Apartheid en die toepassing van die beginsel daarvan in die skoolopvoeding in Suid–Afrika, 1652–1956

APA~THEID EN DIE TOEPASSING VAl~ DIE ::SZGIHSEL DAARVAN IN DIE SKOOLOPVOEDING

IN SUID-AFRIKA, 1652 - 1956, --oOo--

'n Proefslcrif voorGo1c as csodeo1 to1iko vorvu11ing VGn die voreistos vir die craad Doctor Educationis in dio FalDlltoit

van Opvoodkundo

a~n

die Potchofstroonso Univorsitoit vir Christ::;like

Ho~r

Ondorwys.

deur

I. Z. ENGEL:BRECHT,. B.A.,

l.T.Ed.

--oOo--

Promotor: Prof. dr. I-I.J.J. :DinGle.

Potchofstroom,

12 .Januario 1959.

VOS~1WOORD.

Toe ek hierdie taak :;.t1ngopak hot~, hut ok nooi t gedink·dat dit soveGl inspanning en opoffering sou ~

verg nie. Nog minder hat ek leon dink d.at ek van so baie hulp uit verskillende rigtings sou moos gGbruik maak. }l;k is \~gter oprug dankbaar du t hierdie hulp my aangebied is en ok dit ko:rl gebruik.

In die oerste plek wil ek my dank betuig uan die Departement van OndC:Jrvvys ₉ Kuns en Vi[etenskap (Na-

siont1lt~ Raad vir Sosiale Navorsing) vir die ad hoc- toekenning wat tot groot finansiele hulp in hiordie ondersoGk was.

Graag wil ek die amptenare in die vier staats- argiewe van die Unie van Suid-A.frika₉ verskillende

kerkargiewe~ universiteits-₉ sta~ts- 9 munisipalo en openbare biblioteke₉ bedank vir hulle hulp en tGge- moetkomendheid.

Teenoor mGj.

c.

Stoyn wat haar die moeite gGtroos het om hierdie proefskrif te tik, on ook aan moj. J.

Pienaar wat haar vrywillige hulp in die verband ver- leen het₉ my opregte dank.

Aan my vriE..::nd en voormalige hoof ₉ mnr. \V. W.J.

Kieser₉ se ek baie dankie vir die belangstelling wat hy al tyd getoon he-t. . Saam het ons ond.sr moeilike

omstandighede die nagtelike olio laat brand.

Aan my promotor, pro:f. dr. H.J.J. Bingle, is ek besondere dank verskuldig. Die voorreg.het my·

te beurt geval om reeds vir die c1fgelope tien jaar onder sy uiters bekwame leiding to studeer. Sy -diep wetenskaplike insig en die bcsondere wyse waar-

op hy probleme benader en uitpluis, het my insig baie verdiep en verbreed. Gruag wil ek hom verseker dat sy aam.iloediging en gewaardeerde hulp my in sta-:1t ge- stel het om hierdie work na die beste van my ve1~1o8

te voltooi.

Teenoor my eggcnote voe1 ok innig dankbaar vir

I I

haar gewaardeerde hu1p op ve1er1ei wyso. Haar op- offerings tydens my navorsing in die vorski11onde argiewe₁ haar innige be1angste11ing en hu1p mot diu tegniese afronding₁ vvas vir my van clio grootste steun in hierdie onderneming.

Bo a11es en a1ma1₉ my nedorige d<::rnk aan die A11or- hodgste wat my die nodige krag ver1een hot ~m hicrdie werk te vo1tooi.

I.Z. ~nge1brecht.

12.1.1959.

I.

I N H 0 U D S 0 P G A W E.

A. APARTHEID TUSSEN BLANK EN NIE-BLANK IN SUID-AFRIKA.

Verwikke1inge in die Ras;.3evorhouding tussen Blank en Nie-blank in die bree sin.

1 - 139

1 - 19

1. Verskeidenheid en ~enheid in die Rasse-

samestelling van die menslike geslag, 1 2. A1gemene toestdnd in die Rassekontak

tussen Blank en Nie-blank aan die Ein- de van die'Veertiende Eeu. 2 3. Die Kontakproses tussen J:3lank en Nie-

b1ank gedurende die; tyclperk 1400 -

1900. . 3

4.

