MIKROORGANISMA 1. Membiak 2. Bernafas 3. Bergerak

MIKROORGANISMA

1. Membiak

2. Bernafas

3. Bergerak

BAKTERIA VIRUS PROTOZOA FUNGI

• Sangat kecil

• Terdapat di udara, air, tanah dan permukaan disentuh.

• Aktif tempat gelap, lembap & kotor.

• Penyakit cirit-birit, sakit kerongkong, kuman, beguk, taun & ruam.

• Dapat huraikan organisma mati & suburkan tanah.

• Tukar susu kpd keju & susu kpd dadih. • Paling kecil. • Boleh jangkit kpd tumbuhan, haiwan & bakteria. • AIDS, selesema, batuk campak & cacar air.

• Lebih besar drpd virus & bacteria.

• Organisma akuatik. • Penyakit demam malaria • Paling besar drpd keempat mikroorganisma. • Membiak melalui spora. • Contoh cendawan, kulapuk & yis.

• Yis buat tapai, roti & tempe.

• Penyakit panau & kurap

Mikroorganisma menyebabkan: 1. Penyakit

2. Keracunan makanan 3. Makanan busuk dan basi 4. Pereputan gigi ( bakteria )

Cara cegah 1. Basuh tangan 2. Masak air 3. Tutup mulut 4. Tutup luka 5. Kuarantin pesakit

KEMANDIRIAN HAIWAN

( Pastikan spesies kekal )

Bertelur sedikit dan melahirkan & menjaga anak ( mamalia )

Bertelur banyak dan tidak menjaga telur dan anak

Contoh 1. Burung

2. Ayam 3. Buaya

4. Ular = lingkari telur

5. Kala jengking = letak atas badan 6. Kucing = jaga & susu anak 7. Kanggaru = anak dlm kantung 8. Ikan paus = anak berenang sisi paus jantan & betina.

9. Gajah, kuda & zirafah = kumpulan

Contoh

1. Penyu = timbus telur dlm tanah

2. Katak = telur lendir, busuk & bawah daun 3. Ikan = celah daun tapi ada letak dlm mulut 4. Siput babi = celah batu

5. Rama-rama = bawah daun 6. Belalang = dalam tanah

KEMANDIRIAN TUMBUHAN

Elak daripada :

1. Persaingan antara anak benih

2. Persaingan antara anak benih dengan pokok induk.

ANGIN Ciri-ciri

• Kecil, ringan & berbulu. Contoh:

• Lalang, buah sena, meranti, kapas

AIR Ciri-ciri

• Ruang udara merangkap udara, pudung berspan, kalis air. Contoh:

• Buah kelapa, teratai & telipuk

HAIWAN Ciri-ciri

• Warna terang

• Bau harum

• Isi buah sedap

• Bercangkuk Contoh :

• Rambutan, betik, mangga, mempelam, tomato, kemuncup. MEKANISME LETUPAN

Ciri-ciri

• Kulit kering & tegang apabila masak.

Contoh :

• Buah getah, keembong & kacang bendi

Pencaran biji benih & buah

CONTOH 1 :

Daun hijau beluncas burung helang (pengeluar) (pengguna 1) (pengguna 2) (pengguna 3)

( herbivor ) ( karnivor ) ( karnivor ) ( primer ) ( sekunder ) ( tertier ) CONTOH 2:

Pokok padi tikus ular helang

(pengeluar) (pengguna 1) (pengguna 2) (pengguna 3) ( herbivor ) ( karnivor ) ( karnivor ) ( primer ) ( sekunder ) ( tertier ) TABIAT PEMAKANAN

CONTOH SAWAH PADI: Belalang

Padi Burung

Tikus Ular CONTOH KOLAM :

Larva

Alga Ikan kecil Ikan besar

Berudu

RANTAI MAKANAN

HERBIVOR ( haiwan makan tumbuhan )

• Kambing, lembu, rusa, gajah, zirafah, tupai, lebah, rama-rama, belalang

OMNIVOR

( haiwan makan tumbuhan & daging )

• Ayam, itik, angsa, kucing, beruang, lalat, lipas, tikus KARNIVOR

( haiwan makan daging )

• Harimau, serigala, buaya, ikan paus, katak, tenggiling, cicak, helang

❖ Mesti dimulai dengan tumbuhan kerana tumbuhan boleh buat makanan sendiri. ❖ Maksud dimakan oleh.

