TINH THÇN PH¸P HOA
TRONG V¡N KH¾C H¸N N¤M THêI Lý
I. Giíi thiÖu chung
Ph¸p Hoa lμ mét trong nh÷ng bé kinh thuéc hÖ §¹i thõa, ®−îc §øc ThÝch Ca M©u Ni thuyÕt gi¶ng ë nói Linh Thøu, thuéc thμnh V−¬ng X¸ n−íc Ma KiÖt §μ. Tªn gäi ®Çy ®ñ lμ DiÖu ph¸p Liªn hoa gi¸o Bå t¸t ph¸p PhËt së hé niÖm. Bé kinh nμy gåm hai m−¬i t¸m phÈm, më ®Çu lμ phÈm Tùa, kÕt thóc lμ phÈm Phæ HiÒn Bå t¸t khuyÕn ph¸t. Néi dung kinh nãi lªn søc tõ bi trÝ tuÖ cña PhËt, sau khi dïng ph−¬ng tiÖn thuyÕt gi¶ng c¸c ph¸p Tø ®Õ, ThËp nhÞ nh©n duyªn, Lôc ®é, v.v… ®Ó d¾t dÉn c¸c hμng Thanh v¨n, Duyªn gi¸c, Bå t¸t h−íng
®Õn NiÕt Bμn, §øc PhËt chØ râ ph¸p NhÊt thõa, hay cßn gäi lμ PhËt thõa ®Ó
®é tho¸t tø chóng, khiÕn mäi ng−êi ®¹t
®−îc V« th−îng Ch¸nh ®¼ng ch¸nh gi¸c cña Nh− Lai. Vμ ®ã míi lμ cøu c¸nh cña ng−êi häc PhËt.
Ph¸p Hoa lμ bé kinh mμ ch− PhËt ba
®êi m−êi ph−¬ng ®Òu thuyÕt gi¶ng tr−íc khi nhËp NiÕt Bμn. §ã lμ mÑ cña c¸c §øc PhËt qu¸ khø, hiÖn t¹i, vÞ lai; lμ vua cña c¸c kinh ®iÓn. ChÝnh v× thÕ, kinh Ph¸p Hoa lu«n ®−îc ch− PhËt, Bå t¸t, Thiªn Long Hé ph¸p b¶o hé, c«ng ®øc cña kinh
®iÓn nμy v« l−îng, v« biªn kh«ng g×
s¸nh ®−îc.
Mai ThÞ Th¬m
DiÖu Ph¸p Liªn Hoa th«ng th−êng cã hai c¸ch gi¶i thÝch: mét lμ, DiÖu ph¸p lμ nh©n qu¶ cña ®¹o NhÊt thõa; Liªn hoa lμ thÝ dô, bëi v× c¸nh sen vμ h¹t sen ®ång thêi tån t¹i nªn biÓu tr−ng cho nh©n qu¶
cïng lóc (Ph¸p Hoa Quang Tr¹ch sí); Hai lμ, DiÖu ph¸p lμ quyÒn ph¸p vμ thùc ph¸p cña m−êi giíi m−êi nh−. M−êi nh− cña chÝn giíi lμ quyÒn, m−êi nh− cña PhËt giíi lμ thùc, ph¸p quyÒn thùc nμy ®Òu lμ thùc t−íng, nªn gäi lμ diÖu; Liªn hoa vÝ nh− mèi quan hÖ gi÷a quyÒn vμ thùc, c¸nh sen lμ quyÒn, h¹t sen lμ thùc, tõ khi thμnh ®¹o ®Õn khi nãi kinh Ph¸p Hoa,
§øc PhËt chØ nãi quyÒn ph¸p, giê míi nãi thùc ph¸p, nh− c¸nh sen në ra v× h¹t sen (theo Thiªn Thai t«ng).
DiÖu ph¸p liªn hoa kinh do Tam t¹ng Ph¸p s− C−u Ma La ThËp dÞch ra tiÕng Trung Quèc thêi Diªu TÇn, ®Õn khi TrÝ Kh¶i ®¹i s− thμnh lËp ph¸i Thiªn Thai, lÊy kinh Ph¸p Hoa lμm chñ ®¹o. Tõ ®ã vÒ sau, DiÖu ph¸p Liªn hoa kinh trë thμnh bé kinh tông h»ng ngμy cña PhËt tö Trung Hoa.
ë ViÖt Nam, kinh Ph¸p Hoa ®−îc truyÒn vμo tõ rÊt sím. Theo t− liÖu hiÖn cã, cã thÓ ®−îc truyÒn vμo tõ thêi Hïng V−¬ng, cô thÓ lμ h×nh ¶nh “Ho¸ thμnh”
cña vî chång Chö §ång Tö vμ Tiªn Dung.
Sau nμy, Chi C−¬ng L−¬ng TiÕp sèng ë ViÖt Nam kho¶ng n¨m 256 ®· dÞch bé Ph¸p Hoa tam muéi, vμ trong 6 l¸ th−
trao ®æi gi÷a §¹o Cao, Ph¸p Minh vμ Lý MiÓu thuéc thÕ kØ IV vμ V, §¹o Cao
®· nhiÒu lÇn trÝch dÉn kinh Ph¸p Hoa, cô thÓ lμ phÈm Nh− Lai thä l−îng, Ho¸
thμnh dô, v.v… TiÕp nèi tinh thÇn ®¹o Ph¸p cña ng−êi x−a, c¸c ThiÒn ph¸i Ph¸p V©n, KiÕn S¬ ë ViÖt Nam vÉn lu«n vËn dông t− t−ëng trong kinh Ph¸p Hoa cho viÖc ho»ng ho¸ cña m×nh. §iÒu nμy
®· ®−îc c¸c nhμ nghiªn cøu PhËt gi¸o ViÖt Nam nh− Lª M¹nh Th¸t, NguyÔn Lang, v.v… thõa nhËn. Vμ cho ®Õn nay, kinh Ph¸p Hoa vÉn lμ mét trong nh÷ng bé kinh ®−îc ch− t¨ng ni PhËt tö tr× tông h»ng ngμy.
Thêi Lý ®−îc coi lμ thêi thÞnh v−îng cña PhËt gi¸o, ®óng h¬n lμ cña ThiÒn PhËt gi¸o. Cã ®Õn ba thiÒn ph¸i cïng ho»ng d−¬ng trªn ®Êt §¹i ViÖt: Tú Ni §a L−u Chi, V« Ng«n Th«ng, vμ Th¶o §−êng.
