ban ciia linh trang ndy va lam the nao de ngan sach dupc phan bd ddng deu hon, tranli hien tuang CO qua nhieu dia phuang khdng the lu can ddi thu - chi nhu hien nay?
Bai viel ndy tap trung phan tich ve thyc lien dp dung phap ludt trong phan cap quan li ngan sach nhd nudc theo quy dinh cua Luat ngdn sach nhd nudc nam 2002 xa cdc van ban htrdng dan thi hanh. Phong qua \'iec ddnh gia nhiing bat cap khi ap dung phdp lu^t hien hanh, tdc gia de xudt mdl sd giai
ThS. TRAN VU HAI * phap hoan thien chinh sach va phap luat ve phan cap quan li ngan sach nha nudc, gdp phan lang cudng hieu qua quan li ngan sach nha nudc trong thdi gian ldi,
1. Thyc tien dp dung phap Iuat ve phan cap quan li ngan sach nha niro'c 6' Viet Nam hien nay
/- / Ve nguyen tdc phdn chia ihdm quyen ihu. chi ngdn sach nhd nudc
Luat ngan sach nha nudc da quy djnh 04 nguyen tac phan chia tham quyen thu - chi ngan sach nha nudc, dd la:
1) Ngan sach trung uang va ngan sach mdi cap chinh quyen dia phuong dupc phan cap nguon thu va nhiem vu chi cu the,
2) Ngan sach trung uong giii- vai tro chii dao. bao dam ihuc hien cac nhiem vu chien lupc, quan trpng ciia quoc gia va ho trp nhirng dia phuong chua can ddi dirpc ihu.
chi ngan sach:
3) Ngan sach dia phuang dupc phan cap nguon thu bao dam chit dpng trong ihuc hien nhimg nhiem vu dupc giao; lang cudng ngu6n lyc cho ngan sach cap xa:
4) Viec dieu tiet ngudn thu se dupc dam bao trong ihdi ki dn dinh (tir 3 ddn 5 nam).'"'
Tu} nhien, khi thyc hien cac nguyen tdc nay tren thuc le da nay sinh mdt so bdt cap sau;
* Giang vien Khoa phap iuai Itinh le Trirong Dai hoc Lual Ha Npi
TAP CHl LUAT HOC SO 3/2013
NGHIEN cuu-TRAO DOI
Mpt la vai trd chu dao cua ngan sach Irung uong trong nhiing nam qua van dupc giii nguyen, iham chi cdn duac tdng cudng vi ngudn thu qua cac ndm tdng len kha nhanh nhung tinh chii ddng cua ngan sach dia phuang van khdng dupc cdi thien, Sd tinh, thanh cd kha nang tu can doi ngdn sach ma khdng can sy hd tra cua ngdn sdeh trung uong lang khong dang ke so vdi thdi diem trudc khi thyc hien Lual ngan sach nha nudc nam 2002. Ben canh do, viec trao quyen chii ddng qua Idn cho hpi ddng nhan dan cap tinh da lam anh hudng den vai iro ciia ngan sach cap huyen va xa. Viec cdc dia phuang tu phan chia ngudn thu va nhiem vu chi da dan den linh trang tuy lien, thieu thdng nhat, trong khi do van de bdt binh dang giiJa cac viing chua dupc giai quyet tot.'"'' Tren ihyc te, CO the nhan ihay viec phan chia ngudn thu giu'a cac cap ngan sach d dia phuang la hel sire phirc lap do nguon thu va quan diem cua hpi ddng nhan dan (HDND) tinh d timg dia phuang la khac nhau. Vi du Cd dja phuang thyc hien viec phan chia gitra tinh, huyen, xa theo tirng khoan thu; cd dia phuang lai dieu tiet tdng the tren tdng sd thu phan chia giira cac cap ngan sach o dja phuang tuang ly nhu giira trung uang va dia phuang C) nhieu dia phuang, so thu ciia ngan sach cap huyen va xa dupc hudng rat il (nhung cd the nhieu ve sd loai thu) ma chii yeu sd thu lap Irung vao ngan sach cap tinh. sau do can cu vao nhu cau cua dia phuang, ngan sach se dupc cdp bd sung trd lai,'"*' Cach lam nay co ve "gian tien", tang cudng dirpc kha nang dieu ti8t ciia ngdn sach cap tinh nhimg da "triel lieu" kha nang ttr can ddi ciia ngan sach cap huyen vd xd.
Hai Id theo quy djnh cua Luat ngan sach nhd nudc, nhiem vy chi giiia ngan sach trung uong va dia phuang da dupc phan djnh tuong ddi rd, tuy nhien giiia cac cdp ngan sach d dia phucmg lai chi dupc quy djnh chung, cdn nhiem vy chi cy the se do HDND linh quy dinh.'^' Do dd, nhiem vy chi giira cac cdp ngan sach dia phucmg thudng cd sir trimg ldp, dac biet la cdc khoan chi co tinh chdl su nghiep, dan den viec phan bd nguon lyc danh cho cac nhiem vu chi khdng giong nhau giiia cdc dia phuong. Tren thyc te, co nhi^u dja phuang quy dinh ve ndi dung nay hel sire chung chung nen khd xac dinh ihtrc chal Ihupc nhiem vu ciia ngan sach cap nao.
