Terlalu banyak kekaburan dan kekeliruan yang m enem pel di perm ukaan w aj ah sej arah I slam yang m urni, t erut am anya set elah keadaan huru- hara dan kelam - kabut m elanda pem erint ahan khalifah Ut hm an bin Affan r.a. ( 23- 35H / 644- 656M) , iait u hasil usaha yang diam bil kesem pat an oleh banyak pihak yang m em usuhi I slam , agar I slam yang m urni it u sam pai ke penget ahuan generasi kebelakangan dalam rupa yang buruk dan m enj ij ikkan, salah sat u cara ialah m elalui m aklum at - m aklum at sej arah yang t elah dikelirukan, sum ber- sum ber dan m aklum at yang keliru inilah biasanya m enj adi hidangan yang disaj ikan unt uk m akanan m ent al anak- anak I slam dari sat u generasi ke sat u generasi. Lebih parah lagi, pendidik- pendidik yang bert anggungj aw ab m enghidangkan m aklum at it u pula berperanan t idak lebih hanya sebagai ej en pengedar sem at a- m at a, t anpa m endalam i at au m engenal past i yang m ana benar dan yang m ana palsu, yang m ana int an dan yang m ana kaca. Bahkan yang m ana penaw ar dan yang m ana racun. Bagi m ereka sem uanya bet ul belaka. Perkara ini t erj adi disebabkan oleh:
1.
Tidak m endapat pendidikan sej arah I slam secara form al.2. Penget ahuan sej arah I slam t idak didapat i dari sum ber asalnya at au hanya berpandukan apa saj a bahan bacaan yang ia sendiri m erasakan it ulah sum ber sej arah.
3 . Terpesona dengan kaedah- kaedah penyelidikan barat m oden, hingga
m enget epikan sam a sekali kaedah klasik I slam w alaupun m engandungi banyak kebenaran. Bahkan m enganggap yang I slam it u sem uanya lapuk dan t idak sesuai.
4 . Berpandukan Sej arah I slam form al t et api t idak ilt izam dengan sem angat I slam .
I m plikasi dari perkara yang t ersebut it ulah, ram ai kalangan generasi m uda kit a yang m enj adi keliru ket ika berhadapan dengan sesuat u yang bersifat keagam aan.
221
Al- Tabari, Tarikh al- Rusul, j il. V, hlm . 41. 222I bid., j il. I V, hlm . 242.
Cont ohnya: Seorang m urid I slam dari sekolah rendah at au m enengah yang m engam bil m at a pelaj aran 'Sej arah I slam ', khususnya t ent ang 'Khulafa al- Rasyidin'. Guru Sej arah I slam m enghuraikan sej arah Khalifah Ut hm an bin Affan yang dipenuhi dengan kelem ahan, penyelew engan dan penggunaan hart a negara unt uk kepent ingan peribadi, m enyerahkan kuasa- kuasa eksekut if dan pent adbiran negara kepada anak buah dan sanak saudara sendiri w alaupun m ereka t idak layak dan berlaku pilih kasih dan t idak adil dalam pem erint ahan.
Kesim pulannya, Khalifah Ut hm an bin Affan seorang pem erint ah yang buruk, lem ah, m em belakangkan sem angat aj aran al- Qur'an dan al- Sunnah, sert a m ent adbir di luar kaedah- kaedah pem erint ahan I slam , lalu sesuai disifat kan sebagai seorang yang j ahat dan penj enayah. I ni suasana di sekolah! Kem udian m urid yang sam a, sebagai Muslim dat ang m enunaikan solat Jum aat di m asj id, dalam t iap- t iap kali khut bah Jum aat t uan khat ib banyak m endoakan supaya Allah m em berkat i, m erest ui dan m enem pat kan di syurga yang baik- baik bagi khalifah Abu Bakar, Um ar, Ut hm an dan Ali. Jadi digolongkan Ut hm an it u sebagai khalifah dan pem erint ah yang baik bersam a- sam a khulafa al- Rasyidin yang lain j uga. Maka m urid yang sam a ini sudah didedahkan dengan dua bent uk m aklum at yang sangat berbeza. Oleh yang dem ikian t im bullah dalam kepalanya t anda t anya, cikgukah at au khat ibkah yang bet ul ...? Akhirnya kit a m elahirkan generasi- generasi yang penuh keliru.