Song dï ThiÒn lμ t− t−ëng chÝnh cña PhËt gi¸o thêi Lý, nh−ng víi ®Æc ®iÓm
“Giao Ch©u” - n¬i giao thoa dung hîp cña mäi t− t−ëng, mäi nÒn v¨n ho¸, ThiÒn ph¸i ViÖt nam ®· dung n¹p c¸c yÕu tè:
TÞnh, MËt, Gi¸o, trong ®ã ®Æc biÖt lμ t−
t−ëng Ph¸p Hoa cña Gi¸o t«ng.
Tuy c¸c nhμ nghiªn cøu ®Òu thõa nhËn sù ¶nh h−ëng lín lao cña kinh Ph¸p Hoa trong t− t−ëng PhËt gi¸o ViÖt Nam, nh−ng v× nh− trªn ®· nãi, thêi Lý lμ thêi thÞnh cña ThiÒn PhËt gi¸o, nªn hÇu hÕt ®Òu nhÊn m¹nh ®Õn t− t−ëng ThiÒn, ®Æc biÖt lμ c¸c bé kinh liªn quan trùc tiÕp, mËt thiÕt víi ThiÒn nh− B¸t Nh·, Kim C−¬ng…, mμ Ýt ®Ò cËp mét c¸ch trän vÑn, cô thÓ t− t−ëng Ph¸p Hoa trong PhËt gi¸o thêi Lý.
Víi tinh thÇn gãp thªm mét viªn g¹ch nhá cho c«ng tr×nh nghiªn cøu t¸i hiÖn toμn bé ng«i nhμ PhËt gi¸o thêi Lý, bμi viÕt tr×nh bμy tinh thÇn Ph¸p Hoa trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý d−íi hai gãc
®é chÝnh: Mét lμ, quan hÖ gi÷a Ph¸p Hoa víi tinh thÇn ThiÒn häc; Hai lμ, nh÷ng thÓ hiÖn cô thÓ cña tinh thÇn Ph¸p Hoa: PhËt trong kinh Ph¸p Hoa; ThÝ dô trong kinh Ph¸p Hoa; T− t−ëng trong kinh Ph¸p Hoa, nh»m cung cÊp cho ®éc gi¶
mét c¸i nh×n t−¬ng ®èi cô thÓ vÒ tinh thÇn Ph¸p Hoa, sù ¶nh h−ëng cña nã ®èi víi ®êi sèng v¨n ho¸ tÝn ng−ìng cña PhËt tö thêi k× nμy.
II. Quan hÖ gi÷a Ph¸p Hoa vμ tinh thÇn ThiÒn häc
Nh− trªn ®· nãi, thêi Lý lμ thêi thÞnh v−îng cña ThiÒn PhËt gi¸o. Tinh thÇn ThiÒn tuy lμ “Gi¸o ngo¹i biÖt truyÒn, bÊt lËp v¨n tù”, nh−ng ThiÒn t«ng ë ViÖt Nam l¹i cã nh÷ng nÐt kh¸c biÖt víi ThiÒn Ên §é hoÆc ThiÒn Trung Hoa, trong ®ã ®iÓm kh¸c biÖt næi bËt nhÊt lμ sù giao thoa dung hîp t− t−ëng c¸c t«ng ph¸i kh¸c trong PhËt gi¸o. C¸c ThiÒn s−
kh«ng chØ cã tham thiÒn, mμ cßn tông kinh, niÖm PhËt, tr× chó. Vμ mét trong nh÷ng kinh ®iÓn ®−îc c¸c ThiÒn viÖn tr×
tông nhiÒu nhÊt lμ kinh Ph¸p Hoa.
Ngoμi tinh thÇn lμ vua cña c¸c kinh
®iÓn PhËt gi¸o, Ph¸p Hoa cã nhiÒu ®iÓm
®¸ng ®−îc vËn dông vμo trong ®êi sèng ThiÒn viÖn:
Mét lμ, Ph¸p Hoa cã liªn hÖ chÆt chÏ víi ph−¬ng ph¸p ThiÒn ®Þnh An ban mμ Kh−¬ng T¨ng Héi ®· xiÓn d−¬ng m¹nh mÏ qua viÖc chó gi¶i An ban thñ ý kinh, trong ®ã «ng ®· nªu ra lôc diÖu ph¸p m«n: tøc, sæ, tuú, chØ, qu¸n, hoμn, tÞnh.
Lôc diÖu ph¸p m«n nμy l¹i ®−îc TrÝ Kh¶i
®¹i s− viÕt thμnh t¸c phÈm Lôc diÖu ph¸p m«n. Chi C−¬ng L−¬ng TiÕp dÞch Ph¸p Hoa tam muéi, mμ Tam muéi cã nghÜa lμ ThiÒn ®Þnh, còng thuéc ph−¬ng ph¸p tu häc cña c¸c ThiÒn gi¶. §äc kinh Ph¸p Hoa, cã thÓ t×m thÊy rÊt nhiÒu Tam muéi mμ ng−êi tr× tông Ph¸p Hoa cã thÓ chøng ®¾c: DiÖu trμng t−íng tam muéi, Ph¸p Hoa tam muéi, TÞnh ®øc tam muéi, TrÝ Ên tam muéi, v.v… (Kinh Ph¸p Hoa, phÈm DiÖu ©m Bå t¸t)
Hai lμ, trong kinh Ph¸p Hoa, phÈm Ph−¬ng tiÖn, PhËt d¹y ng−êi tu häc c¸c ph¸p bè thÝ, tr× giíi, nhÉn nhôc, tinh tÊn, thiÒn ®Þnh, trÝ tuÖ ®Òu thμnh PhËt ®¹o.
