• Tidak ada hasil yang ditemukan

Penyesuaian diri para suster Santa Perawan Maria yang berusia 65 tahun ke atas dalam menyikapi masa usia lanjut.

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Membagikan "Penyesuaian diri para suster Santa Perawan Maria yang berusia 65 tahun ke atas dalam menyikapi masa usia lanjut."

Copied!
123
0
0

Teks penuh

(1)

I R I D N A I A U S E Y N E

P PARASUSTERSANTAPERAWANMARIA

S A T A E K N U H A T 5 6 A I S U R E B G N A Y

I P A K I Y N E M M A L A

D MASAUSIALANJUT

I S P I R K S

u t a S h a l a S i h u n e m e M k u t n u n a k u j a i

D Syarat

n a k i d i d n e P a n a j r a S r a l e G h e l o r e p m e M

g n il e s n o K n a d n a g n i b m i B i d u t S m a r g o r P

Disusunoleh:

MiraSo ifani :

M I

N 09111401 0

G N I L E S N O K N A D N A G N I B M I B I D U T S M A R G O R P

N A K I D I D N E P U M L I N A S U R U J

S A T L U K A

F KEGURUANDANI LMUPENDIDIKAN A

M R A H D A T A N A S S A T I S R E V I N U

A T R A K A Y G O Y

(2)

i

I R I D N A I A U S E Y N E

P PARASUSTERSANTAPERAWANMARIA

S A T A E K N U H A T 5 6 A I S U R E B G N A Y

I P A K I Y N E M M A L A

D MASAUSIALANJUT

I S P I R K S

u t a S h a l a S i h u n e m e M k u t n u n a k u j a i

D Syarat

r a l e G h e l o r e p m e

M SarjanaPendidikan g n il e s n o K n a d n a g n i b m i B i d u t S m a r g o r P

: h e l o n u s u s i D

MiraSo ifani :

M I

N 09111401 0

G N I L E S N O K N A D N A G N I B M I B I D U T S M A R G O R P

N A K I D I D N E P U M L I N A S U R U J

N A K I D I D N E P U M L I N A D N A U R U G E K S A T L U K A F

A M R A H D A T A N A S S A T I S R E V I N U

A T R A K A Y G O Y

(3)
(4)
(5)

v i

N A H A B M E S R E P N A D O T T O M

. a y n u t k a w a d a p h a d n i u t a u s e s a l a g e s t a u b m e m h a ll A

) 1 1 : 3 h a b t o k g n e P (

a i D m a l a d i d g n u g g n a t u k t a p a d a r a k r e p a l a g e S

. u k a d a p e k n a t a u k e k i r e b m e m g n a y

) 3 1 : 4 i p il i F (

: a d a p e k n a k h a b m e s r e p u k i n i i s p ir k S

♥ Hat iKudu sYesu sdan BundaMairat ercintayang dengan seitamendamping i .

a k u d n a d a k u s m a l a d u k i n a m e n e m n a d

♥ Para Suste r Kongregas i Santa Perawan Maira yang mendukung dalam .

u k i d u t s n a d n a li g g n a p

♥ Bapak ,Ibu ,Eyang Pu rt,i Adik, dan sahabatku yang selalu mendukung dan n

a k a o d n e m a it e

s a .k u

♥ Almamaterku tercinta :Program Stud iBimbingan dan Konseilng Universtia s .

(6)

v

A Y R A K N A I L S A E K N A A T A Y N R E P

a y a

S menyatakan dengan sesungguhnyabahwask irps iyang sayat uilsi n i

n a k t u b e s i d h a l e t g n a y i l a u c e k , n i a l g n a r o a y r a k n a i g a b u a t a a y r a k t a u m e m k a d it

. h a i m li a y r a k a y n k a y a l a n a m i a g a b e s , a k a t s u p r a tf a d n a d n a p it u k m a l a d

s u t s u g A 9 2 , a tr a k a y g o

Y 2013

i n a if o S a ri M

(7)

i v

N A U J U T E S R E P N A A T A Y N R E P N A R A B M E L

S I M E D A K A N A G N I T N E P E K K U T N U H A I M L I A Y R A K I S A K I L B U P

a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U a w s i s a h a m a y a s ,i n i h a w a b i d n a g n a t a d n a tr e b g n a Y

a m a

N :MriaSo ifani M

I

N :091114010

i m e

D pengembangan lImu Pengetahuan ,saya membe irkan kepada perpustakaan :l

u d u jr e b g n a y a y a s a y r a k a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U

I R I D N A I A U S E Y N E

P PARASUSTERSANTAPERAWANMARIA

S A T A E K N U H A T 5 6 A I S U R E B G N A Y

I P A K I Y N E M M A L A

D MASAUSIALANJUT

g n a y t a k g n a r e p a tr e s e

B dipelrukan( bliaada) .Dengan demikian sayamembeirkan , n a p m i y n e m k u t n u k a h a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U n a a k a t s u p r e p a d a p e k

n a l a k g n a p k u t n e b m a l a d a y n a l o l e g n e m , n i a l a i d e m k u t n e b m a l a d n a k h il a g n e m

n a k i s a k il b u p m e m n a d , s a t a b r e t a r a c e s n a k i s u b ir t s i d n e m , a t a

d d i interne t atau a y a s i r a d n ij i a t n i m e m u lr e p a p n a t s i m e d a k a n a g n it n e p e k k u t n u n i a l a i d e m

a y a s a m a n n a k m u t n a c n e m p a t e t a m a l e s a y a s a d a p e k i tl a y o r n a k ir e b m e m n u p u a m

. s il u n e p i a g a b e s

. a y n r a n e b e s n a g n e d t a u b a y a s i n i n a a t a y n r e p n a i k i m e D

s u g A 9 2 , a tr a k a y g o

Y tu s2013 a

k a t a y n e m g n a

Y n

(8)

ii v K A R T S B A I R I D N A I A U S E Y N E

P PARASUSTERSANTAPERAWANMARIA

S A T A E K N U H A T 5 6 A I S U R E B G N A Y I P A K I Y N E M M A L A

D MASAUSIALANJUT

i n a if o S a ri M a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U a tr a k a y g o Y 3 1 0 2 n a u j u tr e b i n i n a it il e n e

P untuk mendisk irpsikan penyesuaian dri i para n a p a r a h n a k i s p ir k s e d n e m , t u j n a l a i s u a s a m i p a k i y n e m m a l a d M P S r e t s u

s -harapan

a n a c n e r n a k u m e n e m n a d , t u j n a l a i s u a s a m n a g n i p m a d n e p g n a t n e t a k e r e m . a k e r e m i g a b n a g n i b m i b it a ti l a u k n a it il e n e p h a l a d a n a it il e n e p s i n e

J f .Subjek peneilitan bejrumlah M P S r e t s u s a m

il yang berusia 65 tahun ke atas , mereka itngga l d i empa t n e j n a p e K u ti a y r u m i T a w a J i d s a ti n u m o

k -Malang ,Malang ,Lawang-Malang ,dan n a d i s a v r e s b o h a l a d a n a k a n u g i d g n a y a t a d n a l u p m u g n e p e d o t e M . o tr e k o j o M a r a c n a w a

w mendalam . Insrtumen peneilitan berupa petranyaan-petranyaan e n e p h e l o n u s u s i d g n a y a r a c n a w a w n a d i s a v r e s b o n a m o d e

p lti i dan

a d a p e k n a k i s a tl u s n o k i

d pembimbing .Data yang diperoleh dar ihasi lwawancara k e j b u s i r a d i s a v r e s b o n a d n a it il e n e p a m a t u k e j b u s n a g n e

d pendukung driekam n a k a n u g g n e m n a g n e

d taper ecorde rdandisusundalambentukverbaitm.

u p m a m n a it il e n e p k e j b u s a m il a w h a b n a k k u j n u n e m n a it il e n e p l i s a H a u s e y n e p n a k u k a l e

m iand ri idalammenyikap imasausial anjut ,hanyasajamasih l a d n e m g n a r u

k am dan pelru ketekunan untuk teru sdliaith atau diolah ,karena n a k ti l u y n e m h i s a m n a d m a l a d n e m a r a c e s h a l o i d m u l e b l u c n u m g n a y i s o m e , n a i k i m e d n u p i k s e M . t u j n a l a i s u a s a m p a d a h r e t ir i d n a k i a u s e y n e m m a l a d a k e r e m e m n a d i a n k a m e m u p m a m a k e r e m t a u b m e m u rt s u j t u b e s r e t n a t a b m a

h nemukan

i a li N . a k e r e m n a m i n a a s a w e d e k n a d n a i d a b ir p e k n a g n a b m e k r e p i g a b t a a f n a m -h a l a d a i ri d n a i a u s e y n e p s e s o r p m a l a d t a u k h u b m u tr e b n i k a m e s g n a y i a li n , n a a it e s e k , h a r s a p n a d h a b a t p a k i s , it a h n a h a d n e r e k , ir i d n a a m ir e n e p , s a ti fi t a e r k d n a a g r a h g n e p , n a t a a t e

k iir ,pengampunan ,dani manyangkuat .

