o
Sabtu
dcbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA
o
Se/as
a
o
Rabu
•
Kamis
0
Jumat
o
Minggu
4
5
20
6
7
21
22
8
9
10
11
23
24
25
26
12
13
DCBA
2 7 2 8
14
15
16
29
30
31
ONov
ODes
o
Mar
OApr
OMei
OJun
OJu/
0
Ags
U r a n g
S u n d a
d i
L i n g k u n g a n
I n d o n e s i a
B i a n t a r a
p a n a m p i a n
g e l a r
D R
He
t i U n i v e r s i t a s
P a d j a d j a r a n
T g .
31
J a n u a r i
2011
2
K u A j i p R o s i d i
P
am aren tah W alan d a d in a tau n 1 9 1 9 n g ad eg k eu n V o lk sraa-I (D ew an R ah ay at) an u an g g o tan a d iw an g u n k u u ran g W alan d a, u ran g p rib u m i jeu n g u ran g A sin g W etan (C in a, A rab ). V o lk sraad lu m an g su n g ti tau n 1 9 1 9 n ep i k a p am aren -tah H in d ia-W alan d a b u b ar (1 9 1 9 -1 9 4 2 ). A n g g o ta V o lk sraad d ig an ti sab an tau n . Ju m lah n a h en teu an g g er. A n g g o ta V o lk -sraad an u m u n g g aran (1 9 1 9 1 9 2 0 ) ju m lah -n a ay a 3 9 u ra-n g , ~ ::'an g p rib u rn in a ay a 1 7 u ran g , u ran g S u n d an a n g an sau ran g (R A .A . A h m ad D jajad in in g rat, b u p ati S eran g ). A n g g o ta V o lk sraad tau n 1 9 2 4 -1 9 2 5 , k ab eh n a ay a 5 3 u ran g , u ran g p rib u -:n in a ay a 2 2 u ran g , u ran g S u n d an a ay a d u aan (R.A.f_ A h rn ad D jajad 'n in g rat jeu n g K -A .A . W iran atak ccso em ah , b u p ati B an -d u n g ). A n g g o ta V o lk sraa-d tau n 1 9 2 9 -1 9 3 0 ay a 6 5 u ran g , u ran g p rib u m in a ay a 2 6 u ran g , u ran g S u n d an a ay a d u aan (R A ..A .. A h m ad D jajad in in g rat, R A W iran atak o e so em ah jcu n g R . Id ih n u n g ag a.iti R A A . D jajad in in g rat d i saten g ah in g jalan ). A n g g o ta V o lk sraad tau n 1 ':1 3 4 -1 9 3 5 ay a 6 5 u ran g , p rib u m in a ay a 2 9 u ran g , u ran g S u n d an a ay a tilu an (R O to Isk an d ard in ata, R T .A . A b as S o eria N ataatm ad ja, b u p ati C ian ju r jeu n g R A W iran atak o eso em ah ). A n g g o ta V o lk sraad tau n 1 9 3 9 -1 9 4 0 , ay a 6 3 u ran g , u ran g p rib u m in a ay a 2 9 u ran g , u ran g S u n + an a ay a tilu an (R O to Isk a-n d ard ia-n ata, R .A .A . S o eria K artaleg aw a jeu n g R T .A . A b as N ataatrn ad ja). R ata-rata u ran g S u n d a n g an k l. 10% tin a ju m lah u ran g p rib u m i an u jad i an g g o ta V o lk sraad sab an tau n n a.Itr)
P am u d a S u n d a lain b ae m ilu d in a K o n g res P am u d a b o h an u d iay ak eu n tau n 1 9 2 6 b o h an u d iay ak eu n tau n 1 9 2 8 , tap i ak tif ti an g g aln a k en eh , W ak il ti o rg an isasi S ek ar R o ek o en (i9 1 9 -1 9 2 8 ) m ilu ak tif d in a k o n p eren si o rg an isasi-o rg an isasi p am u d a ti sak u liah In d o n esia d in a tg . 1 5 N o v em b er 1 9 2 5 an u n g ab ad am ik eu n ran can g an jeu n g
2 0
OSep
OOkt
