BAB V : SIMPULAN DAN SARAN
5.2 Saran
Sejauh yang diketahui, pengujian frasa verba, frasa numeralia, frasa adverbia, frasa pronomina, dan frasa preposisi pada Bahasa Batak Toba dengan menggunakan teori X-bar belum pernah dilakukan. Karena itu, disarankan kepada peneliti-peneliti lain untuk meneliti berbagai jenis frasa tersebut berdasarkan teori X-bar sehingga diperoleh manfaat yang besar bagi usaha pengembangan kajian sintaksis Bahasa Batak Toba dengan pendekatan sintaksis generatif.
DAFTAR PUSTAKA
Alwi, Hasan, dkk. 2000. Tata Bahasa Baku Bahasa Indonesia (Edisi Ketiga). Jakarta: Balai Pustaka.
Arikunto, Suharsimi. 1998. Prosedur Penelitian Suatu Pendekatan Praktek.
Yogyakarta: Rineka Cipta.
Badudu, H.Abdul Muis dan M.S. Herman. 2005. Morfosintaksis. Jakarta: PT Asdi Mahasatya.
Cahyono, Bambang Yudi. 1995. Kristal-Kristal Ilmu Bahasa. Surabaya: Airlangga University Press.
Haegemen, Liliane. 1992. Introduction to Government and Binding Theory. Oxford: Blackwell.
Hutagalung,W.M. 1991. Pustaha Batak (Tarombo dohot Turi-turian ni Bangso Batak). Jakarta: Tulus Jaya.
Keraf, Gorys. 1984. Tata Bahasa Indonesia. Jakarta: Nusa Indah.
Kridalaksana, Harimurti. 1994. Kelas Kata Dalam Bahasa Indonesia (Edisi Ketiga). Jakarta: Gramedia Pustaka.
Mulyadi. 1998. “Frase Nomina Bahasa Indonesia: Analisis X-bar”. Komunikasi Penelitian, 10 : 216-231.
Mulyadi. 2002. “Frase Preposisi Bahasa Indonesia: Analisis X-bar”. Studi Kultura, 1 : 62-74.
Nababan,P.W.J. 1981. A Grammar of Toba Batak. Australia:Pasific Linguistics D-37. Parera, Jos Daniel. 1991. Sintaksis (Edisi Kedua). Jakarta: Gramedia Pustaka Utama. Percival, W.K. 1981. A Grammar of Urbanised Toba-Batak of Medan.
Australia: Pasifik Linguistics B-76.
Poedjosoedarmo, Soepomo. Filsafat Bahasa. Surakarta: Muhammadiyah Press. Ramlan, M. 1987. Sintaksis (Edisi Revisi). Yogyakarta: Karyono.
Radford, Andrew. 1988. Transformational Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.
Sibarani, Robert. 1997. Sintaksis Bahasa Batak Toba. Medan: Universitas Sumatera Utara (USU Press).
Silitonga, Mangasa. 1990. “Tata bahasa Transformasional sesudah Teori Standar” Dalam Purwo (Penyunting).1990. Pellba 3. Yogyakarta: Kanisius.
Sinaga, Anicetus B. 2002. Tata Bahasa Batak Toba (Meresapkan Jiwa dan Darah Batak). Medan: Bina Media.
Soripada,Baginda dkk. 1970. Turi-Turian ni Datuk Tiongku Aji Malim Leman Dohot SiTapi Mombang SuroDilangit. Medan : Media.
Sudaryanto. 1993. Metode dan Aneka Teknik Analisis Bahasa. Yogyakarta: Duta Wacana University Press.
Tarigan, Henry Guntur. 1984. Prinsip-Prinsip Dasar Sintaksis. Bandung: Angkasa. Tarigan, Henry Guntur. 1990. Pengajaran Kompetensi Bahasa. Bandung: Angkasa. Tuuk, H.N. van der. 1971. A Grammar of Toba Batak.
(Diterjemahkan oleh Miss Jeune Scott-Kemball dari judul aslinya Tobasche Spraakunst (1864)). Netherland: The Hague-Martinus Nijhoff.
Skripsi
Siagian, July Fernando. 2003. “Struktur Frasa Adjektiva Dalam Bahasa Batak Toba: Analisis Teori X-bar.” Medan: Fakultas Sastra USU.
