• Tidak ada hasil yang ditemukan

Suatu Studi tentang Produk Ikan Kaleng

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Membagikan "Suatu Studi tentang Produk Ikan Kaleng"

Copied!
71
0
0

Teks penuh

(1)
(2)
(3)

S e b ~ g a i s ~ l a h s a t u s y a r e t untuk mernperoleh g e l p r s a r j p n a peda. F e k u l t a s P e r i k e n a n

(4)

(Dibimbing o l e h iiEU itAI2-I ASSIX dan iU'IK!i-iRTI) .

tahu.i t a h ~ p - t a h s p delaril p r o s e s p e n g i l e n g a n i k a n Munchar d a n m e n i l a i h a s i l a k h i r d a r i ilian 'i:alen

dengan k e t e n t u a n n g a dan s y a r a t - s y a r a t k e s e h z t a n u n t u

hadap k e l i m a k a l e n g dilalrukan perncriksaan p

kebocoran badan j.:;leng, S e r l e b i h d a h u l u kc contoh dieramlran d ~ l a m i n k u b a t o r pad? sullu

72

sempatan berkembang Irepeda semu.i j e n i ~ b ~ i i - t e

keadaan normal*

Keadaan Iraleng-kaleng yang n o

(5)

jwnlah b a k t e r i dengan ~ n e t o d a "lempeng a g a r u . S e t e l a h d i l a k u k m pengeraman dalam inkuba-ior pads suhu 3 2 ' ~ selama 48 jam, maka cawan-cawaii p e t r i yang b e r i c j i k a n s u s p e n s i i k a n k a l e n g d i p e r i k s ? . D a r i h a s i l pemerik- s a a n t e r h a d ~ p t i g a , contoh i!-ren kaleln_g, t e r n y a t a ha- n y a pada k a l e n g k e t i g e dengan pengenceran yang menunjukkan adanya k o l o n i . J w n l ~ i i l,roloni ada

4

buah dengan s i f a t - s i f a t s e b a g a i b e r i k u t : nempungai b e n t u k b u l a t

,

b e r u p a t i t i k - t i t i k daii berwarna kelruning-ku- n i n g a n . T e r d z p a t n y a

4

buah iiol.oiii -cersebr;-b liemunglrin a n b e r a s a l d a r i bahan mentah yalig digu.r?;;:rn u n t u k pe- n g a l e n g a n , I k a n yang digiinalc~n dalam pengaleiigan d i - b e l l d a r i bebera?? peda.pr:lii; perpi.!--.,' * . ;<.t~a, s e h i n g g a mu-

tu. i k a r i y a tidal,: s ; i ~ ~ i ? , :JKC'.~.R ~ . I c s F ~ ; : ~ u . I I ~ ~ iiiutu i!ra!z

(6)
(7)

Lampiran

I Tabel 11: Kom2osisi d a r i ilran s a r d i i l e

lcaleng

-

, ,

2 U l a t - a l ? t , p t r e a k o i , p r c s e d u r d a r p e r h i t u i l g a ? d a i z a p e m e r i k s i ~ a n ba?.- t c , r i o l o ~ i s .

-

a

3

Bagan p a b r i k u n i t p e n g a l e n c a n i k w

.

4

T a b e l 1 2 : iiubunpen 1 - o n s e n t r a s i p e r - m u l a a ~ l s p o r a dengzn 1217- ~=r~ma)~?s,:i~

i 3 a c l l l u s -~her:f:noaeidur~iia

-

cleili:n? ' ,,- nia p e i r G a s e n untul.; mernbunuh s:

rz

t e r s e b u t (&lam m e n i t )

5

S t a n d ~ d s a r d i n e s a u s tornat dalam [image:7.487.16.477.75.751.2]
(8)

Ilipn s e b ; ? g z i s e l a h s e t u sumbe-r p m ? - e i n hew,-ni, ada- l a h bahen makanan yang p e n t i n g d i n e g ~ r a - n e g a r a berken- bang pada wriwnnya, khususnya d i Indoriesia. i k r e n a i t u sudah s e w a j a r n y a l a h a p a b i l a k i t a memikirkan a g a r masya- r a k a t mcnyertakan ilcan dal.~:iii m e n u ; - L ~ P . P;?E;tor-falitor yang menyebabkan i k a n p e n t i n g seba;.,i b a l ~ a r ~ na:!ianzil ba- g i m a s y s r a k a t a n t a r a l a i n disebablran lrarena ikr'n mengan- dvag p r o t e i n yang cukup t i n g g i , h s r g a n y a dapa-t t e r j a n g - ka.u a l e h i n ~ s j r a r a P ; ~ t i.ai T-?iig ::en;.ah. s a r n p a i y a n g t i n g g i ,

jumle.hnya cu.ku.p banyak d i p e r a i r a - L ilnn nv.6ah dilerirn;;

-

o l e h m a s y a r a k a t k a r e n a t i d a k ada s u a t u agama y a i g me1.a-

rangnya.

Pada umumnya bahan makanaii i e r u t a m e i k a n , mudah :

menjadi busuk den rusalr >;arena mengalani perombalizn-pe- rombakan senyawa komplek melijadi s e q r a w a s e d e r h a n a d i dalam tubuknya, s e h i n g g a i k a n s e b a g a i ballan makanan

ti-

dak b e r m a n f a a t l a g i bahkari b i s a mer~imbulkan bailaya k e r a - cunan. P r o s e s k e r u s a k a n d a g i n g i k a n t e r u t a m a d i s e b a b k a n o l e h h a s i l k e g i a t a n b a k t e r i dan enzim yaiig t e r d a p a t da- lam tubu.lu?ya ( M o e l j a n t o , 1968).

(9)
(10)

p e n t i n g dalam usaha mengawet r n e k , - i ~ ~ n y ~ a g bersanglcutan. Dengan demikien p e r l u l e h !rircnya diada!.an S ~ u d i Tr,:i-

t z n g Produk I k e n Kaleng dalam rangka usak,a menyc;le- catlran mutu ilcan s a i ~ p a i lcc i.;onsm~en.

1 . 2 IPu.juan

Dalam s t u d i yang d i l a k u k a n i n i akan d i p e l a j a r i : tahap-tahap d e l ~ m p r o s e s p e i f z l e n g ? n i i r e n d i

XV

)Tun- c h a r dan m e n i l a i h e s i l e k h i r yang i f . < ~ i p u t i p e ~ e r i k s a m
(11)

eengan mema.sukki.n i ke dalam su

d i t u t ~ p r a p s t s e h i us2ar,- Y,i.rs nisme

yang

b i s a m
(12)

i.u. Langkah permulaan i n i l a h yang akan mempengaruhi mutu i k a n yang ekan dikalengkan. A l a t - a l a t y m g digu- nakan untuk mencuci dan s a l v r e n - s a l u r a n pembuang a i r a g a r d i b e r s i h k a n . A l a t - a l a t dan ruangan yang k o t o r merupakan sumber b a k t e r i yang menyebabkan pembusukan.

Tabei 1: Tenda-tanda i k a n s e g a r dan i k ~ n busuk b a g i a n yang I l k a n s e g a r I Ikan busuk

d i p e r i l r s a I !

