INIS-MY-021
Malaysian Science and Technologv Comircss
i £ 5 M V 9 8 0 1 0 «
KOMPOSIT GETAH-ZEOLIT: SIFAT MEKANIK DAN KEKONDUKSIAN
Halimaton Hamdan, Ho Sew Tiep dan Mohd Nazlan Mohd Muhid Jabatan Kimia, Fakulti Sains, Universiti Teknologi Malaysia
KB 791, Johor Bahru 80990.
ABSTRAK
Kesan pengadunan zeolit ke dalam matriks getah ke atas struktur, sifat mekanik terhadap kekuatan tegangan dan kerintangan elektrik dilaporkan. Kecekapan pengadunan berkait dengan jenis zeolit dan saiz zarah. Kehomogenan komposit yang terhasil bergantung kepada taburan zarah dan sifat fizik zeolit.
Penggabungan zeolit dengan cara fizikal meningkatkan kerintangan elektrik dan ketumpatan rangkai silang komposit. Kehadiran matriks polimer memperkuatkan sifat adunan yang terhasil.
PENDAHULUAN
Semenjak penemuan kaedah pemvulkanan getah oleh Charles Goodyear dalam tahun 1839, pelbagai teknik pengadunan getah telah dikaji dengan tujuan untuk mempertingkatkan lagi kualiti dan sifat getah seperti ketahanan terma, kekuatan dan kekonduksian. Kebelakangan ini, kajian komposit antara getah asli (NR) dengan polietilena ketumpatan tinggi (HDPE) dengan zeolit telah dilakukan. Didapati penambahan zeolit sebagai pengisi memberikan kesan positif ke atas sifat mekanik komposit tersebut [1]. Selain itu, kerintangan elektrik komposit yang terhasil juga dapat dipertingkatkan. Pemerhatian yang tidak dijangka ini menunjukkan komposit NR/HDPE-zeolit berpotensi sebagai penebat elektrik yang baik. Penyelidikan terhadap pembentukan komposit getah telah dijalankan oleh beberapa orang penyelidik [2-
10].
Getah yang merupakan polimer isoprena [~CH2=CCH3CH=CH2)n~] mempunyai beberapa kelemahan, misalnya ia lembut dan senang diubah bentuk serta dipengaruhi terutamanya oleh perubahan suhu. Getah akan menjadi lembut dan lekit apabila panas serta keras dan rapuh semasa sejuk. Sebelum digunakan, getah asli mesti melalui pemvulkanan [11]. Dengan proses ini, getah akan bertukar menjadi bahan elastik yang stabil pada satu julat suhu yang tinggi. Getah asli SMR 5 yang merupakan getah yang berkualiti tinggi digunakan di dalam kajian ini.
Zeolit ialah mikrohablur aluminosilikat terhidrat yang mempunyai formula unit seperti berikut: Mx/n[(AlO2)x(SiO2)y] .wH2O; dengan n ialah valens kation M, w ialah bilangan molekul air per unit sel , x dan y ialah bilangan tetrahedron per unit sel [12]. Disebabkan struktur bingkaian zeolit yang terbuka dan luas permukaan yang sangat besar, zeolit merupakan pengisi, penjerap, penukar ion, agen pengering dan penulen dan penapis molekul yang sangat penting dalam industri. Zeolit juga stabil secara terma dan mempunyai sifat kekonduksian yang baik. Oleh itu penambahan zeolit ke dalam getah dijangka akan meningkatkan lagi sifat mekanik dan kekonduksian komposit getah-zeolit yang terbentuk.
95
Kertas kerja ini melaporkan kajian yang telah dijalankan buat pertama kalinya untuk membentuk adunan yang homogen antara getah dengan zeolit dan menerokai kesannya terhadap sifat-sifat komposit yang terhasil. Di samping itu, pencirian dan kajian terhadap sifat kekenyalan, serta kekonduksian elektrik komposit getah-zeolit juga dilakukan. Hasil yang diharapkan daripada penyelidikan ini ialah komposit getah-zeolit akan dapat menyaingi komposit getah dengan pengisi lain seperti karbon dan silika sekam padi.
CARAKERJA
(i) Penyediaan sampel induk
Dalam kajian ini, empat jenis pengisi telah digunakan iaitu zeolit KY, HY, mordenit dan silika. Zeolit HY digunakan sebagai bahan induk yang disintesis daripada sekam padi.
