Contoh Komunikasi Interpersonal Antar Perawat Dan Pasien

Contoh Komunikasi Interpersonal Antar Perawat dan Pasien

Contoh Komunikasi Interpersonal Antar Perawat dan Pasien

0leh :

0leh : intan nur khazanahintan nur khazanah

Perguruan tinggi :

Perguruan tinggi : akper yappi sragenakper yappi sragen

CONTOH KOMUNIKASI INTEPESONA! ANTA PEA"AT #an PASIEN

CONTOH KOMUNIKASI INTEPESONA! ANTA PEA"AT #an PASIEN

$%

$% Se&rang pera'at akan (elakukan tin#akan in)eksi Tn% ArSe&rang pera'at akan (elakukan tin#akan in)eksi Tn% Ari u(ur *0 tahun i u(ur *0 tahun #engan typ&i#% +i ruang (a'ar SU+#engan typ&i#% +i ruang (a'ar SU+ Sragen% ,uatlah tahapan tin#akan kepera'atan #ala( (engha#api pasien

Sragen% ,uatlah tahapan tin#akan kepera'atan #ala( (engha#api pasien terse-ut%terse-ut% .a'a- :

.a'a- :



 Fase InteraksiFase Interaksi : :

/ Mengeek #&ku(en

/ Mengeek #&ku(en pasien 1Tn%Ari2pasien 1Tn%Ari2

/ Menyiapkan peralatan #an &-at sesuai pr&gra( terapi / Menyiapkan peralatan #an &-at sesuai pr&gra( terapi

/(e(-a'a se(ua peralatan #an &-at ke ruangan (a'ar 1-angsal2 /(e(-a'a se(ua peralatan #an &-at ke ruangan (a'ar 1-angsal2

34

34 Fase OrientasiFase Orientasi

Pera'at : Assala(ualaiku( -apak% Pera'at : Assala(ualaiku( -apak% Ari :

Ari : 'aalaiku(sal'aalaiku(sala(a( Pera'at :

Pera'at : Perkenalkan saya a#alah pera'at intaPerkenalkan saya a#alah pera'at intan nur% ,agai(n nur% ,agai(ana kea#aannya5 -apak 6ana kea#aannya5 -apak 6 apakah

apakah su#ah su#ah (ulai (ulai (e(-aik (e(-aik 66

AI : alha(#ulillah su#ah a#a peningkatan (-ak% AI : alha(#ulillah su#ah a#a peningkatan (-ak% Pera'at : -apak he-a

Pera'at : -apak he-at sekali% t sekali% Sekarang5 saya akan (eSekarang5 saya akan (elakukanlakukan in)eksi

in)eksi #engan typ&i#% Pr&se#ur#engan typ&i#% Pr&se#urnya5 saya akan (e(asukkan &-at inya5 saya akan (e(asukkan &-at ini #ini #i selang in7us -apak5 ke(u#ian selang in7us #i l&skan a

selang in7us -apak5 ke(u#ian selang in7us #i l&skan a gar -apak ti#ak (erasakangar -apak ti#ak (erasakan sakit% Apak

sakit% Apakah -apak su#ah )elas #an ah -apak su#ah )elas #an siap untuk saya in)eksi 6siap untuk saya in)eksi 6 Ari : iya (-ak%

Ari : iya (-ak%



 Fase KerjaFase Kerja

Pera'at :

Pera'at : 8Menui tangan ke(u#ian (e(asukk8Menui tangan ke(u#ian (e(asukkan &-at ke selang in7us #an (engel&skanan &-at ke selang in7us #an (engel&skan selang

selang in7us in7us terse-ut%8 terse-ut%8 Apakah Apakah -apak -apak (erasakan (erasakan sakit sakit 66 Ari : Sakitnya se#ikit (-ak%

Ari : Sakitnya se#ikit (-ak%

Pera'at : Ini hanya se-entar k&g pak% Apakah -apak ta#i su#ah

Pera'at : Ini hanya se-entar k&g pak% Apakah -apak ta#i su#ah (akan 6(akan 6 Ari : su#ah (-ak% Tapi Cu(a #ua sen#&k 