Ng−êi dùng th¸p cóng d−êng sau khi PhËt nhËp NiÕt Bμn, ng−êi t¹o t−îng PhËt, ®¸nh trèng, trçi nh¹c, thæi tiªu, ca ng©m mét bμi kÖ kinh Ph¸p Hoa ®Òu thμnh PhËt ®¹o; ng−êi cóng hoa h−¬ng, lÔ l¹y, ch¾p tay, cói ®Çu tr−íc t−îng PhËt
®Òu thμnh PhËt ®¹o; ng−êi x−ng Nam m«
PhËt, ng−êi nghe Ph¸p Hoa ®Òu thμnh PhËt ®¹o, v.v…
Nãi chung, ë Ph¸p Hoa cã c¶ ph−¬ng ph¸p niÖm PhËt (nh− niÖm danh hiÖu Bå t¸t Quan ThÕ ¢m trong phÈm Phæ m«n), ph−¬ng ph¸p tr× tông §μ la ni (trong phÈm §μ la ni), ph−¬ng ph¸p ThiÒn ®Þnh (nh− viÖc nhËp c¸c Tam muéi tr−íc vμ sau khi diÔn nãi kinh ®iÓn trong Ph¸p Hoa), vμ mäi viÖc tu häc kh¸c. Mμ tinh thÇn ThiÒn häc th× “VËn thuû ban sμi” ®Òu lμ viÖc tu thiÒn, ngé ®¹o, ®ãi ¨n kh¸t uèng lμ thiÒn,
®i ®øng n»m ngåi ®Òu cã thÓ hμnh thiÒn,
®¹t ®¹o. Tãm l¹i, viÖc “Trùc chØ nh©n t©m, kiÕn tÝnh thμnh PhËt” ®−îc thùc hiÖn ngay trong cuéc sèng th−êng nhËt, trong mäi hμnh ®éng tông kinh, niÖm PhËt, tr× chó, thiÒn ®Þnh,.... Víi tinh thÇn “NhÊt thiÕt ph¸p tøc thÞ PhËt ph¸p”, ThiÒn vμ Ph¸p Hoa ®· gÆp nhau.
Ba lμ, trong kinh Ph¸p Hoa cã c©u:
“PhËt v× mét ®¹i sù nh©n duyªn mμ thÞ hiÖn ë ®êi, ®ã lμ khai thÞ chóng sinh ngé nhËp PhËt tri kiÕn”, môc ®Ých cña viÖc më ra ph−¬ng tiÖn gi¶ng thuyÕt kinh
®iÓn, chØ d¹y c¸c ph¸p lμ ®Ó chóng sinh ngé nhËp tri kiÕn PhËt; môc ®Ých cuèi cïng cña ng−êi häc ThiÒn còng lμ ®Ó
“KiÕn tÝnh thμnh PhËt”, ®¹t trÝ tuÖ B¸t nh·, tri kiÕn PhËt, thÊy ®−îc PhËt tÝnh tù n¬i m×nh, m×nh vμ PhËt lμ mét.
Mét ®iÓm ®¸ng chó ý n÷a cho sù dung hîp gi÷a ThiÒn vμ Ph¸p Hoa, ®ã lμ kinh Ph¸p Hoa lμ bé kinh tuy ®−îc
§øc PhËt ThÝch Ca gi¶ng ë nói Linh Thøu thuéc thμnh V−¬ng X¸, n−íc Ma KiÖt §μ c¸ch ®©y h¬n 2.500 n¨m, nh−ng thêi gian vμ kh«ng gian ë kinh Ph¸p Hoa lμ mét. ë ®ã, m−êi ph−¬ng ch−
PhËt ba ®êi ®Òu tùu vÒ, chóng sinh kh¾p c¸c câi trêi ng−êi, lôc thó ®Òu cã mÆt, vμ ®Òu lμ ng−êi cã tÝn c¨n ®Çy ®ñ, cã thÓ chøng thμnh PhËt ®¹o, kh«ng ph©n biÖt ®©u lμ câi Ta bμ, ®©u lμ câi PhËt, tÊt c¶ lμ mét, kh«ng sai kh¸c.
Cßn tinh thÇn ThiÒn cña T× Ni §a L−u Chi lμ: “T©m Ên ch− PhËt trßn ®ång th¸i h−, kh«ng thiÕu kh«ng d−, kh«ng ®i kh«ng ®Õn, kh«ng ®−îc kh«ng mÊt, ch¼ng mét ch¼ng kh¸c, ch¼ng th−êng ch¼ng ®o¹n, vèn kh«ng chç sinh, còng kh«ng chç diÖt, còng ch¼ng rêi xa, ch¼ng kh«ng rêi xa”; cña V« Ng«n Th«ng lμ: “T©y Thiªn ®Êt nμy, ®Êt nμy T©y Thiªn”. Thêi gian vμ kh«ng gian cña Ph¸p Hoa, cña ThiÒn lμ mét.
Cã thÓ nãi, trªn tinh thÇn Ph¸p Hoa, trªn tinh thÇn ThiÒn häc, PhËt tö thêi Lý
®· cã thÓ ung dung tù t¹i ®i vμo cuéc ®êi, tham gia mäi viÖc cña ®êi sèng d©n téc
®¹o ph¸p, tõ viÖc tù tu, tù häc, ho»ng
truyÒn chÝnh ph¸p ®Õn viÖc tham gia chÝnh sù, ®¾p cÇu lμm ®−êng, x©y chïa dùng th¸p, t¹c t−îng ®óc chu«ng, trÞ bÖnh cøu tÕ,… mμ vÉn ®¹t ®¹o chøng thiÒn. Vμ ®iÒu nμy thÓ hiÖn kh¸ râ trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý. Sau ®©y xin
®i vμo nh÷ng h×nh ¶nh cô thÓ vÒ tinh thÇn Ph¸p Hoa trong v¨n kh¾c ®ã.
III. Nh÷ng h×nh ¶nh cô thÓ vÒ tinh thÇn Ph¸p Hoa trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý
Th«ng th−êng, tinh thÇn cña mét kinh
®iÓn nμo ®ã thÓ hiÖn trong mét thêi k×
lÞch sö thuéc mét l·nh thæ nμo ®ã chñ yÕu lμ ë phÇn néi dung t− t−ëng cña nã.
Nh÷ng bμi kÖ cña c¸c ThiÒn s− thêi Lý thÓ hiÖn tinh thÇn B¸t nh·, Hoa nghiªm qua t− t−ëng s¾c kh«ng, duyªn sinh, v.v…
nh−ng tinh thÇn Ph¸p Hoa thÓ hiÖn trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý l¹i rÊt
®Æc biÖt, cã c¶ h×nh ¶nh cña §øc PhËt thuyÕt gi¶ng, chøng minh kinh ®iÓn nμy, n¬i thuyÕt ph¸p, ng−êi tu häc hμnh tr× vμ nh÷ng c«ng ®øc ®¹t ®−îc khi hμnh tr×; cã c¶ nh÷ng thÝ dô mμ PhËt vμ ch− ®Ö tö tham dù buæi thuyÕt ph¸p dÉn dô ®Ó lμm s¸ng tá nghÜa lÝ kinh ®iÓn, vμ cuèi cïng lμ t− t−ëng chÝnh cña kinh Ph¸p Hoa.