a p a r e b e b n a k l u s u g n e m i ti l e n e p t u b e s r e t n a it il e n e p l i s a h n a k r a s a d r e B n a u p m a m e k n a k t a k g n i n e m k u t n u n a a n i b m e p m a r g o r

p melakukan penyesuaian a i g e k n a l u s U . ir i

d tan meilpuit : Pengolahan Hidup dan pelaithan khusu s a i a u s e y n e

p n d ri iterhadap masa usia lanjut .Topik-topik kegiatan antara lain : a

n i m e

S rtentang pola makan yang sehat ,Semina rtentang olahraga yang sesua i a i s n a l n a g n e

d ,Acara temu kangen lansia ,Penuilsan testament ,Rerte ttentang n a h u T p a d a h g n e m n a p a i s r e

p (kemaitan) ,Rekoleks iatau rerte tpeneirmaan d ri i i s o m e n a a l o l e g n e p n a d a i s n a

l ,Rekoleks ipenyadarand ri iakanmasapensiun ,dan a r e t g n a y a i s n a l r a n i m e

S mpi ldan kreatfi .Program in idimaksudkan aga rpara y n e m u p m a m s a t a e k n u h a t 5 6 a i s u r e b g n a y M P S r e t s u

(9)

ii i v T C A R T S B A F L E

S -ADJUSMENTAMONGTHESISTERSOFSANTAPERAWANMARIA G N I G A H T I W G N I L A E D 5 6 E V O B A D E G A ) Y D A L R U O F O S R E T S I S ( y B i n a if o S a ri M y ti s r e v i n U a m r a h D a t a n a S a tr a k a y g o Y 3 1 0 2 fl e s e h t g n i b ir c s e d t a s m i a y d u t s s i h

T -adjustmen tamong the Sister so fSanta a i r a M n a w a r e

P (sister so fou rlady )aged above 65 deailng wtih aging .I talso e c n a d i u g e h t g n i d n if d n a y lr e d l e n i e c n a d i u g f o s e p o h r i e h t g n i b ir c s e d t a s m i a . m e h t r o f s n a l p s i h

T research i saqualtiaitveresearch .The subjecti n t hi sresearch i s ifve sister s f o n o it a g e r g n o c e h t m o r f 5 6 e v o b a d e g

a Santa Perawan Maria .Thesister s ilved g n a j a p e K , y l e m a n , a v a J t s a E n i s e it i n u m m o c t n e r e f fi d r u o f n

i -Malang ,Malang , g

n a w a

L -Malang , and Mojoketro . The method o f data colleciton i s using s n o it s e u q e r a s t n e m u rt s n i h c r a e s e r e h T . w e i v r e t n i s a l l e w s a n o it a v r e s b o y b d e tl u s n o c n e e b d a h h c i h w w e i v r e t n i d n a n o it a v r e s b o d e d i u g r o f s n o it a li p m o c e h t m o r f d e n i a t b o a t a d e h T . r o s i v d a s i s e h t s ’ r e ti r w e h

t interview wtih the main e p a t g n i s u d e d r o c e r e r e w s t c e j b u s d e tr o p p u s e h t m o r f n o it a v r e s b o e h t d n a s t c e j b u s . m it a b r e v f o m r o f e h t n i d e li p m o c d n a r e d r o c e r t s u j d a o t e l b a l li t s e r a s t c e j b u s e v if t a h t s w o h s h c r a e s e r s i h t f o t l u s e r e h T h ti w g n il a e d s e v l e s m e h

t aging .Howeve r ti i ssitlll es sprofound and need smore t n e g r e m e e h t y b d e s u a c s i n o it i d n o c s i h T . s s e c o r p d n a g n i n i a rt n i e c n a r e v e s r e p f o y tl u c if fi d e h t o t s tl u s e r t i s u h t d n a y lr e p o r p d e s s e c o r p t o n s i h c i h w n o it o m e , r e v e w o H . g n i g a o t s e v l e s m e h t g n it s u j d

a theobstacle senabled t hem t o elucidate r i e h t f o y ti r u t a m e h t d n a y ti l a n o s r e p f o t n e m p o l e v e d e h t r o f s ti f e n e b e h t n i a g d n a fl e s r i e h t n i y l g n o rt s n w o r g e v a h h c i h w s e u l a v e m o S . h ti a

f -adjustmen tproces sare fl e s , y ti v it a e r

c -acceptance ,humlitiy ,paitence ,determinaiton ,loyatly ,obedience , fl

e

s -esteem,f orgiveness ,ands rtongf atih .

s m a r g o r p g n i n i a rt l a r e v e s d e s o p o r p r e ti r w e h t , h c r a e s e r e h t f o t l u s e r e h t n o d e s a B fl e s n i y ti li b a e h t e s a e r c n i o

t -adjustment .The program scove rprocessing of l fie t l a i c e p s d n

a raining fo rsefl-adjustmen tamong the elde lry sisters .The topic so f y lr e d l e r o f n o i n u e r a , ti b a h g n it a e y h tl a e h t u o b a r a n i m e s a r e v o c y ti v it c a e h t fl e s r o s n o it c e ll o c e r , h t a e d g n i c a f r o f t a e rt e r a , t n e m a t s e t g n it ir w , s r e t s i s -n o it o m e d n a t a e rt e r e c n a t p e c c

a management ,recolleciton sfo rsefl-reailzaiton s m a r g o r p e h T . y lr e d l e l u fl li k s d n a e v it a e r c r o f r a n i m e s a d n a , d e ri t e r g n i e b r e tf a f o s r e t s i S e h t r o f d e d n e t n i ll a e r

(10)

x i

R A T N A G N E P A T A K

a d a p e k r u k u y s n a d i j u

P Tuhanyang Mahabaikatasr ahma tdankeseitaan

-a it e s p a t e t k u t n u t a g n a m e s n a d n a t a u k e k h e l o r e p m e m s il u n e p a g g n i h e s a y N

t a r a y s u t a s h a l a s i h u n e m e m k u t n u n u s u s i d i n i i s p ir k S . i s p ir k s n u s u y n e m

jr a S r a l e g h e l o r e p m e

m ana Pendidikan Bimbingan dan Konseilng d iUniverstia s

i n i i s p ir k s n a n u s u y n e p a w h a b i r a d a y n e m s il u n e P . a tr a k a y g o Y a m r a h D a t a n a S

i r a d n a g n i b m i b n a d , n a g n u k u d , n a it a h r e p , n a u t n a b t a k r e b n a k i a s e l e s r e t t a p a d

n a k p a c u g n e m s il u n e p , u ti a n e r a k h e l O . k a h i p i a g a b r e

b teirmakasihkepada:

.

1 Dr .Gendon Barus ,M.S.i ,selaku ketuaProgramStud iBimbingan dan

i r e b m e m h a l e t g n a y a tr a k a y g o Y a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U g n il e s n o K

.i n i i s p ir k s n a n u s u y n e p m a l a d n a u t n a b n a d , n a g n u k u d , n a t a p m e s e k

.

2 Dr .CB .Mulyatno Pr ,selaku dosen pembimbing yang t elah seitadan

n a k u s a m k a y n a b i r e b m e m n a d , g n u k u d n e m , g n i b m i b m e m r a b a s

.s il u n e p a d a p e k

.

3 Para dosen Program Stud i Bimbingan dan Konseilng Universtia s

, a g a n e t h u r u l e s n a k ir e b m e m h a y a p h ir e jr e b h a l e t g n a y a m r a h D a t a n a S

n a d , u m

li perhaitankepadapenuils .

.

4 Parakaryawanperpustakaan,s ekretaira tBK,r umaht anggaUniverstia s

s il u n e p u t n a b m e m a it e s , h a m a r , r a b a s n a g n e d g n a y a m r a h D a t a n a S

n a k a t p i c n e m n a d , i s a rt s i n i m d a n a s u r u g n e p , u k u b n a m a j n i m e p m a l a d

(11)

x .

5 Kongregas iSantaPerawan Mairayangt elah membeirkankepercayaan

i r e b m e m n a d , n a k a o d n e m , t u j n a l i d u t s k u t n u n a t a p m e s e k n a d

.r a j a l e b s a g u t n a k n a l a j n e m s il u n e p a m a l e s n a g n u k u d

.

6 Para suste r SPM empa t komuntia s d i Jawa Timu r yang telah

. n a it il e n e p n a k a d a g n e m s il u n e p n a k n ij i g n e m

.

7 Sr .A ,Sr .B ,Sr .C ,Sr .D ,dan Sr .E (nama samaran )yang rela

. n a it il e n e p a m a l e s a y n n a m a l a g n e p n a k i g a b m e m

.

8 Para suste rkomuntia sMilwi syang telah membeirkan perhaitan dan

n a n u s u y n e p a d a p i a p m a s r a j a l e b a m a l e s s il u n e p a d a p e k n a g n u k u d

. i n i i s p ir k s

.

9 R wm. Er in Sasmtia ,Pr ,Rm .Eko Riyadi ,Pr ,Sr .Lina ,SPM, Bapak

, o n o w r a S i d u

B danBapakDona lSinagayangt elahmember isemanga t

i r e b m e m , i s p ir k s l a s o p o r p n a n u s u y n e p s e s o r p m a l a d u t n a b m e m n a d

.i n i i s p ir k s i s it ir k g n e m n a d , i s k e r o g n e m , n a k u s a m

. 0

1 Kedua orangtua ,Eyang Putir ,adik-adik ,dan keponakan-keponakan

a d a p e k n a g n u k u d i r e b m e m n a d , n a it a h r e p , n a k a o d n e m a it e s g n a y

.s il u n e p

. 1

1 Sahabat-sahaba tyang selalu mencintai ,memoitvasi ,menyemangait ,

.s il u n e p g n u k u d n e m n a d , n a k a o d n e m

. 2

1 Teman-teman angkatan 2009 dan kakak-kakak angkatan yang seita

(12)

i x .