Torong, Sri Wahyuni. 1999. “Frasa Adjektiva Bahasa Karo: Analisis Teori X-bar.” Medan: Fakultas Sastra Universitas Sumatera Utara.
Wahyuni, Titin Sri. 2004. “Frasa Numeralia Bahasa Indonesia: Analisis Teori X-bar.” Medan: Fakultas Sastra Universitas Sumatera Utara.
Kamus
Echols, Jhon M dan Hasan Shadily. 1992. Kamus Inggris-Indonesia. Jakarta: Gramedia.
Kridalaksana, Harimurti. 1984. Kamus Linguistik. Jakarta: Gramedia.
Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa. 2003. Kamus Besar Bahasa Indonesia
Jakarta: Balai Pustaka.
Warneck, J. 2001. Kamus Batak Toba Indonesia. Penerjemah: P.Leo Joosten OFMCap. Medan: Bina Media.
LAMPIRAN
POPULASI DATA
Buku I : Pustaha Batak (Tarombo dohot Turiturian ni Bangso Batak) olehW.M. Hutagalung (1991).
1. Asa diboto halak do Mulajadi Nabolon parmulaan ni nasa na adong.
2. Ala ni i jahaonta ma sada-sada panjadihonna di nasa na tinompana mangihuthon pambaritahon ni angka natua-tua narobi.
3. Di si ma inganan ni angka na mangulahon na suhar.
4. Ai andorang so adong dope jolma, nunga diparade Mulajadi hian inganan i.
5. Inganan ni angka panangko do di si.
6. Laos songoni ma muse didok parutang i, tu parsingiranna be.
7. I ma inganan ni Mulajadi Nabolon.
8. Asa marhite sian parbinotoan ni halak Batak taringot tu turpuk ni tondi ni jolma dung mate ibana do umbahaen na jotjot manongos angka sisolhot ni na mate tu na matena.
9. Ia bulan i laos marhite hatana do dijadihon.
10.Na margoar be do angka bintang i sude, alai holan deba do goarna binoto: “ Bintang Ilala, Sijombut, Sigaraniapi, Sidongdong, Sialapariama, Sialasungsang, Marihur, Martimus, Bisnu, Borma, Sori dohot lan na asing-asing dope.
11.Di na marsinondang mata ni ari dohot Angkalau di langit i arianna i, dang tartahan angka bintang be hinasilona dohot hamohoponna.
12.Jadi bongot ma saluhut nasida tu garung-garung i, mamunihon dirina be.
13.Huhut do diparbursikkon aek ni napuranna i dompak langit, asa lam diida mata ni ari hinadenggan ni aek ni napuran i di roha ni bulan i.
14.Ala ni i pintor hehe ma saluhut angka bintang i sian garung-garung i, laho manolai parbadai.
15.Asa sai ditangishon do i molo tingki masa mangkolom bulan i.
17.Siparjuji langis do Sialasungsang, alai atik pe songon i, ibana do hasian ni inana.
18.Molo pajumpang nasida ro ma ajal ni tano on.
19.I ma ompu ni Panenabolon na mangingani jala na manghirdop-hirdop di ganup desa na bolon na opat i.
20.I ma na maringanan di toru ni tano on, na parohon lalo.
21.Dibahen i laho ma ho manungkunhon i tu Ompunta Mulajadi Nabolon, asa dipaboa manang dia bahenonhu tu angka na tubu on.
22.Songon eme na bibi di rungkungna digotapi, roha ni Raja Odapodap sai diotap-otapi.
23.Jadi tarpunjung ma si Borudeakparujar, songon hau sisada-sada, songon tandiang na hapuloan, sirang sian banua ginjang.
24.Dung i dipasahat leangleangmandi ma hata pangidoanna i, alai dang dioloi Mulajadi Nabolon.
25.Dipudunhon ma ujung ni bonang i di topi ni ruang i, sian i ma ibana mangarunsur mangalului tintinna i.
26.I ma na tarida di bulan i, gombaran ni si Borudeakparujar do i didok torsa-torsa i.
27.Ingkon masipaidaan do halak na maroroan nian, hape anggo hami dang songon i.
28.I ma mula ni ende di angka na marbaju, molo ro pangaririt.
29.Alai hudok pe songon i, tompu ma sada sabungan ni obukmi, dung i ilushon ma tu balatuk i.