Ari : su#ah (-ak% Tapi Cu(a #ua sen#&k  Pera'at : P&la (akan harus #i )aga

Pera'at : P&la (akan harus #i )aga ya pak5 agar k&n#isi tu-uh epat ya pak5 agar k&n#isi tu-uh epat pulih% 8(enutuppulih% 8(enutup ke(-ali

ke(-ali #an #an (engenangkan (engenangkan selang selang in7us5 in7us5 (e(-ersihkan (e(-ersihkan alat alat #an #an (enui(enui

  tangan8

  tangan8



 Fase TerminasiFase Terminasi

Pera'at : ,apak Ari5 &-at su#ah saya (asukkan% O-at ini 9900(l% untuk enana tin#ak  Pera'at : ,apak Ari5 &-at su#ah saya (asukkan% O-at ini 9900(l% untuk enana tin#ak 

lan)utnya5

lan)utnya5 saya saya akan akan ke(-ali ke(-ali !agi !agi pa#a pa#a )a( )a( ;0:00 ;0:00 untuk untuk (e(-erikan (e(-erikan &-at &-at ini ini lagi5lagi5 karena

karena &-at &-at ini ini #i #i -erikan -erikan tiap tiap < < )a( )a( sekali% sekali% Apakah Apakah a#a a#a yang yang ingin ingin -apak -apak  tanyakan

tanyakan 66

Ari : Ti#ak a#a (-ak% Teri(akasih% Ari : Ti#ak a#a (-ak% Teri(akasih%

Pera'at : kalau -egitu5 apa-ila -apak a#a keluhan lain

Pera'at : kalau -egitu5 apa-ila -apak a#a keluhan lain (&h&n segera hu-ungi saya #i ruang(&h&n segera hu-ungi saya #i ruang  pera'at ya -apak%

 pera'at ya -apak% TeTeri(akasih% ri(akasih% "a"assala(ualaiku(%ssala(ualaiku(% Ari :

Ari : 'aalaiku(sal'aalaiku(sala(%a(%

TEKNIK KOMUNIKASI TEAPEUTIK  TEKNIK KOMUNIKASI TEAPEUTIK  (en#engarkan #engan penuh perhatian

(en#engarkan #engan penuh perhatian  pan#ang klien ket

 pan#ang klien ketika se#ang -er-iaika se#ang -er-iara5ra5  pertahankan k&ntak

 pertahankan k&ntak (ata yang (e(a(ata yang (e(anarkan keinginan narkan keinginan untuk (en#engarkan5untuk (en#engarkan5

sikap tu-uh yang (enun)ukkan perhatian #engan ti#ak (enyilangkan kaki atau tangan5 sikap tu-uh yang (enun)ukkan perhatian #engan ti#ak (enyilangkan kaki atau tangan5 hin#arkan gerakan yang ti#ak perlu5

hin#arkan gerakan yang ti#ak perlu5

anggukkan kepala )ika klien (e(-iarakan hal penting atau (e(erlukan u(pan -alik5 anggukkan kepala )ika klien (e(-iarakan hal penting atau (e(erlukan u(pan -alik5 &n#&ngkan tu-uh ke arah la'an -iara%

(enun)ukkan peneri(aan

Men#engarkan tanpa (e(utuskan pe(-iaraan%

Me(-erikan u(pan -alik =er-al yang (ena(pakkan pengertian% Me(astikan -ah'a isyarat n&n =er-al &&l #engan k&(unikasi =er-al%

Menghin#arkan untuk -er#e-at5 (engekspresikan keraguan5 atau (en&-a untuk (engu-ah pikiran klien% (enanyakan pertanyaan yang -erkaitan

(engulang uapan klien #engan (enggunakan kata/kata sen#iri (engklari7ikasi

(e(7&kuskan

(enyatakan hasil &-ser=asi (ena'arkan in7&r(asi #ia(

(eringkas

(e(-erikan penghargaan (ena'arkan #iri

(e(-eri kese(patan kepa#a klien untuk (e(ulai pe(-iaraan (engan)urkan untuk (eneruskan pe(-iaraan