SIRATAN MAKANAN

1. Gabungan daripada beberapa rantai makanan

2. Siratan makanan penting untuk mengekalkan keseimbangan persekitaran.

3. Pemangsa ( yang makan ) & mangsa ( dimakan ) K

Karnivor

Herbivor

Contoh alatan guna prinsip perubahan tenaga

Tenaga diperbaharui Tenaga tidak diperbaharui

▪ Tenaga yang dapat diganti apabila kehabisan.

▪ Angin, suria, biojisim, hidroelektrik

▪ Tenaga yang tidak dapat diganti apabila kehabisan.

▪ Gas asli, petroleum dan

arang batu

PERALATAN PERUBAHAN TENAGA

Mesin basuh Tenaga elektrik tenaga kinetik + tenaga bunyi

Televisyen Tenaga elektrik tenaga cahaya + tenaga bunyi + tenaga haba Pengering rambut Tenaga elektrik tenaga haba + tenaga bunyi

Kipas angin Tenaga elektrik tenaga kinetik + tenaga bunyi Dapur gas Tenaga kimia tenaga haba + tenaga cahaya

TENAGA SUMBER TENAGA Matahari Makanan Angin Air Bahan api Bateri BENTUK TENAGA Tenaga elektrik ▪ Drpd bateri, dynamo, sel suria Tenaga kinetik ▪ Objek yang bergerak Tenaga keupayaan ▪ Gelang getah diregang. Tenaga haba ▪ Suhu tinggi ▪ Objek panas Tenaga cahaya ▪ Keluar cahaya Tenaga bunyi ▪ Boleh dengar ▪ Hasil getaran Tenaga kimia ▪ Simpan bahan api dan makanan

KOMPONEN FUNGSI SIMBOL Sel kering ( bateri ) ▪ Membekalkan tenaga elektrik

+ -

Mentol ▪ Menghasilkan cahaya

Wayar penyambung ▪ Sambung litar elektrik ▪ Mengalirkan arus elektrik.

Suis ▪ Sambung dan putuskan litar elektrik º º º º º

SUMBER ELEKTRIK

Sel kering - tenaga kimia Kebaikan ▪ Kecil & ringan Kelemahan ▪ Tidak tahan lama Contoh ▪ Lampu suluh Kuasa hidroelektrik - dinamo besar Kebaikan ▪ Tenaga elektrik sangat besar. Kelemahan ▪ Sentuh boleh mati. Contoh ▪ Rumah & perindustrian. Dinamo - magnet didalamnya Kebaikan ▪ Untuk menyalakan mentol pd basikal Kelemahan ▪ Perlu kayuh basikal untuk gerakan dinamo. Contoh ▪ Basikal Akumulator Kebaikan ▪ Boleh dicas

& tahan lama. Kelemahan ▪ Mahal, berat & asid sulfurik kesan kpd kulit Contoh ▪ Kereta, motor Sel suria -cahaya matahari Kebaikan ▪ Bersih, percuma dan tidak mencemar alam. Kelemahan ▪ Alat lebih mahal. Contoh ▪ Kalkulator

LITAR BERSIRI LITAR BERSELARI + - º º + - ͦ ͦ

▪ Jika mentol rosak, litar terputus. Menyebabkan mentol lain dalam litar tidak akan menyala

▪ Sekiranya satu mentol rosak, litar terputus, masih terdapat litar lengkap melalui mentol lain. Maka mentol lain dalam litar akan terus menyala. ▪ Setiap mentol menyala dengan

lebih malap tetapi sama terang.

▪ Setiap mentol mempunyai sambungan kepada bateri. Oleh itu, setiap mentol akan menyala dengan terang.

• Jika litar lengkap tapi mentol tidak menyala mungkin disebabkan mentol terbakar, bateri lemah, wayar dalam terputus atau suis rosak jika terdapat suis dalam litar.

Langkah berjaga-jaga ketika mengendalikan peralatan elektrik. • Jangan guna alat elektrik rosak. • Jangan pasang suis tempat dibasahi air • Jangan baiki sendiri alat elektrik. • Jangan cabut palam ketika tangan basah.

CAHAYA

❖ Cahaya bersifat lurus.

❖ Contoh apabila menyuluh meja tapi cahaya tidak tembusinya kerana dihalang maka terbentuk bayang-bayang.