Vi du: Neu tren dia bdn xa X xay ra dich ciim gia cam, chi phi cho cdng tac dap dich se lay tir ngudn ngan sach du phdng cua xti, cua huyen hay cua tinh? Thong thudng, ngan sach cap thap nhat phai thyc hien chi trudc tien, cac cap ngdn sach cao ban chi giir vai trd "hd trp" (tire la cd the bd sung d mpt mirc nhdt djnh), Tuy nhien, ve Ihyc chal ddy cung thupc nhiem vy chi ciia ngan sach cdp huyen va cdp tinh vi cap xa nam trong pham vi quan li ciia cap huyen va cap linh. Do vdy, theo tac gid, cap huyen va cap tinh can phai cimg vdi cap xa phan chia ngudn luc de chi, chir khdng chi la "hd Irp" nhu hien nay.
Ba la linh ldng ghep ngan sdeh d dia phuong mac dii cd nhiing uu diem nhung ciing bdc Id nhieu nhupc diem va ngdy cdng can trd khd nang tu chii cua cac cap ngan sdeh, ddc biet Id cap huyen va cap xa. Hien nay, cimg vdi tinh ldng ghep ngan sach Id viec trao quyen chii ddng cho chinh quyen cap linh nen vai trd ciia ngan sach cdp huyen TAP CHi LUAT HOC s 6 3/2013
NGHIEN CUU - TRAO OOI
va cap xa ngay cang md nhat, thdm chi d nhieu dja phucmg, cac cap ndy khdng the ty cdn ddi giiia ngudn thu dupc hudng tren dja bdn vdi tdng nhiem vu chi. Cac ngudn thu duac hudng tren dia ban huyen va xa thudng khdng nhieu, neu bj dieu tiet Idn ve cap tinh thi phan cdn lai se rdt han che, trong khi do quyen phdn bd nhiem vu chi lai do chinh quyen cap tmh quyel djnh. Thuc le cho thdy, a mot sd dja phuong, HDND tinh da quy djnh nhiem vy chi cho cdp huyen va cap xa kha nang ne, khdng tuong ximg vdi kha nang thu ty can ddi cua cdc cdp ngdn sach ndy, ddn den viec phai thudng xuyen le ihudc vao sy hd trp cua ngdn sach cap tren de dam bdo nhiem vu chi, Vi dir Cd dia phuong quy dinh cap xa phai ddnh ngudn chi dau tu phdl trien de hd irp cho cac cong trinh CO sd ha tang do tinh vd huyen dau ttr (trong khi do, nhiing cdng trinh nay khdng do cap xa quan li, neu do cap xa quan ti thi lai thudc nhiem vu chi thudng xuyen ciia cap xa).' '
/ 2 Ve dinh mice phdn bd ngudn thu vd nhiem vu chi
Dinh mirc phdn bo ngudn thu vd nhiem vu chi cua cac cap ngan sach hien nay cung con tdn lai mdt sd bat cap sau:
Mpt Id hien nay, viec xdy dyng dy loan thu. chi chu yeu vdn dupc thuc hien Iheo co che "thuang lupng", cdn thieu cdc can cir, sd lieu chinh xdc, cu the tir thuc tien. Vi du:
viec xay dung ngdn sach cap tinh dupc
"thuong lupng" (Luat ngdn sach nha nudc gpi Id "ldm viec") giira dai dien uy ban nhan dan (UBND) cdp tinh (tryc tiep la sd tai chinh) vdi Bp tai chinh (cimg vdi Tdng cue thue); doi vdi viec xdy dyng ngdn sdeh cdp
huyen se phdi cd sy 'thucmg luang" giiia UBND cdp huyen vdi sd tdi chinh vd cue thue linh... Tren thyc te, cac dja phuang thudng cd xu hudng xay dung dy loan giam dinh muc ihu, tang mirc chi de cd mirc bo sung ddi dao hon (vi mirc dieu tiet Id cd djnh nhung mirc bd sung lai linh boat hang nam), thdm chi Id che giau nguon thu khi lap dy toan va quyet lodn ngan sach,'^' Do thieu nhimg cdng cy dinh lupng khi xay dyng dy loan nen Ihudng xay ra tinh trang khi quyet loan cuoi nam, ngdn sdeh dja phucmg thudng vupt thu, tham chi la vupt ihu vdi ti le cao,""
trong khi do, ngdn sach trung uong ludn bdi chi do phai bii dap cho cac dia phuong thdng qua chi bo sung dupc quyet dinh tir dau nam ngan sach. Theo quy dinh hien hanh, mirc vupt thu se dem lai nhieu Ipi ich cho dia phuang vi ngoai phan ngan sach dja phuang dupc hudng con dupc ihudng tir sd thu vupt cho ngan sach trung uong.' '