(ene(patkan ke)a#ian #an 'aktu

(engan)urkan klien untuk (enguraikan persepsinya re7leksi

!" sikap pada saat melakukan komunikasi interpersonal

/(etak&(unikasi%

&nt&h : tersenyu( ketika se#ang (arah% /pena(pilan pers&nal

/int&nasi 1na#a suara2%

Pera'at harus (enya#ari e(&sinya ketika se#ang -erinteraksi #engan klien /ekspresi 'a)ah%

Men)aga K&ntak (ata

Pera'at se-aiknya ti#ak (e(an#ang ke -a'ah ketika se#ang -er-iara #engan klien

ketika -er-iara se-aiknya #u#uk sehingga pera'at ti#ak ta(pak #&(inan )ika k&ntak (ata #engan klien #ilakukan #ala( kea#aan se)a)ar%

/sikap tu-uh #an ekspresi 'a)ah% /sentuhan%

Komunikasi Teraupetik Pada Sasaran #ansia

Komunikasi Teraupetik Pada Sasaran #ansia

A" $e%enisi

K&(unikasi #engan lansia harus (e(perhatikan 7akt&r 7isik5 psik&l&gi5 1lingkungan #ala( situasi in#i=i#u harus (engaplikasikan ketra(pilan k&(unikasi yang tepat% #isa(ping itu  )uga (e(erlukan pe(ikiran penuh serta (e(perhatikan 'aktu yang tepat%

In#ra'ati 1;00925 (enge(ukakan -ah'a k&(unikasi terapeutik a#alah k&(unikasi yang #irenanakan seara sa#ar5 -ertu)uan #an kegiatannya #ipusatkan untuk kese(-uhan pasien%

K&(unikasi terapeutik a#alah hu-ungan ker)a sa(a yang #itan#ai #engan tukar (enukar   perilaku5 perasaan5 7ikiran #an pengala(an #ala( (e(-ina hu-ungan inti( terapeutik 1Stuart

#an Sun#een2%

K&(unikasi yang -aik ini akan sangat (e(-antu #ala( keter-atasan kapasitas 7ungsi&nal5 s&sial5 ek&n&(i5 perilaku e(&si yang la-il pa#a pasien lan)ut usia 1"illia( et al 5 ;00>2%

&" Man%aat Komunikasi Teraupetik 

Man7aat k&(unikasi terapeutik a#alah untuk (en#&r&ng #an (engan)urkan ker)a sa(a antara pera'at #an pasien (elalui hu-ungan pera'at #an pasien% Mengi#enti7ikasi% (engungkap  perasaan #an (engka)i (asalah #an e=aluasi tin#akan yang #ilakukan &leh pera'at 1In#ra'ati5

;0092%

Hal/hal yang perlu #iperhatikan saat -erinteraksi pa#a lansia yaitu :

$% Menun)ukkan rasa h&r(at5 seperti ?-apak@5 ?i-u@5 keuali apa-ila se-elu(nya pasien telah (e(inta an#a untuk (e(anggil panggilan kesukaannya%

;% Hin#ari (enggunakan istilah yang (eren#ahkan pasien 9% Pertahankan k&ntak (ata #engan pasien

% Pertahankan langkah yang ti#ak tergesa/gesa #an (en#engarkan a#alah kuni k&(unikasi e7ekti7%

*% ,eri kese(patan pasien untuk (enya(paikan perasaannya%

B% ,er-iara #engan pelan5 )elas5 ti#ak harus -erteriak5 (enggunakan -ahasa #an kali(at yang se#erhana%

>% Menggunakan -ahasa yang (u#ah #i(engerti pasien% <% Hin#ari kata/kata (e#is yang ti#ak #i(engerti pasien% % Menye#erhanakan atau (enuliskan instruksi%

$0% Mengenal #ahulu kultur #an latar -elakang -u#aya pasien%

$$% Mengurangi ke-isingan saat -erinteraksi5 -eri kenya(anan5 #an -eri penerangan yang ukup saat  -erinteraksi%

$;% Dunakan sentuhan le(-ut #engan sentuhan ringan #i tangan% !engan5 atau -ahu% $9% .angan (enga-aikan pasien saat -erinteraksi% 1a#el(an5 et al ;0002%