§iÒu ®ã ®ñ chøng minh tÇm quan träng cña kinh Ph¸p Hoa ®èi víi PhËt gi¸o ViÖt Nam, mμ häc gi¶ Lª M¹nh Th¸t
®· kh¼ng ®Þnh: “Kinh Ph¸p Hoa vμ Ph¸p Hoa tam muéi nh− vËy cã mét vÞ thÕ rÊt xung yÕu trong lÞch sö t− t−ëng giai
®o¹n ®Çu cña PhËt gi¸o t¹i n−íc ta”.
1. PhËt trong kinh Ph¸p Hoa
Theo phong c¸ch Lôc chñng thμnh tùu lμm chøng tÝn cho mét bé kinh, kinh Ph¸p Hoa ®−îc thÓ hiÖn trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý ®· cã ®Õn n¨m yÕu tè quan träng:
Mét lμ, §øc PhËt nãi kinh, tøc lμ §øc ThÝch Ca M©u Ni, hÇu hÕt c¸c chïa PhËt thêi Lý ®Òu thê §øc ThÝch Ca mμ trong v¨n bia hay gäi lμ Kim Dung, hoÆc lμ N¨ng Nh©n (nh− v¨n bia chïa B¸o ¢n nói An Ho¹ch, chïa Viªn Quang, chïa B¶o Ninh Sïng Phóc,…), cã khi §øc ThÝch Ca
®−îc phèi thê víi Ca DiÕp, Di LÆc t¹o nªn h×nh ¶nh Tam thÕ PhËt (v¨n bia chïa Sïng Nghiªm Diªn Th¸nh), cã khi §øc ThÝch Ca
®−îc phèi thê víi c¸c Bå t¸t (nh− v¨n bia chïa Linh Xøng), v.v…
Hai lμ, n¬i nãi Kinh, kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mμ trong v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý l¹i th−êng nh¾c ®Õn nói Linh Thøu, thμnh V−¬ng X¸ - n¬i bé kinh Ph¸p Hoa
®−îc thuyÕt gi¶ng: “Khëi m« tr−îng thÊt, tøc m« thøu phong” (Thiªn Phóc tù hång chung minh v¨n), “S− phôc lÞch L« giang th−îng tè, tr¾c Thøu ®μi s¬n” (v¨n bia chïa H−¬ng Nghiªm), “Thøu ®μi trung x−ëng” (V¨n bia th¸p Sïng ThiÖn Diªn Linh), “BØ tr−ëng gi¶ huû tr¹ch nhi V−¬ng X¸ ®¹i thμnh” (v¨n bia chïa Linh Xøng). Cuéc ®êi ho»ng hãa cña §øc PhËt suèt 49 n¨m trªn kh¾p câi Ên §é, ®©u chØ cã nói Linh Thøu, thμnh V−¬ng X¸, nÕu nãi ®Õn nh÷ng n¬i quan träng th× n¬i b¸nh xe chÝnh ph¸p ®−îc chuyÓn ®Çu tiªn lμ v−ên Léc UyÓn, n¬i PhËt ®é ng−êi
®Ö tö cuèi cïng ®Ó råi vμo NiÕt Bμn lμ rõng Ta la,… ph¶i ®−îc nh¾c ®Õn ®Ó ®¸nh dÊu sù ra ®êi cña ®¹o PhËt vμ n¬i thu thÇn nhËp tÞch cña PhËt.
Ba lμ, ng−êi nghe ph¸p, cã thÓ nãi, h×nh ¶nh §øc PhËt, Bå t¸t thê trong c¸c chïa PhËt thêi Lý phÇn lín lμ h×nh ¶nh cña ch− vÞ trong ph¸p héi Ph¸p Hoa: §øc Di LÆc ®−îc nh¾c ®Õn ë trªn chÝnh lμ ng−êi ®· nghi ngê vμ hái Bå t¸t V¨n Thï S− Lîi vÒ t−íng l¹ sau khi PhËt ThÝch Ca gi¶ng xong kinh V« l−îng nghÜa xø
gi¸o bå t¸t ph¸p PhËt së hé niÖm, chuÈn bÞ cho viÖc thuyÕt gi¶ng kinh Ph¸p Hoa ë phÈm Tùa; §øc D−îc V−¬ng, §øc Quan ThÕ ¢m lμ hai vÞ Bå t¸t trong c¸c phÈm D−îc v−¬ng, Phæ m«n; V¨n Thï, Phæ HiÒn lμ hai Bå t¸t ë phÈm më ®Çu vμ phÈm cuèi cïng cña kinh Ph¸p Hoa…
Bèn lμ, ng−êi thä tr× kinh Ph¸p Hoa sau khi nghe PhËt gi¶ng vμ nh÷ng c«ng
®øc chøng ®¹t cña viÖc hμnh tr× kinh.
Trong Thiªn Phóc tù hång chung bi minh ghi l¹i c©u chuyÖn ThiÒn s− Tõ §¹o H¹nh tr× tông kinh Ph¸p Hoa vμ nh÷ng h×nh ¶nh thÓ hiÖn sù chøng ®¾c Ph¸p Hoa trong thêi gian ThiÒn s− trô tÝch ë nói PhËt TÝch thuéc tØnh Hμ T©y cò (nay thuéc Hμ Néi):
“S− ë ch−a h¬n tuÇn, mäi viÖc ®Òu c¶m øng, hæ d÷ ®Õn phôc, d· thó theo lêi,
®ang ®ªm tr× tông kinh Ph¸p Hoa, trêi m−a hoa ®¸nh trèng, s¸u ph−¬ng m−êi câi, ©n huÖ bao trïm, tiÕng lμnh ®ån xa, ng−êi trong n−íc tõ v−¬ng tö trë xuèng,
®em h−¬ng hoa ®Õn ®¶nh lÔ,…).