1 Bau ! bau ikan s e g o r I bzu busuk a t a u

I ! asarn t e r u t a m a

1 I pa6a bagian i n -

I I sang

s t

2 Mata

;

t e r a n g j e r n i h ,

ti-;

suram, tengge-

;

dak tenggelam

;

l a m dan berke-

1

;

r u t

3

Insang ! 1nera.h t e r m g , t e r - I c o k l a t suram a- ? tutu.p

dengcn

l e n - ! t a u abu-abu, l e n

-

I d i r j e r n i h , 13a.u. E d i r keruh, b a u . I s e g a r s e p e r t i bau I i n s a n g asax d m

!

ikan

? meiiusul; hidung

t I

4

Warna i k a n ; t e r a n g

-

I suram

5

Daging I p a d a t l u n a k , pada ! lembek dan mudah

I i l i m yang masih ! r u s a . 1 ~ ~ b i l a d i - I s a n g a t s e g a r da- I t e k a n deiigan ja- ! gingnya k e r a s , b i - !

ri

ada b k a s n y a , ! l a d i t e k a n dengaii I l e n d i r kadrag-

! j a r i t a k berbelras I 1cad.ang ticiak ada I k ~ l i t t ~ c r t u t u p , ! tila adn keruh I l e n d i r j e r n i h i

1 I

6

Dinding

;

u-tull

;

s e r i n g k e l u a r , p e r u t !

;

i s i

p e r u t k e l u a r

7 Warna da-

1

p u t i h P kuning kemerah-

g i n s I merahan, t e r u t a -

I ! m a d i s e k i t a r t u -

I ! l a n g punggung

I F

8 S i s i l r

i

mefienipel d e n g ~ r .

;

~;iuc'r?i ].&pas ; k u a t

9

B i l e d i t a - ! i k a n m a t i d a l m I akan t s r a ung r u h dalam ! a i r akan tenggelam! b i l a suda busuk

a i r t E

(13)

S e t e l a h d i s i a n g i dan clicuci'bers5.h llendaknya i k a n - i k a n d i o l a h d m d i p e r s i a p l s a l untulc s e l a ~ j u t i i j r z . dilsaleng- k m . SebeZurn dimasukan k e da.lam k a l e n g i k a n b i a s a n y a

direndam dalam a i r garam. T r e s s l e r dan Lemon (1951) meriyatakan bahwa b a g i i k ? . l ~ - i : - ? . ~ ~ )7:?.il[; telrsturnya. t i d a k

b e g i t u bail: h a r u s ciireiid,am dallulu d;lafi. l a r u t a n gerem dengan k o n s e n t r a s i d a n walctu t e r t e n t u . i"Iisa1 u n t u k i-

k a n s a r d i n e menggunakan l a r u t a n RaC1 15% selama 20 sam- p a i 30 menit.

2.2.2 Tahap P e n g i s i a n

P e n g i s i m i k a l yang sudah Zipotong-potong k e dalam k a l e n g h a r u s inemenuhi s y a r a t - s y a r a t - t e r t e n t , u . Pernotong- a n i k a n b a r n s d i b u a t s e s u a i dengan bentul: d a n u k u r a n ka- l e n g s e h i n g g a i s i sebuah "raleng ci~.?<up fiengar~ b e b e r a p a potong. Noel j a n t o (1

968)

menyatak~3.ii ,akw?. p;;:?jang po- tongan i k a n d i p e r k i r a k a n supaya t i n g g i n y a c i i dalam k a l e n g t e p a t , s e h i n g g a j a r a k a n t a r a . p~rmulraan ilran s e t e l a h d i - tambeh s a u s dengal? h i ' h i r i i i . 3 . w - t .> (hirad s p a c e ) k i r a - k i r a

vakum

.

Dlenurut Winariio dan F a r d i a z (1973) pada waktu peng- i s i a n h a r u s d i p e r h a t i k a n a g a r rnasih Cerdapat tempat d i - b a g i a n a t a s d a r i lcaleng s e h i n g g a pada waktu p r o s e s ex- h a u s t i n g masih ada tempat untuk pengemh~ngan

i s i

kaleng.
(14)
(15)
(16)

D i a n t a r a l i p a t a n t e r s e b u t d i b e r i segei a t a u perek

-

r i bahan organik misal l a t e k s , untuk mencegah masuknya

(17)

e pe!nbusuk c ? , a ~ , mikroorgani k e s e h a t a ~ manusia. Kale

d i s t e r i l k a n w t u l r mencegah kesenpatan b

perbrnya.1~ d i - r i . j.asany;i s t e r i l i s a s i dila:<ulran

(18)

pertnmbuhan C l o s t r i d i u m b o t u l i n u m Fang bail?, hsrena.

i-

t u untuli s t e r i l i s a s i d a g i n g den i k a n d i p e r l u k a n p a n a s

.

.

;;,?,ng 7;rnggi d a r i n a d z na!.;an?.n yang 'ncr pII l e b i h k e c i l i i a r i

4,5.

T r e s s l e r den

erno on

(1951)

menyatakam Sahwa, v ~ a k t u s t e r i l i s a s i d i t e n t u k a n o l e h u k u r a n dan Seiituk k e l e n g , j e n i s malransn y a i ~ g dil:ileng s e r t e -uhv ( l i h ~ t t a b e l 2).

b e r u k u r a n b e r ~ t I pounc! ( l i a l e n g

---

-- ---

J e n i s i k a n ! :~iedium

s a r d i n e s I s a u s t o m a t ! o v a l

Sumber: T r c s s l e r d a n Lemo P e r m b a t a n p a n a s dgpa-t b

:rcnirel;si a';- r a a i ~ t s . ~ . -.ILL L--c, 1, iua-?-no dan

(19)

li-onduksi 'To?iveksi.

?

S e l a n j u t n y a dikatakan bzhwa d l dalam makanan ka- l e n g a t a u bahan yang dipanaskan t e r d a p a t teinpat yang p a l i n g lambat menerima panas disebut, "cold p i n t " , Pa-

(20)

s e b a g a i pelapi:: mempunyai f u n g s i s e b a g a i peliiidu_ng ba- j a t e r h a d a p k o r o s i .

Aaleng t e r d i l - i iiari. : .zi:... t-..%a d;.n t u t u p k z l e n g . ivienurut Hersom dan Hulland ( 1969) k a l e n g yang diguilakan untuli memprodul<si makanan dapa.t berbei?'i.uk s i l i n d e r dm o v a l , Sen-tuk s i l i n d e r mempuayai se-nSui~gc..? a n t a r a s i s i badan k a l e n g i t u s e n d i r i . kemudian a n t a r a d a s a r 11-n badan lialeilg s e r t ? a n t e r a t u t u p dan brdan kaleng. Sam-

..