$" Pendekatan Perawatan #ansia $alam Konteks Komunikasi +" Pendekatan %isik 

Menari in7&r(asi tentang kesehatan &-yekti75 ke-utuhan5 ke)a#ian5 yang #iala(i5  peru-an 7isik &rgan tu-uh5 tingkat kesehatan yang (asih -isa #i apai #an #i ke(-angkan serta  penyakit yang #apat #i egah pr&gresi7itasnya% Pen#ekatan ini relati=e le-ih (u#ah #i laksanakan

#an #i arikan s&lusinya karena rill #an (u#ah #i &-ser=asi

!" Pendekatan psikolo*is

Karena pen#ekatan ini si7atnya a-srak #an (engarah pa#a peru-ahan prilaku5 (aka u(u(nya (e(-utuhkan 'aktu yang le-ih la(a% Untuk (elaksanakan pen#ekatan ini pera'at  -erperan se-agai k&nsel&r5 a#=&kat5 supp&rter5 interpreter terha#ap sesuatu yang asing atau

se-agai pena(pung (asalah/(asalah yang pri-a#i #an se-agai saha-at yang akrap -agi klien%

," Pendekatan so-ial

Pen#ekatan ini #i lakukan untuk (enikatkan ketera(pilan -erinteraksi #ala( lingkungan% Menga#akan #iskusi5 tukar pikiran5 -ererita5 -er(ain5 atau (enga#akan kegiatan/kegiatan

kel&(p&k (erupakan i(ple(entasi #ari pen#ekatan ini agar klien #apat -erinteraksi #engan sesa(a lisan (aupun #engan petugas kesehatan%

." Pendekatan spiritual

Pera'at harus -isa (e(-eikan kepuasan -atin #ala( hu-unganya #engan Tuhan atau aga(a yang #ianutnya teruta(a ketika klien #ala( kea#aan sakit%

E" Teknik Komunikasi Pada #ansia

Untuk #apat (elaksanakan k&(unikasi yang e7ekti7 kepa#a lansia5 selain pe(aha(an yang (e(a#ai tentang karakteristik lansia5 petugas kesehatan atau pera'at )uga harus (e(punyai teknik/teknik khusus agar k&(unikasi yang #i lakukan #apat -erlangsung seara lanar #an sesuai #engan tu)uan yang #i( inginkan%

,e-erapa teknik k&(unikasi yang #apat #i terapkan antara lain:

+" Teknik aserti% 

Aserti7 a#alah sikap yang #apat (eneri(a5 (e(aha(i pasangan -iara #engan (enun)ukan sikap pe#uli5 sa-ar untuk (en#engarkan #an (e(perhatikan ketika pasangan -iara agar (aksu# k&(unikasi atau pe(-iaraan #apat #i (engerti% Aserti7 (erupakan pelaksanaan #an etika -erk&(unikasi% Sikap ini akan sangat (e(-antu petugas kesehatan untuk (en)aga hu-ungan yang terapetik #engan klien lansia%

!" esponsi%

eaksi petugas kesehatan terha#ap 7en&(ena yang ter)a#i pa#a klien (erupakana -entuk   perhatian petugas kepa#a klien% Ketika pera'at (engetahui a#anya peru-ahan sikap atau ke-iasaan klien sekeil apapun hen#aknya (enanyakan atau klari7ikasi tentang peru-ahan terse-ut (isalnya #engan (enga)ukan pertanyaan apa yang se#ang -apakFi-u 7ikirkan saat ini5 apa yang -isa -antuG6 -eresp&n -erate -ersikap akti7 ti#ak (enunggu per(intaan -antuan #ari klien% Sikap akti7 #ari petugas kesehatan ini akan (eniptakan perasaan tenang -agi klien