3

1 Semua pihak yang itdak dapa tdisebutkan satu-persatu yang telah

.i n i i s p ir k s a y n n a k i a s e l e s r e t u t n a b m e m

h e l O . a n r u p m e s i r a d h u a j i n i i s p ir k s a w h a b i r a d a y n e m s il u n e

P karena tiu ,

i n i i s p ir k s r a g a n a r a s n a d , k it ir k , n a ri k i m e p n a g n a b m u s p a d a h r e t a k u b r e t s il u n e p

. a c a b m e p i g a b a n u g r e b t a p a d i n i i s p ir k s p a r a h r e b s il u n e P . k i a b h i b e l i d a j n e m

s u t s u g A 9 2 , a tr a k a y g o

Y 2013

(13)

ii x

I S I R A T F A D

n a m a l a H

L U D U J N A M A L A

H ... ... i

.. .. .. .. .. .. .. .. .. G N I B M I B M E P N A U J U T E S R E P N A M A L A

H ... ii...

.. .. .. .. .. .. .. .. .. . N A H A S E G N E P N A M A L A

H ... ii..i

.. .. .. .. .. .. .. . N A H A B M E S R E P N A D O T T O M N A M A L A

H ... v..i

.. .. A Y R A K N A I L S A E K N A A T A Y N R E P N A M A L A

H ... v ..

N A A T A Y N R E P N A M A L A

H PERSETUJUAN PUBLIKAS I KARYA

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. H A I M L

I v i

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . K A R T S B

A ... ii..v

T C A R T S B

A ............................................................................................................v iii

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R A T N A G N E P A T A

K ...i.x

R A T F A

D ISI...xii

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . L E B A T R A T F A

D ...xvi

.. .. .. .. .. .. .. . N A R I P M A L R A T F A

D ...xviii

N A U L U H A D N E P . I B A

B

.

A Lata rBelakangMasalah...1

.

B RumusanMasalah...4

.

C TujuanPeneilitan...4

.

D Manfaa tHasi lPeneilitan... .... ...4

.

(14)

ii i x

S I T I R O E T N A I J A K . I I B A B

.

A PenyesuaianDri.i...8

.

1 PengeritanPenyesuaianDiir...8

.

2 Aspek-aspekPenyesuaianDri.i...10

.

3 Kesimpulan...11

.

B Sikap...12

p a k i S n a it r e g n e

P ...10

.

C ParaSuste rSPM...13

.

1 Identtia sSPM...13

.

2 Sp ritiualtia sSPM ...14

.

D BinaLanjut...15

.

E MasaPensiun ... 17

.

1 PengeritanMasaPensiun ...17

.

2 F -asefasePensiun ...20

.

F MasaUsiaLanjut...23

.

1 PengeritanMasaUsiaLanju.t...23

.

2 C -i ircri iPerkembanganMasaUsiaLanju.t...25

.

3 Tuga sPerkembanganMasaUsiaLanjut ...26

.

4 MasaUsiaLanju tdiitnjaudar iBeberapaAspek ...29

.

(15)

v i x

N A I T I L E N E P I G O L O D O T E M . I I I B A B

.

A Jeni sPeneilitan...47

.

B SubjekPeneilitan...50

.

C MetodePengumpulanData...51

.

D InsrtumenPeneilitan ...54

.

E Tahap-tahapPeneilitan...5 8

.

F TehnikAnailsi sData ...59

.

G PemeirksaanKeabsahanData...60

A H . V I B A

B SILPENELITIANDANPEMBAHASAN

.

A Prose sPeneilitan...62

.

B Hasi lPeneilitan...63

.

1 Observasi...63

.

2 WawancaraMendalam...80

.

C Pembahasan...82

.

D Anailsis...90

P U T U N E P . V B A B

.

A Kesimpulan...92

.

B KeterbatasanPeneilitan...93

.

C SumbanganPeneilitan...93

.

D Saran………...……….97

K A T S U P R A T F A

D A………...……….99

N A R I P M A

(16)

v x

L E B A T R A T F A D

Halaman

n a a y n a tr e P . 1 l e b a

T -petranyaanObservasi...55

n a a y n a tr e P . 2 l e b a

T -petranyaanuntukWawancaraMendalam...56

a d i s a v r e s b O l i s a H ) 1 s k ir t a M ( . 3 l e b a

T r i Suste r Pendamping Bina

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. t u j n a

L ... 63

i r a d i s a v r e s b O l i s a H ) 2 s k ir t a M ( . 4 l e b a

T Suste r yang Hidup Satu

s a ti n u m o

K ... 71

) 3 s k ir t a M ( . 5 l e b a

(17)

1 I B A B

N A U L U H A D N E P

t a u m e m i n i b a

B lata r belakang masalah , rumusan masalah , tujuan t

a a f n a m , n a it il e n e

p hasi lpeneilitan ,dandeifnis ioperasiona lvairabe.l

.

A LatarBelakangMasalah

a g n a b m e k r e p n a d n a h u b m u tr e p s e s o r p i m a l a g n e m a i s u n a m p a it e

S n dar i

i y a

b sampa iakhi rhaya.tProse spetrumbuhandanperkembangandalamseitap a

h a

t p kehidupan i n idipengaruhiolehkemampuan seseorang dalammemakna i n

a m a l a g n e

p -pengalaman hidupnya . Salah satu tahap kehidupan tersebu t i

d , t u j n a l a i s u a s a m h a l a d

a manaseseorangmemasuk imasapensiun dar imasa .

a y n a jr e k

n a d a

B Kesehatan Dunia (WHO) menetapkan bahwa umur 56 tahun i

a g a b e

s awal au si lanju.tPada tahap in iseitap orang memelrukan persiapan , k

i a

b secaramenta lmaupunspritiua laga rmampumemakna imasausial anju t i

a g a b e

s anugerahbag i prose s pengembangan diirnya . Masa usia lanju t n a d l a u ti ri p s , l a i s o s , l a t n e m , k i s if n a r u d n u m e k h e l o i a d n a ti d a y n a s a i b

o n a d i ri d n e s i ri d i g a b a n u g r e b k a d it n a a s a r e

p rang lain.Gejala-gejala penurunan kondis ipsiki sdan sosia ladalah rasa kurang percaya di ir , itdak

, a n u g r e

b dankesepian .Bahkan ,orangbisas ampa idepresi . i

s u n a l a o s r e

P a lanjutj ugadihadap ioleh parasuste rSantaPerawan Ma ira )

M P S

(18)

M P S r e t s u

s d ikomuntia sBondowosopada tahun 2000 ,Malang pada tahun 1

0 0

2 -2002 ,Banyu t u mmu pang-Muntlianpada t ahun 2002-2004, Proboilnggo 5

0 0 2 n u h a t a d a

p ,Mojoketro pada tahun 2006-2008 ,dan Yogyakatra pada 9

0 0 2 n u h a

t -sekarang ;penelti imeil hatadanyapermasalahanyangdialam ioleh t

u j n a l a i s u r e t s u s 1

2 .

s i s il a n a n a k r a s a d r e

B Suparno (2010 :93) ,ada tujuh macam gejala k irsi s a

d a

p masa usia lanjut . Tujuh gejala k irsi s tersebu t juga terilhatdar i 1

2 h e l o i m a l a i d g n a y n a h a l a s a m r e

p suste rSPM yang berusial anjut .Adapun t

u b e s r e t s i s ir k a l a j e

g antara lain sebaga ibeirkut :1 )para suste rpada usia ; a y n h u b u t n a a d a e k a m a t u r e t , a y n ir i d n a a d a e k g n a t n e t h u l e g n e m h a d u m t u j n a l

)

2 secarapsiki smereka itdak stabli ,mudahmarah ,danmerasa itdakpuas ;3 ) mereka merasa itdak berguna lag i karena itdak lag i diber i tuga s dan

K h e l o t a r e b g n a y b a w a j g n u g g n a

t ongregasi ; 4 ) mereka mudah berubah )

5 ; li b a t s k a d it a n e r a k n a s a g a

g mereka itdakmampubetrahanl amadalams atu )

6 ; i s a u ti

s mereka mudah lupa ,mudah lelah, dan mudah mengantuk ;dan 7 ) mereka merasa diitnggalkan semua orang ,hidup dalam perasaan kesepian ,

. h i s i s r e t n a d , li c n e p r e t , n a g n a li h e

k Makal,ayanan kepada para Suste rSPM t

u j n a l a i s u r e b g n a

y pelru dievaluas ikembail ,diprogramkan secaralebih kb ai e

s n a k s u m u ri d n a

d carabarus upayal ebihdapa tmenjawabkebutuhan . i

d n a a n i b m e

P Kongregas iSPM terdri idar ikelompok asprian ,postulan , ,

s i v o

n yunior ,medio rdan senio .r Penelti imeilha tpenitngnya merancang e

p mbinaan secara khusu skelompok paska pensiun ,yakn ipembinaan bag i a

i s u r e b g n a y a k e r e

(19)

i r a d i a l u m M P S r e t s u s a r a p h a l m u j 2 1 0 2 o d n i v o r P i s a ti s i V a t a d t u r u n e M

i s e n o d n I i s n i v o r p i d r o i n e s n a d , r o i d e m , r o i n u y r e t s u

s asebanyak 207 orang .