-

bungan pad8 s i s i ljadan Balelig d i s e b u t ".l.sc!: seam" y a i g d i p e r k u a t dengan p e ~ y o l d e r a n . Sedan- c, s s n b u n g ~ n peda

d a s a r dan t u t u p menggunakan mesin penutup yang d i s e b u t "double seamer", h ? l iiii k a r e n a p r o s e s penutu.pen k a l e n g

b e r b e n t u l i l i p a t a n bergal-ids. P r d a 1:: li?ilg o v a l diben'cuk d e r i s a t u lembar t i n p l a t e yang l ? a ~ x ~ : - .riicr!:pily~i4 sambiing- e n a n t e r a t u t u p dan bedsn, Ssmbun.gan i n i berbeiituk li-

a t ~ n bergandr.

i-I i u t u p izzleng ~:~il:,i;i~a$ l?kuk;::n-lekukan meling-

k a r yang d i s e b u t "expansiorl r i n g " , gui2,:nyz in",^.>; .;;)en&- r e n g i lcemungkinan k e r u s z k a n k ~ l e n g k a r e n ? pcngtmbangan pad? waktu s t e r i l i s a s i . Kemudian urltulr merapetlran ba- g i a n - b a g i a n penutupan pada lelc7c.ksu y a g ~ k a n d i l i 2 a t d i b e r i compouiid yang t a h a n panas. Compound i n i & p a t b e r u p e r u b b e r , l a t e x , f i l l e r d?ri p l r - t i c i e e r (Su.namzn,

*

1.

-

(21)

anan terutama, k a b a g i a n dalam d a r i k a l e n g di-lap

t e t a p i juga me1

(22)
(23)

b a t k ~ n kebocoran dan t e r j a d i pembusukan makanan dalasn Iraleng. Keadaan demikian disebu?. "peakingq1.

Perubahan b e n t u k k a l e n g gang disebabkail p e n g i s i a n t e r l a l u banyak a t a u p u n e x h a u s t i n g k u r a n g sempuriia ckan "

mengakibatkan s a l a h s a t u u jung k a l e n g 1 ~slembvng, Kenu-

r u t Winarno dan F a r d i a z

(1973)

j i l i a s a l a h s a i u ujung k ~ l e n g d a t a r sedang u j u n g l a i n n y a ceiiiuwng d&n b i l a sa- l a h s a t u ujung d i t e k a n alran cembung k e b a g i ? ~ yang b e r - lawanan, d i s e b u t " s p r i n g e r " . Sedzng " K i p p e r n a d a l s h k a l e n g yang k e l i h a t a n n y a normal t e m p i ji!*-a s a l a h s a t u u j u n g k a l e n g d i t e k a n a k a cembung Bebagian y m g b e r l a - wanan.

IvIenurut DIoel j a n t o

(I

".k)lierusal,:an pada k a l e n g - k a l e n g gang b e s a r d a p a t disebabli-an ke-vakmax c i i d a l a i , lialeng a t a u t e k a n a n d i l u a r k a l e n g t e r l a l u b e s a r , Ke- r u s a k a n i n i akan t e r l i h a t dengan b e r i '?rilii:.a d i n d i n g

samping k a l e n g m e n j a d i p i p i h .

Kebocoran k a l e n g yang biasaiiya t e r ja d i pada

s a -

bungan badan k a l e n g atav. pada saribui~;.r. c%:-Lira t u t u p dengan badan k a l e n g d a p a t terli7natdde.gan c a i r a n

i s i

(24)

Banyak makanan dalam k a l e n g yang rusz'c z k i b a t koro- s i pada t i n p l a t e d a r i k a l e n g sebel2.h dalam, Adanya s u l p h u r , pH malianan yang r e n d a h d a i ~ o k s i g e n d a p a t mernperce- p a t t e r j a d i n y a k o r o s i . i'ioel j a n t o (1968) i!!ei;yatakan bah- wa warna h i t a m yang t e r d a p a t pada bagiail dalanl d.ari ka- l e n g disebablian o l e h h ~ s i l realii;i ki.tL:; z a t b e l e r a i i g yang t e r d a p a t cla,larn d a g i n g dengan b e c i . Sed'2,ng Cru.ess

( 1958) menyebutkan bahwa u.dara y v l ~ t c r d a p a t ? alam ka- l e n g h a r u s d i k e l u z r l r a n dengan sempum;., K ~ ~ r e n a o k s i - gen d a p a t mengilrat h i d r o g e n yang

t,.

i , i ; n t ~ i r uipc-i-rliuka- a n m e t a l dan mengakibatkan k o r o s i . S e l a i n i t u makanan yang asam akan mempercepat k o r o s i pads t . i n p l z t e .

dan k i m i a , maka peiiyimpailgarl bentu:; kal-.fig d s L r i ]icadc.jl normal d a p a t d i s e b ~ b k a n o l e h k e g i a t a n i ~ ~ i k r o o r g c ~ a i s i ~ e . Winarno dan P a r d i a z

(l973)

rnenyatahail b a h a kalerig

yang cembwtg d i s e b a b k a n o l e h a d a y a c.i:ir~or(;anismc pem- bentuk g a s m i s a l n y a C l o s t r i d i u i l l botulin?j;in,

~lostri'-liy.i

s p o r a g e n s i s , C l o s t r i d i u m ther:r.osacc.har~:lstiev.m --- ,--- 9 Cios- t r i d i u m p a s t e r i a n u m . C l o s t r i d i u m bot1,:linum d e p a t me- -.-- n g e l u a r k a n r a c u n yang d i s e b u t b o t u l i r i :fang d.?pa-t menye- babkan k e m a t i a n pad? manusis. Menurut :':oeljento (1968) s z l ~ h s ~ t v . s e b a b ce~nburigriya kaleng-lcaleng s e t e l a h d i - simpan b e r a r t i t e r j a d i pembusuk:+n ,?? e': ~ i i k r o o r g c n i s m e .

(25)

2.4 Medium Pengalengen

A . A r t i d?n Fu;?g.;ii?_-;-

Nedium b e r e r t i p e r a n t a r a d a r i s u a t u benda deiigen benda l a i n . D a l a m p e n g r l e n g e n , penggunaen medium meru- pekan bagialz yzng t i d e k terpisah1:sn merupakcn p e r i g h ~ n -

t;.r pm-zs, Dengan demikian i u n g s i utama d s r i nedii!:n a d a l a h s e b ~ g a i p e n g h a n t a r p a x s s pada wak-tu p r o s e s s t e - ,. r i l i s a s i , Penghsnt?r;.n panas d i s i n i &?pet d i p e r o l e h b a i k s e c a r p k o n v e k s i a t a u p u n konduksi. E a l i i z i d a p e t t e r j e d i k a r e n a

i s i

d ~ r i k a l e n g yeng d i s t e r i l k a n t e r d i r i d a r i z e t c ~ i r den p a d a t . P e n g h ~ n t z r a n p a n e s s e e a r a kon

-

v e k s i lebiki e f e k t i f , k e r e n ~ dengan w a x t u ysiTLE r e l a t i f

s i n g k a t d a p e t d i p e r o l e h penyebaran p a n a s y2ng 'merata. Menu.rut Harsono (1962) medium mernvcii-hkzn dan mem- p e r c e p a t jel.ennya p a n r s d a r i s u ~ ~ b e _ r : . j ~ : Ice dalam be j m a . g p l a u ikell d i t p r u h < ; i d ; ; i ? - , i : c - r . ~ , ,

:

i-.:., ..,:,,pi' lneiii.um, p e
(26)
(27)
(28)

27

b r b o h i d r a t I

0,3:

! 0,72

P

0,34

I

0,33

Lemak

E

0,37

!