," Fokus

Sikap ini (erupakan upaya pera'at untuk tetap k&nsisten terha#ap (ateri k&(unikasi yang #i inginkan% Ketika klien (engungkapkan pertanyaan/pertanyaan #i luar (ateri yang #i inginkan5 (aka pera'at hen#aknya (engarahkan (eksu# pe(-iaraan% Upaya ini perlu #i  perhatikan karena u(u(nya klien lansia senang (eneritakan hal/hal yang (ungkin ti#ak 

rele=an untuk kepentingan petugas kesehatan%

." Supporti% 

Peru-ahan yang ter)a#i pa#a lansia5 -aik pa#a aspek 7isikaupun psikis seara -ertahap (enye-a-kan e(&si klien relati=e (en)a#i la-il peru-ahan ini perlu #i sikapi #engan (en)aga keseta-ilan e(&si klien lansia5 (esalnya #engan (engiyakan 5 senyu( #an (engagukan kepala ketika lansia (engungkapkan perasaannya se-agai sikap h&r(at (enghargai sela(a lansia  -er-iara% Sikap ini #apat (enu(-uhkan keperayaan #iri klien lansia sehingga lansia ti#ak 

(en)a#i -e-en -agi keluarganya #engan #e(ikaian #i harapkan klien ter(&t&=asi untuk (enya#i #an -erkarya sesuai #engan ke(apuannya sela(a (e(-eri #ukungan -aik seara (ateriil (aupun (&ril5 petugas kesehatan )angan terkesan (enggurui atau (anga)ari klien karena ini #apat (eren#ahan kepareayaan klien kepa#a pera'at atau petugas kesehatan lainnya% Ungkapan/ungkapan yang -isa (e(-eri (&ti=asi5 (eningkatkan keperayaan #iri klien tanpa terkesen (enggurui atau (enga)ari (isalnya: saya yakin -apakFi-u le-ih -erpengala(an #ari saya5 untuk itu -apakFi-u #apat (elaksanakanyaGG% #an -ila #iperlukan ka(i #apat (e(-antu%

/" Klari%ikasi

+engan -er-agai peru-ahan yang ter)a#i pa#a lansia5 sering pr&ses k&(unikasi ti#ak   -erlangsung #engan laner% Klari7ikasi #engan ara (enga)ukan pertanyaan ulang #an (e(-eri

 pen)elasan le-ih #ari satu kali perlu #i lakukan &leh pe ra'at agar (aksu# pe(-iaraan kita #apat #i teri(a #an #i persepsikan sa(a &leh klien -apakFi-u -isa (eneri(a apa yang saya sa(paikan ta#i%%6 -isa (inta t&l&ng -apakFi-u untuk (en)elaskan ke(-ali apa yang saya sa(paikan ta#iG6

0" Sa1ar dan Iklas

Seperti #i ketahui se-elu(nya klien lansia u(u(nya (engala(i peru-ahan/peru-ahan yang terka#ang (erep&tkan #an kekanak/kanakan peru-ahan ini -ila ti#ak #i sikapai #engan sa-ar #an iklas #apat (eni(-ulkan perasaan )engkel -agi pera'at sehingga k&(unikasi yang #i lakukan ti#ak terapetik5 s&lute na(un #apat -eraki-at k&(unikasi -erlangsung e(&si&nal #an (eni(-ulkan kerusakan hu-ungan antara klien #engan petugas kesehatan%

F" 'am1atan Komunikasi Teraupetik Pada #ansia

Pr&ses k&(unikasi antara petugas kesehatan #engan klien lansia akan tergannggu apa-ila a#a sikap agresi7 #an sikan n&naserti7 

+" A*resi% 

Sikap agresi7 #ala( -erk&(unikasi -iasanya #i tan#ai #engan prilaku/prilaku #i -a'ah ini:

a2 ,erusaha (eng&ntr&l #an (en#&(inasi &rang lain 1la'an -iara2  -2 Mere(ehkan &rang lain

2 Me(pertahankan haknya #engan (enyerang &rang lain #2 Men&n)&lkan #iri sen#iri

e2 Pe(per(alukan &rang lain #i #epan u(u(5 -aik #ala( perkataan (aupun tin#akan

!" Non aserti% 

Tan#a tan#a #ari n&n aserti ini a#alah a2 Menarik #iri -ila #i a)ak -er-iara

 -2 Merasa ti#ak se-aik &rang lain 1ren#ah #iri2 2 Merasa ti#ak -er#aya

#2 Ti#ak -erani (engungkap keyakinaan

e2 Me(-iarkan &rang lain (e(-uat keputusan untuk #irinya 72 Ta(pil #ia( 1pasi72

h2 Meng&r-ankan kepentingan #irinya untuk (en)aga hu-ungan -aik #engan &rang lain%