n g aw an g u n K o m ite p ik eu n n g alak san a-k eu n K o n g res P am u d a 1 9 2 6 , san ajan h en -teu ay a catetan n ao n b ae h o jah n a. C ara n u g eu s k au n in g a, riu n g an an u ay eu n a d iseo u t K o n zi es P em u d a teh d iay ak eu n an a k u o rg an isasi-o rg an isasi p am u d a n u d iad eg k e-u n d i lin g k u n g an p ara p am u d a h iji seler L an g sa, k ay an in g Jo n g Jav a (p am u d a Jaw a), Jo n g A m b o n (p am u d a A m b o n ), Jo n g B atak (p am u d a B atak ), S ek ar R o ek o en (p am u d a S u n d a), Jo n g C eleb es (p am u d a S u law esi), Jo n g S u m atran en B o n d (p am u d a S u m atra), Jo n g Islarn ieten B o n d (p am u d a Islam ), jeu n g lian -lian n a. S ab ad a ak tif d in a p c:jo an g an k ad aerah an saw atara tau n tim b u l k asad ar d i k alan g an p ara p am u d a teh , y en m aran eh an an a m ib o g a cita-cita an u saru a n y aeta n g am a-ju k eu n b an g sa-b an g sa (b eh d ieu jad i selp r
b an g sa) m asin g -rn asin g sarta n y an g h a-reu p an rn u su h an u saru a d eu ih , n y aeta u ran g d eu n g eu n m u n g ajajah (W aian d a). K u lan taran k itu tim b » l k ah ay an g p ik eu n n g ay ak eu n k o n so lid asi d i an tara rn ara-n eh aara-n aara-n a k u n g ay ak eu n k o n g res (istilan an u d ig u n ak eu n h arita "k erap atan ") p ik eu n n g aru m u sk eu n cita-citan a tea. N y a sab ad a n g ay ak eu n d u a k ali k o n g res (3 0 A p ril - 2 M ei 1 9 2 6 jeu n g 2 7 -2 8 O k to b er 1 9 2 8 ), p ara p am u d a teh n g aru m u sk eu n cita-citan a an u ay eu n a d iseb u t "S u m p ah P em u d a", n y aeta
K arn i p u tera d an p u teri In d o n esia m e-n g ak u b ertu m p ah d arah y an g satu , T an ah In d o n esia;
K arn i p u tera d an p u teri In d o n esia m e-n g ak u b erb ae-n g sa y an g satu , B an g sa In d o -n esia;
K arn i p u tera d an p u teri In d o n esia m en -ju n -ju n g b ah asa p ersatu an , B ah asa In d o -n esia.
N y a S u m p ah P em u d a an u jad i p an g in d i-tan jeu n g p an an jeu ran b an g sa jeu n g n ag ara In d o n esia teh . O rg an isasi S ek ar R o ek o en an u d in a K o n g res P am u d a d iw ak ilan k u A . H am am i (? - ? ) jeu n g W ak to e (? - ? ), n g aw ak ilan u ran g S u n d a d in a n g aru rn u
s-K l l p l n g H u m a . a n p a c l 2 0 1 1
k eu n jeu n g m ilu n g ik rark eu n eta S u m p ah P am u d a. O rg an isasi S ek ar R o ek o en jad i an u p an g h eu lan a n g ab u b ark eu n d iri lu y u jeu n g k ap u tu san K o n g re= P ern u d a san g k an sak ab eh o rg an isasi p am u d a n u ay a n g ah iji d in a crg an isasi P em u d a In d o n esr-. M ajalah S ek ar R o ek o en an u ti b aran g m ed al (1 9 2 1 ) n g ag u n ak eu n b asa S u n d a, d in a tau n 1 9 2 9 (sab ad a K o n g res P am u d a 1 9 2 8 )jad i n g ag u -n ak eu -n b asa In d o n esia. S ab ad a o rg an isasi S ek ar R o ek o en n g ab u b ark eu n d iri, m ajalah S ek ar R o ek o en g e h en teu m ed al d eu i.