Manakala mordenit merupakan zeolit semula jadi yang diperoleh daripada kawasan gunung berapi di Indonesia. Zeolit KY telah disediakan melalui pertukaran ion dengan zeolit HY dengan melarutkan 60 g zeolit HY ke dalam 300 ml 0.5 M KC1. Kemudian larutan itu dipanaskan ke suhu 80 °C sambil dikacau. Proses ini berlanjutan selama 2 jam. Selepas itu, larutan dibiarkan sejuk ke suhu bilik, dituras dan dibilas sehingga neutral. Hasil yang terbentuk dikeringkan di dalam ketuhar pada suhu 110 °C selama 24 jam.
(ii) Penyediaan sampel sebelum pengadunan
Zeolit HY dan KY yang diperoleh mempunyai saiz zarah 4 urn. Manakala silika dan mordenit pula perlu dikisar dengan menggunakan Herzog Swing Grinding Mill selama 10 minit untuk menukarkan kedua-duanya menjadi serbuk halus. Sampel yang telah dikisar kemudiannya diayak lagi dengan pengayak untuk menghasilkan serbuk yang bersaiz 38 urn. Oleh itu, zarah pengisi dalam bentuk serbuk halus diperlukan untuk memaksimumkan taburan dan luas permukaan dan memudahkan pencampuran pengisi dengan getah. Dengan demikian adunan yang homogen dapat memastikan sifat fizik dan kimia yang seragam.
(iii) Proses Pengadunan
Pengadunan dilakukan dengan menggunakan Brabender Plasticorder Model PL2000-3 dengan tekanan beban seberat 5 kg. Getali asli (NR), getah asli cecair (LNR), pengisi (zeolit KY, HY, mordenit dan silika) dan bahan kimia lain seperti tetrametiltiuram disulfida (TMTD), sulfur, zink oksida (ZnO) dan asid stearik diadun sekali. Getah asli cecair merupakan 10% daripada jumlah kandungan getah asli dalam pelbagai peratusan (10, 15, 20, 40) bagi setiap jenis pengisi yang digunakan. Bahan kimia yang ditambah juga merangkumi 10% daripada jumlah adunan.
Getah asli cecair ditambahkan untuk menghasilkan pengadunan yang berkesan.
Manakala sulfur (1%) ditambahkan untuk menghasilkan getah tervulkan yang berasaskan sulfur, TMTD (3%) dan ZnO (3%). Asid stearik (3%) berfungsi sebagai agen pencepat dan pengaktif bagi proses pemvulkanan getah. Pengadunan dilakukan pada suhu 70 °C dengan kelajuan putaran 40 min'1. Jumlah berat adunan ialah 60 g. Kuantiti pengisi, bahan kimia dan NR/LNR yang digunakan untuk membentuk setiap adunan adalah seperti di dalam Jadual 1.
Selepas proses pengadunan, sampel dalam bentuk gumpalan dijadikan kepingan nipis dengan pemampat panas hidraulik. Proses dilakukan di bawah tekanan 1000 psi dan pada suhu 140 °C selama 10 minit. Sampel dalam bentuk kepingan nipis kemudiannya dipotong 96
menjadi bentuk dumb-bell yang seragam mengikut spesifikasi ISO TC45. Ujian yang dilakukan ke atas potongan komposit ialah kekenyalan dan kekonduksian menggunakan Lloyd Tensometer dan Impedance Analyzer.
Jadual 1: Komposisi bagi komposit getah-pengisi
% berat pengisi
0 10 15 20 40
Berat pengisi (g) 0.00 4.62 6.67 8.57 15.00
Berat getah SMR (g) 50.00 46.15 44.44 42.86 37.50
Berat getah asli cecair (g)
5.00 4.62 4.44 4.29 3.75
Berat bahan kimia (g)
5.00 4.62 4.44 4.29 3.75
Jumlah berat komposit (g)
60.00 60.00 60.00 60.00 60.00
HASIL DAN PERBINCANGAN Pengadunan getah-pengisi
Getah SMR 5 yang digunakan berwarna perang tua. Apabila dicampur dengan bahan kimia dan zeolit, komposit yang terhasil berwarna terang. Proses pengadunan ini dilakukan pada suhu 70 °C. Suhu yang melebihi nilai ini akan memerangsang proses pemvulkanan dan komposit yang terbentuk menjadi sangat keras dan rapuh. Ini merumitkan proses pengepingan getah. Manakala suhu yang rendah pula tidak cukup untuk melembutkan getah asli dan pengadunan yang berkesan tidak diperoleh. Oleh itu, pangadunan pada suhu 70 °C selama 10 minit adalah suhu optimum untuk proses ini.