Verhoudinge opgebou tussen Blank en Nie- blank gedurende 1400 - 1900. 5

5.

Algemene Verwikkelinge en die Verhoudings- patroon opgebou tussen :Blank on Nie-

blank gedurende 1900 - 1~56.

9

6. Suid-Afrika en die huidige Werelddenke.

18

HOOFSTUK II.

:Sepalinge van wat die Blanke in Suid-Afrika onder Apartheid verstaan.

1. Verskillende standpunte omtrent AIJc..~,rt-

20 - 55.

heid. 22

2. Waarom die Afrikanervolk teen Liberalis- me1 Gedeeltelike blanke-nie-blanke-In- tegrasie en Rewolusionere Apartheid ge-

kant is. 37

3.

Werk1ike toesto,nd in Suid-Afrika ten op- sigte van Aparthc;id tussen 3lank en Nie-

Blank.

44

4.

Samevatting. 54

HOOFSTUK III.

Apartheid as Integrale Deel van die Afrikaner- volk se huidige Lewens- en Wereldbeskouing met n oorsig van die Agtergrond waarteen dit ont-

wikkol hut. 56 -

13J

l. Apartheid as Int8grale Deel van die Afri-_

kanervolk se huidige L8vvens- en Wereld-

beskouing. 56

2. Die Agtergrond waarteen die .Afri1mnervolk · se Lewens- en Wereldbeskouii1g ontwikkel

het. 59

(a) Die Calvinisties-Christelike 1eer- stellinge soos oorge,plant vanui t

Nederlank in Suid-Afrika. 59 (b) Die inv1oed van die verhoudinge tus-

sen blank en nie-ble;mk in Oos- Indie as deel van Nederldnd se

koloniale gebied, op Suid-Afrika. 60

II.

(c) Kontakte en verhoudinge tussen 3lank en die verskillende Nie- blanke komponente aan die Kaap gedurende die Uederldndse Oos-

Indiese tydperk. 65

(d) Blanke koloniste besig om rn Volk

met eie aard en karakter te word.82- (e) notsings met die Britse hoerskap-

py van liberalisme, filantropi- nisme? im:perialisme on kommer-

sialisme. 87

(f) Onhoudbaarheid van Libc.ralisL.lG ten opsigte van ~io nritse bol0id tot ondersteu.ning van J.i<::: Afri- kaner se ApartheidsgGdagte. 98 (g) :S0oefening van Jie .Apartheidsbe-

skouing deur die Afrikanervolk

in sy wording. 107

3. Samevatting. 135

B. DIE TOEPASSilJG VAN APARTH~:;ID AS BEGINS3L

IN DIE SKOULOPV0~3DING. 140 - 3J4

HOOJTSTUK IV.

Apartheid en die Skoolo:pvouding aan Jio Kaap

onder die Noderlandse Oos-Indlese Kompanjie. 140 - 150

l . Inleiding. 140

z.

Apartheid en die Skoolopvoeding in Neder-

lands Oos-Indie. 1;40

3.

4.

5.

6.

Apartheid en die Eorste Skole aan die Kaap.

Eerste· Stemme gaan op vir Aparte Skool- opvoeding van Blank en Nie-bldnk.

Toepassing van die Apartheidsinstelli:Q.g op Skoal.

Same;vatting.

HOOFSTUK V.

Apartheid en die Skoolopvoeding in die Kaap-

143 147 151 156

kolonie in die Negentiende Eeu. 160 - 229 l . Voorspel tot ittwlementering van die Li-

beralistiess :~denkpigting in die Skool-

wese. 160

2. Invloed en NL:;;,g van die 3ri ts e Li beralis-

me op Jie Skoolopvoeding. 164 3. Gesamentlike Skoolopvosdii1g van J3lank

en Nit.::- blank. · 17 4

4. Bykomstige fak"tore vvat Gosamentlike Skoolopvoeding van J3lank en Nie-3lank

bevoruer het. 195

5. Weerstand teen Gesam,)ntlikc Skoolop-

voeding van .3lank en Nie-blank. 198 6. Metodes wat aangewend is om Gosament-

like Skoolopvoeding van Blank en Nie-

blank te vermy en teen te ·werk. 204 7. Gevolge van Gesamentlike 3lanke-nie-

qlanke-Skoolopvoeding. 207

III.