C) khia canh khac. Bd tai chinh va Tdng cue thue ddi khi lai dya vao thdng tin tren cac phuang tien thdng tin dai chung de dp dat mirc thu cho dia phuang nhung trong nhieu trudng hpp thdng tin khdng chinh xdc, vi vay ket qua tren thyc te khdng dat nhu du linh, Vi du: Mdt doanh nghiep Idn cd the thdng bao ke hoach lpi nhuan cua minh kha cao. ddn den ngudn ihu tir thue thu nhap doanh nghiep ciing cao (nhiing thdng lin nay cd the chi cd linh chat "qudng cao"), Tuy nhien, co quan thue lai sir dung thong tin nay de xay dyng djnh mirc thu thue thu nhdp doanh nghiep. vi vay ket qua thu khong dat nhu dy tinh. Mat khac, nhieu trudng hpp dy todn nop ngdn sach ciia cdc doanh nghiep
TAP CHl LUAT HOC SO 3/2013
NGHIEN CUu - TRAO DOI
cung cap cho co quan thue khdng phdn anh diing nang lyc nop ngan sach nam sau cua dem vj (nhieu doanh nghiep dy loan thap de lay thanh lich vupl chi lieu nop ngan sach).' "'
Hai Id mac dii da cd djnh mirc phan bd chi thudng xuyen do Thu ludng Chinh phii quyet dinh hang nam nhung tren thuc le, cd dia phuang da lam dung quyen de quyel djnh phdn bd cho cac don vi d mirc thap ban. Vi du K.inh phi danh cho su nghiep giao due theo Quyet dinh ciia Thii ludng Chinh phii sd 59/2010/QD-TTg ngay 30/9/2010 v6 viec ban hanh dinh mirc phan bo dy loan chi thudng xuyen ngan sach nlia nudc nam 2011 thi d khu vyc ddng bang, dinh muc phan bd cho mpt dau ngirdi trong dp tuoi di hpe Id l.460.800ddng/ngudi/nam Tuy nhien, d mdt trudng trung hoc co sa vdi quy md 500 hpe sinh chi dupc phan bd kinh phi hoat dpng thudng xuyen khoang 50 trieu ddng/nam, do do nha truang khong the dam bao viec dau tu lot vao hoat ddng giang day va cac hoat ddng chuyen mdn khac. Dieu nay cung cd the de dan den nhiing vi pham tir cdng lac thu. chl cac nguon kinh phi xa hpi hoa.
0 gdc dp khac, viec phan bo kinh phi hoat ddng Ihudng xuyen Iheo dan so cung bdc id nliung bat cap nhu: Mdt sd dia phuong cd thu nhap binh qudn tren dau ngudi cao, trong khi dan so ddng nen so thu phan bd cho hoat dpng su nghiep cung cao. Song tren thuc te so ihu phan bd khdng duac sir dung het, dac biet la doi \di giao due va y te. Trong khi do, d nhirng dia phuang kinli te khd khdn, hai ITnh
\ uc nay dang rat can dupc tang them kinh phi nhung vi sd dan it nen kinh phi dupc phan bd cung it, khong dam bao dii chi. Ben canh dd,
d mdt sd thanh phd Idn nhu Ha Ndi hoac Thanh phd H6 Chi Minh, tuy thu nhap binh qudn ddu ngudi thupc dien cao nhdl nuoe nhung sd ngudi khdng dang ki lam tni lai ral nhiSu nen khdng cd can cir de dupc phan bo them kinh phi theo thyc le ma chi dupc them theo dang "khoan", vi vay dp lyc chi doi voi cac ITnh vyc giao ihdng, y le va giao due 6 cac dia phuang nay ral Idn,''''
Ba Id ve phuang Ihirc cung nhu sd chi bo sung lir ngan sach cap tren hien nay cung chua dam bao sy minh bach. Theo quy djnh cua Luat ngan sach nha nudc, viec bo sung kinh phi tir ngan sach cap Iren cho ngan sach cap dudi duac thyc hien dudi hai hinh thijc la bd sung can ddi vd bd sung cd muc tieu, Ngoai viec xac dinh sd bd sung cdn doi thieu can cir cu the nhu da phan tich d Iren ihi cac quyet dinh bd sung cd muc lieu cung boc 16 sy thieu minh bach. Ngoai nhiing npi dung bd sung cd muc lieu theo cac chuang trinh quoc gia dupc ghi nhan Irong dy loan ngan sach hang ndm hay bd sung nhdm giai quyet khac phuc hau qua thien lai, viec bo sung danh rieng cho cac cdng trinh van hod xahpi hay CO sd ha tang ciia mpt sd dia phuong con the hien ro ca che "xin - cho". Tham chi, chinh sach thieu minh bach nay con dupc the hien kha ro qua quy djnh ve "nguon thu di lgi": "Rieng cdc dia phuang co li le diiu tiel vi ngdn sach dia phuang gidm l&n so vol giai doan 2007 - 2010 se dugc de Igl ngudn thu iheo kha ndng cdn dot cua ngdn sdeh tning uang de cde dia phuong cd ihem ngudn luc ihuc hien cdc nhiem vu chi cdc chuang trinh muc lieu qude gia, ede chi do chinh such do trung uang bun hdnh vd cac