ThiÒn uyÓn tËp anh còng nãi ®Õn sù kiÖn ThiÒn s− Tõ §¹o H¹nh sau khi chuyªn tr× tông chó §¹i bi, tøc lμ chó cña Bå t¸t Quan ThÕ ¢m trong kinh Ph¸p Hoa, c«ng ®øc ®−îc thμnh tùu, b¸o thï cha, ®em c«ng ®øc ®ã cøu ch÷a bÖnh cho d©n lμnh,…
§iÒu ®Æc biÖt nhÊt vμ còng lμ chøng tÝch râ rμng nhÊt cho tinh thÇn Ph¸p Hoa trong PhËt gi¸o thêi Lý lμ h×nh ¶nh
§øc §a B¶o Nh− Lai cïng víi Th¸p miÕu cña Ngμi næi lªn ®Ó nghe kinh Ph¸p Hoa, chøng minh cho c«ng ®øc v« l−îng cña ng−êi thuyÕt gi¶ng kinh Ph¸p Hoa, chøng minh cho sù vÜ ®¹i cña kinh Ph¸p Hoa theo lêi nguyÖn cña §øc §a B¶o tr−íc khi nhËp tÞch trong phÈm HiÖn b¶o
th¸p thø m−êi mét cña bé kinh nμy.
Trong ®ã, cßn cã h×nh ¶nh §øc §a B¶o chia nöa toμ ngåi cho §øc ThÝch Ca sau khi th¸p miÕu ®−îc më ra v× ®¹i chóng.
ë ViÖt Nam, viÖc x©y th¸p cóng d−êng x¸ lîi PhËt lμ viÖc th−êng thÊy trong PhËt gi¸o, nh−ng ë thêi Lý, c¸c th¸p miÕu phÇn lín lμ th¸p thê §øc §a B¶o.
NÕu kinh Ph¸p Hoa kh«ng ¶nh h−ëng lín ®Õn tinh thÇn PhËt gi¸o thêi nμy th×
cßn cã nguyªn nh©n g× kh¸c ch¨ng? V¨n bia chïa H−¬ng Nghiªm, nói Cμn Ni ghi nhËn viÖc x©y th¸p thê §øc §a B¶o song song víi viÖc tu söa l¹i chïa H−¬ng Nghiªm cña ThiÒn s− §¹o Dung: “Bμn ®μ th¹ch th−îng, kim t−íng nghiÔm nhiªn;
tèt ®æ ba trung, toμn th©n §a B¶o”; V¨n bia th¸p Sïng ThiÖn Diªn Linh l¹i ghi râ h×nh ¶nh c©u chuyÖn trªn: “… K× trung täa §a B¶o Nh− Lai chi thôy t−íng d·, ho»ng th©m nguyÖn lùc, ninh dÉn toμn th©n; thÝnh Liªn kÖ nhi tÊt sËu linh uy, d÷ Ca V¨n nhi b¸n ph©n dao täa”.
2. ThÝ dô trong kinh Ph¸p Hoa
Mét phong c¸ch thuyÕt gi¶ng rÊt ®Æc biÖt cña PhËt gi¸o Ên §é lμ th−êng nªu nh÷ng thÝ dô cô thÓ ®Ó lμm s¸ng tá chñ thuyÕt ®· ®−îc tr×nh bμy. Phong c¸ch nμy vÒ sau ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn v¨n ho¸
Trung Quèc, ®Æc biÖt lμ trong v¨n häc. §¹i ViÖt - vïng ®Êt n»m gi÷a hai nÒn v¨n ho¸
lín ë Ph−¬ng §«ng, ®−¬ng nhiªn kh«ng thÓ kh«ng ¶nh h−ëng bëi phong c¸ch nμy.
V× thÕ, nÕu kinh Ph¸p Hoa ®−îc truyÒn b¸
réng r·i, ®−îc hμng tø chóng t¹i gia xuÊt gia thä tr× tông ®äc, th× nh÷ng thÝ dô ®−îc coi lμ quan träng trong kinh Ph¸p Hoa nh− “Nhμ löa ba xe”, “Tam th¶o nhÊt vò”,
“Hãa thμnh”, “H¹t ch©u trong ¸o”, “G¶ cïng tö”, v.v… kh«ng thÓ kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn v¨n häc viÕt, nhÊt lμ v¨n kh¾c. Sau ®©y,
xin lÇn l−ît nªu lªn nh÷ng thÝ dô trong kinh Ph¸p Hoa thÓ hiÖn ë v¨n kh¾c H¸n N«m thêi Lý:
Thø nhÊt, thÝ dô “Nhμ löa” vμ “Ba xe”
trong phÈm ThÝ dô. §øc PhËt ra ®êi, gi¸o ph¸p ®−îc truyÒn b¸ réng r·i kh¾p mäi n¬i, hμng tø chóng v©n du ho¸ ®é,… tÊt c¶ chØ v× mét ®¹i sù nh©n duyªn: khai thÞ chóng sinh ngé nhËp PhËt tri kiÕn. Nh−ng v× c¨n tÝnh chóng sinh cã lîi ®én kh¸c nhau, nªn PhËt ph−¬ng tiÖn nãi ph¸p Tam thõa, khiÕn chóng gi¶i tho¸t khái nhμ löa ba câi, sau cïng ®−a chóng vμo gi¸o ph¸p NhÊt thõa, ®Ó chóng ®−îc thμnh tùu V« th−îng chÝnh ®¼ng gi¸c.
Hoμ nhËp víi tinh thÇn chung ®ã, ®¹o PhËt ë §¹i ViÖt còng lμm trßn tr¸ch nhiÖm th−¬ng xãt chóng sinh: “Tam giíi lu©n håi, tø sinh tr× trôc, väng niÖm së sinh, s¾c t©m ®iªn phó, th−îng tø tham s©n, suÊt triÒn ¸i dôc, khëi tù hoμn an, v«
n¨ng yÓm tóc” (v¨n bia chïa Linh Xøng), dÊn th©n vμo ng«i nhμ löa tam giíi, bμy ra ph−¬ng tiÖn: ngåi thiÒn, tông kinh, tr×
chó, niÖm PhËt, bè thÝ, cóng d−êng, x©y chïa, t¹o t−îng,… ®Ó chóng sinh biÕt tu
®iÒu thiÖn, l¸nh ®iÒu ¸c, dÇn t¹o phóc tuÖ, kiÕn tÝnh thμnh PhËt.