H an jak al p ara ak tiv is S ek ar R o ek o en teh h en teu ay a an u k ap ap ay raratan an a - d a h en teu ay a n u n g an g g ap p erIu m ap ay k eu n -an a, b u b u h an u ran g S u n d a m ah h en teu n g an g g ap p en tin g k an a sajarah . (N g an A . H am am i cen ah k u n g si jad i d o k ter d i S u k ab u rn i, tap i h en teu k ap alu ru h n ao n ak tiv itasn a salian ti n g u ru s n u g erin g ataw a n g u ru s ru m ah sak it). P ad ah al d in a m ajalah S ek ar R o ek o en teh k atin g al ay a saw atara p o k al an u m eren ah lam u n m eu n an g p erh a-tian an u d aria, M y an in g p o k al n g ay ak eu n g erak an an ti titel v ia P ak u m p u lan A n n T itet an u d ip in g p in k u M o eh am m ad M o eh jid d in (? -? ). T u ju an an a an taran a n g alcu n g itk eu n g elar "R ad en " an u d in a m an g sa h arita jad i tan d a k am en ak an ataw a tu ru n an m en ak -san ajan eta g elar b isa d ib eu li lam u n n u h ay an g eu n an a n y u m p o n an sarat-sarat n u g eu s d itan g tu k eu n . C o n to n a u sah aw an to k o b u k u jeu n g p arn ed al M .I. P raw iraw in ata (?
- ?)j(*'L.), b eh u ieu jad i R .I. P raw iraw in aia n y aeta san g g eu s n g arn aju k eu n p erm u h u n -an sarta n y u m p o n an sarat-saratn a k a p am aren tah - san ajan b alarea m ah an g g er b ae n y eb u tn a "to k o b u k u M .I.", h en teu "to k o b u k u R I." P o k al an ti titel teh - san a-jan ay a n u h en teu n y atu ju an - n u d u h k eu n y en d i k alan g an u ran g S u n d a h arita ay a n u g eu s m ib o g a g ag asan d ern o k rasi L lU n g an g -g ap y en m an u sa m ah satata satah ap an , d a g elar teh tim b u ln a d i m asarak at feo d al an u n g ab ed a-b ed ak eu n b ark at m an u sa.
G ag asan d em o k rasi teh ah irn a jad i d asar
nagara Republik Indonesia.
D ina perjuangan saterusna enggoning usaha ngaleupaskeun din tina pangjajah deungeun, urang Sunda ge rea anti aktif, bubuhan rea organisasi perjuanu.. (I
ka-bangsaan anu diadegkeun jeung tum uw uh di Tatar Sunda kayaning
PNf
(Partai N asional Indonesia), PN I Pendidikan, Partindo (Partai Indonesia) jeung lianna. D alah Sarekat Islam anu diadegkeun di Solo, sum ebam a gancang pisan di Tatar Sunda. M ernang aya hal anu nim bulkeun tan-datanya, naon sababna anu ngaluluguan ngaradegkeun partey-partey perjoangan nasional di Tatar Sunda (Bandung) teh lain urang Sunda, nepi ka henteu aya urang Sunda anu jadi pam ingpinna anu uram a. PN I diadegkeun ki: Sukarno, Sabada PiiI bubarhi
sabab Sukarno ditangkep, Sjahrir jeung H atta ngadegke.m PN I-Pendidikan, sarta Sartono ngadegkeun Partindo. Sanajan tangtu anggotana (sarta anu jadi korban) m ah rereana urang Sunda, sarta aya urang Sunda anu diuk dina pingpinan, tapi lain anu utam a. D i PN I aya G atot M angkoepradja (1898-1968), M askoen Soem adiredja (1907-1986), ieung Soepria-dinata (7--7). W aktu PN I bubar, G atot asup:u,
Partindo, M askoen jeung Soepriadinata ka PN I Pendidikan. Tapi angger henteu jadi pam ingpinna anu utam a. D i PN I Pendi-dikan, aya Sastra (1898-7) nu ku Sjahrir ku anjeun dianggap guru, tapi henteu m uncul dina kaparningpinau nasional.Pg).Para pam ingpin Sunda um um na aktif dina organisasi kasundaan jeung kaaga-m aan. D i Pagoejoeban Pasoendan anu diadegkeun dina taun 1913, upam ana aya O tto K oesoem asocbrata (1995-7), Lukm an D jajadiningrat (1891-1944), O to Iskandar-dinata (1897-1945), Erna Poeradiredja (1902-1976), Ir. D juanda, Ir. O ekar Bratakusum a, jeung saw atara urang deui. D i orgar.isasi PU I (Persatuan U m at Islam ) aya K H . H . A bdoel H alim (1887-1962), di
;,;:~r
Al-Ittihcdiyatul Islam iyah) aya K H . A hm ad Sanusi (1888-1950)Rea partey anu diadegkeun dina taun-taun 1930-an, tapi henteu aya urang Sunda anu jadi pam ingpinna tur nem bongkeun kapam ingpinan anu pinunjul sarta ngalak'U keun tindakan-tindakan anu gede , hartina dina enggoning m erjuangkeun
kam erdekaan bangsa ..