Keputusan ujian ketegangan yang mempamerkan sifat-sifat mekanik daripada segi modulus 100%, kekuatan tegangan, % perpanjangan pada takat putus dan pemanjangan maksimum telah direkodkan seperti di dalam Jadual 2 hingga 5. Setiap nilai yang dijadualkan adalah nilai purata yang dikira daripada lima ukuran yang dibuat. Jadual 6 memberikan data kajian komposit yang diperkuatkan dengan HDPE untuk perbandingan.
Jadual 2: Keputusan ujian ketegangan bagi komposit getah-silika
Parameter Rujukan 10%silika 15% silika 20% silika 40% silika Modulus 100% (MPa)
Pemanjangan maks. (mm) Kekuatan regangan (MPa)
% Perpanjangan takat putus
Jadual 3: Kepurusan ujian ketegangan bagi komposit getah-zeolit KY
Parameter Rujukan 10% KY 15% KY 20% KY 40% KY Modulus 100% (MPa)
Pemanjangan maks (mm) Kekuatan regangan (MPa)
% Perpanjangan takat putus
0.089 393.0 12.07 1572.0
0.095 408.5 21.92 1361.5
0.100 369.7 21.37 1232.0
0.112 359.2 19.59 1197.3
0.119 283.3 17.31 944.2
0.089 393.0 12.07 1572.0
0.085 334.4 14.75 1115.0
0.113 330.7 19.19 1102.0
0.105 360.8 21.39 1203.0
0.109 327.2 18.29 1090.6
Jadual 4 : Keputusan ujian ketegangan bagi komposit getah-zeolit HY Parameter
Modulus 100% (MPa) Pemanjangan maks. (mm) Kekuatan regangan(MPa)
%Perpanjangan takat putus Jadual 5: Keputusan ujian Parameter
Rujukan 0.089 393.0 12.07 1572.0
10% HY 0.089 396.67 20.41 1322.0
15% HY 0.099
364.7 21.34 1216.0
20% HY 0.110 271.8 22.50 1035.0 ketegangan bagi komposit getah-mordenit
Rujukan 10%Mor 15%Mor 20% Mor
40% HY 0.092 309.6 18.59 1032.0
40% Mor Modulus 100% (MPa)
Pemanjangan maks. (mm) Kekuatan regangan (MPa)
% Perpanjangan takat putus
0.089 393.0 12.07 1572.0
0.083 415.2 19.46 1384.0
0.098 418.2 22.79 1394.0
0.108 402.8 20.95 1343.0
0.131 369.5 18.79 1231.8
0.80 119.7 5.2 487
0.77 92.1 4.6 369
0.77 97.6 4.8 395
0.75 90.6 4.1 365
0.66 87.1 4.3 351 Jadual 6: Keputusan ujian ketegangan bagi komposit getah-KY/HDPE
Parameter Rujukan 5% KY 10% KY 15% KY 20% KY Modulus 100% (MPa)
Pemanjangan maks. (mm) Kekuatan regangan (MPa)
% Perpanjangan takat putus
Pada umumnya, tanpa penambahan pengisi, getah tervulkan tidak menunjukkan sebarang kesan ketara ke atas sifat mekanik komposit. Tetapi kehadiran bahan pengisi tambahan termasuk zeolit, silika atau polimer ke dalam komposit ternyata mempengaruhi sifat fiziknya. Ini dapat diterangkan seperti berikut. Penjerapan getah ke atas permukaan pengisi menyekat pergerakan rantainya. Disebabkan kelakuan getah dijangka melalui keupayaah molekulnya untuk mengikat dalam konvolusi julat yang panjang, jadi pergerakan rantai molekulnya yang tersekat akibat kehadiran pengisi tentu akan mempengaruhi sifat fizik getah.
Modulus 100 %
Modulus ialah ukuran kekakuan atau kekerasan getah. Getah dengan nilai modulus yang tinggi menunjukkan kekakuan relatif yang tinggi. Merujuk kepada Rajah 1, secara keseluruhannya, penambahan pengisi dalam getah, jelas menunjukkan terdapatnya pertambahan dalam nilai modulus berbanding dengan getah tanpa pengisi. Ini menunjukkan bahawa komposit getah tanpa pengisi, didapati lebih kenyal dan kehadiran pengisi telah mengurangkan kekenyalan komposit dan memberikan hasil yang secara fiziknya lebih keras dan rapuh iaitu mempunyai nilai modulus yang lebih tinggi dengan meningkatkan nisbah daya tegasan terhadap terikan.