NGHIEN cifu . TRAO DOI
cdng trinh quan trpng tren dja bdn .. "," ' Bdn la viec qudn li ngan sdeh nha nudc dupc thyc hien theo nguyen tac nhiem vy chi ihupc ngan sdeh cdp ndo do ngdn sdeh cdp dd bdo dam. tire cdp ndo quyel dinh chi thi cap dd phai ddm bdo cdn ddi dupc ngudn vdn de thuc hien nhiem vy chi. Song viec ihyc hien nguyen lac ndy tren Ihyc le dang nay sinh nhieu bat cap. Mpt mat, cdc dja phuang ngdy cang gia ldng ndi dung chi dau tu CO sd ha tang dua vao viec sii dung tdi da quyen huy dpng von theo Dieu 8 Luat ngan sach nha nudc dii chua that sy can thiet;''^' tham chi. cd dja phuang cdn de xuat viec xin duac img kinh phi ngan sach ciia nam sau de sir dung cho nam trudc.""" Tai sao cd linh trung do? Cau trd ldi Id ngan sach dia phuong ve nguyen tac ludn dupc can ddi bdng ngudn ihu bd sung ctia ngan sach trung uong nen viec vay np sS cd ngan sdeh trung uong chiu trdch nhiem, Dac biet, ddi vdi cac cdng irinh dupc coi la phuc vu lpi ich cpng ddng, khdng cd khd ndng ihii hdi vdn lai cang de thyc hien vi de thuyet minh vdi ca quan quan li cap tren.
Mdt khac, thyc te hien nay cd nhieu khodn chl do Quoc hdi, Chinh phii quyet dinh nhung su dung ngudn lyc ciia dja phuang hodc Irudng hop cap tinh ban hdnh ke hoach chi nhung lai yeu cau cap huyen vd xa bd Iri kinh phi de thyc hien. Dieu nay lam cho ngan sdeh cdp dudi bj pha vd sy can ddi, ddng thdi gay khd khdn trong bd tri ngudn von de dam bao thyc hien diing chinh sdeh,
/ 3 Vi phdn cdp mdl sd ngudn ihu cu the cua cdc cdp ngdn sdeh
Viec phan djnh ngudn ihu gii^a cac cdp ngan sach ihudng dupc xac djnh dya tren vai
Ird cua timg cap ngan sach cung nhu tham quyen quan li cua chinh quyen cap do. Ndi each khac, ngdn sdeh cap iren dugc thu nhieu, tap trung hem so vdi ngdn sdeh cdp dudi ddng thdi ciing phai chi nhieu hem vd dam bdo vai trd dieu tiet. Ben canh dd ngudn thu gan vdi hoat dpng quan li nha nudc ciia cap nao Ihi cap dd dupc hudng lodn bp hoac mdt phdn ngudn thu. Ludt ngdn sdeh nha nudc cdn chii upng den kha nang can ddi ciia ngan sdeh cap xa vi cdp ngdn sdeh nay ed sd thu il nhdt nhung tham quyen quan li lai kha rdng.
Tren thuc le, viec phan cap ddi vdi mpt sd ngudn thu cu the cdn cd nhiing bat cap sau day:
Mpl Id quy djnh de lai tdi ihieu 70% mdt sd khoan thu cho ngan sdeh edp xa, thj tran chua phii hpp doi vdi hau het cac dja phuong.
Hien nay theo quy djnh lai Thdng tu ciia Bd tai chinh so 59/2003ATT-BTC ngay 23/6/2003 thi ngdn sach cdp xa, thi Iran dupc hudng tdi thieu 70% ddi vdi cdc khoan thu: Thue chuyen quyen sir dung dal (nay la thue thu nhap ca nhan hoac thue thu nhap doanh nghiep ddi vdi viec chuyen quyen sir dung ddt); thue nha, ddt (nay Id thue su dung ddt phi nong nghiep);
thue mdn bai thu tir ca nhan, hp kinh doanh;
thue sir dung dat ndng nghiep thu tir hp gia dinh vd le phi trudc ba nha, dat. Quy dinh nay nham dam bao ngudn thu cho ngdn sach cap xa vd thj Iran vi ngudn thu ciia cap xa, thi trdn thudng thdp hon so vdi dem vi hanh chinh tuong ducmg la phudng. trong khi do nhiem vu chi Ihudng Idn ban. Tuy nhien. hien nay d nhieu dia phuong, mirc dp chenh lech ve kha nang ddng vien ngan sach giCra xa va thi trdn, tham chi giira cac xa vdi nhau rai khac
TAP CHi LUAT HOC S6 3/2013
NGHIEN CUU - TRAO DOI
biet. Ci thj tran va mdt sd xa cd dieu kien kinh le phat trien, cd nhieu doanh nghiep vd hd kinh doanh thi viec de lai 70% cac ngudn ihu tren la qud nhieu so vdi nhiem vu chi.