30.Suang do hatana mandokkon manompu obuk i dohot mangullushon tu balatuk i.
31.Pasahat ma songon i tu Borudeakparujar, jala dok ma tu ibana: “Ungkap ma arung-arung on, alai jolo hembangkon ma lage-lage tiar humaliang, dang jadi mabiar ho marnida angka na ruar sian bagasan arung-arung i, laos bahen ma goar ni angka i!”
32.Ia goar ni baoa i, i ma “Raja Ihatmanisia” manang “Tuan Mulana”, i ma mula ni hajolmaon.
33.Ia dung ma godang-godang ansimun anakkonna na dua i, ditonahon si Borudeakparujar ma tu lengleangmandi, asa ro angka si solhotna sian banua ginjang, mangkalashon dohot mangolophon anakkonna na dua i.
34.Asa i ma parmulaan na umbahen na dimiahi jolma hoda debata jala umbahen na masa pameleon, jala ingkon ingoton ni jolma huhut paiashon daging ni hoda pelean i ro di tambirikna asa unang ramun.
35.Tung sura gumodang guguan ni sahalak sian sisada hasuhuton i, halalas ni roha bolon do i di ibana.
36.Di na laho manaek i nasida tu banua ginjang, sai dituluthon anakkonna na dua i do nian naeng mangihuthon, alai ala pintor digotap tali i gabe dang boi, gabe habang ma tali panggotapan i tu ganup desa na ualu, i ma mula ni pangarambuion di hadatuaon.
37.Asa dung mulak pangisi ni banua ginjang sian toding banua tonga on, jala tading anakna Raja Ihatmanisia dohot ibotona Itammanisia.
38.Si Raja Miokmiok do jumolo tubu hamu, ba di ibana ma bona ni hau i, ai bonana i do jumolo tubu sian ujungna.
39.Holan olat ni Raja Tantandebata anak ni si Raja Bonang-bonang, tubu ma sada anakna jadi dibahen ma goarna: “Si Raja Batak”.
40.Sai adong do alana umbahen i goar parsadaan ni bangso Batak dibahen nasida.
41.Tuat ma hamu da Ompung sian banua ginjang, sian ginjang giningjangan, sian langit di langitan, sian ombun na pitu lampis, sian langit na tolu tingko.
42.Di balunan paduahon, surat tombaga holing i ma bagian ni Raja Isumbaon tarsurat do di si: harajaon, paruhumon, parumaon, partiga-tigaon, dohot paningaon.
43.Dung so dapot angka anggina i Sariburaja, mulak ma nasida.
44.Dilehon Sariburaja ma sada tintin tu si Borupareme bahen partanda si pasahattonna tu anakna.
45.Borhat ma ibana dompak tano habinsaran, tu tombak na limuton harangan rimbun rea, parhais-haisan ni babiat paranggunan-anggunan ni homang.
46.Borhat ma si Raja Lontung sian habinsaran mangalului amana tu tano hasundutan, laos songoni do si Raja Borbor borhat ma sian tano hasundutan mangalului amana i tu tano habinsaran.
47.Dung i sai lao ma nasida mardalani, pajumpang ma nasida dohot sada boru-boru na tuatua di soposopona.
48.Mabiar do boru-boru i marnida nasida, ala jorbut rupa nasida diida.
49.Alai ala gomos ni hata ni natorasna dohot ibotona i marsuru ibana muli, gabe dang tarjuasa, didok ma: “Ia naeng pamulionmuna ahu jalo hamu ma bolinghu horusan solu asam ni sinamot”.
50.Dung sahat nasida ro di tonga tao ni pulo Malau luat Simanindo, tamba ma dokdok ni rohana ma: “Molo sahat ahu tu huta ni harajaonhu, dang tagamon so tarboto be tihashi, gabe marhaurahon ma boruadi. Asa tagonan nama mate ahu di tano on.”
51.Ia dung mate Guru Tateabulan, marserak ma angka anakna i.
52.Ia bagot ni ina ni posoposo i bangalon do, ala ni i didok Malauraja ma: “Aha do buatonhu panganonmu, ale boru ni datulang, mangarus bagotmi?”
53.Dung ro tu ginjang ibana, matos ma tali sidege-degeanna, madabu ma ibana.