8.

Vordering met Aparte Skoolopvoeding van

Blank en Nie-blank. 215

9. Samevatting.

HOOFSTUK

I

VI.

Apartheid in die Skoolopvoeding in Natal ge-

224

durende die Negentiende Eeu. 230 - 250

Voortrekker - Natal. 230 - 231

Natal onder Britse ~owind. 231 - 250 1. Gesamentlike Skoolopvoeding van .Blank en

Nie-blank. 231

2. Weerstand teen Gesamentlike Skoolopvoe-

d.ing van :Blank en Nie-·blank. 234

3.

Soortgelyke Skoolopvoeding van Blank en

Nie-blank. 240

4.

Gevolge van Gesamentlike en Soortgelyke

Skoolopvoeding van Blank en Nie-blank. 242

5.

Vordering van Aparth,:dd aa. Beginsel in

/ die Skoolopvoeding. 244

6 ;· Samevatting. 248

HOOFSTUK VII.

Apartheid in die Skoolopvoeding in die Re- publiek van die Oranje-Vrystaat on die Zuid-

Afrikaansche Republiek. 251 - 264 1. Die Republiek van die Oranje-Vrystaat.

(a) Gesamentlike en Soortgelyke Skool- opvoeding van Blank en Nie-blank.

(b) Aparte Skoolopvoeding van 3lank en Nie-blank.

2. Die Zuid-Afrikaans che Republiok ..

(a) Apartheid as b8ginsel in die Skool- opvoGding.

(b) Gesamentlike SkoolopvoDding van Blank on Nie-blank.

3. Samevatting •.

HOOFSTUK VIII.

Apartheid in die Skoolopvoeding van Brit- se Suid-Afrika₂ 1900 - 1910 ..

1. Apartheid in die Skoolopvoeding in die Kaa pklhl oni e •

(a) Gesamentlike en Soortg,~lyke Skool- opvoeding va~ Blank en Nie-blank.

(b) Aparte Skoolopvoeding van Blank en Nie-blank.

2, Apartheid in die Skoolopvoeding in Natal.

(a) Gesamentlike en Soortgelyke Skool- opvoeding van 3lank en Nie-blank.

(b) Aparte Skoolopvoeding van Blank en

251 - 258 251

255

259 - 263 259

261 263

265 - 278

265 - 268 265

266

268 - 269 268

Nie-blank. 268

IV.

3.

Apartheid in die Skoolopvoeding in die

Vrysta8t. 269 - 271.

(a) Gesamentlike en Soortgelyke Skool-

opvoeding van 3lank en Nie-blank, 269 (b) Aps.rte Skoolopvoeding van :3lank en

Nie-blank. 270.

4.

Apartheid in die Skoolopvoeding in die

Transvaal. 272 - 277

(a) Gesamentlike en Soortgelyke Skool-

opvoeding van 3lank en Nie-blank. 272 (b) Gevolge van Soortgelyke Skoolopvoe-

ding van l3la.nk en Nie-blank. 273 (c) Apartheid in die Skoolopvoeding van

Blank en Nie-blank. 275

5o

Samevatting. 277

HOOFSTUK IX.

Apartheid in die Skoolopvoeding in Suid-Afrika,

1911 - 1948. 279 - 308

l.

Kaapprovinsie. 279

-

²⁹¹

(a) Gesamentlike on Soortgelyke Skoal-

opvoeding van Blank en Nie-blanko 279 (b) Vordering van Apartheidsbeginsel

in die Skoolwese. 283

2. Natal. 291

-

²⁹⁶

(a) Soortgelyke Skoolopvooding van

Blank en Nie-blank. 291

(b) Pogings om Aparte Skoolopvoeding

aan Nie-blankos te verskaf. 293

3. ^Vrystaat. 296

-

³⁰⁰

(a) Soortgelyke Skoolopvoeding van

::Blank on Nie-blank. 296 (b) Pogings om Aparto Skoolopvoeding

van Blank en Nie-blank te bevordor 299

4. Transvaal. 300 - 307

(a) Soortgelyke Skoolopvoeding van

Blank en Nie-blank. 300

(b) Pogings om Aparte Skoolopvoeding te

implementeer, 303

5.