Bert it ik t olak daripada kegaw at an yang disebut kan it u, sat u cara at au kaedah t ert ent u diperlukan, sekurang- kurangnya dapat m em bant u m engurangkan kekeliruan at au m enj ernihkan sedikit w aj ah sej arah hidup dan pim pinan t okoh- t okoh um at I slam yang t elah m enyum bangkan bakt i yang t erlalu besar kepada agam a Allah ini. Tokoh- t okoh ini t ernyat a t erlalu ikhlas m enj alankan t anggung- j aw ab kerana Allah. Sebab it u m ereka ini t erang- t erang dikat egorikan oleh Allah s.w .t . sebagai golongan yang diredai oleh Allah sebagaim ana m ereka j uga reda dengan Allah s.w .t . Firm an Allah:223
" Dan orang- orang yang t erdahulu yang m ula- m ula dari kalangan m uhaj irin dan ansar, dan orang- orang yang m engikut i m ereka dalam m engerj akan kebaikan, Allah reda kepada m ereka dan m ereka j uga reda kepada- Nya. Sert a ia disediakan bagi m ereka syurga- syurga yang m engalir padanya beberapa sungai dengan keadaan m ereka kekal di dalam nya buat selam a- lam anya.”
Sudah t ent u ant ara orang- orang yang AlI ah m aksudkan sebagai m uhaj irin t eraw al yang m enj adi pem bant u Nabi s.a.w . dan berj uang sehidup sem at i bersam a baginda, t erm asuklah Saiyidina Ut hm an bin Affan r.a. it u. Keluhuran dan keikhlasan luar dan dalam orang- orang ini Allah s.w .t . lebih t ahu, dan kit a past inya t erlalu j ahil.
Oleh it u, cara yang t erbaik unt uk m engukur baik buruk perj alanan seseorang t okoh I slam zam an aw al it u, perlulah diruj uk kepada kedudukan keperibadiannya dalam sem ua suasana, dan j uga daripada pengakuan- pengakuan Allah dan Rasul- Nya t erhadap t okoh berkenaan, kerana siapa lagi yang lebih t epat pengukurannya selain Allah dan Rasul- Nya. 224
“ Dan siapakah lagi yang hukum annya lebih baik daripada Allah bagi kaum yang m em punyai keyakinan.”
Secara khusus lat ar diri dan biodat a khalifah Ut hm an bin Affan r.a. adalah sepert i yang berikut :
223
Al- Qur'an surah al- Taubah 9: 100.