54.Dung i diboan ma tu topi ni tao, laos dinmbangkon ma di si, jala ditonggohon ma tu Debata dohot tu boru Siniangnaga asa horasanna posoposo i jala tulus maup tabutabugumbang i tu tano Pangururan.
55.Di na marmeami dakdanak i, dibuat ma silbak-silbak ni bulu bahen rautna, disangkalanhon ma juhut I tu ginjang ni tabutabugumbang i, gabe bola ma tabutabugumbang i.
56.Dung i dibuat ma posoposo i dohot angka ugasan na adong di si, sada pustaha, pagahaomason, tintin sibaganding dohot sada surat, laos dihararoani ma i.
57.Jadi dioloi Tuan Nahodaraja ma mangalehon ulos bahen upana, gabe dipaboa boru-boru i ma angka ugasan na hinaroanan ni Raja Sitempang, jala dipajojor ma dohot hata ni surat na dapot sian tabutabugumbang i.
58.Jadi dung dibege Tuan Nahodaraja hata ni boru na tuatua , disuru ma i raja manopot Raja Sitempang, asa dilehon tu ibana posoposo i dohot deba sian angka ugasan na jumpang i.
59.Ia di Raja Sitempang, pustaha, tintin sibaganding dohot mas i satonga.
60.Jadi digoar ma Tuan Nahodaraja pangintubu, painundun ma Raja Sitempang di posoposo i.
61.Di na sada ari marpungu ma pitu halak donganna parmahan i mangalo ibana, didok nasida ma: “Tole ma hita martada jala martaru, sude ma hami na pitu alom. Ia talu hami na pitu, di ho ma horbo na huparmahan hami i sude alai molo talu ho, ba di hami horbo na pinarmahanmi!”
62.Ia dung songon i dihabaranihon ibana ma laho tu partontangan i, dihundulima hoda ni tulang i, manamak-namak tu pudi ni musu i.
63.Ia dung diida musu i naung mate donganna dua halak, maporus ma nasida, laos dilele parangan ni Sumba ma nasida.
64.Dung i dipangido tulang na i ma ulu ni naung mate i tu baoa si ungsung bangke i, alai dang adong lehonnonna, ai ala na jumpangsa do bangke na so marulu i.
65.Ia si Raja Lontung dung pajumpang dohot amana Sariburaja, songon na pinaboa di jolo, mulak do ibana tu inganan ni inana, jala dipaboa ma naung pajumpang do ibana dohot amana i.
66.Ia dung tang pamatang ni si Raja Lontung, disuru inana na ma ibana mambuat boru, didok ma: “Laho ma damang mangaririt boru ni tulangmu tu huta Sianjurmula-mula. Alai dang jadi riritonmu boru ni tulangmi, ia so suman rintar ni jabulanna tu jabulanhu laos songon i tompana tu tompanghu.”
68.Dung borhat si Raja Lontung manigor hehe ma inana si Borupareme sian dalan panigoran manjoloani anakna i sian na na so pamotoanna, jala dipaula ma ibana songon na maradian di pinggol ni dalan i.
69.Jadi dibereng boru-boru i ma ibana antong, diida si Raja Lontung ma tumbuk rupa ni boru-boru i tu rupa ni inana, jadi ninna rohana ma di bagasna: ”On ma huroha paribanhu na nidok ni dainang i.”
70.Jadi dipagomos ma pikkiranna mandok hatana tu boru-boru i: “ Ai ho do hape pariban?”
71.“Si Raja Lontung do ahu anak ni namborum si Borupareme!” ninna mangalusi.
72.Marserak do muse sian i pinompar ni si Raja Lontung, songon on do baritana: Masa ma sahali rondo ni ari pola songon binanga na bolon angka tangkuju na mabaor sian dolok no Sabulan i, jadi marongso ma robean ni luat Sabulan i gabe dihungkupi i ma deba angka bagas dohot barang-barang ro di panahan na di luat i.
73.Ditopot ma boru ni raja i margoar si Borubundala.
74.Alai didok boru-bori i ma: “Ianggo ahu naung oroan do tu anak ni halak.”
75.Jotjot do ditatap niolina i dompak pulo Samosir ipar ni Sabulan, jadi dapot matana ma sada rura na uli dingkan dangsina ni pulo i, sihol ma rohana naeng maringanan tu si.