Trong khi do, d nhiing xa khac, mac dii de lai den 100% ngudn thu ihi vdn khdng dii cho cac nhiem vu chi. Chinh vi cd quy dinh
"cimg" la de lai ldi thieu 70% cho ngan sdeh xa, thi tran nen kha nang dieu tiel cua ngan sach linh va huyen ddi vdi cac xa, thi Iran bi anh huang nhieu.
Hai Id viec quy dinh ngudn thu tir dau gia quyen sir dung dal la ngudn thu 100%
cua ngan sach dja phuang da lao dieu kien cho mdl so it dja phuang dupe hudng lpi.
Theo quy dinh ciia phdp tudt, tal cd cdc khodn thu Hen quan den dat dai deu thupc nguon ihu 100% cua ngan sdeh dja phuong.
Tuy nhien, thi irudng bat ddng sdn Iai rat khac biet gitra cac dja phuong, Theo chinh sach ve dat dai hien hanh, ddt dai la ngudn tai nguyen quy gid thupc sd hiru loan dan, do nha nudc la chii sd htru. Vi vdy, ngudn thu lir dal dai can dupc dieu tiel chung cho cd nudc chu khdng nen danh rieng cho dja phuong vi gia trj cua chiing rat khac nhau giira cac dia phuang. 0 nipt sd dja phuang nhu Ha Ndi, Thanh phd Ho Chi Minh hay Da Ndng, ngudn thu tir ddt, dac biel Id lir dau gid quyen su dung dat Id kha Idn, trong khi dd vdi nhieu dja phuang thi ngudn thu ndy khdng dang ke. Neu tiep luc de ngudn thu nay la ngudn thu 100% ciia ngan sach dia phuang ihi chi cd mdt sd il cac tinh, thanh phd dupe huang lpi, trong khi ngan sach trung uong khong the dieu tiet dupc mpt phan ngudn lai ndy cho nhung dja phuang khac. Mat khac.
vi duoc hudng lai mdt cdch "ty nhien" nhu- vay nen cdc dia phuang thudng cd xu hudng ddy manh ddu gia dat, md rdng cdc dy dn ma khong tinh din hieu qua, tham chi sdn sdng ddu gia vdi muc gid thap hon so vdi mat bdng chung ciia thj Irudng bdt dpng san de nhanh chdng cd ngudn vdn dau tu, dan den lang phi ngudn ldi nguyen ddt dai.
Ba la ngudn Ihu tir boat dpng xd sd kien ihi^t cdn chua dupc phdn anh day dii vao ngan sach.
Ngudn thu tir hoat ddng xd sd kien thilt la ngudn Ihu ctia dja phuang, luy nhien viec phdn anh ngudn thu ndy vao ngan sach co sir khac biet Idn giira cdc dja phuang. Hau het hoat ddng x6 sd kien thiet d cac dja phuong dupc thyc hien thdng qua md hinh cdng ti, do do ve mat phap li, vdi tu each doanh nghiep thi ho chi phdi nop cdc loai thue theo quy djnh nhu thue Ihu nhap doanh nghiep, thue lieu ihu dac biel... Ben canh dd, mpl sd dja phucmg cdn de cdng ti xd sd kien Ihiet sir dung ngay Ihu nhdp lir hoai dpng kinh doanh x6 sd kien Ihiet vdo viec xay dyng cac cdng trinh an sinh xa hdi ma khdng phan anh qua ngan sach thanh ngudn thu vd nhiem vu chi. Cach ldm nay la vi pham phap ludl ve ngdn sach.
Bdn la quy djnh ve thue thu nhap doanh nghiep ciia cdc don vi hach loan todn ngdnh la ngudn thu 100% ctia ngan sach Irung uong la chua phii hpp.''^' Quy dinh nay dupc li giai la de nham dam bdo khd nang dieu tiet cua ngan sach trung uong vi ngudn thu ndy ve ti thuyet la rat Idn; them nira, do hach loan loan nganh nen rdt khd xac djnh miic ihu nhap phat sinh d limg dia phuang. Tuy nhien, quy djnh nay hien nay khdng phii hpp
22 TAP CHl LUAT HOC SO 3/2013
NGHIEN CUU -TRAO DOI
vi hdu het cdc doanh nghiep nay da chuySn sang hinh thirc cdng li co phdn md khdng cdn boat ddng theo mo hinh doanh nghiep nha nudc nhu trudc day. Vi vay, can phai cd sy binh dang giiia cac don vi hach loan todn ngdnh vdi cdc loai hinh doanh nghiep khde.