1. Orang pert am a yang berhij rah ke negeri Habsyah ( Erit heria) di at as arahan Rasulullah s.a.w . I ait u bersam a ist erinya Ruqayyah bt . Rasulullah s.a.w .225
Daripada Anas r.a. berkat a: “ Orang yang pert am a dari kalangan m uslim in berhij rah ke Habsyah bersam a ahli keluarganya ialah Ut hm an bin Affan. Maka Nabi s.a.w . bersabda: Kedua- duanya dit em ani oleh Allah. Sesungguhnya Ut hm an bin Affan it u ialah orang yang paling pert am a berhij rah ke j alan Allah bersam a dengan keluarganya selepas Nabi Allah Lut berbuat dem ikian. "
2. Tokoh yang t erlalu banyak m enyum bangkan hart a m iliknya ke j alan Allah, cont oh yang paling t erkenal, ialah dalam penyediaan t ent era Jihad Usrah.*
“ Berkat a Adurrahm an bin Habbab: Aku t elah m enyaksikan bagaim ana Rasulullah s.a.w . m em berangsangkan bagi persiapan unt uk t ent era yang m enghadapi kepayahan. Maka Ut hm an bin Affan dapat t ahu hal it u, lalu berkat a: Ya Rasulullah! Unt uk it u ham ba sum bangkan 100 ekor unt a yang sem at a- m at a ke j alan Allah. Selepas it u pula Nabi s.a.w. m engiklankan keperluan unt uk kegunaan para t ent era sendiri. Maka Ut hm an r.a. berkat a: Ya Rasulullah! Ham ba sum bangkan lagi 300 ekor unt a yang lengkap dengan kelengkapan seperlunya, sem at a- m at a ke j alan Allah. Kat a Abdurrahm an, aku lihat Rasulullah s.a.w. t urun dari at as m im bar, lalu berkat a: Tidak ada apa- apa t indakan Ut hm an yang boleh m enj ej askannya selepas ini sem ua! Tidak ada apa- apa t indakan Ut hm an yang boleh m enj ej askannya selepas ini sem ua! . 226
Begit u j uga dalam Hadit h al- Tirm izi: 227
" Daripada Ab. Rahm an bin Sam urah, berkat a: Ut hm an t elah dat ang bert em u Nabi s.a.w . m em baw a seribu dinar ket ika m enyediakan keperluan zam an susah t ent era. Maka lalu dilonggokkan di hadapannya, m aka Nabi s.a.w . lalu m em belek- belekkannya sam bil bersabda: Apa- apa yang Ut hm an lakukan selepas hari ini, t idak akan m enj ej askannya ( dua kali) .
3. Ut hm an bin Affan r.a. m em beli sebuah perigi dengan w angnya sendiri dan diw akaf unt uk kegunaan seluruh Muslim in di Madinah, sedangkan di Madinah w akt u it u sukar m endapat sum ber air. Ket erangannya m elalui Hadit h riw ayat al- Tabarani dan I bnu Asakir:228
Daripada Basyir al- Aslam i, berkat a: Bila kaum Muhaj irin t iba di Madinah, m ereka m engalam i am at sukar m endapat air. Dan hanya t erdapat sebuah perigi m ilik seorang lelaki daripada Bani Ghifar, perigi it u dikenali dengan perigi Rom ah. la m enj ual aim ya set im ba dengan hart a sat u m ud ( kadar w ang yang digunakan zam an it u) . Lalu Nabi s.a.w. m enaw arkan unt uk m em belinya dengan j anj i sebuah perigi di dalam syurga kelak. Jaw abnya Ya Rasulullah! Tidak ada lagi perigi yang lain m ilikku dan anak- anakku. Dan aku t idak dapat m enerim a
225
Rafiq al- Azrn, Asyhar Masyahir al- I slam , hlm . 638. Lihat j uga Dr. Hassan I brahim Hassan dlm . Tarikh al- I slam . j il. I , hlm . 252.
* lait u dalam perang Tabuk t ahun 9H. Kebet ulan w akt u it u adalah zam an susah dan kem eleset an sert a kem arau yang sangat kuat . Lihat al- Nadw i, dalam Sirah, hlm . 103,104.
226
Al- Say ut i, Tarikh al- Khulafa, hlm . 150, 151. 227
Al- Sy auk ani, Dar al- Sahabah, hlm . 180. 228I bid, hlm . 191.
t aw aran it u. Berit a it u sam pai ke penget ahuan Ut hm an r.a., lalu segera m em belinya dengan harga 35 000 dirham ( sat u harga yang t idak ada siapa yang m am pu m em belinya) . Kem udian dia dat ang m enghadap Nabi s.a.w . lalu bert anya: Ya, RasuluI lah! Adakah t uan m asih m enaw arkan unt uk saya sepert i t uan t aw arkan kepada em punya perigi it u unt uk m endapat kan sebuah perigi di syurga kalau saya dapat m em belinya? Jaw ab Nabi s.a.w .: Ya! lalu kat a saya Ut hm an r.a. sebenarnya, saya t elah pun m em belinya dan m ew akafkan unt uk kegunaan sem ua Muslim in.