3
D
ina m angsa dijajah ku Jepang, O to Iskandardinata babarenganjeung Bung K arno katut Bung H atta ngagedurkeun sum anget kabangsaan ku jalan gaw e bareng J~ung tentara Jepang. Tokoh urang Sunda lianna anu m uncul dina jam an Jepang teh G atot M angkoepradja anu ngusulkeun ka pam arentah balatentara Jepang sangkan para pam uda Indonesia dilatih katentaraan.Mangle
No.
2310
U sulna ditarirna. Pam arentah balatentara Jepang ngadegkeun Peta (Pernbela Tanahair) nu ngalatih para pam uda ti saku-liah Indonesia pikeun jadi perw ira. Pam uda Sunda anu m arilu dilatih di Peta aya anu tuluyna jaradi perw ira tinggi TN I di antarana U m ar W irahedikusum ah (1924 --7), A kil Praw iradiredja (1924-2000), Ibrahim A djie (192::;-1999), A m ir M ahm ud (1923-1995), jeung rea deui tapi prosentasi-najeung nu tiseler sejen henteu luhur. Para perw ira Peta jeung saw atara perw ira K N IL lulusan Breda teh beunang disebutkeun anu sabada Republik Indonesia ngadeg ngaw an-gun angkatan bersenjata urang, Penting per-anan M ayjen D idi K artasasrnita (1911-1996) dina ngaw angun katentaraan urang, tapi henteu
lila
kageserku
m ane peuntas, nepi ka anjeunua pundung, m edal sila ti kateu-taraar •.(" 4). D ina buku Siapa D ia? susunan H arsja W . Pzchtiar ngeunaan perw ira tinggi TN I A D , tina jum lah kl. 1258 perw ira tinggi . TN I A D nu dim uat riw ayatna dina eta buku,ngan aya kl. 74 urang Sunda.Pg).
Parnarentah balatentara Jepang ngadegkeun Chew Sangi-In (D ew an Pertim bangan Fuseur) nu ditugaskeun pike-un m antuan pam arentah di tingkat pusat jeung Shu . Sangi-In di tingkat daerah. M aksudna sangkan urang Indonesia aktif ngalakukeun jJartisipasi dina ngaheuyeuk pam arentahan. A ya 23 anggota anu diangkat ku Saiko Shikikan (Panglim a Tertinggi), urang Sunaana aya opatan, nyae-ta K H . A bdoel H alim (1887-1962;, Prof. H oesein D jajadiningrat (1886-1960), M r. R
Sam soedin, jeung
R
O to Iskandarclinata -ngan kacek hijijeungjum lah urang Cina anu diangkat jadi anggota ChuoSang In - tiluan. H artina ngan kira-kira 15% .ina jum lah kabehanana, Beh dieu m em ang aya deui urang Sunda anu jadi anggota Chfio Sangi-In nu ngaw akilan daerah-daerah kayaningRL
Singadilaga (7 -- 7, Jakarta), M .S. Sendjaja (1890-1961, Priangan), jeung R ZSoeria K analegaw a (? - ?, Banten). Tapi sanajanjum lahna urang Sunda teh nam ba-han (jadi genepan) lam un diitung prosen-tasina m ah m alah turun, henteu nepi ka 15% , da jum lah anggota kabehanana ge narnbahan.jadi 43 urang.(*6).