0,40

i

0,35

!

0,39

T o t a l g u l a !

6,60

!

5,30

!

6,10 I

G,80 T o t a l asam

1

0,07

.

0,07

!

0,07

!

0,07

Vitamin G !

0,03

!

0907

A i r !

88,95

!

91,22

i

90,65

!

89,55

Tabel

5:

Kadar p r o t e i n , karbohidr:t, lemak, t o t a l g u l a , t o t a l

asam,

v i t a ~ i r C da:? a i r pada s a u s buah tomat d z r i v a r i e t a s Apel, Money blalrer, Bonset dan Gondol s e s u d a h p r o s e - s i n g

Saus buah t o m a ~ / v a r l e t 3 s

P r o t e i n I

4,82

!

4,77

1 4 , 1

4,82

K a r b o h i d r a t !

2,18

!

2,07

1

2,11

!

2,115

Lernak

I

1,96

!

1,92

?

1 7

I

2,OO

l o t a l g u l a !

7,?0

I

7,CO

!

7,00

!

7,30

rn

~ o ~ a l a s a q A ! i > , C 3 ; ! 3 E

O,Q3

.

V i t a n i n

C

?

0,0? 1

? i 3,01 !

0,OI

[image:28.487.52.478.10.667.2]
(29)
(30)
(31)

2.5

Pernerlksaax Laboratorium

2.5.1 Hubungan Mikroorganisrne d e n g ~ n & s i l Pengalengan

r u t

J a r v i s (1

943)

t u j u a n p e r i ~ e r i k s a e n la b o r a t o - a s 1 1 p e n g a l e n g a n a d a l e h untu-lr k e s e l a m ~ t a n konsu- men dan unCu.k menentukan mutu pengc>l?hau ::,?sil penga- l e n g a n . S e l a n j u t n y a d i k a t a k a n b a h a u n t ~ ~ k k e p e r l u a n perneriksasn l a b o r a t o r i w n dibutu.hk,m

3

sarnpai

5

k a l e n g

contoh h a s i l pengalengan gang d i a m k i l s e c a r a a c a s e t i a p p r o s e s i n g , Idefiti.i;;ls d z r i k a l e n g yang aka

p e r i k s a h e r u s d i c a t a t a t t e r l e b i h clahulu, Sebe1u.m d i l a - kukan pemeriksam- i s i h a s i l p e n g a l e n g a n ,

t

lv. d i l a k u k a n penganatan s e c a r a v i s u a l d a r i Pengamatan i n i dimaksudkan untulr r : e n i l a i kead

badan k a l e n g t e r h a d a p penyimpsngar~ d a r i keadnan normal, rniszl m e n e l i t i ada. t i d a k n y a k a r a t , k.recrnbi;lilgan clan k e - boeoran, Menurut Saumgartizer ( I

956)

hen-tuk k d e n g y m g

rata.

Kaleng y s n g menyimpaxg d a r i lre:;ji! 5 a t d a r i pe!lgaruh f i s i k , kircia drm xnj-
(32)

31

0

sampai 37 C., Pengeraman pada te!;:pe..:a-l..uiz - i e r s e b u t dapa L

memberi kesempatan h i d u p kepada r x i k r c c r g ~ n i s m e tbermo- p h i l . Hal i n i d a p a t d i j e l ~ s k a n kare:!; s t e r i l i s a s i he- nya d i t u j u k a n u n t u k mematikan org?r;is?:,e penyebab kebusuk

-

an makanan dan yang : i ~ e m l . nia-rusia ( Z r e s s l e r dan Lemon,

1951)

.

Terutama mi!-,roorgani : :; y a a ? :>erlu dibu.- nuh a d a l a h C l o s t r i d i u m botulinum yang merupalizr1 penyebab peracunan makanan dalam k a l e n g (!lesros;ier,

1961.).

Demi- k i a n juga Landgraf di:larl: .- S t a n s : . ~ ~ i

6

)

men.,rata!i.?n b&wa waktu jrmg clibutuhkan v n t u k rne~;~I:,ur-~ii:l ::L~o?:? dr.r_i c:i!rrqor- ganisme d i d a s a r k a n atas kematian Clostrid.iu.ni ibc%ulinun, J e n i s mikroorganisme i n i dianggap h e r i j ~ h ~ y a . k a r e n a b e r - s i f a t t h e r m o p h i l , o b l i g a t e anaem'o dan p e n g h a s i l ra.cun b o t u l i s m . Sedangkan menurut Limas e t a l . ( . i 9 7 3 ) rrikroor- ganisme j e n i s i n i t e r g o l o n g d a l m t h e r r o p h i l yallg 'cumbuh b a i k p a d s temperatl;r d i a t a s 4 5 ' ~ . Dengan demikian an- t u k menjaga k o n d i s i mutu d a r i i k a a ya:;g d i k a l e . t ~ g k a i , i-

s i

d a r i k a l e n g h a r u s s t e r i l yang bera3:ti b e b a s d a r i ke- g i a t a n milrroorganisme dail enzim ( B U ~ ~ ~ S S

ek

a l .

1967)

Pemeriksaan b a k t e r i o l u g i s dilz.k,-~!,.:an s s t o l a h k a l e n g dieramkan k i r a - k i r a

7

h a r i dalam i r ? k u b a t o r , K:e:nudiaxi i s i k a l e n g d i k e l u a r k a ~ unt7.1.ir d i ja d i k a n s u s p e n s i . Pie--

.

n u r u t Broek dalam Eorgst,rorri ( 1955) cr:ntoh-contoh yang

(33)
(34)

l i n g , D a r i a i r susu yang sudah d i e n c e r k a ~ l sampai t i g a k a l i i n i d i a m b i l l a h 1 m l untulc di-tanam dan t i g a cavJan p e t r i yang b e r t u r u t - t - ~ . r u t b e r i s i k a n pengenceran 1:10,

1 : 100 dan 1 : 1000, (3i:,, r ; i ; . .-..,-.-

.,

-,.