4. Keberanian dan kesanggupan Ut hm an bin Affan r.a. m enem puh m aut sem at a- m at a kerana arahan RasululI ah s.a.w . sebagai w akilnya kepada pihak Musyrikin Quraisy di Makkah iait u dalam perist iw a Hudaibiyah pada t ahun 6H. Pada m ulanya Nabi s.a.w . cuba m elant ik Um ar bin al- Khat t ab r.a., yang t erkenal keberaniannya, t et api di sini t ernyat a Um ar kurang berani. Kat anya:229
“ Wahai Rasulullah! Ham ba bim bang keselam at an diri ham ba dari Quraisy it u. Kerana di Makkah t idak ada seorang pun ket urunan Bani Adi yang boleh m elindungi ham ba. Sedangkan kaum Quraisy it u benar- benar m enget ahui perm usuhan ham ba dan kekasaran ham ba t erhadap m ereka dulu. Tet api ham ba boleh t unj ukkan seorang lelaki yang lebih berkem am puan daripada ham ba, iait u Ut hm an bin Affan. "
Selain sum bangan- sum bangan yang t erlalu besar kepada kej ayaan I slam , m aka dalam keadaan- keadaan t ert ent u pula nam pak Saiyidina Ut hm an r.a. lebih berani dan lebih bert aw akal daripada orang lain. Sat u kelebihan yang sukar dit andingi.
5. Ut hm an bin Affan r.a. sat u- sat unya m anusia yang m endapat penghorm at an daripada Allah dan Rasul- Nya. I ni kerana t idak berlaku di dalam dunia ini seorang m anusia dapat m engahw ini dua orang put eri Nabi, lebih- I ebih lagi put eri kepada Rasul t erakhir ( Khat am al- Nabiyin) . Sebab it u ia digelar, Zu al-
Nurain ( yang m em iliki dua cahaya, yakni dua put eri Nabi) , penj elasan ini
t erdapat dalam Hadit h riw ayat al- Baihaqi:230
Daripada Abdullah bin Um ar bin Aban al- Ju'fi, berkat a: Bapa saudaraku Hussain al- Ju'fi bert anya kepadaku: Tahukah kam u, m engapakah Ut hm an it u digelar pem ilik dua cahaya? Kat aku: Tidak, lalu kat anya: Sej ak Allah j adikan Adam hinggalah ke hari kiam at t idak pernah ada orang yang m engum pul ( m engahw ini) dua orang put eri Nabi, selain Ut hm an. Maka sebab it u digelar Zu al- Nurain ( pem ilik dua cahaya) . Mula- m ula Ut hm an r.a. m engahw ini Ruqayyah bt . Rasul s.a.w . yang m eninggal dunia pada m alam peperangan Badar, kem udian Rasulullah s.a.w. kahw inkannya pula dengan adiknya Um m u Kalt hom .
Rasulullah s.a.w . m engahw inkan put erinya dengan Saiyidina Ut hm an r.a. bukanlah sepert i bapa- bapa biasa yang m engahw inkan anak- anak perem puan m ereka dengan seseorang lelaki dengan pilihan dan sebab- sebab t ert ent u yang dim aklum i um um , berbanding Rasulullah s.a.w . ket ika m engahw inkan pu-
229
Jalal Mazhar, Muham m ad Rasulullah, hlm . 282. 230Al- Say ut i, Tarikh al- Khulafa, hlm . 149.
t erinya dengan Ut hm an adalah arahan w ahyu Allah s.a.w . Kenyat aan ini berdasarkan al- Tabarani daripada Hadit h I bn Abbas r.a. daripada Nabi s.a.w .231
Nabi s.a.w . bersabda sesungguhnya Allah s.w .t . t elah m ew ahyukan kepadaku supaya aku kahw inkan anakandaku dengan Ut hm an.