VÝ nh− Tr−ëng gi¶ giμu cã v× cøu c¸c con ra khái nhμ löa mμ bμy ra ba xe: xe dª, xe h−¬u, xe tr©u ë ®ång trèng. Khi c¸c con
®Òu ®−îc an toμn, Tr−ëng gi¶ bÌn cho mét lo¹i xe tr©u tr¾ng trang søc léng lÉy. H×nh
¶nh ng«i nhμ löa vμ ba xe nμy ®−îc kh¾c nhiÒu trong v¨n kh¾c: “Tam giíi chi gian, ph−¬ng x−ng ho¶ tr¹ch” (v¨n bia §¹o trμng B¶o An); “Mao nghÔ quy y, c©u phao ho¶ tr¹ch” (v¨n bia chïa B¶o Ninh Sïng Phóc), ®Çy ®ñ h¬n c¶ lμ v¨n bia chïa Diªn Phóc: “§¹o ho¶ tr¹ch dÜ tam xa, chöng mª phμm dÜ lôc ®é”.
Thø hai, thÝ dô “Ba lo¹i cá” vμ “Mét trËn m−a”. TiÕp nèi tinh thÇn dïng ba xe cøu chóng sinh ra khái nhμ löa tam giíi, kinh Ph¸p Hoa l¹i ®−a ra h×nh ¶nh “Tam th¶o nhÊt vò” trong phÈm D−îc th¶o dô thø n¨m: “PhËt b¶o Ca DiÕp: VÝ nh− trong câi tam thiªn ®¹i thiªn, n¬i nói s«ng khe hang ruéng ®ång, ®Êt sinh ra c©y cèi lïm rõng vμ c¸c cá thuèc, cá c©y, cã thø gèc nhá, th©n nhá, l¸ nhá; hoÆc thø gèc võa, th©n võa, l¸ võa; hoÆc thø gèc lín, th©n lín, l¸ lín, m©y dμy bña gi¨ng trïm kh¾p vμ m−a xèi xuèng, kh¾p n¬i nhuÇn th¾m”
®Ó nãi lªn søc ph−¬ng tiªn ®é sinh cña PhËt, PhËt chØ dïng mét ©m thinh lín thuyÕt gi¶ng gi¸o ph¸p, tuú c¨n c¬ lín nhá, chóng sinh ®Òu ®−îc nghe, suy nghÜ, tu tËp, vμ ®Òu ®−îc gi¶i tho¸t gi¸c ngé.
PhËt tö thêi Lý còng vËy, tuú theo kh¶
n¨ng hiÓu biÕt cña m×nh, tuú hoμn c¶nh sèng cña m×nh mμ chän lÊy ph−¬ng ph¸p tu häc thÝch hîp trong t¸m v¹n bèn ngμn ph¸p m«n cña PhËt, môc ®Ých cuèi cïng lμ thμnh PhËt. ChÝnh v× thÕ mμ Tr−ëng l·o Sïng TÝn - thÇy cña Th¸i hËu Linh Nh©n ®· tõ Kinh S− vÒ ®Õn Cöu Ch©n, du ho¸ mäi loμi: “Tr−ëng l·o bçng tõ Kinh S−, ®Õn ë quËn nμy, gi¸o hãa kh¾p c¶, d¾t dÉn chóng sinh, ng¨n ¸c gi÷ thiÖn, ban mét trËn m−a, thÊm kh¾p ba cá, ai mμ kh«ng vui vÎ!”, “ThÓ nh− th¸i h−, thÇn hãa khã l−êng, hãa ®é kh¾p c¶, mét trËn m−a xuèng, ba cá thÊm nhuÇn, c©y ph¸p sinh tr−ëng, l−íi tμ døt hÕt” (v¨n bia chïa Linh Xøng); cßn ThiÒn s− “Gi¸c H¶i t©m nh− h¶i” còng l¹i trë vÒ quª h−¬ng sau bao n¨m d¹o kh¾p câi Ta bμ: “Tuyªn d−¬ng phóc tuÖ, Ých lîi trêi ng−êi, ba cá thÊm m−a, hai c©y gÆp mïa” (v¨n bia chïa Viªn Quang).
Thø ba, thÝ dô “Hãa thμnh”, c«ng viÖc ho»ng ho¸ lμ mét c«ng viÖc l©u dμi, khã
kh¨n, th«ng th−êng PhËt gi¸o hay ®−a ra sù kiÖn c¸c Bå t¸t tr¶i qua ba A t¨ng k× kiÕp tu häc, ®é sinh míi cã thÓ thμnh PhËt ®Ó nãi lªn hμnh tr×nh ®Çy ch«ng gai nμy cña ng−êi hμnh ®¹o. Trong hμnh tr×nh Êy, c¸c ngμi ®· kh«ng Ýt lÇn ph¶i gi¶ hiÖn ra rÊt nhiÒu ph−¬ng tiÖn, võa khuyÕn khÝch sù tu häc cña chóng sinh, võa r¨n ngõa viÖc t¹o ¸c, cã nh−
vËy tham s©n si cña chóng míi dÇn ®−îc diÖt trõ, ®øc tõ bi, nhÉn nhôc, trÝ tuÖ míi hiÓn hiÖn.
Vμ trong ®ã cã h×nh ¶nh “Ho¸ thμnh”, thμnh qu¸ch mμ vÞ ®¹o s− ®· ho¸ ra ®Ó cho ®¹i chóng ®ang theo ngμi ®−îc nghØ ng¬i trªn con ®−êng ®i ®Õn “B¶o së” (gi¸c ngé, thμnh PhËt) khi chóng mÖt mái, ho¶ng sî, muèn bá dë hμnh tr×nh s¾p ®¹t
®Õn ®Ých. Vμ khi biÕt chóng lÊy l¹i niÒm vui, søc lùc, cßn tham ®¾m ho¸ thμnh ®ã,
®¹o s− bÌn diÖt ho¸ thμnh, tiÕp tôc ®−a chóng ®Õn n¬i cÇn ®Õn. §©y lμ h×nh ¶nh trong phÈm Ho¸ thμnh dô cña kinh Ph¸p Hoa, ®−îc thÓ hiÖn trong v¨n bia §¹o trμng B¶o An: “Ph¹m ma chi c¶nh, do vi ho¸ thμnh”.