a k e r e

M betrempa t itngga l secara terseba r d i 31 komuntias . Sedangkan s

i g o l o n o r k a i s u a t a d t u r u n e

m tahun2013parasuste ryangberusia65tahunke 0

4 k a y n a b e s s a t

a orang.Berdasarkan data , pada tahun 2020 akan ada 64 e

t s u

s rSPMyangt ermasukusial anjutatauyangberusia65t ahunkeat a .s

h a l m u j n a g n e d t i a k r e

T para suste rSPM yang berusia lanjut atau yang n

u h a t 5 6 s a t a i d a i s u r e

b nd a kesultian yang mereka hadapi ,menuru thema t n

e

p eilitdipe lrukanpendampingan atau pembinaanbag i para suste r dalam n

e

m jalan imasa usia lanjut .Oleh karena tiu dalam pembahasan sk irp si ini , n

e

p e ilit tetra irk mengangka t temaPenyesuaian Dir i Para Suste r Santa A

e k n u h a T 5 6 a i s u r e B g n a y a i r a M n a w a r e

P ta sdalamMenyikap iMasaUsia

t u j n a

L .Temai n ibelumpernahdidalam idandjiadikanbahankaijanpenuilsan .

i s p ir k

s Peneilitan in i diharapkan dapa t membeirkan sumbangan yang m

a l a d r e t s u s a r a p n a g n i p m a d n e p i g a b a g r a h r e

b menjalan imasa usia lanju t ,

n u h a t 5 6 s a t a i d a i s u u a t

a sehingga mereka lebih bahagia dalam hidup. )

2 0 3 : 4 9 9 1 ( a y t e s a r

P menggambarkan bahwabahagiadalam hid uppadamasa t

u j n a l a i s

u ,paras uste rdiharapkandapa tmeneirmaketergantungandri ikepada s u i g il e r , a j e r e G a t o g g n a g n a r o e s p u d i h n a i s k a s e k i a g a b e s h a ll A n a d a m a s e s

h a ll A a d a p e k l a t o t a r a c e s i ri d n a h a r e y n e p m a l a d g n a y , a o d n e p , n a m ir e b g n a

y ,

a tr e

(20)

.

B RumusanMasalah

h a l a s a m n a s u m u r h a l n u s u s i d , s a t a i d h a l a s a m g n a k a l e b r a t a l n a k r a s a d r e B

:t u k ir e b i a g a b e s

.

1 Bagaimanakah penyesuaian diirpara suste r SPM dalam menyikap i t

u j n a l a i s u a s a

m ?

.

2 Pendampingansepetr iapayangmerekaharapkan? .

3 Bantuan atau bimbingan apakah yang sesua i dengan stiuas i dan a

k e r e m n a h u t u b e

k ?

.

C TujuanPeneilitan

:t u k ir e b i a g a b e s h a l a d a i n i n a it il e n e p n a u j u T

.

1 Mendesk irpsikan penyesuaian diirpara suste rSPM dalam menyikap i t

u j n a l a i s u a s a

m .

.

2 Mendesk irpsikan harapan-harapan mereka tentang pendampingan t

u j n a l a i s u a s a

m .

.

3 Membuatr encanabimbinganbag imereka.

.

D Manfaa tHasi lPeneil itan

:t u k ir e b i a g a b e s h a l a d a i n i n a it il e n e p t a a f n a M

.

1 Manfaatt eo irits

h a b m a n e m t a p a d , g n il e s n o K n a d n a g n i b m i B i d u t s m a r g o r p i g a B

(21)

a g n i b m i

b n p irbad iuntuk membantu kilen dalam menjalani masa usia t

u j n a l . .

2 Manfaa tprak its .

a Bag ipeneilits endiir

p a d k u t n u n a s a w a w h a b m a n e

M a tmempersiapkandri idenganl ebih a

s a m i p a d a h g n e m m a l a d k i a

b usial anjut. .

b Bag iparas uste rSPM

M P S r e t s u s a r a p u t n a b m e m t a p a d k u t n u n a s a w a w n a k ir e b m e M

d mala menjalanim asausial anjut ,sehinggamerekadapa tmenjalan i a

s a

m usial anjutdenganlebihbahagia. .

c Bag iparapembinaKongregas iSPM

( a n i b m e p a r a p i g a b n a k u s a m n a k ir e b m e

M magistra , pimpinan t

n u ) i s a g e r g n o K n a n i p m i p , s a ti n u m o

k uk dapa tmembantu atau i

g n i p m a d n e

m para suste ryang dibina dalam menjalani masa usia t

u j n a

l denganl ebiht epa.t .

d Bag ipeneilitl ain

g n a y n i a l i ti l e n e p i g a b n a k u s a m n a k ir e b m e m i n i n a it il e n e P

a n i m r e

b tpadapermasalahanmasausial anjut.

.

E Deifnis iOperasiona lVariabel .

a Semiun (2006) mengatakan bahwa penyesuaian dri i itdak bisa n a k i s i n if e d n e m n u i m e S a g g n i h e s , k u r u b u a t a k i a b n a k a t a k i d

y n e

(22)

n o p s e r n a k t a b il e

m -respon menta l dan itngkah laku yang n a h u t u b e k i g n a l u g g n a n e m a h a s u r e b u d i v i d n i n a k b a b e y n e

m

-n a g n a g e t , n a h u t u b e

k -tegangan,frusrtasi-frusrtasi , dan konfilk -y

n e m a tr e s n it a b k il f n o

k elaraskan tuntutan-tuntutan baitn dengan n

a t u t n u

t -tuntutan yang dikenakan kepada individu oleh dunia .

p u d i h u d i v i d n i a n a m i d .

b LaPierre (1934 dalam Azwar , 2011 : 5 ) mendeifnisikan sikap , fi t a p i s it n a n a p a i s e k u a t a i s n e d n e t , u k a li r e p a l o p u t a u s “ i a g a b e s

o p s i d e r

p sis iuntuk menyesuaikan dri idalam stiuas isosial ,atau g n a y l a i s o s il u m it s p a d a h r e t s n o p s e r h a l a d a p a k i s , a n a h r e d e s a r a c e s

. ” n a k i s i d n o k r e t h a l e t .

c Suste rdalam atr isempi tadalah saudair .Dalam atr ilua sberatr i a

ti n a w i t k a b p u d i h a g a b m e l a t o g g n a a u m e

s (Heuken ,1994 :305.) u t a u s m a l a d i ri d n a k g n u b a g g n e m g n a y a ti n a w h a l a d a M P S r e t s u S

n a w a r e P a t n a S r e t s u s i ri d n a k a m a n e m n a d i t k a b p u d i h a g a b m e l

a ir a

M (Kaptie lUmumKongregasi ,1984 :15). .

d Bina Lanju t dalam Konsttius ipara suste rSPM menyebutkan :

a w h a b

a y n a m a l e s k u t n u i d a j i l a k e s h a n r e p k a d it a ti k n a a n i b m e P

n a g n e d n a a m a s r e b e k m a l a d s e s o r p u t a u s i u l a l e m n a k n i a l e m

n a d a j e r e G m a l a d p u d i h a s a r a ti c i p a g g n a n e m a s a it n a n e s

a h a s u r e b a ti k s it ir k n a d a k u b r e t p a k i s n a g n e D . t a k a r a y s a m

h a ll A r a b m a g a n a m i a g a b i m a h a m e

(23)

g n i s a m a ti k i ri d m a l a d n i k g n u m h a d n i e s n a d k i a b e s k u t n e

b -masing

k u t n u n a i n a r e b e k i a y n u p m e m a ti k a li B . a i s u n a m a u m e s m a l a d n a d

g n a r o a u m e s m a l a d a y n a l a g e s i d a j n e m a ti k u ti l a h n a k u k a l e m

(Konsttius iPara Suste rSPM dar iAmersfoor tbagian Pembinaan : .)

4 a i n e l A . 5 6 .

e Masa usia lanju tdapa tdimengetr i dalam dua pandangan yatiu t

u j n a l a i s u a s a

m menuru t pandangan orang bara t dan orang g

n a r o g n o l o g r e t g n a y t a r a b g n a r o n a g n a d n a P . a i s e n o d n

I berusia

a n a m i d , s a t a e k n u h a t 5 6 r u m u r e b h a d u s g n a y g n a r o h a l a d a t u j n a l

h a d u s u a t a a s a w e d h i s a m g n a r o e s e s n a k a d e b m e m n a k a i n i a i s u

, a i s e n o d n I g n a r o n a g n a d n a p n a k g n a d e S . t u j n a

l usia lanjut adalah

a n e r a k n u h a t 0 6 i r a d h i b e L . n u h a t 0 6 i r a d h i b e l r u m u r e b g n a y g n a r o

a d a

p u mmu nya d iIndonesia dipaka isebaga iusia maksima lkejra ir

i c k a p m a t i a l u m n a

d -cri iketuaan(Sanrtock ,2002 :190).

.f Masa pensiun atau purna tuga sberatr imasa dimana seseorang a

c n e m h a l e t a n e r a k n a a jr e k e p i r a d i t n e h r e b s u r a

h pa iumurt etrentu

(24)

8 I I B A B

S I T I R O E T N A I J A K

m e m i n i b a

B baha slandasan teor iyang berkatian dengan masalah .

n a it il e n e

p Topik-topikdalambab i n iadalah penyesuaian diir ,sikap ,para j

n a l a n i b , M P S r e t s u

S ut ,masa pensiun ,dan masa usia lanjut .Persoalan t

u j n a l a i s

u secara khusu spara suste r yang berusia 65 tahun ke ata s n

a k n i k g n u m i

d dipengaruh iolehkekurangmampuanmerekamenyesuaikan i

p a k i y n e m m a l a d i ri

d masa usia lanjut.Maka pendampingan untuk para a

k e r e m r a g a n a k u lr e p i d s a t a e k n u h a t 5 6 a i s u r e b g n a y r e t s u

s lebih dapa t

t u j n a l a i s u a s a m i n a l a j n e

m dengan l ebih baik .Namun uraian bab i n iakan n

a ri k i m e p a p a r e b e b n a g n e d i a n r a w i

d dar iCalhoundanAcocella, Sarwono o

ti lr a

S ,Sarnoff , D.Krech dan R.S Crutch ifeld , La Pierre , Soetarno , i n it r a P i ti S , a il a p a P , k c o rt n a S . W .J , k c o lr u H h t e b a z il E

, n a m i d r a u

S konsttius iSPM ,Pau lSuparno ,Mard iPrasetya, Desmtia,dan n

i a

l - nl .ai Uraian ini diharapkan membantu untuk membahasakan n

e m m a l a d M P S r e t s u s a r a p i ri d n a i a u s e y n e

p yikapi masausial anjut.