A#anya ha(-atan k&(unikasi kepa#a lansia (erupkan hal yang 'a)ar seiring #engan (enurunya 7isik #an pskis klien na(un se-agai tenaga kesehatan yang pr&7essi&nal pera'at #i tuntut (a(pu (engatasi ha(-atan terse-ut untuk itu perlu a#anya teknik atau tip/tip tertentu yang perlu #i perhatikan agar k&(unikasi -er)alan #engan e7ekti7 anatara lain%

a% Selalu (ulai k&(un&kasi #engan (engeek pen#engeran klien  -% Keraskan suara an#a )ika perlu

% +apatkan perhatian klien se-elu( -er-iara% Pan#anglah #ia agar #ia #apat (elihat (ulut an#a #% Atur lingkungan sehinggga (en)a#i k&n#usi7 untuk k&(unikasi yang -aik% Kurangi gangguan

=isual #an au#it&ry% Pastikan a#anya penahayaan yang ukup%

e% Ketika (era'at &rang tua #engan gangguan k&(unikasi5 ingat kele(ahannya% .angan (enganggap ke(aetan k&(unikasi (erupakan hasil -ah'a klien ti#ak k&&perati7%

7% .angan -erharap untuk -erk&(unikasi #enagn ara yang sa(a #engan &rang yang ti#ak  (engala(i )angguan% Se-aliknya -ertin#aklah se-agai partner yang tugasnya (e(7asilitasi klien untuk (engungkapkan perasaan #an pe(aha(annya%

g% ,er-iara #engan pelan #an )elas saat (enatap (atanya gunakan kali(at pen#ek #engan -ahasa yang se#erhana%

h% ,antulah kata/kata ana#a #engan isyarat =isual%

i% Serasikan -ahasa tu-uh an#a #enagn pe(-iaraan an#a5 (isalnya ketika (elap&rkan hasil tes yang #i inginkan5 pesan yang (enyatakan -ah'a -erita terse-ut a#alah -agus seharusnya #i  -uktikan #engan ekspresi5 p&stur #an na#a suara an#a yang (engge(-irakan 1(isalnya #enagn

senyu(5 eria atau terta'a seukupnya2%

 )% ingkaslah hal/hal yang paling penting #ari pe(-iaraan terse-ut%

k% ,erilah klien 'aktu yang -anyak untuk -ertanya #an (en)a'a- pertanyaan an#a%

l% ,iarkan ia (e(-uat kesalahan )angan (enegurnya seara langsung5 tahan keinginan an#a (enyelesaikan kali(at%

(% .a#ilah pen#engar yang -aik 'alaupun keinginan sulit (en#engarkanya% n% Arahkan ke suatu t&pi pa#a suatu saat%

2" Pendekatan untuk &erkomunikasi pada lansia

Ketika -erk&(unikasi #engan pasien lan)ut usia #engan pen#engaran yang -erkurang5 tataplah pasien sehingga pasien #apat (e(-aa -i-ir #an (enggunakan isyarat (ata%

Me(ini(alkan ke-isingan5 #an -er-iara pelan5 )elas5 #an #ala( na#a yang n&r(al% ,erteriak akan (engha(-at k&(unikasi5 (engu-ah na#a -er7rekuensi tinggi5 #an (e(persulit  pasien untuk (e(aha(i kata/kata an#a% .ika suara an#a (elengking5 (ere#a( lengkingan ketika an#a -er-iara #apat (e(-antu pasien untuk (en#engar an#a #engan le-ih -aik% Ketika (e(-erikan instruksi untuk (e#ikasi5 tes5 atau peng&-atan5 hin#arkan untuk -ertanya kepa#a  pasien apakah#ia (engerti%

Orang #engan gangguan pen#engaran (ungkin akan (en)a'a- ?ya@ tanpa (enya#ari  -ah'a (ereka -elu( (en#engar apapun atau salah (e(aha(i -e-erapa in7&r(asi%Pen#ekatan yang le-ih -aik untuk (engeek pe(aha(an pasien a#alah #engan (e(inta pasienuntuk  (engulang instruksi 1A#el(an et al %5 ;0002% Akhirnya5 karena pen#engaran (e(-uruk  #ike(u#ian hari5app&int(ent yang le-ih a'al u(u(nya le-ih -aik 1eras J Matt&s5 ;00>2%