Samevatting. 307

HOOFSTUK X.

Apartheid as Beginsel in die Skoolopvoeding

in Suid-Afrika₂ 1949 - 1956. 309 - 320 1. Die Periode 1949 - 1952. 309

2. Die Periode 1953 - 1956. 314

3. Samevatting. 320

HOGl~'STUK XI.

Samevattende Gevolgtrekkings.

1. Bree Stroom van Ontwikkeling.

(a) Aparthc~id in die Algemeen.

(b) Apartheid. in die Skoolopvoeding.

322 - 334.

322 322 ]28

INLE!:bDtG.

Die oorspronklike doel was om hierdie ondersoek te beperk tot "Apartheid as :Beginsel in die Skool- opvoeding van Suid-Afrika. ¹¹ Na egter vasgestel is, dat daar baie uiteenlopende en selfs verwarrende be- grippe omtrent die apartheidsbeskouing bestaan, is besluit om die historiese ontwikkeling van apartheid in die a1gemeen in bree trekke na te spoor en in die 1ig daarvan te bepaal hoe dit as beginse1 in die Skoo1opvoeding ontwikkel het, gedurende die tydperk 1652 - 1956.

Die term "apartheid ¹¹ is •n nuwe naam vir •n ou ge- dagte of opvatting, vroeer 11segr8grasie" genoem~

Segregrasie of aprtheid is dus die aanduiding van die verhouding wat gedurende die afgz3lope

3

eeue tus- sen blank en nie-blank :!.n Suid-Afrika ontwikkel het.

Die doel van hierdie I1roefskrif is dc:;m om na te gaan hoe hierdie verhouding ontwikkel het van 1652 af tot 1956 in die algemene sin en in die besonder op die terrein van die onderwys.

In hierdie ondersoek is v~n dii historiese me- tode gebruik gemd.ak'. :Dokumentere data Wdt betrek- king op die onderwerp het~ is versamel, en hierin is sover moontlik van primere bronne gebruik gemaak.

Die sekondere bronne· is, waar moontlik, met prim8re bronne of gesaghebbende werke, gekontroleer. · Deur- gaans het ek gepoog om so objektief moontlik teenoor gebeurtenissej handelinge en gedagterigtinge te sta<:.m.

Die twee hoofdenkrigtings ~ te vv-ete die leer van differensiasie of apartheid en di(3 teenoorge- ste1de leer van assimi·.1asie of ge~ykstelling, waar- vo1gens.die rassebetrekkinge in Suid-Afrika b2paal moet word, is getoets aan die ^n~sul tate van die toe- passing duarvan in die praktyk gedurende die afgelope

3

eeue.

VEHKORTE TIT)~L EN AFKORTIHGS GEJJRLJIK IN VC.Jl:THm~J~.

(a)Vcrkorte Titol~ In dio vost:notc word die volge:nde vorkorto ti tol (SJbruik~ Sabre:., Tyds::::rif vir Ro.ssc-

o.angeleen.thode, v1ord l1.et as S2.bra Yvoerso::;-Jo. (In die on.zo.ng word So.brs. c1E\:vrelo gob:ruik vir c1io orr_;o.nisc,sio as ook vir dio r:wnd.stulc v2.n e.io or~;'.::j.J.i scsio nl. dio Ty0.skrif vir

s. ARG. K.

Stas.tsarc;iof Kar1psts.d.

s. ARG. Pn.

Stco.tm::.r[;iof Piot::rneritzburc.

s. ARG. B.

Sto..cJt so.rGiof ::Sl o ;:;:::.font ⁰ in.

s. ARG.

Pt. St2u8.-t ^SQI'{Si8f Pretoria.

K. ARG. K.

Korkargi-:;f Kao.psts-~c.1.

K, ARG.

^{-p .J.).} I(orkc .. rcief J31 0 :JY:lf Oll t ⁰ in,