.

A PenyesuaianDiri .

1 PengeritanPenyesuaianDiri

h a li t s i n a g n e d l a n e k i d a y n il s a a s a h a b m a l a d i ri d n a i a u s e y n e P

t n e m t s u j d

a atau persona l adjustment.Menuru t Calhoun dan Acocella

i n if e d i d t a p a d n a i a u s e y n e p , ) 0 9 9 1

(25)

i ri d n a g n e d u n it n o

k p irbadisendi ir ,dengan orang lain ,dan dengan dunia i

d a b ir

p . Keitga fakto r tersebu t secara konstan mempengaruh i dan t

a fi s r e b t u b e s r e t n a g n u b u

h itmba lbailk menginga tp irbadisecarakonstan y

r o t k a f a u d e k i h u r a g n e p m e m a g u

j angl ain.

, a ll e c o c A & n u o h l a C ( h a l a d a s a t a i d t u b e s i d g n a y r o t k a f a g i T : ) 0 9 9 1 .

a Dri ip irbadisendiir ,yatiuj umlahkeseluruhandar iapayangt elahadapada i

d a b ir

p , perliaku p irbadi , dan pemikrian setra perasaan p irbadi yang i

d a b ir

p hadapis eitapdeitk . .

b Orangl ain ,yatiuorang l ain berpengaruh besa rpadap irbadi ,sebagaimana i

d a b ir

p jugaberpengaruhbesart erhadaporangl ain. .

c Dunia p irbadi , yatiu pengilhatan dan penciuman setra suara yang n

e

m geililng i p irbadi saa t p irbadi menyelesaikan urusan p irbadi dapa t i

h u r a g n e p m e

m p irbadidanmempengaruh iorangl ain.

h a li t s i u t a u s n a k a p u r e m i ri d n a i a u s e y n e p , ) 6 0 0 2 ( n u i m e S t u r u n e M

g n u d n a g n e m i ri d n a i a u s e y n e p a n e r a k n a k i s i n if e d i d t il u s t a g n a s g n a y

t a p a d k a d it i ri d n a i a u s e y n e p i a li n e m k u t n u a ir e ti r K . it r a k a y n a b

ri

d umuskan secara jela s dan karena penyesuaian dri i danlawannya (

i ri d n a k i a u s e y n e m n a u p m a m k a d it e

k maladjustment)memiilk ibata syang .

a y n a u d e k a r a t n a i d n a a d e b r e p n a k r u b a g n e m n a k a a g g n i h e s a m a s

a s i b k a d it i ri d n a i a u s e y n e p a w h a b n a k a t a g n e m a g u j ) 6 0 0 2 ( n u i m e S

i

dkatakan baik atau buruk ,sehingga Semiun mendeifnisikan penyesuaian n o p s e r n a k t a b il e m g n a y s e s o r p u t a u s u ti a y , a n a h r e d e s t a g n a s n a g n e d i ri

(26)

-n a k b a b e y n e m g n a y u k a l h a k g n it n a d l a t n e m n o p s e

r p irbad i berusaha

n a h u t u b e k i g n a l u g g n a n e

m -kebutuhan , tegangan-tegangan , frusrtasi -k

il f n o k n a d , i s a rt s u r

f -konfilk baitn setramenyelaraskan t untutan-tuntutan n

a t u t n u t n a g n e d n it a

b -tuntutan yang dikenakan kepadap irbadi oleh dunia a

n a m i

d p irbadihidup .

w h a b n a k l u p m i s i d t a p a d , s a t a i d n a i a r u n a k r a s a d r e

B apenyesuaian

l a d a i ri

d ah suatu prose sdalam i nteraks ip irbadiyang konitnu dengan dri i n

o p s e r n a k t a b il e m g n a y n a g n u k g n il n a d n i a l g n a r o , ir i d n e

s -respon menta l

n a h u t u b e k i p a d a h g n e m k u t n u u k a l h a k g n it n a

d -kebutuhan ,ketegangan , a

r a l e s e k i a p a c n e m a tr e s n it a b k il f n o k n a d , i s a rt s u r

f sanantarat untutan dar i i

ri d m a l a

d p irbadidengantuntutanda irl ua rdri ip irbadi.

.

2 Aspek-aspekPenyesuaianDiri

k e p s a t a p m e i r a d t a h il i d t a p a d k i a b g n a y i ri d n a i a u s e y n e P

, l a u t k e l e t n i n a g n a t a m e k , l a n o i s o m e n a g n a t a m e k u ti a y n a i d a b ir p e k

d , l a i s o s n a g n a t a m e

k ankematangan mora latau t anggung j awab ( Desmtia , K

. ) 5 9 1 : 9 0 0

2 ematangan emosiona l mencakup kemantapan suasana n a a m a s r e b e k n a p u d i h e k a n a s a u s n a p a t n a m e k , l a n o i s o m e n a p u d i h e k

n a k a t a y n e m n a d a ri b m e g , i a t n a s k u t n u n a u p m a m e k , n i a l g n a r o n a g n e d

a d , n a l e k g n e j e

k n sikap ,perasaant erhadap kemampuan dankenyataandri i .i

ri d n e s

n a s a w a w i a p a c n e m n a u p m a m e k p u k a c n e m l a u t k e l e t n i n a g n a t a m e K

(27)

l a n e g n e m m a l a d n a a k u b r e t e k n a d , n a s u t u p e k l i b m a g n e m n a u p m a m e k

n a g n u k g n

il .Kematangan sosia lmencakup keterilbatan dalam paritsipas i , i s n a r e l o t p a k i s , n a n i p m i m e p e k n a u p m a m e k , a m a s a jr e k n a a i d e s e k , l a i s o s

n a

d keakraban dalam pergaulan .Kematangan mora latau t anggung j awab u k a l e m , ir i d n a k g n a b m e g n e m m a l a d f it k u d o r p p a k i s p u k a c n e

m kan

, e m s i u rt l a p a k i s , l e b i s k e lf a r a c e s a y n n a k a n a s k a l e m n a d n a a n a c n e r e p

a k it e n a k a n a r a d a s e k , l a n o s r e p r e t n i n a g n u b u h m a l a d t a b a h a s r e b , it a p m e

m e t s i s r a s a d s a t a i s n e u k e s n o k i g e s i r a d u k a li r e p t a h il e m , r u j u j p u d i h n a d

n e d n e p e d n i k a d n it r e b n a u p m a m e k n a d , i a li

n .

.

3 Kesimpulan d

r e

B asarkan pendapa td iata speneilitdapa tmenyimpulkan bahwa k

e p s

a -aspek penyesuaian dri i yang dimaksud dalam peneilitan in i :

it u p il e

m aspek kematangan emosional , intelektual , sosial , dan .l

a u ti ri p s u a t a b a w a j g n u g g n a t u a t a l a r o m n a g n a t a m e

k Aspek-aspek

k i d a ji d n a k a g n a y h a li n i i ri d n a i a u s e y n e

p an sebagai matirk spetranyaan .

it il e n e p h e l o a r a c n a w a w n a u d n a p n a d i s a v r e s b

o Penelti imenambahkan a

r a c n a w a w n a u d n a p a d a p t u j n a l a n i b k e p s

a menginga tsubjek peneilitan a

i s u r e b g n a y M P S r e t s u s a r a p h a l a d

(28)

.

B Sikap p a k i S n a it r e g n e P

.

a LaPierre( 1934dalamAzwar ,2011 :5 )mendeifnisikansikapsebaga isuatu u

k a li r e p a l o

p , tendens i atau kesiapan anitsipatfi , predisposis i untuk h a l a d a p a k i s , a n a h r e d e s a r a c e s u a t a , l a i s o s i s a u ti s m a l a d i ri d n a k i a u s e y n e m

. n a k i s i d n o k r e t h a l e t g n a y l a i s o s il u m it s p a d a h r e t n o p s e r .

b Menur ut G.W Alpor t (dalam Tr iRusm iWidayatun , 1999:218) sikap .

k a d n it r e b k u t n u g n a r o e s e s n a p a i s e k h a l a d a .

c Tr i Rusm i Widayatun membeirkan pengeritan sikap adalah “keadaan p

a i s e k i r a d f a r a y s n a d l a t n e

m an ,yang diatu rmelalu ipengalaman yang a d a p u d i v i d n i n o p s e r p a d a h r e t h a r a r e t u a t a k i m a n i d h u r a g n e p n a k ir e b m e m