Begit u j uga Hadit h:232
Daripada lbn Abbas r.a., berkat a aku dengar Rasulullah s.a.w. bersabda: Aku t idak kahw inkan Ut hm an dengan Um m i Kalt hom , m elainkan dengan sebab arahan w ahyu dari langit .
Bukan hanya sekadar it u sahaj a, bahkan Rasulullah s.a.w . pernah m em bayangkan penghargaannya lebih daripada it u, sebagaim ana Hadit h al- Tabarani:233
Daripada I sm ah bin Malik, t elah berkat a: Apabila anakanda Rasulullah s.a.w . yang di baw ah m ilik Ut hm an it u m eninggal dunia, Rasulullah s.a.w. bersabda pula: Kahw inkanlah Ut hm an, kalaulah aku m asih m em punyai put eri yang ket iga, nescaya aku kahw inkannya dengan Ut hm an, kerana aku t idak kahw inkannya dulu, m elainkan dengan sebab w ahyu daripada Allah.
Aspirasi daripada Hadit h- Hadit h yang lalu m enunj ukkan t ent ang keist im ew aan Saiyidina Ut hm an r.a. it u hingga Allah s.w .t . sendiri m ew ahyukan kepada Nabi- Nya dalam perkara ini, sudah t ent u ada sesuat u rahsia besar yang t idak m am pu diket ahui oleh m anusia. Andainya Ut hm an r.a. it u seorang yang berperangai buruk at au ada salah pada pendirian dan t ingkah lakunya, sam a ada yang m enyent uh diri sendiri m aupun m asyarakat dan negara, m aka sudah t ent u Allah s.w .t . t idak akan m enerim anya sebagai m enant u kepada Nabi besar. Dari segi yang lain m enunj ukkan bahaw a Nabi s.a.w . begit u akur dengan w ahyu Allah, sehinggakan soal perkahw inan anak pun, baginda t idak cuba m em bincangkan arahan w ahyu it u.
6. Dalam zam an pem erint ahan khalifah Abu Bakar al- Siddiq r.a. berlaku kem eleset an di bum i Hij az akibat kem arau panj ang. Tanam an gandum dan buah- buahan rosak dan kering. Khalifah cem as sekali, lalu Saiyidina Ut hm an r.a. m enghadiahkan bahan- bahan m akanan dan m inum an dari sat u kafilah besar m ilik peribadinya yang baru t iba dari w ilayah Syam . Kafilah it u dianggarkan t erdiri daripada 1000 ekor unt a yang penuh m uat an, sem uanya dihadiahkan percum a kepada kaum Muslim in.234
7. Ut hm an r.a. m erupakan seorang sahabat yang dij am in unt uk m enghuni Syurga Allah oleh Rasulullah s.a.w . I ni berdasarkan Hadit h:235
Set iap Nabi it u ada t em an karibnya, t em an karibku di dalam syurga kelak ialah Ut hm an.
231
Al- Sy auk ani, Darral- Sahabah, hlm . 181. 232I bid, hlm . 182.
233
Hadit h k eluaran al- Tabarani, pet ik an al- I m am al- Say ut i, dalam , Tarikh al- Khulafa, hlm . 153. 234
I brahim Sabiq Arj un, dalam , Maj allah al- Azhar 13, art ik el: Hay at Rij al al- I slam : Ut hm an bin
Affan, Safar, 1361 H. hlm . 71.
Begit u j uga pengakuan daripada Rasulullah s.a.w . yang di cat at kan oleh I bn Abd. al- Bar:236
Bahaw a Rasulullah s.a.w . bersabda “ Aku t elah m em ohon kepada Tuhanku Yang Maha Agung supaya t idak m em asukkan ke dalam neraka sesiapa sahaj a yang pernah berm enant ukan Aku at au Aku m enj adi m enant unya.”