76. Dung lam saor nasida dibuat ma sada horbo manulangi marga Sitindaon i, dalanna mangido tano pabidangkon tano naung dapotsa i, didok ma: “ Ua lehon hamu ma deba sian tanomuna i di ahu anggo nasa na boi hangkamon ni huling-huling ni horbo sulansulang na hu lehon on.”
77.“Denggan,” ninna marga Sitindaon i, ai didok rohanasida dang pola sadia bidang tano hihanham ni huling-huling ni horbo i.
78.Jadi dijou ma donganna marpada i, mangaririt tano na tinalina i.
79.Marbagi ma hita di harajaon i.
81.Ai nunga suda huhut arta na tininggalhon ni Tuan Sapallat balanjo ni angka ulubalang i.
82.Marende muse ma boru-boru i.
83. Dipungka boru-boru i ma manubar bonang na bara, jadi jotjot ma ibana manjaljal bangkudu tingki bodari-bodari.
84.Tolu marga do muse pinompar Andornabolak.
85.Mambuat boru ma ibana di si boru ni marga Manurung.
86.Taringot tu barita ni Ompu Paltiraja binahen di buku na asing.
87.Di si dibege ibana soara i.
88.Jala dipeakkon ma sada hau na ganjang.
89.Ia Partuhala halak na mora do ibana jala bidang do haumana.
90.Maponggol ma tanduk ni naga.
91.Dibereng nasida ma eme na di pardegean i.
92.Ianggo sinamot boli ni ibotomuna on do na nialapmuna, lehononhu do.
93.Mate ma sada anakna andorang metmet.
94.Diida nasida ma timus ni api di Siamakpandan bona ni dolok Saut, jadi ditopot nasida ma tu si.
95.Di na sahali dipapungu ma sude parumaenna i.
96.Ianggo ibana holan mardalani do dilagas, so disarihon hangoluan ni anakkonna.
97.Dipeakkon ma sada pira ni manuk di alaman ni sopo, dung i di pantomhon ma tunggal panaluan sian jolo ni jabu tu si.
98.Dung i marhobas ma nasida dibuat ma sian jabu ni hahana i ugasa homitan nasida, hujur siburnung na martortoran tarugi ni bagot siompon, asal butong lanok mudar ni na hona hujur i tu manang aha na marhosa ingkon mate do, ninna barita.
99.Binsat ma aek i tu ginjang pola disiraip angka huta na di luat i.
100. Di na sahat ibana ro di Janjiraja, maradian ma ibana di bona ni hau hariara.
101. Tarida do nuaeng batu i di si.
103. Dung i digotaphon ma rungkung ni boru-boru na modom di pat ni bulusan i, jala ditarehon sapa inganan ni mudarna, ai didok rohana hatoban i do i.
104. Tubu ma sada boru na uli.
105. Paluaon muna ma anak ni horbo i.
106. Dibereng ma angka boru-boru na di onan i.
107. I ma mudar ni manuk na diongomna i.
108. Dung tangkas sude dibege Nagaisori, diutahon ma anak ni manuk i, gabe lam dihaporseai inana i ma hata ni datu i.
109. I do alana umbahen tar dipainumhon halak mudar ni biang nambura sineat tu halak na sampu-sampuon.
110. Marende ma muse boru ni raja i.
111. Uli ni soara ni boru-boru i dibege.
112. Di si diida ibana ma sada boru-boru na uli.
113. Gantungkon hamu ma di si batu na bolon.
114. Marlojong ma halak sian huta, ditallik ma tali panggantungan ni batu i, gabe ditipa ma tanggurung ni gaja i, jala laos ampe ma batu i di tanggurungna.
115. Ro ma lali sipitu ulu naeng manampar Raja Parultop, diultop ma dohot i laos hona do jala mate, alai ditipa bangke ni lali i ma ibana gabe mate ma ibana.