Nilai modulus bertambah dengan kenaikan peratus berat pengisi di dalam komposit.
Komposit getah-zeolit KY dan HY masing-masing memberikan nilai modulus yang maksimum pada 15% dan 20% berat zeolit yang ditambahkan seperti yang ditunjukkan di
yang ditunjukkan pada peratus berat zeolit yang lebih tinggi disebabkan pengurangan pecahan isipadu getah terhadap zeolit di dalam komposit, iaitu matriks getah yang wujud adalah tidak cukup untuk memegang zarah zeolit yang berlebihan, maka sifat kekakuan berkurangan.
Disebabkan kerana zeolit HY dan zeolit KY mempunyai saiz Hang yang lebih besar (7 A), di samping terikat pada permukaan zeolit, getah dapat memasuki liang-liang. Apabila lebih banyak zeolit ditambahkan bermakna lebih banyak Hang yang boleh diisi, sedangkan matriks getah yang ada tidak lagi cukup untuk tujuan ini, maka komposit yang terhasil tidak padat dan sifat kekakuan menurun. Manakala untuk komposit getah-mordenit dan silika pula, nilai modulus menunjukkan peningkatan dengan peratusan berat pengisi yang ditambahkan.
Keadaan ini disebabkan mordenit dengan saiz Hang yang kecil (5 A) dan silika dengan zarah yang padat tanpa Hang hanya membolehkan matriks getah untuk memegang pada permukaan zarah pengisi. Oleh ini, matriks getah yang wujud boleh digunakan untuk bersaling tindak dengan lebih banyak pengisi disebabkan tiada matriks getah yang diperlukan untuk mengisi Hang pengisi. Peratus berat pengisi yang lebih daripada 40% mungkin diperlukan untuk memberikan sifat penurunan pada nilai modulus untuk komposit getah-mordenit dan silika.
Peningkatan modulus juga bergantung kepada saiz zarah pengisi yang digunakan.
Komposit getah-zeolit KY dan HY yang mempunyai saiz zarah yang lebih kecil iaitu 4 urn telah mencapai nilai modulus yang maksimum dengan lebih cepat daripada komposit getah- mordernit dan silika yang lebih kasar (38 urn). Keadaan ini disebabkan pengisi dengan saiz zarah yang lebih kecil dan luas permukaan yang lebih besar telah menghasilkan komposit yang lebih homogen.
Berbanding dengan kajian sebelum ini, iaitu komposit yang telah diperkuatkan dengan HDPE, didapati nilai modulus menunjukkan lebih kurang 10 kali ganda lebih besar daripada komposit dengan kehadiran pengisi sahaja. Ini menunjukkan bahawa kehadiran polimer HDPE telah menghasilkan komposit dengan kekakuan yang jauh lebih tinggi dan berlainan sifat daripada getah.
Kekuatan tegangan
Merujuk kepada nilai-nilai di dalam Jadual 2-6, didapati kekuatan tegangan untuk setiap jenis pengisi yang digunakan telah dipertingkatkan secara keseluruhannya. Ini menunjukkan bahawa kehadiran pengisi telah menghasilkan satu komposit yang lebili kuat.
Tambahan lagi, nilai kekuatan tegangan untuk keempat-empat komposit yang terhasil didapati mencapai maksimum pada 10%, 15% dan 20% berat pengisi yang ditambah. Keadaan ini menunjukkan bahawa komposit getah-zeolit HY dan KY berupaya untuk menghasilkan satu komposit yang keras serta kuat pada peratus berat pengisi yang rendah dan pada peratusan yang lebih tinggi, kedua-dua sifat kekerasan dan kekuatan berkurangan. Ini dapat ditunjukkan daripada Rajah 3 dan Rajah 4 yang memberikan nilai modulus 100% dan kekuatan tegangan yang menurun pada peratus berat pengisi yang lebih tinggi.
Manakala untuk komposit getah-silika pula, didapati pada peratusan yang lebih tinggi, walaupun sifat kekerasan tinggi tetapi kekuatan komposit menjadi berkurang. Silika memang agen penguat yang baik tetapi kekuatan komposit yang terbentuk boleh dipengaruhi oleh jumlah silika yang ditambahkan. Komposit getah-mordenit yang mempunyai saiz Hang yang kecil didapati mempamerkan hasil yang sama dengan komposit getah-silika, iaitu, pada peratusan berat yang tinggi sifat kekerasan meningkat tetapi sifat kekuatan menurun.