8. Ut hm an bin Affan r.a. berperibadi t erlalu m ulia, baik dalam an m ahupun luaran, sehinggakan para m alaikat sendiri pun segan dan m alu kepadanya. Perkara ini dij elas oleh Muslim dalam Hadit hnya yang diriw ayat kan daripada Aisyah r.a. Bahaw a sedang Rasulullah s.a.w . duduk berbaring- baring di kat ilku, badannya diselim ut dengan kain panj angku ( dengan t erbuka di sana sini) . Kem udian dat ang Abu Bakar dan kem udian dat ang Um ar r.a. m em ohon izin unt uk berbincang sesuat u. Baginda s.a.w . berkeadaan begit u hingga m ereka m em int a diri unt uk pulang. Kem udian Ut hm an r.a. pula dat ang, kali ini Rasulullah s.a.w . t erus bangun m em bet ulkan kedudukan dan pakaiannya baik- baik. Apabila selesai perbincangan dan Ut hm an r.a. pulang. Aku bert anya: Ya Rasulullah, m engapa saya lihat kam u t idak cem as at au t erburu- buru ket ika m enerim a kedat angan Abu Bakar dan Um ar r.a., t idak sepert i kedat angan Ut hm an r.a. ? Lant as j aw ab Rasulullah s.a.w .:237
Apakah t idak w aj ar aku segan dan m alu kepada seseorang yang m alaikat sendiri pun segan dar m alu kepadanya !
9. Ut hm an bin Affan r.a. dipilih sebagai salah seorang penulis w ahyu pada zam an pem erint ahan Rasulullah s.a.w ., digandingkan dengan Ali bin Abi Talib r.a.238 Ket ika Abu Bakar al- Siddiq r.a. m enj adi khalifah, Saiyidina Ut hm an r.a. t erus dilant ik m enj adi set iausaha negara.239
Sebenarnya, m asih banyak lagi kelebihan- kelebihan Saiyidina Ut hm an yang m elam bangkan sat u nilai ket okohan dan ket inggian im an seorang sahabat besar kepada Rasulullah s.a.w ., sehingga Nabi s.a.w . sendiri m engakuinya sebagai personalit i yang t erbaik, dan bakal m enj adi penghuni syurga Allah s.w .t . sepert i Abu Bakar, Um ar, Ali dan j uga yang lain- lain. Biodat a at au lat ar diri begini perlu diberi perhat ian secukupnya t erlebih dahulu, sebelum orang- orang m ut akhir sepert i kit a ini m em buat sesuat u penilaian ke at as pendirian, sikap dan t indakan m ana- m ana sahabat besar Rasulullah s.a.w . it u. I ni kerana, dengan cara it u sahaj a kit a t erselam at daripada perangkap yang sent iasa dipasang oleh m usuh- m usuh I slam di sepanj ang j alan. Sekiranya kit a t erperangkap, m aka dengan sendirinya kit a sudah bert ukar m enj adi alat m usuh unt uk m em usnahkan I slam . Pada hal kit a sepat ut nya m enj adi pem bela I slam , bukan penghancur. At as sikap dan kesedaran inilah, elok dinilai dan dit elit i kem bali isu- isu kont roversi yang dit im bulkan dengan begit u hebat pada zam an
236
I bn Abd. al- Bar, al- lst i’ab fi Maarifat al- Ashab, j il. I I I . Lihat Juga Sahih Muslim , j il. VI I , hlm . 116, 117.
237Abu al- Hassan Muslim , al- Jam i al- Sahih Biham isy al- lm am al- Naw ari, j il. VI I I cet . I , al- Halabi, Mesir, 1380H/ 1960M hlm . 116. 117. Lihat j uga al- Sy auk ani dalarn Dar al- Sahabah, hlm . 179.
238
Zafir al- Qasim i, Nizam al- Hukm , j il. I , hlm . 48. Lihat j uga al- Jasy iari. Kut t ab al- Wuzar a Wa
al- Kut t ab, hlm . 12- 14.
pem erint ahan khalifah Ut hm an r.a. yang berkesudahan dengan m engorbankan nyaw a khalifah sendiri.