.-. ti ';e:r.seb..~.t l a l u clitempat- kan d i dalam iali-ubator yang suliunya dia-cur supaya icons-

0

t a n 32'5 d ~ n 35 5 selama kurang l e b i h

48

jam, Penyirn- panan cawan i n i d i l a k u l r m dengan nle1etal:lian t e r b a l i k , i n i untu-k menghindari t e t e s n g a a i r yan: inu~lgkiii mclekat pada d i n d i n g dalam pada t u t u p cawan, S e t e l a h

48

jain

simpan, maka tampa!.;lah B o l o n l - k o l o n i gs:ig jur.ila!zr?ya da- p a t d i h i t u n g s e c a r a agak t e l i t i dengan s u a t u

a l a t

pen h i t u n g k o l o n i b u a t a n Quebe'c, J i k a d i dalam cawan k e t i - g a yang b e r i s i pengenceran 1:1000 t e r d a p a t k o l o n i 30

dung 300 Iioloni, cawan pertzuna n:ei?,,.;r:::;ur:g 30': 0 110lo

dapatan 30.000 b a k t e r i ,

2.5.2 N i l a i A u t r i

t e i n , lemak, k a r b o h i d r a t , m i n e r a l dan v i t a n i n ( J a

(35)

b o l i t k h u s u s s e p e r t i hormon dan enzimo Disamping

i t u

m i n e r a l juga b e r p e r a n s e b a g a i b z a w penuiijang s t r u k t u r tvbuh d a n d i d a l m i c a i r a n h e r t u g a s p u l a s e b a g a i pezjiang g a keseimbangan asam dan b a s a , Sedangknn k a r b o h i d r a t , lemak dan p r o t e i n p e n g h ~ s i l e n e r s i u n t u k tubuh. Pro- t e i n t e r u t a m a b e r b e r a n d m pertumbulzen dail p e r b a i k a n

j a r i n g a n .

I k a n k a l e n g ::ebagai s?lath s a t u j - n i s o l a h a n pro- duk p e r i k a n a n merupakan hahaa m8kx .r,?ra

yang

r ; ,mpunyai

p o s i s i b a i k dalarn penerimaan konsumen.. Hal i n i d i s e - babkan r a s a n y a gang en?&, h a r g a n y a r e l a t i f mu.rah juga mepunyai n i l a i g i z i )Tang cukup t i n g g i , Luilde d m Ivia- t h i e s e n d a l m Wintol? ( I : j % 9 ) irrc~abi.ril.ran corztoh kompo-

s i s i

rata-rata d a r i i k a n k a l e n g s a r d i n e h e r r i q : dzn s k i p p e r dimana kedua-duanya diawe'tkan d a l a n medi nyak s e p e r t i pada t a b e l 6. Demikian p u l a i r e s s l e r

(1951) memberikan c o n t o h k o m p o s i ~ i k i m i a h a s i l penga- l e n g a n d a r i bermacam medium dalarn p e n g s l e i l g ~ n ika-2 je n i s s a r d i n e s e p e r c i pada l a m p i r a n 1,

Kandungen p r o t e i n dal-I lemak u ~ t t 'i i k a n s a r d i

g a r , G e i g e r dan Borgstrom d a l a x Borgs.trom (1962) me- nyebutkan bzhvia p e r s e n t a s e Iromposisi s a r d i n e k t l a n t i k :

2 1 I l r , ~ l a k

27,O

:;a::

l.;clori (pc 2: 100 grs.ri~) . -

338,O. Seda.n&kt=n koi.,posisi s a r d i i i ~ ~ kalcl:.;; z.ria,.?h: p r o t c i n 1 8 , 7 d?n limc;!r

29,Z.

D i s i r i i t c r l i h a t hakiwa !randu.ngalz p r o t e i n d ~ n lcmak a n t a r a ilr:?!n sri-6.lfie yang d i l r a l e n g k t n
(36)

*

Tabel 6: Komposisi i k a n k a l e n g s a r d i l - ~ e a e r r i n dan s a r d i n e s k i p p e r dalafi !nediu!a rniruak fda-

l a m

p e r s e n )

J e n i s s a r d i n e . .

i i G - P r - i 2.u

-

--

- c7 ! S k i p p e r

-, .

A i r ! 50,3000 9 50. 1 000

P r o t e i n ! 18,3000 t -1 8,5000

Lemzk ! e29,2000 1 29,5000

L e c i t h i n 9 0,800C 1 0,9000

Abu 1 3,3000 I 2,6600

K a p w

.

. t 0,4800 t 0 , 3 600

B e s i t 0,0085 ! 0,0130

A s m phosphat I 1,0100 ! 0,9100

Sodium c h l o r i d e ! 0

,

9900 I 0,6900

..

[image:36.487.50.481.122.750.2]
(37)

i n i untuli. m e n e l i t i 2d.a tidzl-nyz B a r r t , Irecembung~ n d?n

D a r i k e t i g a contoll i1:an 1r:leng d i l a i n t k a n pemerili- s s a n b a k t e r i o l o g i s . Dzlem pemeriicsarn b ? k t e r i o l o g i s i n i hsnye r - n a l i s a k u e n t i t a t i f yang c i i l ~ k u l i m , y a i t u m f n g l ~ i t u n g j ~ m l s h b - l l i i e r i deag;n iiieti-d.a 1r;mpeng a g a r . A l a t - a l a t , p e r e ~ k s i , p r o s e d u r darl ~i~?r.i.itu.ilg.-n cial?m pe- rneriksaan b a k t e r i o l o g i s i n i t e r c a n t u m pada l a m p i r a n 2

(38)

Untuk mengelola p a b r i k pengalengari

l a h t e w g a 1:erja yang ad? t e r b a g i a t a s s t a f a.dministra-

s i

d m karyaw?!? t e t a p ya!-:g ncildapat g a j i bularlan, tena.- g a minggua~i t e t a p ;?ai~g g j ~ ~ n g g a t e n a g a h a r i a n t e t a p yang mendapat g a j i h p r i a n , teliaga borcjng-

r i a n t i d a k t e t a p ya.ig mendapat g?.ji h a r i a n climaiia naga go1onga.n i n i b e k e r j a b i l a p a b r i k b e r p

( l i h a t t a b e l

7 ) .

Tabel

7:

J m l a h t e n a g a k e r j a b e r d a s a r t e n a g a k e r j a

J e n i s t e n a g a k e r j a S t a f ' a d n i n i s t r a s i Karyav!aii bulanail n

1 enaga mingguan t e t a p Tenaga h a r i a n t e t a p

Tenaga herengal? laki-la.!;i I - - - - " . -

4.

I .

7

Keadaan Pabrilr
(39)
(40)
(41)
(42)
(43)

Set5lz.h p e a r u e i a n i!ra? s e l e s a i , s e g e r a i k a n - i l i a n d i i s i l t a i : ke :,l.rr; l : ~ l c : . ? _ ~ ufitul: s e l a n j u t n y a d i l a k u k m pemanasan pendzhuluan, Sejumlzh k a l e n g yang akan d i -

. . -

,g,iinalr;~!~, clisec:la!ien o l e h b e b e r a p ? tena,ga yanc t e l a h b e r - perigEl?;man d a l ~ m aemperkirakan kebutvhan k a l e n g s e s u a i dengan ilcan ysng d i t e r i m z p a b r i k ,

Tutup iraleng yarlg t e l a h d i s e d i a l m l d i b e r i >:ode ps-

d e d a s a r n y a dengan mesin p e n c e t a k kode k a l e n g . Pade ba- g i a n p i n g g i r untul; k z l e n g gang b e r b e n t u k o v z l d i b e r i %at

p e r e k a t yang t e r d i r i d a r i wmpuran l a t e k s den z a t war-

i(ebui;uI,:ri ::!eej..:,! y s n c : :Z!I 2:i.g-o.~-~-cl;an d i s c d i a k a n 0-

l e h ' l ~ ~ ? ; e r a . p a ii-~iaf;:~ la1:i.-?-ki d:?:' d i s e d i ~ l i a n ,aenu.r.ilt i-