. a y n n a g n e d n a ti a k r e b g n a y i s a u ti s n a d k e y b o a u m e s

i ri d n a a d a e k h a l a d a p a k i s a w h a b n a k l u p m i s i d t a p a d a g g n i h e S

u t n u n a k k a r e g g n e m g n a y a i s u n a m m a l a

d k beritndak atau berbua tdalam k e y b o i p a g g n a n e m m a l a d i d u t n e tr e t n a a s a r e p n a g n e d l a i s o s n a t a i g e k

n a g n u k g n il i d i s i d n o k u a t a i s a u ti

s sektiarnya.Selain tiu sikap juga p

a y n t a fi s g n a y n o p s e r e m k u t n u n a p a i s e k n a k ir e b m e

m osiit fatau negait f

b o p a d a h r e

t jekataustiuas.i

, fi ti n g o k n e n o p m o k u ti a y n e n o p m o k 3 i r a d i ri d r e t p a k i s s e s o r P

n a d f it k e f

a kecenderungan untuk beritndak .Komponen kogntifi ,afektfi , a g g n i h e s , m e t s i s n a u t a s e k u t a u s n a k a p u r e m k a d n it r e b n a g n u r e d n e c e k n a d

t e K . a y n n i a l n a g n e d u t a s s a p e li d t a p a d k a d

it igakomponen t ersebu tsecara r

e

(29)

h u r a g n e p r e b h a lt a g n a s u d i v i d n i p a it e s h e l o n a k u k a li d g n a y p a k i S u d i v i d n i a d a p k a t e lr e t t u b e s r e t h u r a g n e P . u d i v i d n i u k a li r e p p a d a h r e t p a k g n a ti d g n a y n o p s e r p a d a h r e t i ri d n e

s .Kecenderungan individu untuk n a d n a a w a b r o t k a f i a g a b r e b h e l o i h u r a g n e p i d n a k a d n it n a k u k a l e m . u k a l h a k g n it n a k l u b m i n e m a g g n i h e s n a g n u k g n il .

C ParaSusterSantaPerawanMaria( SPM) .

1 Identtia sSPM

r e t s u

S -suste rSPM ingin mengidenit ifkasikan dri idengan Ma ira y n a m i p a k i s i k il i m e m g n a

y ang mendalam .Sepetr itetruil s dalam :t u k ir e b M P S i s u ti t s n o K r e t s u S i ri d n a k a m a n e m a ti

K -Suste rSanta Perawan Maira .Dalam p a k i s h a l k a p m a n a i d m a l a D . a ti k i ri d l a n e g n e m u a m a ti k a ir a M a ir a M . a i s u n a m m a l a d n a t a u k e k i d a j n e m h a ll A a g g n i h e s , n a m i n a k a y a c r e p m e

m dri ikepada-Nya, t anpamendugakemanai a akan a n a m i a g a b , a ir a k u s r e b a i m u g a k a s a r h u n e P . a y n t a if h e l o a w a b i d a b m a h n a k it a h r e p m e m n a h u

T -Nyayanghina .Apayangdinanitkan h a ll A . a y n a d a p a n a s k a lr e t h a l e t g n a r a k e s n a t a k g n a i m e d n a t a k g n a u n a k t a m a l e y n e m h a l e

t m -atNya dalam buah t ubuhnya ,Yesu sdan , i s a g e r g n o K m u m U l e ti p a K ( a ti k n a g n e d u r a b n a ij n a jr e p t a k i g n e m 1 l a 5 1 : 4 8 9

1 - .)2

n a d a l e t i d a j n e m n a d p u d i h p a k i s i a w ij n e m a y n k a d n e h a ir a M n a m i p a k i S u b i i a g a b e s n a d u r a b a w a H i a g a b e s a ir a M . M P S r e t s u s a r a p p u d i h . u r a b a i s u n a m i a g a b e s s u s e Y n a k ri h a l e m h a l e t u r a b n a p u d i h e k a w a b m e p n a k ri h a l e m t a p a d n a k p a r a h i d M P S r e t s u s a r a p a g u j n a i k i m e

D kehidupan

(30)

i d a b ir p p a it e s i a t n i c n e m n a d n a k it a h r e p m e

m bukan hanya dri isendiir . M

P S i s u ti t s n o

K menyebutkan Yesu s send ri i menyatakan dri i satu n a k t a p m e n e m a i D n a d a n i d a n i h g n il a p g n a y a k e r e m n a g n e d a y n s u s u h k

t a b a h a s i a g a b e s a m a s e

s -sahabat-Nya (Kaptie l Umum Kongregasi , n a s a h k e k i d a j n e m g n a y h a li n i m a l a d n e m g n a y a ir a M n a m i p a k i S . ) 7 1 : 4 8 9 1

. M P S r e t s u s a r a p i r a d

u s n a k ir e b m e m M P S i s a g e r g n o

K mbangan kha sdalam karya d i a r a i b m e m p u d i h i t a y a h g n e m m a l a D . n a k i d i d n e p n a d n a a n i b m e p g n a d i b

a y r a k m a l a d n a

d -karyanya para suste rSPM disemangat ioleh semboyan m

a i r a M r e P i t s i r h C a t o

T yang beratr isegalanya miilk K irstu smelalu i t

a s u p i d a j n e m s u s e Y . a ir a

M hidup parasuste rSPM .Melalu iMaira ,para m a l a d a r a t n a g n e p i a g a b e s a ir a M . s u t s ir K a d a p e k i a p m a s M P S r e t s u s

n a y o b m e S . s u s e Y a d a p e k M P S r e t s u s a r a p p u d i h n a h a r e y n e

p Tota Ch irst i

m a i r a M r e

P merupakan salah satu usaha dar ipara suste rSPM untuk n

e m , ir a d a y n e

m ghayait ,menghidupkan setra mewujudkan semanga tdan .

M P S i s a g e r g n o K s a ti l a u ti ri p s

.

2 Spirtiualtia sSPM

L a t a k i r a d l a s a r e b s a ti l a u ti ri p

S aitn Spritiu saritnya Roh .Sp ritiualtia s s a ti l a u ti ri p S . ” i n a h o r n a p u d i h e k “ i a g a b e s n a k it r a i d a y n m u m u a d a p

g n a y h a ll A n a g n e d n a m ir e b g n a r o e s i d a b ir p n a g n u b u h n a k a p u r e m

n a m a l a g n e p n a p a k g n u a p u r e b g n a y n a t a u b r e p n a d p a k i s m a l a d p a k g n u r e t

y i s a u ti s m a l a d p u d i

(31)

i a li n n a k n i m r e c n e m g n a y p u d i

h -nlia i hidup berdasarkan iman yang p

a k i s , it a y a h i

d -sikap ataupun keutamaan hidup yang mendukung untuk i

a li n n a k d u j u w e

m -nlia ihidup tersebu tdan piilhan-piilhan itngkah laku o

k nkre t bese tra itndakan-itndakan untuk mewujudkan nliai-nlia ihidup ,

a y n t a k g n i S . t u b e s r e

t yang dimaksudkan spritiualtia s ialah kenyataan -a

y n e

k taan konkre t hidup yang mencakup keyakinan , keutamaan , dan perwujudannya( Darminta ,1987dalamWidyastuit ,2001:46).

.

D BinaLanjut 4 9 9 1 ( a y t e s a r

P : 300-302 ) memaparkan tentang O -n Going n

o it a m r o

F atau Bina Lanju tsebaga i beirku :t dengan penekanan pada s

u r e t k u t n u a h a s

u -meneru s membaharu i d ri i sesua i dengan tuntutan n

a g n e d , s a ti l a u ti ri p

s konsekuens i itdak mau mandeg dalam pembaharuan , s

u r e

t -meneru smemperkembangkan kemampuan dan keteramplian dalam i

a li n n a k n it a b m e

m -nlia i reilgiu s dan mewujudkan ctia-ctia tarekat , i a u s e s a m a s r e b n a m i n a p a k g n u i a g a b e s a y n n a i d b a g n e p n a k d u j u w e m

a s u r e b s u r e t n a i d u m e k , n a u t u k e s r e p a m s ir a h k n a g n e

d ha member ibentuk

n a g n e d i a u s e s t a k a r a y s a m n a d a j e r e G m a l a d t a k e r a t it k a b p u d i h n a i s k a s e k

u lr e p u ti a n e r a k h e l O . t a k e r a t m a l a d a y n n a u p m a m e k n a d t a p m e t

: n a t a t a c a p a r e b e b n a k it a h r e p i d

.

1 SesudahKau lKekal

i c n e m a t o g g n a n a d t a k e r a t a m a s r e

B ptakan suasana dan sarana m

k u t n

(32)

i a li

n -nlia i reilgiu s dalam hidup sehari-ha ir , mengolah ketegangan -n a g n e d a y n m a l a d i d n a h a tr e b a h a s u r e b n a d p u d i h n a g n a g e t e k

h a r a g n e

m kan dri i pada keselamatan Allah , menyumbangkan semua m

a m e

k puan yang dimiilk isesua idengan keberadaannya sebaga ianggota m

, t a k e r a

t enyadar idan melaksanakan hidup sebaga ianggotat areka tyang .

n a s u t u r e p s a g u t i a y n u p m e m

.

2 FaseProduktfi i c n e m a m a s r e

B ptakan suasana dan sarana untuk menghayat ifase s

a h k g n a y a y n p u d i

h dan mempetraruhkan semua potens iyang ada pada k

n a g n e d i a u s e s t a k e r a t p u d i h n a g n u s g n a l e k k u t n u a y n ir i

d hairsmanyayang

m , s u s u h

k engaku i dan mene irma d ri i sebaga i reilgiu s dengan segala i a li n n a k u t n e n e m n a d ) i n a h o r , s i k i s p , k i s if ( i d a jr e t g n a y n a h a b u r e p

a

rt nsendenta l dalam hidupnya yang membuahkan kerasulan efektfi , mempersiapkan dri iuntuk melepaskan semua yang selama tiu menjad i , ) n a u p m a m e k , i s i b m a , i s a t s e r p , i s i s o p ( n a a g g n a b e k n a d n a g n a g e p

a j n e m g n a y h a ll A a d a p e k i l a b m e k i ri d n a k h a r a g n e m h i b e l a y n t u j n a l e

s d i

n a g n e d s u r e n e p i s a r e n e g n a k p a i s r e p m e M . a y n p u d i h r a s a d n a d s a s a

n a p e d a s a m i m e d f it k e f e n a d f i s n e t n i g n a y n a g n i p m a d n e p n a k ir e b m e m

, t a k e r a t t a g n a m e s n a d n a t u t n u t , u t u m i g n a r u g n e m a p n a t ,t a k e r a t n a d a j e r e G

a d a p i t a j e s t a g n a m e s n a s ir a w e p n a k a h a s u g n e m i p a t e

t anggotamuda .