Sebab bentuk dan saiz bayang-bayang berubah.

❖ Jarak di antara objek dengan sumber cahaya.

❖ Jarak di antara objek dengan skrin.

❖ Apabila cahaya bergerak lurus dan mengenai permukaan objek cahaya melantun atau memantul.

❖ Seperti bola lantun ke atas.

❖ Contoh: Cermin sisi kereta, cermin muka, periskop dan kaleidoskop. Permukaan keras, licin dan berkilat pemantul yang baik.

Contoh: cermin muka imej terpantul dengan jelas.

Permukaan lembut, kasar dan tidak rata merupakan pemantul cahaya tidak baik.

Contoh : kain atau kayu imej tidak boleh terbentuk.

Latihan : Haba / Suhu

HABA

❖ Sumber utama haba ialah matahari.

❖ Bahan jadi panas, mengembang dan berubah bentuk kesan dari tenaga haba.

❖ Boleh merasai haba tetapi tidak boleh melihatnya.

PENGEMBANGAN DAN PENGECUTAN

Pepejal Contoh:

❖ Apabila bola besi dipanaskan, bola tidak dapat melalui gelang. Hal ini disebabkan bola telah mengembang dan bertambah besar. Apabila bola besi disejukkan, dengan rendam dalam air sejuk, bola besi akan mengecut dan dapat melalui gelang semula.

❖ Contoh lain:

- Wayar elektrik - Jambatan keluli - Rel kereta api

Udara

❖ Udara mengembang apabila dipanaskan dan mengecut apabila disejukkan.

❖ Bola ping pong kemek akan bulat semula apabila direndam dalam air panas kerana udara dalam belon mengembang apabila dipanaskan.

❖ Contoh lain:

▪ belon diikat pada botol membesar apabila botol dipanaskan kerana udara didalamnya mengembang apabila dipanaskan.

▪ belon boleh mengecil

semula apabila udara dalam belon mengecut apabila disejukkan.

Cecair

❖ Cecair mengembang apabila dipanaskan dan mengecut apabila disejukkan.

❖ Sifat ini digunakan dalam cecair merkuri dalam termometer.

❖ Contoh lain:

▪ air warna dalam botol dipanaskan, aras air warna itu akan naik.

SUHU

o Sukatan darjah kepanasan atau kesejukan sesuatu objek.

o Dalam termometer ada merkuri dan alkohol. Peka pada haba.

o Suhu paling didih 100◦C

o Suhu paling beku 0 ◦C

o Suhu bilik 27◦C

o Suhu sihat manusia 37◦C

o Termometer makmal

o Ukur lihat cecair merkuri di dalamnya.

o Skala -10◦C hingga 110◦C

o Termometer klinik

o Lihat suhu badan manusia

Penyejatan Kondensasi

KEADAAN BAHAN

Pepejal ≈ Ada jisim/berat ≈ Isipadu tetap ≈ Bentuk tetap

≈ Tidak boleh mampat

Cecair

≈ Ada jisim/berat

≈ Penuhi ruang

≈ Isipadu tetap

≈ Mengambil bentuk bekas yang diisinya

≈ Tidak boleh mampat

≈ Mengalir

Gas

≈ Ada jisim/berat

≈ Penuhi ruang

≈ Tiada isipadu tetap

≈ Tiada bentuk tetap

≈ Mengambil bentuk bekas yang diisinya

≈ Boleh dimampat.

PERUBAHAN KEADAAN BAHAN

PEPEJAL, CECAIR DAN GAS

Peleburan

≈ Pepejal cecair

≈ Contoh: Ais batu cair

≈ Takat lebur ais 0◦C

Kondensasi

≈ Gas cecair

≈ Contoh: Embun dan titisan air di luar gelas

Penyejatan

≈ Cecair gas

≈ Contoh: Mengering baju

≈ Kadar penyejatan air:

• Angin

• Suhu

• Luas permukaan

Pembekuan

≈ Cecair pepejal

≈ Contoh: air menjadi ais batu

≈ Takat beku air tulen 0◦C Pendidihan

≈ Cecair gas

≈ Contoh: Pemanasan air

≈ Pemanasan air 100◦C Wap air Hujan Awan Air laut, sungai

Kitaran air

ASID DAN ALKALI

BERASID

• Rasa masam

• Tukarkan kertas litmus biru kepada merah

• Kertas litmus merah tidak bertukar warna.