.ika terse#ia5 pengeras suara 1alat p&rta-le yang (e(perkuat suara #&kter #an (e(anarkannya ke hea#ph&nes yang #ipakai &leh pasien2 #iketahui sangat (e(u#ahkan k&(unikasi #engan pasien yang (engala(i gangguan pen#engaran 1&&k J M&rgan5 ;0002%

Ketika -erk&(unikasi #engan pasien #engan gangguan penglihatan5 lingkungan klinik #apat #iper-aiki #engan (e(per-anyak penahayaan5 (enggunakan 'arna/'arna k&ntras untuk (e(-uat &-)ek le-ih )elas 1(is% kerangka pintu5 kursi yang -era#a #ilantai klinik25 #an (enggunakan huru7 yang -esar serta -er'arna k&ntras untuk setiap tan#a% Setiap -ahan #engan tulisan harus #ietak paling ti#ak #engan huru7 -erukuran $ #iatas kertas -er'arna% +irek&(en#asikan untuk (enggunakan #ua su(-er ahaya5 penahayaan untuk latar -elakang #an la(pu tertutup 1&ter5 ;0002"

Ketika (e(-ahas renana peng&-atan5 ingatlah (asalah kea(anan p&tensial yaitu gangguan penglihatan% Se-agai &nt&h5 pasien lan)ut usia ka#ang/ka#ang akan (eletakkan

&-atnya #ala( satu 'a#ah #an tergantung pa#a satu 'arna untuk (engenalinya% Ini #apat(en)a#i (asalah kea(anan5 karena -anyak &-at yang -er'arna putih5 -iru (u#a5 hi)au (u#a5yang akan terlihat -er'arna a-u/a-u &leh (ata yang telah (enua% "arna (erah5 &ranye5 #an kuning paling -aik #ilihat #an #apat #iga-ungkan ke#ala( pera'atan% Pa#a &nt&h lain5  pasienyang (engala(i kesulitan (e(astikan #&sis insulin #apat #iinstruksikan untuk 

#ite(patkan pa#a 'arna (erah #iatas (e)a5 yang akan (e(per(u#ahnya untuk (elihat )aru( #an =ial%

Kertas k&ntak -er'arna (erah #apat #i-alutkan pa#a pegangan untuk -er)alan5 t&ngkat atau ta-ung &ksigen untuk (e(-antu pasien lan)ut usia untuk (enga(-ilnya 1A#el(an et al %5 ;0002%

Se-agai aki-atnya5 sangat penting untuk (en#ekati pasien #engan ara yang tenang #an(enyenangkan% Pasien #e(ensia sangat -ergantung pa#a k&(unikasi n&n=er-al5 (aka  pentinguntuk ti#ak (e(-iarkan -ahasa tu-uh an#a (e(-erikan kesan -ah'a an#a se#ang

tergesa/gesa 1Orange5 ;000 L S(ith et al %5 ;00B2%

Saat (e(asuki ruangan pe(eriksaan5 an#a se-aiknya langsung (engarah ke  pasien#engan tenang5 (en)aga k&ntak (ata #an (ena(pilkan ekspresi yang -ersaha-at% Pergunakan na#a suara yang tenang #an le(-ut se(-ari (enyentuh -ahu pasien #engan le(-ut akan (enun)ukkan an#a pe#uli #an ingin -er-agi% An#a harus (e(perkenalkan #iri5 'alaupun an#a telah (engenal pasien ini ukup la(a% Akan ukup e7ekti7 -ila an#a (engha-iskan  -e-erapa (enit untuk (eng&-r&l #an (engingatkan pasien pa#a kea#aan s&sialnya% Pr&ses (engingatkan ini (erupakan tehnik k&(unikasi yang ukup e7ekti7 pa#a pasien #e(ensia5 karena hal ini akan (e(-angkitkan (e(&ri )angka pan)ang (ereka5 (e(-uat kilas -alik (asa

lalu5 saat ini #an (asa akan #atang #ala( pikiran (ereka serta (engurangi ketegangan 1Puentes5 $<2