O hau het cac doanh nghiep neu tren, cac cdng ti ihdnh vien d cdc dja phucmg deu cd tu each phap nhan nen hoan toan cd the hach loan dupe chi phi. Theo each liep can cua Luat thue thu nhap doanh nghiep, neu mdt doanh nghiep hoai ddng d nhieu linh, thdnh phd khac nhau thl ngudn thue thu nhap can dupc phdn chia cho cdc dia phuong dya tren chi phi phat sinh vi doanh nghiep dd sir dung ha tdng, nhdn cdng ciia dia phuang nen co trach nhiem ddng gdp cho dja phucmg. Do dd, thue thu nhap cua doanh nghiep hoai ddng d nhieu dja phuang cdn dupc phdn chia giiia trung uong va dja phuang, chir khong nen danh cho trung uong 100% nhu hien nay, cd nhu vdy mdi tang cudng dupc ngudn thu cho ngan sach dia phuang,
2. Mot so de xuat nham hoan thien chinh sach va phap luat ve phan cap quan li ngan sach nha nirdc
2 1. Mdl sd de xudt ve chinh sdeh Thir nhdl, cdn tang cudng cdng tac dy bdo va danh gia cac myc lieu ddi ban trong qua trinh hoach dinh ngan sdeh. Cdng tdc dy bdo cdn phai chinh xdc thdng qua viec day manh trien khai minh bach thdng tin va ldng cudng cdng tdc thdng ke. Ben canh dd, cdn xdy dyng quy djnh nhdm xdc dinh trdch nhiem cua cdc eo quan. don vi xay dyng dy loan ngan sach khi dua ra cac djnh mirc thu. chi khdng sal thyc te; ddc biet viec dua ra djnh mirc khdng
sdt thyc te vi lai ich cue bd dia phuang.
Thir hai, can kien djnh chu truang tdng cudng tinh ly chii ciia ngan sach dia phuang bang each lang dan cac ngudn thu cho dia phuang. Thyc liln phan cdp ngan sach d nhieu quoc gia, dac biet la nhiing qude gia phdl trien cho thay viec phi tap Irung hod bang each tang cudng kha nang thu, chi cho ngan sach cdp dudi dem lai nhieu hieu qua lich cue va hodn loan khdng lam xdi mdn sy dn dinh cua ngdn sdch.*'^* Thyc te cho thay vdi md hinh ihiet ke cac ngudn ihu nhu hien nay, hau hel cdc dia phucmg khdng the ty cdn ddi dupc ngudn thu. Thyc trang nay cho thay can cd nhiing khao sdi, ddnh gid cu the de dua ra phuang thirc mdi hoac ca cau lai cac nguon thu sao cho trong khodng tir 5 den 10 nam tdi se cd 50% den 60% sd linh, thanh phd tryc thudc trung uang cd the can ddi dupe nguon thu dap img nhiem vu chi.
Thir ba. can nghien ciru bai bd mo hinh ngan sach dja phuang Idng ghep hien nay vi md hinh nay thudng dan den viec lam quyen ciia cap tren trong viec dieu hanh ngan sdeh.
Trong trudng hpp giir Iai md hinh nay thi can dupc tiep luc hoan thien bdng viec tdng cudng ngudn Ihu cho ngan sach cap huyen va cap xa cung nhu de ra cac nguyen tdc nham phdn djnh rd rang ngudn thu va nhiem vy chi cua cac cap ngdn sdeh dja phucmg.
Thiitu, can lang cudng cdng tdc gidm sat vd hudng dan ciia ca quan tai chinh cap tren ddi vdi qud trinh ngan sdeh nhd nudc ndi chung, dac biet la ngan sach dia phuong nham ddm bdo phal huy dupc y nghTa ciia viec phan cap ngdn sach; ddng thdi can tdng cudng ndi dung va chdl lupng kiem toan nha
TAP CHl LUAT HOC SO 3/2013 23
NGHIEN CUU-TRAO OOI
nudc ddi vdi ngan sdeh cap huyen vd xa."'^*
2.2. Mdl so di xudt sira ddi, bo sung quy dinh phdp lugl
Thic nhdl, Bd tai chinh can ban hdnh hudng dan cu the ve nguyen tdc, each thirc phdn djnh nguon thu vd nhiem vu chi giiia cac cdp ngan sach dia phuang nham dam bao sy thong nhat trong phan bd ngudn thu. nhiem vy chl tai dja phuong de ban che tinh trang tuy tien nhu hien nay, tir dd tang cudng y nghla ciia viec phan cap ngan sach va kha nang ty can ddi cho ngan sach cap huyen va xa.