Bagi komposit getah-zeolit KY dan HY pula, didapati komposit getah-zeolit HY yang mempunyai kation yang lebih kecil memberikan kekuatan tegangan yang lebih baik. Ini disebabkan kation kalium bersaiz lebih besar daripada kation hidrogen dan oleh kerana kation
99
kalium terdapat di permukaan Hang, luas ruang liang telah berkiirangan dan ini menghalang sebahagian matriks getah daripada masuk.
Daripada Jadual 6, didapati komposit yang telah diperkuatkan dengan HDPE, memberikan nilai kekuatan tegangan yang lebih kurang lima kali ganda lebih kecil. Ini menunjukkan bahawa walaupun kehadiran HDPE telah menghasilkan komposit yang mempunyai kekerasan yang sangat tinggi iaitu dengan memberikan nilai modulus yang sangat tinggi, namun begitu komposit yang terhasil adalah tidak kuat daripada segi ketahanan terhadap pemanjangan.
Kekonduksian
Pemalar dielektrik yang dikira daripada pengukuran kapasitans bagi komposit dinyatakan di dalam Jadual 7.
Jadual 7: Pemalar dielektrik bagi komposit getah-pengisi
% Berat Pengisi 0 10 15 20 40
Zeolit HY 4.12 4.30 4.49 4.88 4.65
Zeolit KY 4.12 3.60 4.49 4.60 4.37
Mordenit 4.12 4.03 4.14 4.33 5.67
Silika 4.12 4.40 4.17 4.57 5.00
Daripada Jadual 7, secara keseluruhannya menunjukkan nilai pemalar dielektrik bagi komposit dengan keempat-empat pengisi adalah tinggi secara relatif berbanding dengan komposit tanpa pengisi dengan nilai 4.12 sahaja. Ini menunjukkan bahawa kehadiran pengisi telah meningkatkan kerintangan elektrik komposit yang terbentuk. Pengadunan zeolit telah memberikan satu kesan negatif ke atas kekonduksian komposit getah yang terhasil. Keadaan tersebut boleh diterangkari seperti berikut. Untuk bertindak sebagai konduktor elektrik, komposit getah mesti mengandungi satu rangkaian berterusan dengan rintangan elektrik yang rendah serta membenarkan pergerakan elektron yang bebas. Kehadiran pengisi meriyebabkan kekusutan struktur komposit yang wujud dalam matriks getah dan menjadikannya pukal serta mengehadkan pergerakan elektron. Sifat kekonduksian bagi komposit getah-zeolit tidak dapat dicerap disebabkan kebanyakan kation terletak di permukaan dalam liang zeolit, Ion-ion ini terlalu jauh dan mungkin tidak dapat bersaling tindak dengan matriks getah. Tambahan lagi, bilangan kation yang didapati sedikit, jadi kesan yang terhasil ke atas kekonduksian tidak ketara.
Kekonduksian komposit pada satu kepekatan pengisi tertentu bergantung kepada taburan pengisi dalam matriks getah. Daripada Jadual 7, didapati mordenit dan silika menunjukkan nilai pemalar dielektrik yang lebih tinggi iaitu sifat kekonduksian yang lebih tinggi. Ini disebabkan kedua-duanya mempunyai saiz zarah yang lebih besar yang mengakibatkan taburan komposit yang tidak homogen dan tidak bersesuaian dengan keadaan tersebut.
Komposit getah-silika didapati tidak mempamerkan sifat kekonduksian Silika merupakan pengisi pepejal yang padat dan tidak berliang, jadi sangat sukar bagi elektron
100
untuk bergerak dengan bebas dalam komposit. Tambahan pula, silika yang disintesis daripada sekam padi berbentuk amorfus dan tidak menggalakkan kekonduksian. Berbanding dengan nilai pemalar dielektrik bagi komposit getah-zeolit/HDPE yang ditunjukkan di dalarn Jadual 8, didapati komposit yang telah diperkuatkan dengan HDPE ini memberikan nilai yang jauh lebih tinggi. Ini menunjukkan bahawa komposit yang diperkuatkan dengan polimer menghasilkan kerintangan elektrik yang tinggi.
Jadual 8: Pemalar dielektrik bagi komposit getah-KY/HDPE
% Berat Zeolit Pemalar Dielektrik 0 3
5 50 10 89 15 121 20 140
KESIMPULAN
Daripada kajian yang telah dilakukan, jelas menunjukkan bahawa satu komposit getah-zeolit yang homogen boleh dibentuk. Pengadunan zeolit dengan silika ke dalam getah ialah satu proses fizik yang tidak menghasilkan kesan negatif ke atas sifat mekanik komposit yang terhasil.