!::-ln yaz, .- ?&iter-i:na o:i eh p a b r i k , P.4ediun yang clsedia!:an

1l:ran-ilra~ j'2lig sudah d-ipotong elior, l i e p a l a dan d i -

. -

(44)

Gember

5:

Letak i k a n dalam kfileng

4.3.3

Tahap Pemanasan Pendahuluan

Peiilan;..sai.l

2

elic;: :::!?ij.;. c. d.i.l.s!li?li~.n r! i dull.,i1 b l a n c e r yang menggv~akan uap ; i?: d ; ! ~ d i p e r l e n g k z p i dengan ben l j e r j a i a n , 'biaktu. yang d i p e r l u k a x daiar~l pemsnasan i n i

a d a l a h 70 m e n i t un'cv.1~ j e n i s k a l e n g s i l i n d e r dan 40 ne- n i t ur~tu:: j e n i . ~ z ~ l e n g ova.1. S e t e l a l i Ei-otck b e s i jrang b e r i s i I;,-leng-kaleilg il:c^n i p e l u a r d a r i 51;-iicer,

maka

!rotel.: b e s i biariglrrt dan c a i r a n yang t e r d a p a t d i d ? l m 1- .a 1 ~ 1 . k i ; :ituj-i!p-?,i~!c~j.n.

9

.

"

"4.

"aha;.? :::~jlp:i,s.ian Medium

....,-

Kalerig-kalefig iican yang sv.dei-1 s i & p d i i s i dengan

-

meciium dilei;?i;:an d i a t a s me ja i r e r j a , Seberapa t e n a g a perenlpum nielayani p e i ~ g i s i a r i inediuin i n i , Medium d i i -

(45)

4.3.5

l'ahap F e n u t u p w Kaleng

Kaleng-keleng i k a n s e g e r a d i t u t u p

l e n g dengan membentuk l i p a t a i l b e r g a d s . Teng-Baleng k e l u a r d a r i mesin penutup, t e r s e b u t masul: ke

dalarn

bak yajlg b e r i s i dalam bak

a i r

tawar

i n i kaleng-kaleng s i s a - s i s a inediu% yang masih menempel pa

n a s a n pendahuluan, Beadaan penes &an yang rn2sib panzs.

(46)

kenan ywlg S ~ J I I P , UXI'W~I.: t:er;luc j o n i s claii ulruran k a l e n g

pada t a h r p pert6ii.a dan kedue p e r l a k u a n n y a sama. Tem-

perei;ur, walrtu clan t e k a n a n t e r s e b u t d i u s a h a k a n

t e t a p

samp?i t&'tap i n i s e l e s a i ,

4.3.7

Fahap P e n d i n g i n a n

S e t e l a h t p h a p s t e r i l i s a s i s e l e s a i , maka k a l e n g -

k a l e n g d i k e l u a r k a n d a r i r e t o r t , Terhadpp kaleng-ka-

l e n g i k a n yang t e r l e t a k pada Ireranjang b e s i s e g e r a d i -

l a k u k a n pendinginzn. P e n d i n g i n a n untv.li k a l e n g - k a l e n g

s i l i n d e r dilakukari dengan c a r e inei~~asu.kkan ke dalam bak-

bak a i r selama kurailg l e b i h 1 5 m e n i t , Sedangkan m t u k

Baleng-kaleng o v a l p e n d i n g i n e n dilalrukan d i dalam r e -

t o r t dengan c a r a memperbesar t e k a n a n dan m e n g a l i r k a n

a i r m e l a l u i pitja lie ,'r:'?!i! :I eto:rt selama !-ursine l e b i h 15

lialeng-kaler-to -,., i k a n y m g ,?iasih terc1ai;a-t di d ~ l a m

bak p e n d i n g i n , t e r h e d a p n y a d i p e r i k s a lietampakan f i s i k

d a r i keedaan ceabung dan bocor. K ~ l e n g - k ~ l e n g yang

cembiu?: d?r? bocor d i s i s i h l : a n , kemadiaii ym-g b a i k d i -

(47)

- ..

i ~ j i t i ~ l ( lcnl t.n?-!r~leng i.1-an :?.:are l-crbentu!~ o v a l , s e - te1s.h d.i-Li~:~sI'.:::.i l.c~:i.:> Lemuclian keesokan

harin..??

iil;;lrul,;r . pe,uassilg,?ui e t i k e i ; yarig d i l i e r j a k a lei-;. - ' . e n q & . ten;g? ;>ere::j$uail,
(48)

d i k a l e n g l r p r ~ , b ~ g i a n dalam d e r i k a l e n g h a r u s t a h a n t e r -

, i -1; j l l u s r d ~ r i k a l e n g h ~ r u s t e h a n

. .

t e r h ~ d ~ p !:s:t:;.'!-, i ; i i , u ~ ~ t . : k ~ o n c ' i s i peqiimpenan g u d m g .

Di

pa br-ili per.!gal.engs.n . iliaii iVii Munchar, p e n g e l u a r -

a n indara d a r i dalam k e l e n g d i p e r o l e h pads waktu

Bern@-

naszui i~.nciah~!~.-~-., p e r i g i s i a n medium yang s e l a l u lreadaail p2118:: darl k a l e i i g - k a i e r ~ g d i t u t u p dalam ke

g a n g mesih paxas. Menwrut N o e l j a n t o (1968) s a l a h sa-

t u c a r a untu!; i~ie.rigeluarkan u d a r a d a r i dalarn lialeng ya- i t u m e n g i s i ?c?"lei~g dengan i s i yang masih p a n a s , l a l u k a l e n g ditu.tu.p clerigan c e p a t , J a d i c a r a yang d i l a k u k a n o l e h

NV

Munchar d a p a t l a h d i k a t a k a r l s e s u a i u n t u k menda- patkari ruang vakum.

Dengan demikian t a h a p p e n g i s i a i i den p e n g e l u a r a n u d a r a d a r i dalam '.-?leng mempunyai hubu.rigar~ yang s a l i n g ~nempengarukii, P e n g i s i m - ya.ng t e r l a l u penuh akan menye- babkan d:3sc?r (321--i 2.. J ~

~ L L I ~ . t l p k r l e n g inen j a d i cembung

e k i b a t pei~gem!?ni:cz!~ i n i . Ije!nikian juga p e n g e l u a r a n u d a r a

yaog

'iurcmg P;er:ipurna akan rnenyebabkan t e k a n e n d i i l : % i c i ~ ~ : - c l e n g i e b i i l b e s a r d e r i p a d a u d a r a l u a r pada p r o s e s ;?e":a:.i ;.m. A!ribatnya k a l e n g z!rai cembung dan d a p a t pecah.

Peneri! l a b o r a t o r i u i i iiii d i z u j u k a n kepada

(49)

d i l a k u k a a s e t e l a l ; li g disi:npan selama 1$ bu-

lo-? b l a n k o

I r + ~ ~ 9 9 s a

!