Thir hai^ can quy dinh cu the ban ve yeu cau va can cir trong qua trinh xay dyng dy loan nhdm dam bao dy todn sat vdi thyc te.
Can xdc dinh trach nhiem ciia ngudi dirng dau dia phuang va co quan chuyen mdn irong viec de xay ra tinh trang du loan va ihyc te khac nhau qua xa. Vi du: Neu vupl ihu tren 30%) hoac cd y bd sdt nguon thu thi ngudi dung dau dja phuang vd co quan chii\cn mdn phai bj xem xet trdch nhiem.
Ben caiili viec quy djnh thudng vupt thu cung can bd sung quy dinh la neu dia phuang vupt Uiu Idn han bao nhieu phan tram so vdi dy loan ihi phan sd vual thu cao han mirc phan iram ndy phai dupc hoan tra cho ngan sach iriuig uong de bii cho sd thu bd sung lir ngan bdeh trung uong trong nam do. Nhu vdy mdi giai quyet dupc linh Irang "de danh nguon ihu" cua dia phuang vd gdp phan giam bdi chl cho ngan sach trung uong.
Thic ba, can xac dinh ro nguyen lac bd sung CO muc tieu cua ngan sach cap tren cho ngan sach cap dudi: Bo sung trong trudng hpp ndo? do ai quyet dinh? cd can dupc sy phe chuan cua HDND de bd sung vao dy loan
hay khdng? Them niia, cdn chdm dirt tinh trang cdn cac khoan thu "de lai" nhu hien nay vi dilu dd khdng nhiing khdng dam bao tinh minh bach ma cdn trao quyen cho Bd tai chinh quyll djnh djnh muc bd sung, trong khi dd viec nay ddng le phdi thudc tham quyen ctia Qude hdi hodc ciia Thii ludng Chinh phu (trong nhimg trudng hpp dot xudl).
Thii tu, cdn bd sung quy djnh ve lang them cde nhiem vu chi iheo hudng: Neu phan cdng Ihem cac nhiem vy chi thi can phai dupc ddnh gid than trpng ve ngudn thu nhdm dam bao nguyen ldc iliem nhiem vu thi phai them ngudn thu de trdnh tinh Irang "co keo" ngan sach lam gidm sut hieu qua chi tieu cdng.
Thii ndm, can sira ddi quy djnh ve muc de lai tdi thieu 10% mdl sd ngudn ihu cho ngan sach xa, thi tran Iheo hudng: Ddi vdi cac xa, thi Iran cd kha nang dam bdo cdn doi thu, chi thi HDND tinh cd quyen dieu chinh giam ti le xudng dudi 70% cho phii hpp.
Thie sdu. can quy djnh ngudn thu lir dau gia quyen sii dung ddt la ngudn thu phan chia gitra ngdn sdeh Irung uong va ngan sach dja phuang de dam bao dieu tiel ngudn luc tir dal dai mpt each hdi hod giua cdc dja phuang. Viec trung uong dieu tiel ngudn thu ve dal tren thyc te khdng lam anh hudng den nhiing dja phuang cdn lai vi hau het cac dia phuang ndy deu cd li le dieu tiet cac nguon thu phan chia la 100%.
777if bay, Bd lai chinh cdn quy djnh rd ve ngudn Ihu tir boat ddng xd sd kien ihiet, trong do xac djnh ngudn thu nay bao gom nhiing khodn thu gi? Ddng thdi quy djnh cu the nguyen tac hach loan ngudn thu xd so kien thiet vao ngan sdeh nhd nudc theo dung
TAP CHi LUAT HOC SO 3/2013
quy djnh. cting nhu nguyen lac sir dung ngudn thu lir x6 so kien thiel.
Thif ldm. edn phdn hod cac doanh nghiep hach todn todn ngdnh thdnh 2 nhdm: Nhdm cac don vi khdng lien quan qud nhieu den cdc dia phuang hoac cd sd thue thu nhdp doanh nghiep khdng Idn thi ngudn thu thue thu nhdp doanh nghiep se thudc ngudn thu 100% cua ngan sach trung uong (v; du: hdng khdng. bao hiem, dudng sdt); nhdm cdc don
\i CO lien quan mdl thiel den dja phuang (nhu buu chinh vien thdng, ngdn hdng, dien lyc) thi thue thu nhdp la ngudn thu phan chia giira irung uong va dia phuang. Cd nhu vay ngan sach ciia dia phuang mdi giam su le ihudc vdo ngudn bd sung ciia trung uang./.
(I). '11 K' de lai dinh cho nhflng dia phuong n^y cu the nhir sau: i l ^ Nni 42%. Hai Phong; 88%, Quang Ninh.