Daripada ujian ketegangan, sifat kekakuan dan kekuatan komposit getah-pengisi yang terbentuk jelas bertambah secara keseluruhannya. Komposit getah-zeolit KY dan HY merupakan komposit yang paling baik iaitu memberikan nilai modulus dan kekuatan tegangan yang maksimum pada 15% dan 20% berat zeolit yang ditambah. Ini menunjukkan zeolit KY dan HY yang sedikit sudah cukup untuk menghasilkan komposit yang baik. Keadaan ini juga menunjukkan bahawa demi mendapatkan komposit getah-zeolit yang paling berkesan jumlah zeolit yang diadunkan adalah sangat penting. Manakala untuk komposit getah-mordenit dan silika pula, didapati pada kekerasan yang tinggi, kekuatan berkurangan dan sifat kekenyalan yang ditunjukkan adalah lebih tinggi yang dibuktikan oleh nilai kekuatan tegangan yang maksimum pada 10% dan 15% berat pengisi serta nilai % perpanjangan pada takat putus dan pemanjangan maksimum yang lebih tinggi. Komposit getah-zeolit dengan kehadirari HDPE pula mempamerkan nilai modulus 100% yang jauh lebih besar, tetapi nilai kekuatan tegangan yang ditunjukkan adalah jauh lebih rendah. Ini menunjukkan bahawa walaupun penambahan HDPE mampu untuk meningkatkan sifat kekerasan komposit yang terhasil, tetapi sifat kekuatan komposit telah diturunkan pada masa yang sama.
Daripada ujian kekonduksian, didapati kerintangan elektrik komposit getah-zeolit telah dipertingkatkan secara keseluruhannya. Ini menunjukkan bahawa kehadiran zeolit telah meninggikan kekusutan struktur komposit yang terhasil. Penemuan yang tidak dijangka ini menunjukkan bahawa keupayaan zeolit sebagai pengisi untuk menghasilkan komposit yang boleh bertindak sebagai bahan penebat elektrik yang baik. Selain itu, penambaban silika juga didapati meninggikan kerintangan elektrik komposit yang terhasil. Penemuan ini menunjukkan bahawa silika berbentuk amorfus yang disintesis daripada sekam padi tidak mempamerkan sifat kekonduksian seperti yang ditunjukkan oleh penggunaan karbon.
Komposit yang telah diperkuatkan dengan HDPE, didapati sifat kerintangan elektrik yang
101
dipamerkan adalah lebih tinggi. Secara keseluruhannya, zeolit KY dan zeolit HY yang mempunyai saiz Hang yang lebih besar (7 A) dan saiz zarah yang lebih kecil (4 ^m) telah menghasilkan komposit yang mempamerkan kelebihan daripada segi kekakuan, kekuatan dan kerintangan elektrik.
RUJUKAN
1. H. Hamdan, M. N. M. Muhid and A. Yahya, "Zeolite-Rubber Blend : A Composite with Improved Mechanical and Conducting Properties", Surface Science Ser. 82, 1994, Elsevier, Amsterdam, 1193.
2. J. P. Arlie, "Getah Sintetik : Proses dan Data Ekonomi", (terjemahan), Z. A. Maidunny, Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur, 1989, 51-54.
3. M. Nasir and C. H. Choo, European Polymer Journal, 1989,25,353-358.
4. S. A. Paipetis, Journal of Material Science, 1988, 23, 4282-4286.
5. P. DE. Prajna and K. De Sadhan, Journal of Material Science, 1986, 5, 399-401.
6. F. H. Faika, Polymer Degradation andStabiliiy, 1992,35, 49- 52.
8. D. C. Edwards, "Polymer - filler interaction in rubber reinforcement'., Polysar Ltd, Ontario, 1990,4175-4184.
9. M. Abbate, E. Martuscelli and G. Ragosta, Journal of Materials Science, 1991, 26, 1119 -1125.
10. K.T. Varughese, G. B. Nando, P. P. DE and S. K. DE, Journal of Material Science, 1988, 23,3894-3902.
11. P. K. C. Pillai, Journal of Materials Science, 1986, 5, 629-632.
12. D. W. Breck, "Zeolite Molecular Sieves", John Wiley & Sons, New York, 1974.
102