-

-

-

-

2

PtTG9988

!

3 I4TD9988

?

4

-

-

-

Keterangan:

-

= t i d a k menun jukkan

4

= j u m l a i i k o l o n i yang tumbv-h pada permukaan a g a r .

T e r n y a t a tiazi L ~ ! . I L ? c w a n p e t r i penumbuhan bak- t e r i t i d a l r rnempunyai s y a r a t p e r h i t u n g a l jumlah bak- t e r i menurut rnetoda lempeng a g a r ,

ifa at-sifpt

k o l o - n i y a i . ti!nibu!- -p.!.da. permukaan a g a r k a l e n g k e t i g a deng-

t i t i l ; dan warna kekuaing-kuningafl. s d a n y a k o l o n i yang -~u,nbulz d r r j c o n t o n i k a i k e l e n g gang d i p e r i k s a , kemunekinaa tllsebabkan o l e k bahan rnentah ;fang k u r a n g

s e p r ,

k h a n ~ i e n t a h yang kurzng s e g a r akan mempengaru- r u l i i b r i k b u r u h y a l l a s i l i k z n k a l e n g , Kesegaran i k s n yang ~ k d i k ~ l e n g ~ n memegang p e r a w n p e n t i n g , s e b a b

(50)

k a l e n g yang b a i k mutunys.

P e b r i k p e n g a l s n g a n i k a n

BV

Munchar membeli i k a n d a r i pedegeng p e r a n t a r a ysng membawanyi. ke p a b r i k ,

Nu-

t u i k a n y a ~ g d i b e l i b e r l a i n a n , S e e a r e k e s e l u r

i k o n lemuru s c b s g 8 i h e h ~ n menteh s e s a n p ~ i n y e d.i

p e n g a l e n g s n k u r e n g r i e ~ i u ~ s k s n , l e b i h - l e b i h b i l rnenunggu s ~ m p a i d s p e t d i k e r j a k m .

Menurut Moel j a n t o (1968) hal-hi.1 yzng d a p

t i d a k s e g a ; e a r s mengalengnya yang k u r a n g lphen-lresalahan galig t e r d z p e t pada kalengn~ya s

itarang bi..ik dari d a p e t irieinberi keseri~paten kepada

i.n. T e t s p i iliari lizieng colitoil y ~ n g d i p e r i k j e n i s k ; l e i ~ g o v a l . Eirnana p e n d i n g i n a n yang d.

l a h p r o s e s s+.reril-isrsi zelc.r;si, :-egers r ; i l

(51)

I:roo?f ariifi~l.e t e r k d a p pen1anFsa.n d i p e n g a r u h i ole1

Iran u11k.k mei.:i?un~!h mereka, , S e b r g a i coilto t i i e r m o a c i d u r a n s delarn c a i r a n jagung der1gc1.1

-.---,-

b e d a d e p a t d i i i h a t pada l a n p i r a n

4.

D

(52)

6 KBSIMPULBN

D ~ r i h ~ s i l pemeriksaan l a b o r a t o r i u m t e r h e d e p A oh i k a n k?lca<g yeng t e l a h d i s i m p ~ n s e l ~ m a I-$ b u l a n d a p a t d i s i m p u l k a n s e b e g a i b e r i k u t :

( 1 ) Pemeri!?ssaa s e c z r a v i s u a l t e r h ~ d 8 . p k e l e n g t i d a k

yang d i p e r i l c s e d a l e n keadaan normel,

t i t a t i f , m e i i u n j ~ : ~ - l : ~ 11 : +:iga ~ e f t u m b u h r n ' b c k t da k a l e n g k e t i g a dengan d e r a j a d pengenceran

i'e!~p%n i:lempe~rbaiki c a r a penangenan bah,-n

,. ~ u l r 1 1 1 ~ i l ; j . 2 1 ' ~ ~ 1 ~ ; . 1 j-kan S e t u l - b e t , l l dalafii kead;;

dan s i a p d i o l a h .

l e n g a n , rn~lia rie.nga.il pe:ilanasan yang sempurna hasilk:ln i k a n k a l e n g bermutu dengan d s

(53)

demikien h a s i l n y e depa,t mewhkili k e s e l u r u h e n p r o d u k s i d ~ n memenuhi s y p r e t L e s e n a t e n dalaro perenennye s e b s g a i s u e t u su.n~ber p r o t c i n hewani.

S e b ~ i k n y a s t a n d ~ r d s e r d i n e S F U S tornat k a l e n g yang

sudeh d i t s n t u k a n ole11 p e m e r i n t e h s e p e r z i yeng t e r c e n -

-- " j i ~ T\TV M~~nchzi-. Ag?r uszha meiiyel;.iilatk?n mutu i k e n

(54)
(55)
(56)

P e n u l i s d i l a h i r k a n d i B r e b e s p a d a t i n g g a l 27

De-

sember

1956

d ? r i eyah bernama S c e d i r d j o dan i b u P a t o - nah,

Trhuur~ 1969 p e n u l i s luLus d a r i S s k o l a l ~ D a s a r

Ne-

l;?.ri E r e b e s

11,

C i l ~ u i 1972 l u l u s C r i r i Sekolah Piene- ngzh P e r t r m ~

iTc;.gc;ri

I E r e b e s d.an tpbiun 1975 b e r h a s i l l u l u s i l ~ r r i S ~ I i o l s l ~ Yieiiengal? AGes N e g e r i a r e b e s . Pe- n u l i s mFsuk I n s t i t u t P e r t a n i a n Bogor psdn t a h u n 1976

2

n

. i . ' kJfrik:,:irrl ~ dr-l.?m bid.ang

kcp]l].ir-n T ~ l r n f Z f i , . g .$.?ri::j.il:f-, 2i;,-:c:!igi.-;pzn I k e n . P2,-

cl? i;;;i!ml 1930 ? r ! l u l i s dinyatz.kan l u l u s d e r i r'alcu.ltas

(57)
(58)
(59)
(60)

sehanyal;

25

kci2.i.

-

~.. ,.,;..:. , C ? J ~ C : ;:?~n I : 10139 a,::!bil 19 :?I- "'

.iaru..;,:2.i1 grin,r- p e i ~ e n c e i k ~ n r r y r ,

3 : 10 &&nb;liikw

90

ml

buf fei: >hospii;:t d+:n dii:ocok

pula

se-

nuntt;u

cai;.n p e t r i s e l e s a i

d i -

(61)

%e

c o u n t e r 6an s t o p \;latch.

5

~P!'erl!i'cwi,:c;~ri: (:cr:~:~i !,is.sil leml>eni:

<,.