Thø t−, thÝ dô “H¹t ch©u trong ¸o”, “Ta lμ PhËt ®· thμnh, c¸c ng−¬i lμ PhËt sÏ thμnh” lμ c©u nãi kh¼ng ®Þnh PhËt tÝnh tån t¹i trong mçi chóng sinh, mçi chóng sinh lμ mét vÞ PhËt, nh−ng v× m·i ®¾m ch×m trong ngò dôc: tμi, s¾c, danh, thùc, thuú, nªn chóng sinh th−êng quªn mÊt ng«i nhμ giμu cã cña m×nh, cø m·i lang thang kiÕm sèng nh− g· cïng tö, quªn mÊt h¹t ngäc quý gi¸ trong ¸o mμ ng−êi b¹n tèt ®· gãi vμo trong lÇn gÆp gì tr−íc, ®Ó råi cø l¨n lãc m·i, dong ruæi m·i t×m c¸i ¨n c¸i mÆc, t×m ®−îc chót Ýt th× véi cho lμ ®ñ, b»ng lßng víi kiÕp ¨n xin, thËt lμ: “Y trung vong b¶o nhi bÊt tri” (trong ¸o cã b¸u mμ kh«ng biÕt) (v¨n
bia th¸p Sïng ThiÖn Diªn Linh), “Hoμi y lÝ chi ch©u, khñng kÝ ®¾c nhi thÊt” (mang ch©u b¸u trong ¸o, sî ®−îc råi l¹i mÊt) (v¨n bia chïa B¶o Ninh Sïng Phóc”. Vμ
®©y chÝnh lμ thÝ dô “H¹t ch©u trong ¸o”
trong phÈm Ngò b¸ch ®Ö tö thä kÝ cña kinh Ph¸p Hoa.
3. T− t−ëng trong kinh Ph¸p Hoa DiÖu ph¸p Liªn hoa gi¸o Bå t¸t ph¸p PhËt së hé niÖm lμ bé kinh quan träng trong toμn bé hÖ thèng kinh ®iÓn cña PhËt gi¸o, ®iÒu nμy ®−îc ghi nhËn râ trong phÈm Chóc lôy:
“Tó V−¬ng Hoa! ThÝ nh− trong c¸c dßng n−íc: s«ng ngßi kªnh r¹ch, biÓn lμ lín thø nhÊt. Còng thÕ, trong c¸c kinh cña §øc Nh− Lai, kinh Ph¸p Hoa lμ s©u mÇu nhÊt; l¹i nh− trong c¸c nói non, nói DiÖu Cao lμ bËc nhÊt, kinh Ph¸p Hoa nμy còng thÕ, ë trong c¸c kinh lμ bËc th−îng,… nh− PhËt lμ vua cña c¸c ph¸p, kinh nμy còng thÕ, lμ vua cña c¸c kinh”.
C«ng ®øc cña kinh nμy rÊt lín: “Tó V−¬ng Hoa! Kinh Ph¸p Hoa nμy cã thÓ cøu tÊt c¶ chóng sinh, lμm cho chóng xa rêi khæ n·o, lîi Ých cho tÊt c¶ chóng sinh, tho¶ m·n chç mong cÇu cña chóng, nh−
ao n−íc trong m¸t lμm tho¶ m·n c¬n kh¸t cho mäi ng−êi, nh− kÎ l¹nh ®−îc löa, kÎ trÇn truång ®−îc y phôc, ng−êi bu«ng gÆp chñ, nh− con gÆp mÑ, v.v…”.
ChÝnh v× thÕ, thêi nμo, ë ®©u, Ph¸p Hoa lu«n ®−îc PhËt tö hμnh tr×, ®äc tông, biªn chÐp, gi¶ng d¹y. PhËt tö ë n−íc §¹i ViÖt thêi Lý còng vËy, ch¨m lo tu häc, ho»ng b¸ kinh Ph¸p Hoa.
Thø nhÊt, t− t−ëng chÝnh cña kinh Ph¸p Hoa lμ “Th©u quyÒn hiÓn thËt” (Thu l¹i quyÒn ph¸p, hiÓn hiÖn thËt ph¸p)
Tõ x−a ®Õn nay, ch− PhËt ba ®êi m−êi ph−¬ng v× th−¬ng xãt chóng sinh “Tam
giíi lu©n håi, tø sinh tr× trôc, väng niÖm së sinh, s¾c t©m ®iªn phó, th−îng tø tham s©n, suÊt triÒn ¸i dôc, khëi tù hoμn an, v« n¨ng yÓm tóc” (v¨n bia chïa Linh Xøng), chóng sinh m·i ch×m trong s¾c thanh h−¬ng vÞ xóc, phãng tóng theo tham s©n si, ®¾m ch×m trong biÓn ¸i dôc, vui ch¬i trong nhμ löa tam giíi, lu©n håi sinh tö, khæ ®au tr−íc m¾t mμ kh«ng thÊy nhμm ch¸n, chÊp cã, chÊp kh«ng, chÊp th−êng, chÊp ®o¹n, ch¹y theo huyÓn c¶nh, quªn mÊt b¶n tÝnh ch©n thËt cña m×nh, cho nªn:
“§øc PhËt tæ x−a, trÝ tuÖ cña ng−êi xem xÐt tÊt c¶, kh«ng sãt mét ai, ng−êi giÊu c¸i thùc, hiÖn râ c¸i quyÒn, ®Ó d¹y b¶o c¸i ®¹o th−êng l¹c, tõ c¸i kh«ng ®i vμo c¸i cã, ®Ó gióp cho sù håi h−íng gi¶i tho¸t ®êi ®êi, khÐo më ra mu«n v¹n ph¸p m«n, ®Ó d¹y b¶o mu«n ngμn thÕ giíi”
(V¨n bia chïa B¶o Ninh Sïng Phóc).
Giê ®©y, khi chóng sinh c¨n tÝnh thuÇn thôc, cã thÓ hiÓu ®−îc ph¸p s©u mÇu,
§øc ThÝch Ca noi theo ch− PhËt, gi¶ng kinh Ph¸p Hoa, th©u quyÒn hiÓn thËt, tøc lμ chØ cho chóng sinh thÊy ®−îc tri kiÕn PhËt, chøng NhÊt thiÕt chñng trÝ.