• Contoh : jus oren, asam jawa, jus nenas

BERALKALI

• Rasa pahit

• Tukarkan kertas litmus merah kepada biru.

• Kertas litmus biru tidak bertukar warna.

• Contoh: ubat gigi, syampu, sabun, serbuk penaik. NEUTRAL

• Rasa masin, manis dan tawar.

• Tidak tukar warna kertas litmus biru dan merah.

• Contoh : kicap, sirap, air mineral, minyak masak.

BURUJ

• Ialah sekumpulan bintang di langit. ( 8 – 10 malam )

• Zaman dahulu digunakan sebagai menentukan arah.

• Digunakan ahli astonomi sebagai mengkaji bintang

• Menentukan waktu bagi aktiviti seperti menanam dan menuai

• Kalendar

Pari

• Layang-layang

• Tunjuk arah selatan

• April dan Jun

Biduk

• Senduk

• Tunjuk arah utara

• April dan Jun

Belantik

• Pemburu

• Tunjuk arah utara

• Disember dan Februari

Skorpio

• Kala jengking

• Jun dan Ogos Kertas litmus

biru

Kertas litmus merah

Latihan : Pergerakan Bumi dan Bulan / Bayang-bayang

PERGERAKAN

BUMI

• Berputar pada paksinya • Beredar keliling matahari • Berputar pada paksi dari barat ke timur • Putaran lengkap 24 jam sehari. • 365 ¼ hari atau setahun untuk mengelilingi matahari

PERGERAKAN

BULAN

• Dikenali sebagai satelit semula jadi • Berputar pada paksinya • Beredar mengelilingi bumi selama 27 1/3 hari dari barat ke timur. • Tiada cahaya tetapi memantulkan cahaya matahari ke bumi

PEMBENTUKAN

BAYANG-BAYANG

• Matahari terbit timur maka bayang-bayang arah barat

• Matahari tenggelam barat maka bayang-bayang arah timur

• Bayang-bayang lebih panjang awal pagi pada arah barat.

• Bayang-bayang paling pendek pada waktu tengahari kerana matahari berada di atas sesuatu objek.

• Bayang-bayang panjang semula pada lewat petang pada arah timur.

• Terjadi apabila cahaya tidak boleh menembusi objek legap.. • Boleh digunakan sebagai petunjukkan wayang kulit. • Waktu berdasarkan arah bayang-bayang.

KEJADIAN SIANG DAN

MALAM

 Terjadi apabila bumi berputar pada paksinya.

 Bahagian bumi menghadap matahari mengalami waktu siang.

 Bahagian bumi terlindung dari menerima matahari mengalami waktu malam.

 12 jam siang dan 12 jam malam menunjukkan 24 jam satu hari.

Bumi berputar pada paksinya

Bumi beredar mengelilingi matahari

 Kejadian siang dan malam

 Terbit dan tengelam matahari.

 Pembentukan bayang-bayang

 Kejadian empat musim.

 Terdapat 365 ¼hari dalam setahun.

Bulan beredar mengelilingi bumi

 Kejadian fasa bulan

 Gerhana matahari

 Gerhana bulan

 Air pasang surut./ bulan pada paksi

FASA BULAN

Matahari Anak bulan Bumi

1 takwin qamari

Bulan sabit baru 3 @ 4 takwin qamari

Bulan separa baru 7 takwin qamari

Bulan purnama baru 9 takwin qamari

Bulan purnama lama 19 takwin qamari

Bulan purnama penuh 14 @ 15 takwin qamari Bulan separa lama

22 takwin qamari Bulan sabit lama

Kubus Kon Selinder Sfera Piramid Kuboid

Stabil Kurang stabil Stabil Kurang stabil

KEKUATAN DAN

KESTABILAN

Kekuatan

struktur

Kestabilan

struktur

 Jenis bahan digunakan

≈ Konkrit lebih kuat daripada kayu.

 Saiz struktur

≈ Mesti sepadan dengan beban ditanggung.

 Bentuk struktur

≈ Lengkung lebih kuat daripada rata. Contoh terowong.

 Luas tapak

≈ Luas tapak besar lebih stabil daripada luas tapak kecil sesuatu objek.

 Ketinggian

≈ Lebih rendah objek lebih stabil daripada objek yang tinggi.

Rendah Tinggi Luas tapak besar Luas tapak kecil CONTOH