.

3 FaseO irentas iBaru a

m a s r e

B -sama menciptakan suasana dan sarana untuk masuk ke i

s a k i n u m o k m a l a

(33)

i a li n n a k u m e n e m g n a r o e s e s n a k n i k g n u m e

m -nlia idancakrawalabaruyang m

, a y n ir i d i g a b i tr a r e

b ula imencar ibentuk kerasulan baru yang sesua i dengan usia dan khairsmat arekat ,dan menyadarkan dri idan menghayat i u j u n e m a m a s r e b n a h a r a i z e p n a k a p u r e m p u d i h a w h a b n e t s i s n o k a r a c e s

. h a ll A n a a j a r e K n a h u n e p e k

.

4 FaseSenja

a m ir e n e m t a p a d k u t n u g n a r o e s e s i g n i p m a d n e

M ketergantungandri i , a j e r e G a t o g g n a g n a r o e s p u d i h n a i s k a s e k i a g a b e s h a ll A n a d a m a s e s a d a p e k

l a t o t a r a c e s i ri d n a h a r e y n e p m a l a d g n a y , a o d n e p , n a m ir e b g n a y s u i g il e r

.s u t s ir K n a g n a t a d e k g n o s g n o y n e m a g a i s p a i s h a ll A a d a p e k

.

E MasaPensiun .

1 PengeritanMasaPensiun

t u r u n e

M Suardiman (2011 :132) ,Bekejramerupakan bagian fundamenta l g n a y , a ti n a w n u p u a m a ir p k i a b , a s a w e d g n a r o a u m e s r i p m a h i g a b n a p u d i h e k

a li b a w h a b , n a a t a y n e k u t a u s h a l a d A . n a s a u p e k n a d n a a i g a h a b e k n a k ir e b m e m

s u ti n a li s a h g n e p n a k t a p a d n e m u p m a m a y n ir i

d uatu petranda bahwa di irnya n a b e b i d a j n e m k a d it n a d a n u g r e b g n a y a i s u n a m , fi t k u d o r p a i s u n a m h a l a d a

n a k l u b m i n e m g n a r o e s e s i g a b a jr e k e b n a t a i g e k n a i k i m e d n a g n e D . n i a l g n a r o

h e l o i r a s a d i d a g u j a jr e k e B . s a u p a s a r n a d i ri d a g r a h , ir i d a y a c r e p a s a r

d n e m t a g n a m e

s apatkan kualtia shidup beirkutnya yang lebih baik dengan t a u b r e b u a t a k i a b t a u b r e b a s a it n a n e s , n a h u T a d a p e k i ri d n a k t a k e d n e m n i k a m e s

(34)

a g a b m e l i a g a b r e b i D . r u m u n a g n e d t i a k r e t g n a r o e s e s i g a b a jr e k e b a s a M a g n e m g n a y n a r u t a a d a a t s a w s u a t a h a t n ir e m e

p tu r seorang pegawa i atau , u t n e tr e t r u m u i a p a c n e m h a l e t a n e r a k n a a jr e k e p i r a d i t n e h r e b s u r a h n a w a y r a k g n ir e s n u i s n e p a s a m n a ri d a h e K . n u i s n e p u a t a s a g u t a n r u p t u b e s i d g n a y a y n ri d a H . a y n a m ir e n e p i g a b h a b i s u m n a k h a b , h a l a s a m i a g a b e s g n a d n a p i d g n ir e s n u i s n e p a s a

m menyebabkan seseorang srtes .Yang menairk adalah , n a g n e d n u i s n e p k u t n u k a l o n e m a y n r a n e b e s t u j n a l a i s u n a i g a b e s a w h a b a jr e k e b f it k a s u r e t n i g n i a k e r e m n a k n i k g n u m e m a k i J . g n a k a l e b r a t a l i a g a b r e b . n u i s n e p a s a m n a ri d a h e k a d n u n e m u a t a i a l g n a r o n a g n e d n a g n u b u

H ncenderung berkurang ataumenurun .Mereka n a d a y n i s a l e r , a jr e k e s n a m e t n a g n e d a y n l a i s o s k a t n o k g n a r u k r e b g n u r e d n e c g n a r o n a g n e

d -orang l ain di l ua rrumah .Beke jra dan t empa tkejra merupakan a j n e m n u i s n e p a y n a n e r a k h e l O . l a i s o s k a t n o k n a k u k a l e m k u t n u r e b m u

s d i

k a t n o k n a k u k a l e m k u t n u n a t a p m e s e k a y n g n a r u k r e b u a t a s u t u p r e t ir a d n a i g a b n a k a e s g n o r o d n e m g n a y h a li n i i s i d n o K . l a i s o

s -akan orang menghinda rdar i h i s a m g n a y t a b a h a s u a t a n a m e t n a g n e d l a i s o s k a t n o K . n u i s n e p a s a m a y n ri d a h a g n a s g n a y k e f e i k il i m e m , n il a jr e

t tposiit fbag ikondis ipsiki susial anju.t 6 3 1 : 1 1 0 2 ( n a m i d r a u

S -141) ,menjelaskan adabeberapabata susiapensiun g n a k a l e b r a t a l n a g n e d i a u s e s h a t n ir e m e p h e l o n a k u t n e ti d h a l e t g n a y a i s u s a t a b u r u g n o n l i p i s i r e g e n i a w a g e p k u t n u : a y n l a s i M . a y n n a a jr e k e p i s n e

(35)

S N P a r a p i g a b n u i s n e p a i s u s a t a b n a u t n e t e k a d a u ti g n i p m a s i D . n a k u lr e p i d i k u d u d n e m g n a

y eselont etrentu. n e d a d e b r e

B gan bata susiapensiun yang t ejrad id inegaramaju .Sebagian r u s g n a r e b a r a c e s n u i s n e p l i b m a g n e m n a k h e l o b i d t u j n a l a i s

u -angsur .Seseorang

i a l u m i d , a y n n a u p m a m e k n a g n e d i a u s e s n u i s n e p l i b m a g n e m p a h a tr e b a r a c e s h u r a p a jr e k e b n a i d u m e k , a jr e k m a j i g n a r u g n e m i r a

d waktu ,akhrinyapensiun i l a b m e k n u i s n e p h a l e t e s a k e r e m a r a t n a i d l i h a t s u m k a d it n u m a N . a y n h u n e p e s n a g n a t n a t i p a d a h g n e m u a t a n a t a p a d n e p h a b m a n e m k u t n u , a jr e k e b i g a l . g n a u l u t k a w n a i s i g n e p k u t n u h a t n ir e m e p h e l o t a u b i d g n a y n a s a t a b h a l a d a n u i s n e p a i s u s a t a B i r a h i d n a p u d i h e k i t a m k i n e m a s i b r a g a a y n i a w a g e p n a t a p m e s e k n a k ir e b m e m k i a b , n a t a i g e k a l a g e s i r a d s a t a b n a k u b n u i s n e P . a ti c a k u s h u n e p n a g n e d a y n a u t t a fi s r e b g n a y n u p u a m , n a a m a g a e k , l a i s o s n a t a i g e k a d a p i s a t n e ir o r e b g n a y n a k u k a li d t a p a d f it k u d o r p s i m o n o k

e denganbaik.

g n i s a m n u i s n e p a i s u s a t a b t a h il e m n a g n e

D -masing ,dapa tdikatakanbahwa a y n r a n e b e s a k e r e m , ) n u h a t 6 5 ( u r u g n o n l i p i s i r e g e n i a w a g e p n a n u i s n e p a r a p a m ir e n e p n a k g n a d e s , t u j n a l a i s u a r p i p a t e t t u j n a l a i s u i r o g e t a k k u s a m m u l e b n e s o d n a d u r u g n u i s n e

p sudah tergolong usia lanjut . Namun demikian , k u t n u n a d g n a t n e t n a u h a t e g n e

p usia l anju tpe lru dipaham ioleh merekasejak n a p a i s r e p i a g a b r e b n a k u k a li d t a p a d r a g a t u j n a l a i s u a r p a y n k a d it e s u a t a i n i d . ir i d a p h e l o i p a d a h i d a s a i b g n a y h a l a s a m u t a s h a l a s n u p a d

A ra pensiunan

(36)