Thø hai, t− t−ëng n÷a cña Ph¸p Hoa lμ
“T−¬ng tam quy nhÊt” (§−a Ba thõa:
Thinh v¨n, Duyªn gi¸c, Bå t¸t vÒ NhÊt thõa).
Sau khi T«n gi¶ X¸ Lîi PhÊt ba phen th−a thØnh §øc PhËt nãi kinh Ph¸p Hoa,
§øc PhËt b¶o:
“X¸ Lîi PhÊt! C¸c §øc PhËt hiÖn ra trong ®êi ¸c n¨m tr−îc, lóc kiÕp lo¹n tr−îc, chóng sinh nh¬ nÆng, bán sÎn, tham lam, ghen ghÐt, t¹o nªn c¸c c¨n ch¼ng lμnh, cho nªn c¸c §øc PhËt dïng søc ph−¬ng tiÖn, n¬i mét PhËt thõa, ph©n biÖt nãi thμnh ba…”, giê ®©y, trong héi
chóng Ph¸p Hoa chØ cßn cã hμng th−îng c¨n, ®· ®Õn lóc Nh− Lai ph¶i ®−a ba thõa vÒ mét thõa: “X¸ lîi PhÊt! §øc Nh− Lai chØ dïng mét PhËt thõa mμ v× chóng sinh nãi ph¸p, kh«ng cã c¸c thõa hoÆc hai hoÆc ba kh¸c”.
Tinh thÇn Ph¸p Hoa thÊm ®Ém trong
®êi sèng th−êng nhËt cña PhËt tö thêi Lý, ta thÊy trong bia chïa Linh Xøng, Th¸i uý Lý Th−êng KiÖt lμ ng−êi: “Tuy th©n c©u tôc ®Õ, nhi t©m ng−ìng tam thõa”, mét danh t−íng sèng gi÷a ®êi th−êng, phß vua gióp n−íc, thÕ mμ lßng kh«ng quªn h−íng vÒ ph¸p Thinh v¨n, Duyªn gi¸c vμ PhËt thõa; cßn trong Thiªn Phóc tù hång chung minh v¨n l¹i ghi: “Gi¸o ph¸p PhËt, theo c¨n tÝnh mμ lËp, dïng ph¸p NhÊt thõa mμ thèng qu¸t tÊt c¶”.
Tuy tuú c¨n c¬ lîi ®én kh¸c nhau, tiÕp nhËn gi¸o ph¸p tõ bi hØ x¶, hay bè thÝ, tr× giíi, nhÉn nhôc, tinh tÊn, thiÒn ®Þnh, trÝ tuÖ, nh−ng cuèi cïng còng chØ quay vÒ mét PhËt thõa, NhÊt thõa ph¸p Êy tãm th©u tÊt c¶: “C¸c §øc PhËt ra ®êi, dïng v« l−îng v« sè ph−¬ng tiÖn, c¸c mãn nh©n duyªn, lêi lÏ thÝ dô, mμ v×
chóng sinh diÔn nãi c¸c ph¸p, v× ph¸p Êy ®Òu lμ mét PhËt thõa, nªn c¸c chóng sinh ®ã, theo PhËt nghe ph¸p, rèt r¸o
®Òu ®Æng NhÊt thiÕt chñng trÝ” (phÈm Ph−¬ng tiÖn thø hai).
Thø ba, Ph¸p Hoa cßn lμ bé kinh nãi lªn t− t−ëng “KhÝ m¹t quy b¶n” (®−a ngän vÒ gèc).
Chóng sinh thËt ch¼ng kh¸c nμo g· cïng tö, bá nhμ ra ®i, rong ruæi suèt n¨m m−¬i n¨m míi lÇn mß trë vÒ ng«i nhμ, ng«i nhμ ®ã lμ b¶n tÝnh, lμ gèc céi;
chóng sinh lμ g· thanh niªn ngu ngèc,
®−îc ngäc trai trong ¸o mμ vÉn kh«ng hay biÕt, cø ch¹y kh¾p mäi n¬i, t×m cÇu
c¸i ¨n c¸i mÆc, cña b¸u s½n n¬i m×nh mμ l¹i cø ®i t×m bªn ngoμi; chóng sinh lμ hμng Thanh v¨n, Duyªn gi¸c, chØ nghe PhËt nãi khæ tËp diÖt ®¹o, v« minh, hμnh, thøc, danh s¾c, lôc nhËp, xóc, thä, ¸i, thñ, h÷u, sinh, l·o tö lμ vin lÊy, m¶i miÕt tu häc, chøng ®¹t gi¶i tho¸t NiÕt Bμn h÷u lËu, nghe PhËt nãi ph¸p V« th−îng cho hμng Bå t¸t l¹i kh«ng cã lßng mong cÇu, kh«ng −a thÝch, thËt ®óng nh− T«n gi¶
Môc KiÒn Liªn béc b¹ch víi PhËt:
§iÒu nμy còng ®−îc PhËt tö thêi Lý c¶m nhËn mét c¸ch s©u s¾c: “¸i dôc ch¶y tu«n nªn bÓ c¶, bôi trÇn chÊt chøa thμnh non cao, bá gèc ®ua theo ngän, tuÇn hoμn m·i kh«ng ngõng, ®Õn næi ®Ó mÊt b¶n tÝnh tù nhiªn cña m×nh” (v¨n bia chïa H−¬ng Nghiªm, nói Cμn Ni). Giê ®©y, PhËt nãi kinh Ph¸p Hoa, khiÕn chóng sinh bá ngän trë vÒ gèc, thÊy râ b¶n tÝnh ch©n nh− cña m×nh, chøng thμnh Tri kiÕn PhËt.
“Chóng con ë ®Çu trong hμng t¨ng, tuæi ®Òu giμ lôn, tù cho ®· ®−îc NiÕt Bμn kh«ng kham nhiÖm g× n÷a, ch¼ng cßn th¼ng cÇu thªm ®¹o v« th−îng ch¸nh
®¼ng ch¸nh gi¸c” (PhÈm TÝn gi¶i thø t−).
§¹i sù nh©n duyªn: Khai thÞ chóng sinh ngé nhËp PhËt tri kiÕn cña ch− PhËt ba ®êi m−êi ph−¬ng ®Òu trän vÑn trong bé kinh DiÖu Ph¸p Liªn Hoa nμy./.