Sanajan dasar diangkatna jadi anggota Chuo Sangi-In teh henteu dum asar kana asal m uasal selerna - cara K H . A bdoel H alim uparr.ana, diangkatna m inangka w akil golongan Islam - tapi nu diangkat jadi anggota Chuo Sangi In teh ngagam barkeun yen dinajagat kapam ingpinan nasional hari-ta, urang Sunda nu m anggung teh ngan eta-etana. M aksud teh harita henteu rea urang Sunda di panggung nasional, nepi ka henteu rea piliheunana lam un rek diangkat teh.
Sanggeus parnarentah Jepang di Tokyo netepkeunyen Indonesia bisa ngum um keun kam erdikaanana iraha bae, diw angun Badan Penyelidik U saha-usaha Persiapan K ernerdekaan Indonesia (BPU PK f). A nggotana rereana anggota Chuo Sang-In
ditam bah ku tokoh-tokoh m asarakat antarana nu tadinajadi panasehat pam aren-tah Jepang. A nggota BPU PK r jum lahna 68 urang, di antarana aya saw elas urang Sunda nyaeta D r. M r.. R. Soelaim an Effendi K oesoem aatm adja (1903--?), R.A A M . W iranatakusum ah (1888-1965), K H . A bdoel H alim (1887-1962), Prof. D r. P A H oesein D jajadiningrat (1886-1960), M r. M aria U lfah Santoso (1911-1988), K H , A hm ad Sanoesi (1888-1950), Prof. D r. R Djenal A sikin W idjajakoesoem a (1891-?),
R O to Iskandardinata, M r. R. Sam soeddin, K H . A bdoel Fattah H asan (1912-19497) jeung R A sikin N atanegara.Py), Tapi nu nyusun eta buku ngan bisa ngum pulkeun 64 urang anggota, N u opatan deui henteu kapaluruh, N gan dina bukuna D eliar N oer, K N IP, K ornite N asional Indonesia Pusat, Parlernen Indonesia 1945-195J, aya D aftar A nggota PPK r (Panitia Persiapan K em er-dekaan Indonesia) nujum lahna 3C urang, di antarana aya 4 urang Sunda, tur dua di antarana urang Sunda anu henteu disebut dina buku nu disusun ku M PB M anus, nyaeta W ikana jeung M r. Iw a K oesoe-m asocoesoe-m antri, N u disebut ku D eliar N oer PPK r teh lem b=ga anyar anu diw angun ku para pejuang karnerdekaan Indonesia, ssbab aya nu nganggap yen BPU PK r m ah jieunan Jepang. D iua BPU PK r nu jum lah anggotana 68 urang, lam un nu duaan tea diasupkeun urang Sundana jadi 14 urang, hartina kl, 20% . D ina PPK T aya 30 urang anggota, di antarana aya opatan urang Sunda, hartina Id.11'A l.(*8)
Katerangan:
*1. Tingali V erhadelingen van den V olksraaci nu m edal saban taun
*2. M dina-M 'I. Praw iraw inata teh pondok-..a tina "M as'', gelar sahandapeun
"Raden"
*3. Tingali "M akna Sjahrir untuk Sastra dan Sastra untuk Sjahrir", dina buku H . Rosihan A nw ar (ed)M engenang Sjahrir (Jakarta, G ram edia, 1980). . *4. Tingali Tatang Sum arsono, D idi
K artasasm ita Pengabdian bagi K erner-dekaan (Jakarta, Pustaka Jaya, 1993) .. *5. Tingali H arsja Bachtiar, Siapa D ia?
Perw ira Tinggi
1Nl
A D (Jakarta. D jam bata= 1988),*6. Tingali A rniati Prasedyaw ati H er-kusum o, ChG ..oSangi-In, D ew an Pertim -bangan Pusat pada m asa pendudukan Jepang (Jakarta, Rosda Jayaputra, 1984), k. 115-121.
*7. Tingali M PI3 M anus spk., Tokoh-tokoh Badan Penyelidik U saha-usaha Persiapan K em erdekaan Indonesia, dua jilid, (Jakarta, D epclibud, 1993).
*8. Tingali D eliar N oer &A kbarsyah, K N IP K ornite N asional .Indonesia Pusat, Parlem en Indonesia i945-1950 (Jakarta, Y ayasan Risalah, 200S), k. 363.