116. Gabe marsisintak abitna be ma na onom halak parpahean na imbaru i.
117. Jadi diida ma sada boru pinompar ni Sariburaja i.
118. Umbege i marhusari ma roha ni boru-boru i.
119. Disuru boru-boru i ma nasida hundul.
120. Sae ma holan ulu ni dengke.
121. Dang pola sadia leleng nari mate ma Tuan Antingmalela, jadi marsak ma roha ni angka anakna i.
122. Tole ma tabuhar nasida sian i, tung na so jadi idaonta timpul ni api ni sisaina i.
123. Ia dung salpu sadari gondang i, ro ma angina na tolu i maboan pulungan na nialap nasida i, didok nasida ma tu Sibagotnipohan: “Ia i da ba, na so uhum do pambahenmi, burju rohanami mangoloi ho mangalului pulung-pulungan
hape na pasiding-siding hami do huroha tahim, asa holan ho margondang. Asa molo tung na hombar do pambahenmi tu paranggionnmu, rap horas ma hita. Alai anggo na mangalaosi do ho di adapt ni ompunta dohot amanta, sari ma ho di si.”
124. Di na sadari sahat ma tu lambung ni pansa-pansa i sada baoa parultop-ultop sian Pakpak, maniop pidong parimbulu na uli.
125. Umbege i pintor hansit ma roha ni boru-boru i.
126. Disuru ma dipaula anakna i masihotang bahen sungil-sungil ni horbo siborothonon i.
127. Sai marburui do nasida di tombak i, jala jotjot dapot nasida angka binatang harangan, laos i ma dipapangani nasida.
128. Disoroi ma angka dakdanak na marmeami di si.
129. Patogu jala patimbo hamu ma parit ni huta i.
130. Asa mangihuthon pandok ni deba halak, gabe saut ma i goar ni anakna i.
131. Humalaput ma manuk naung nirobo i tu galapang ni sopo, olat ni i gabe margoar ma ibana Datugalapang.
132. Ianggo ahu laho ma ahu manopot tombak libo-libo harangan rimbun rea, ai dang tarpabege-bege ahu neang ni pangkuling ni halak na mauli bulung.
133. Ditinggalhon nasida muse do huta Batunagodang, ala late roha ni halak na di si.
134. Di na sadari dapot nasida ma sada ihan na bolon.
135. Gabe tarsonggot ma marga Pardosi umbege soara ni bodil i.
136. Angkup ni i, molo tung adong na tardege pinggol ni dalan, dang jadi bunuon baoa i, boru-boru i do na jadi milak.
137. Dipahe nasida ma i denggan, marragidup jala marbulang-bulangkon ulos tigabolit.
Buku II : Turi-Turian ni Datuk Tiongku Aji Malim Leman Dohot Si Tapi
Mombang Suro Dilangit (Baginda Soripada dan Patuan Daulat Baginda Nalobi,
1970).
1. Markilim-kilim bohi ni boru Naduma Bulung i.
2. Ni tutup pangalonglong ni ampang, mijur tu alaman ni pondok pardagangan ni namboru i.
3. Mambuat boru ma ibana di si boru ni marga Manurung.
4. Saluhut hita na di son. 5. Martakuak manuk jantan.
6. Hu oloi ma i inang hata ni padan parjanjianmi.
7. Na diboto ho do tanda-tanda ni halak na naung barbogas.
8. Ni oban do horbo jantan na manusu.
9. Dung mangoli be angka anakna na opat i, masipungka hutana be ma nasida di si.
10.Dibuka ma pintu ni orong bilik podomanna.
11.Dibege nasida ma soara ni katipak ni hoda.
12.Dijagit anak namora ma sada bulung kokang ni hoda dohot sambokna.
13.Tarbege soara ni katipak ni hoda sibata-boti tu pintu gorbangan.
14.Disintak podang sadunghabila na sabolak ni bulung pisang sitabar roba julu.
15.Diundurhon ma soara ni gondang dua saraban.
16.Soara ni katimbung tulus marsisusulan.
17.Oroman mauli bulung muna tu oroman bulung ni sinuanhu tunas na so tarbahen partaonan ni tondi dohot pamatang i.
18.Hata ni barita do na huturion.
19.Namanjalak-jalaki ube-ube ni unsim, batu ni galapung malamun dohot rimbang na malamun.
20.Marmulian ma hamu mulak tu pondok pardagangan muna.
21.Tarsonggot boru Naduma Bulung si Tapi Mombang Suro di Langit na andorang marpido modom di orong ni bilik podomanna.
22.Togi hamu jo halak Jau i tu porlak naung pinangkuran.
23.Gohi hamuma aek i tu solup inganan ni lanteungbukbuk i.
24.Dung ro halak Jau i diboan nasida ma tungkot na nidoknasida i.