, ..s.:,2 -;: :;. . .8 .. !,!e::puz~~:&i ka.;qra]: ][o- Loni 30

-

300 k i L s z(:!bil Gus iiuell lc!npe~ig a g a r yzV:g banyz.1~ ?:oloni!iya 8s-Lu d i b , dlv!ah 100

~ 5 . ~ ~ 1 seb.tu l a s i di?;au~& 300 d s a L>

d i a t a s 1130. Z a r i kec1u.mlya. i n i m i s a l a y ~ lri'ca dapat!i.sa: :;:~;;iple d-eagan

1i;ru:tal

yang

peiigc;acereilIijree l : 10 banyalr !co?oni;ryi^r 286, pcn2;eiiceran

1 ; 100 .kj:~lyak iroloninya

45.

k c r h i t m g a n : Zaru-i;on 1:10 = 280x70 = 2800

Lzrutan ?:TO0 = 45x100 = 4500

--

(62)
(63)

La1;1piT~*r

4

,

%?*be1 12: :Iubuns,an i r o ; l s c i ~ t r a s i

per;!~ulaoa

s p o r n . > ; a . c i l l u s "cleri:~oa.c&dur:x~s den: en

lwrm.

pc:nalannii uni;:~l,- ~ ! l ~ : - , b ~ ~ u i i s p o r a tcrt3ebu.i; ( G G . ~ z ; : I
(64)

d d m kondisi b c k , tidak S@:or, tidak kcmbung, ti- dak bcrkant, tidak ber- noda pads pznnukaan da- iam, ijpatan kalens baik.

Kehainpsan, rnm Hg mln.

I

50

/

SP-SAP-232-1977

Ikm : - Bentuk

- U1zrna

-

B a u

- R z s a

- Tekstur

- Bobot luntas., T~(bobot/bo~bot), min

Szus : - Sen;uk

- U'arna

- B z u

- P.asa

- .pH

pip& memmjang mcrah coktat norm21 normel kornpak, utuh Mi krobialogi

- Jasad rmik an aerob

- Jasad rcnik acroh

bubur agak c a b

meiah, jingsa normal norm21 5-6 Orgmo!cptik Organoleptik Orgmolcpzik 0;gznoleptik Organofqik

I

SP-SMP-181IS77 AOAC 32W2 (1975)

Or_?azoleptik Organoleptik Organoleptik Organoleptik EP-SMP-201-1977

Meroda Dep.Kes. No. 2-1-5. '

Dlcantumkan sesuv yang diizinkm.

negat~p SP-SMP-1-1976

(65)
(66)
(67)

S e b ~ g a i s ~ l a h s a t u s y a r e t untuk mernperoleh g e l p r s a r j p n a peda. F e k u l t a s P e r i k e n a n

(68)

(Dibimbing o l e h iiEU itAI2-I ASSIX dan iU'IK!i-iRTI) .

tahu.i t a h ~ p - t a h s p delaril p r o s e s p e n g i l e n g a n i k a n Munchar d a n m e n i l a i h a s i l a k h i r d a r i ilian 'i:alen

dengan k e t e n t u a n n g a dan s y a r a t - s y a r a t k e s e h z t a n u n t u

hadap k e l i m a k a l e n g dilalrukan perncriksaan p

kebocoran badan j.:;leng, S e r l e b i h d a h u l u kc contoh dieramlran d ~ l a m i n k u b a t o r pad? sullu

72

sempatan berkembang Irepeda semu.i j e n i ~ b ~ i i - t e

keadaan normal*

Keadaan Iraleng-kaleng yang n o

(69)

jwnlah b a k t e r i dengan ~ n e t o d a "lempeng a g a r u . S e t e l a h d i l a k u k m pengeraman dalam inkuba-ior pads suhu 3 2 ' ~ selama 48 jam, maka cawan-cawaii p e t r i yang b e r i c j i k a n s u s p e n s i i k a n k a l e n g d i p e r i k s ? . D a r i h a s i l pemerik- s a a n t e r h a d ~ p t i g a , contoh i!-ren kaleln_g, t e r n y a t a ha- n y a pada k a l e n g k e t i g e dengan pengenceran yang menunjukkan adanya k o l o n i . J w n l ~ i i l,roloni ada

4

buah dengan s i f a t - s i f a t s e b a g a i b e r i k u t : nempungai b e n t u k b u l a t

,

b e r u p a t i t i k - t i t i k daii berwarna kelruning-ku- n i n g a n . T e r d z p a t n y a

4

buah iiol.oiii -cersebr;-b liemunglrin a n b e r a s a l d a r i bahan mentah yalig digu.r?;;:rn u n t u k pe- n g a l e n g a n , I k a n yang digiinalc~n dalam pengaleiigan d i - b e l l d a r i bebera?? peda.pr:lii; perpi.!--.,' * . ;<.t~a, s e h i n g g a mu-

tu. i k a r i y a tidal,: s ; i ~ ~ i ? , :JKC'.~.R ~ . I c s F ~ ; : ~ u . I I ~ ~ iiiutu i!ra!z

(70)
(71)

Lampiran

I Tabel 11: Kom2osisi d a r i ilran s a r d i i l e

lcaleng

-

, ,

2 U l a t - a l ? t , p t r e a k o i , p r c s e d u r d a r p e r h i t u i l g a ? d a i z a p e m e r i k s i ~ a n ba?.- t c , r i o l o ~ i s .

-

a

3

Bagan p a b r i k u n i t p e n g a l e n c a n i k w

.

4

T a b e l 1 2 : iiubunpen 1 - o n s e n t r a s i p e r - m u l a a ~ l s p o r a dengzn 1217- ~=r~ma)~?s,:i~

i 3 a c l l l u s -~her:f:noaeidur~iia

-

cleili:n? ' ,,- nia p e i r G a s e n untul.; mernbunuh s:

rz

t e r s e b u t (&lam m e n i t )

5

S t a n d ~ d s a r d i n e s a u s tornat dalam [image:71.487.16.477.75.751.2]

Gambar

Tabel 11: Kom2osisi d a r i  ilran sardiile -
Tabel 5: Kadar protein, karbohidr:t, asam,
Tabel 6: Komposisi ikan kaleng sardil-~e a e r r i n  dan
Tabel 11: Kom2osisi d a r i  ilran sardiile -

Referensi

Dokumen terkait

Berdasarkan survei awal pada tanggal 11 Desember 2013, melalui wawancara dan observasi terhadap 10 orang pasien luka bakar di Ruang Rawat Inap RSUP Haji Adam Malik

Hitunglah besar nilai uangnya selama 1 tahun bunga majemuk sebesar 1,4% perbulan2. Hitunglah besar nilai uangnya selama

Pada pengujian ini, pada hasil k-means tersebut sudah dilakukan proses perbaikan segmentasi dengan menggunakan filter median untuk menghilangkan noise berupa salt dan

arahan agar orang yang terlibat dalam komunikasi, baik selaku penyedia informasi atau sebagai penerimanya,. memperhatikan kode etik yang terkait

(2) Tarif atas jasa layanan di bidang pendidikan, penelitian, dan pengabdian kepada masyarakat sebagaimana dimaksud pada ayat ( 1) ditetapkan dalam kontrak kerja

Tarif Laboratorium, Tarif Klinik, Tarif Penggunaan Sarana dan Prasarana, Gedung dan Asrama, dan Lahan dan Tarif Produk Samping Dalam Rangka Pelaksanaan Tugas

Demikian surat pernyataan ini dibuat dan apabila dalam kegiatan usaha kami tidak mentaati pernyataan ini, maka izin usaha kami siap untuk dicabut

Cukup jelas