70%: VTnh I'hiic, 60%; Bflc Ninh 93%, Da Nang 85%; yiiang Ngai' 61%. Khanh Ho^' 77%; Thanh pii6 M6 Chi Minh: 23%; D6ng Nai' 5 i % ; Binh Duong:
40%. B^ R|a-Vung T^u, 44%. C5n Tho, 91%, C^c linh c6n l^i deu dugc de l^i 100% nguon ihu phan chia.
(2) Xeiiv Dieu 4 Lual ngan sSch nha niroc (3)Xenv TS. Bin Du6ng Nghieu (chu bien), DiSu bud ngdn sach giua irung uang vd dia phuang^ Nxb Chinh trj qu6c gia. HaN9i.20O6.tr 125-127 (4) Tlioiig tin dugc Ifly lir ciic nghi quyel phan cSp nguon Ihu va nliiein vu chi cua moi so linh. ihanh pho l^^rc thupc 11 ung irong lif niim 2010 den 2012.
(5) Xem Dieu 31. Dicu 33 Lual ngSn sach nha niroc (6).,\uii iheni Nghi quy£i cua HDND tinh Thanh Hoa so I6720HJ Ny-HDND ngay 812/2010 va phan c^p nguon ihu, nhi^m v^ chi Vti li Ic phan irilm (%) phan chia t..ic khoan ihu giil'a cdc cap ngan sach giai doan 2UII -2015,
(7) \ v m Nguyen Minh Thang. "Nguy ca tham nhiing, lang phi Irong quan li, sir d^ng ngan sach, lai san nha niri^c". Ti.ip chi kicm loan, so 102010. tr. 45.
(8) lidu 'Ihu npi dia nam 2006 vucn 10,2% du loan gido, nam 2007 vupt 20.5ro, nam 2008 vupt 26,8%.
nam 2009 vupt 15,7%. Tham khao tir tham luan cua Tong cue thue: "Lap dir loan thu noi dja: Ket qua thuc hien, nhung van de dat ra va dinh huong hoan thien".
Hoi thao "Lap. thdm tra vd quyet dmh du lodn thu ngdn sach nhd nuac. Be xudt vd kien nght sua ddi".
Uy ban tai chinh ngan sach Quoc hoi, ngay 26.'7;'2010 (9) Xem: Khoan 5 Dieu 59 Lual ngan sach nha nuoe.
(10).Xem- Dao Chuan. "Mot so van de trong lap. (ham tra va quyet dinh du loan thu ngan sach dia phuang".
HOI thao: "Lap. Ihdm ira vd quyel dinh du todn tint ngdn sach nhd nu&c. Be xudl vd kten nghi sua dot", Uy ban tai chinh ngan sach Qu6c hpi. ngay 26/7/2010, (1 l},Xem: Quyet dinh ciia Thii tuong Chinh phu so 59/2010/QD-TTg ngay 30/9/2010 vi viec ban hanh dinh muc phan bo du toan chi thuong xuyen ngan sach nha nuac ap diing cho nam ngan sach 201 1 (12)XenT Quyet dinh cua Thu tuong Chinh phu so 59/2010/QD-TTg ngay 30/9/2010 va viec ban hanh dinh mirc phan bo dy loan chi thuang xuyen ngan sach nha nuoe ap dung cho nam ngan sach 201 1, (13),Xem: TS, Cao T^n Khong, "Quan li v^ su dung co hieu qua von vay dau tu xay dung a cac dja phuong", Tgp chi kiem lodn. s6 5/2009, Ir, 7
(14) Xem Thong tu cua Bo tai chinh so 162/2012,TT-BTC ngay 3/10,7012 quy dmh ve Iam irng von Kho bac Nha nudc. Viec ra doi Ihong tu nay dupc xem nhu cong cu phap 11 quan 11 mol each chinh thirc thyc le da dien ra tir lau.
(15) Nhir Tap doan dau khi quoc gia Vie! Nam, Tong cong tl dien iuc Viei Nam, Ngan hang cong ihuong Viet Nam, Ngan hang nong nghiep va phat trien nong thon Viei Nam, Ngan hang ngoai thuong Viei Nam, Ngan hang dau tu va phal tnen Viet Nam, Hang hang khong quoc gia Viet Nam; Tong cong ti buu chinh vien ihong Viel Nam: Tong cong ti bao hieni Viet Nam, Tong cong ti duong sat Viet Nam (16).Xem Odd-Helge Fjeldslad, "Intergovernmental Fiscal Relations". Irong: Developing Cuiinirics A tievit'w of Issues, Chr. Michelsen Institute. 2000. Ban dich cua Tif Nguyen Vu & Vu Tlianh Tu Anh (Chuong Irinh giang day kmh te Fulbrighl)
(17).Xem Ihem. Pham Tien Dung, "Thuc trang va giai phap hoan thien kiem loan quyet loan ngan sach huven va kiem loan dieu hanh ngan sach cap hu>?n"'.
Tap chi kiem todn. so 5.'201 I
TAP CHi LUAT HOC S 6 3/2013