( n a p u d i h e k n a k n a h a tr e p m e m a s a m n a k a p u r e

m defensive strategy )dalam a tr i ti k a s a u t k a d it r a g a n a t a h e s e k a g a j n e m a h a s u r e b k i s if a r a c e

s -saktian dan

r o i n a b e b m e m u a t a n a k ti l u y n e

m ang lain . Pada saa t tiu memang tejrad i , k e p s a i a g a b r e b n a n u r u n e p h e l o n a k b a b e s i d g n a y s u t a t s n a n u r u n e p i a g a b r e b i s g n u f n a d , s i k i s p , s i g o l o i s if : it r e p e

s -fungs isenso irk-moto irkyangdiikut ioleh m o n o k e , l a i s o s , t a n i m , i s o m e , fi ti n g o k , k i s if i s g n u f n a n u r u n e

p i , dan

n a r e p a y n g n a li h u a t a a y n g n a r u k r e b n a k b a b e y n e m n u i s n e P . n a a m a g a e k n a k i s m u s a i d a y n a s a i b , a y n ir i d a g r a h i r a d n a i g a b i d a j n e m g n a y g n a r o e s e s a y n n u r u n e m a d a p i s u b ir t n o k r e b g n a y s e rt s n a k l u b m i n e m s e s o r p i a g a b e s r e m e m i n i i s i d n o K . l a t n e m n a d k i s if n a t a h e s e

k lukan penyesuaian yang itdak it a h u lr e p n u m a N . h a d u

m -hat iuntuk itdakmenyatakanhubungansebabakiba t p

a it e

s waktu masa pensiun dihubungkan dengan reaks i yang itdak n a i a u s e y n e p n a k u k a l e m u p m a m g n a y a k e r e m i g a b a m a t u r e t , n a k g n a n e n e m i s n e p a r a P . k i a b n a g n e

d unan masa kin i sebagian cenderung memandang n a d , n a g n a b m e g n e p u t a u s n a d , g n a u l e p u t k a w u t a s i a g a b e s n u i s n e p n a t a i g e k m a l a d t a b il r e t n a d f it k a g n a y g n a r o i a g a b e s a y n ir i d n a k k u j n u n e m . n u i s n e p n a s a u p e k n a k u t n e n e m g n a y r a s e b n a i g a b e s ,l a i s o s .

2 Fase-fasePensiun r e g i l h a g n a r o e

S ontologi ,Rober tAtchley (dalam Sanrtock ,2002 :228 -g n a r o h e l o i u l a li d g n a y n u i s n e p e s a f 7 n a k r a b m a g g n e m , ) 9 2

2 -orangdewasa—

( h u a

(37)

(disenchantment) ,re-o irentas i(reo irentaiton) ,stabi l(stablitiy )dan faseakhi r (terminaiton) .

r a m a s g n a y n a a y a c r e p e k n a g n e d a jr e k e b a ti k i r a d n a k a y n a b e

K -sama r

n a k a u rt s u j i p a t e t n a a jr e k e p m a l a d l a g g n i n e m n a k a k a d it a ti k a w h a b

( h u a j e s a f a d a P . n a p e d a s a m i d h u a j a ti k n a a jr e k e p l i s a h i t a m k i n e

m ther emote

e s a h

p ) ,kebanyakani ndividusediki tmelakukansesuatuuntuk mempersiapkan n a k n i k g n u m e m g n a y a k e r e m a i s u n a h a b m a tr e p n a g n e d g n ir i e S . n u i s n e p e s a f

. i d a jr e t n a k a n u i s n e p e s a f a w h a b l a k g n a y n e m n i k g n u m a k e r e m , n u i s n e p

( t a k e d n e m e s a f a d a

P thenea rphase) ,parapekejramula iberparitsipas id i a

r p m a r g o r p m a l a

d -pensiun .Program in ibiasanya membantu orang-orang n u i s n e p a y n s u r a h e s a k e r e m a n a m i a g a b n a d n a p a k n a k s u t u m e m a s a w e d

n a g n u t n u e k n a g n e d a k e r e m n a k b a r k a g n e m n a g n e

d -keuntungan dan dana

a n a k p a r a h i d g n a y n u i s n e

p kan dapa tmereka t eirma ,atau meilbatkan mereka u

s i i a n e g n e m i s u k s i d m a l a

d -isu yang lebih komprehensfi ,sepe tr ikesehatan h i b e l g n a y n a r a d a s e k i k il i m e m a s a w e d g n a r o t a a s a d a P . l a t n e m n a d k i s if

i s a p i s it r a p g n a b m o l e g , n a g n a u e k n a a n a c n e r e p a y n g n it n e p i a n e g n e

m dalam

a r p n a a n a c n e r e

p -pensiunt elaht ejrad ipadadekadet erakhi.r

( u d a m n a l u b e s a f a d a P . n u i s n e p e s a f h a l e t e s i d a jr e t t u k ir e b e s a f a m i

L the

e s a h p n o o m y e n o

h ) ,merupakanf aset erawa ldairf asepensiun ,banyaki ndividu e

m t a p a d n i k g n u m a k e r e M . a i g a h a b a s a r e

m lakukan segalasesuatu yang itdak s

a ti v it k a i t a m k i n e m a k e r e m n a d , a y n m u l e b e s n a k u k a li d h a n r e

p -akitvtia s

g n a r o , i p a t e t n a k A . h i b e l g n a y g n a u l u t k a

(38)

, ti k a s a n e r a k u a t a , a k e r e m n a a jr e k e p p a d a h r e t h a r a m a k e r e m a n e r a k n u i s n e p

g n u

m kin itdakmengalam iaspek-aspekposiit fdairf asebulanmadui ni . (

n a a w e c e k e k e s a f a d a

P the disenchantmen tphase) ,orang-orang dewasa a

r p n a g n a y a b a w h a b i r a d a y n e m t u j n a

l -pensiun mereka tentang fase pensiun u

d a m n a l u b e s a f h a l e t e S . k it s il a e r k a d it a t a y n r e

t ,orang-orang dewasa lanju t n a i a u s e y n e p , n a k g n a n e y n e m u ti s a ti n it u r a k i J . s a ti n it u r m a l a d h u t a j il a k g n ir e s

g n a r O . s e s k u s a y n a s a i b n u i s n e p e s a f p a d a h r e

t -orang dewasa yang gaya h i b e l n u i s n e p m u l e b e s a y n n a a jr e k e p r a t u p e s i d t a t u k r e b k a d it a y n p u d i h

n e m n i k g n u

m yesuaikan dri idengan pensiun dan mengembangkan ruitntia s s a ti v it k a n a k g n a b m e g n e m k a d it g n a y a k e r e m a d a p ir a d n a k g n a n e y n e m g n a

y

-n u h a t a m a l e s a y n g n a u l u t k a w i d s a ti v it k

a -tahunkejranya . e

r e s a f a d a

P -o irentas i(reorientaiton phase) ,parapensiunan mencata tapa a

m a s r e b a y n n a k l u p m u g n e m , i k il i m i d h i s a m g n a

y -sama ,dan mengembangkan fi

t a n r e tl

a -atlernait fkehidupan yang lebih reailsitk .Mereka menjelajah idan s

i n e j i s a u l a v e g n e

m -jeni sgayahidup yang memungkinkan merekamenikmat i n

a s a u p e

k hidup .

( l i b a t s e s a f a d a

P the stablitiy phase) , orang-orang dewasa telah n a h il i p i s a u l a v e g n e m k u t n u u t n e tr e t a ir e ti r k u t a u s n a k r a s a d r e b n a k s u t u m e

m

-u t a s h a l a s i n a l a j n e m n a k a a k e r e m a n a m i a g a b n a d n u i s n e p e s a f a d a p n a h il i p

b e b i g a B . t a u b i d h a l e t g n a y n a h il i

p erapaorangdewasa,f asei n imengikuitf ase .

ti l u s h i b e l n a d t a b m a l a y n n a h a b u r e p , a y n n i a l i g a b i p a t e t , u d a m n a l u b

( r i h k a e s a f a d a

P thet ermina iton phase) ,peranan fase pensiun diganitkan g n a r o a n e r a k g n u t n a g r e t n a r e p u a t a n a ti k a s e p i a g a b e s n a r e p h e l

(39)

i p u k u c n e m n a d i g a l i ri d n a m a r a c e s i s g n u fr e b t a p a d k a d it t u j n a l a s a w e d

n u i s n e p e s a f n a n a r e p , a s

Referensi

Dokumen terkait

Atas segala penyertaan-Nya yang diberikan kepada penulis, maka penulis dapat memberikan usaha yang semaksimal mungkin dalam membuat laporan Tugas Akhir ini yang menjadi salah

Kesulitan dan hambatan dalam pelaksanaan program di Posyandu Leli di RW 08 Kelurahan Bareng Kecamatan Klojen adalah dari 5 RT yang merupakan wilayah kerja dari posyandu Leli RW

Rancang Bangun Sistem Informasi Kualitas Air Wilayah Sungai di Provinsi Lampung dengan Metode Personal Extreme Programming.. Tri Sandika, 1) Henry Kurniawan

NOMOR 05/PMK.07/2007 TENTANG PENETAPAN PERKIRAAN ALOKASI PAJAK BUMI DAN BANGUNAN DAN BEA PEROLEHAN HAK ATAS TANAH DAN BANGUNAN BAGIAN PEMERINTAH PUSAT YANG DIBAGIKAN KEPADA

1915-ben Hágában 1200 küldött jelenlétével megalapítják a Nők Nemzetközi Béke és Szabadság Ligáját (Women’s International League for Peace and Freedom),

(5) RKA-SKPD yang telah disempurnakan sebagaimana dimaksud pada ayat (4) dihimpun oleh PPKD dan selanjutnya disampaikan oleh Bupati kepada DPRD untuk

Peraturan Peraturan Menteri Perhubungan Nomor PM 28 Tahun 2015 Tentang Perubahan Atas Peraturan Menteri Perhubungan Nomor PM 46 Tahun 2014 Tentang Standar Pelayanan Minimal

Sedangkan dalam penelitian ini bahan awal yang digunakan untuk sintesis SiHA adalah dari batuan calcite alam dari Druju Malang yang dicampurkan dengan H 3 PO