'n Ekonometriese model van die kapitaalrekening van die betalingsbalans van Suid-Afrika

COPYRIGHT AND CITATION CONSIDERATIONS FOR THIS THESIS/ DISSERTATION. o Attribution — You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use. o NonCommercial — You may not use the material for commercial purposes.. o ShareAlike — If you remix, transform, or build upon the material, you must distribute your contributions under the same license as the original.. How to cite this thesis Surname, Initial(s). (2012) Title of the thesis or dissertation. PhD. (Chemistry)/ M.Sc. (Physics)/ M.A. (Philosophy)/M.Com. (Finance) etc. [Unpublished]: University of Johannesburg. Retrieved from: https://ujdigispace.uj.ac.za (Accessed: Date)..

tt...\O ~\S:s. 'N EKONOMETRIESE MODEL VAN DIE KAPITAALREKENING VAN DIE BETALINGSBALANS VAN SUID-AFRlKA. deur. CHRISTlAAN FOURIE VISSER. VERHANDELING voorge1e ter vervulling van die vereistes vir die qraad. MAGISTER IN DIE EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE in EKONOMIE in die FAKULTEIT EKOMIESE- EN. BESTL~WETENSKAPPE. aan die RANDSE AFRlKAANSE UNIVERSITEIT ST0DIELEIER: PROF. G L DE WET November 1984.

Aan wyle Jenny.

Voorwoord Hierdie. studie is gedoen ten einde In beter beqrip te. verkry. ten. opsigte van die rol en veranderende rol wat die kapitaalrekeninq in die in. ekonomie van suid-Afrika speel en om die rol wat die buiteland die ontwikkeling van die kapitaalmark sal speel. Hierdie. studie. Ekonomie. het. aan begin as In projek. aan. te die. ondersoek. Departement. aan die Randse Afrikaanse Universiteit onder leidinq. van. Prof G.L. de Wet in samewerking met die R.G.N.. Hierdie steun. studie. van. standard. die. sou nie moontlik gewees het sonder die Raad van. Geesteswetenskaplike. finansille en. die. Bank van Suid-Afrika Beperk nie sowel as die qebruik. van. die rekenaarfasaliteite van die Standard Bank.. Christiaan F. Visser. 25 Oktober 1984. Navorsing.

OIU:"". AN ECONOMETRIC HODEL OF THE CAPITAL ACCOUNT . I. Title:. OF THE BALANCE OF PAYMENTS OF SOUTH AFRICA Author:. Christiaan Fourie Visser. Supervisor:. Pro~.. Degree:. Magister. Department. :. Economics. Universi·ty:. Rand. Language:. A-frikaans. B.L.. de. Wet. Commercii. A~rika':"lJ'S;. University. SUMMARY This o-f. study was. undertaken. -forces. the. of". balance. ec(;)norrlf~t.ric. Capital. payments model. is a. role. Cc;~p~tal. for in. C)-f:. t.he. is a. commodity. p(Jrt.ion. :i. nvo:L Vt~l:;. Shor t.. specif"ic. aim. account. of'. building. important. The .following. to. an. determine clearly. what.. the. 'forms;. capi t.al. any ot.h.er. i s underestimated. durable good and the Free. I£ame any cornnodity market. the opt.ima1. part. transactions. o-f. dist r ibuti(.')n. t.he balance o-f. with. the. marl<fi.·'t. o~. capital. payments.. ou·tside. trad,,~. world. bein~.:J. which. -funds,. t.€'~T·m and. are. long. each. and. There. <:-lS. t:·msun:~. t.hus. capi t.al ace,ount. t.ha.t.. capit.al. capital acr.:.ount... impor t.i-:lnce (;)-f. wi 11. better undli"rs'tanding. :i.I.:; ment.ioned.. capital operates;. The. the. with. the. wide concept and one has. and. capi tal. to obtain a. bf7.'hind movements in. -f:(:>rm of" capital Th£~. in order. a. 'term capital I£hould. number. of. di-f-fer. there-fore be. 'Facts. that. -from each other t.reated. influence. as;. a. capital. in many.

directly. and indirectly but exchange rates and . I. ,are the mO$t important ones· Capital. i=lows,. arnc:)unt. oi=. espec::.ially. short term i=lows, the. •. have. seasonal. cer't.ain. in~lu.nc.s. i=luctuate. The c::.api·tal account can be described by an economet.ric model and r. ea~;c;)nab. use. 1 f(.~. the model in simulation exercises.. Th(,~. capital account has been 01- .Lesser impc:)rtance in the past. as i't. was used solely i=or the purpose 01- keeping reserves stable. light.. m<:>re. o-f. (-"~xpected. that the capital account. will play a. impc:)rtant m<.'lrkets. -flexible exchange and interest.. role in the i=uture. will. be. ·Free. rat.es,. it.. di~i=erent. The role will be more import.ant.. and all. prices. more. i=lexibl.,. so. as 'that. adjustments will take place more sWii=tly than in the past... The importance 01- <::.api tell flows must not be underestimated and capital. ilLcc<;)Unt. ac::.r..oun·t. on. :i.n~r:t.ituted. ·t.he. ,,;hould balarH::.e. be of'. scrutinised au'; much payment.s. and. in time t.o rec::.t.ify ,Eln imblillancE:'.. as. measures. the. the. current.. should. be.

In. EkonOJl8~ri.8.. '/. Model van di. lCapl1:aalreJteninq. van die Betalinqsbalans van sui4-Atrika Blad!y. Opqawe van tabelle. 13. Opqawe van qratieke Hoofstuk 1: probleemstellinq 1.1. Probleemstellinq. 1.2. Metode van ondersoak. 14 ~. Metode van Ondersoak 15 •. 16. Hoofstuk 2: Kapitaal 2.1. Inleidinq. 19. 2.2. Die definisie van kapitaal. 19. 2.3. Kapitaalvoorraad en kapitaalvloei. 21. 2 .4. Lanqterayn- en kortteraynkapitaalvlaei. 23. 2.5. Ander vorae van kaptitaal. 24. 2.6. Die vraaq na kapitaal. 27. 2.7. Die aanbod van kapitaal. 31. 2.8 .. Oi. kapitaalaark. 32. 2.9. Kapitaalvoralnq en inve.terinq. 34. 2.10. Die rol en balanqrikheid van kapitaal. 37. 2.11. opso_inq. 39. Hoofst~. 3: Die lCapitaalrekeninq. 3.1. Inleidinq. 3.2. Die kapitaalrekeninq as deel van die ge14- en. 3.3. Die kapitaalrelteninq as deel van die betalinqsbalans. 3.4. Die samestelling van die kapitaalrekening. 3.~. Die verloop van die kapitaalrekeninq vanaf 1968. 42. 6. kapitaa~rk. --?. ~. 42 44 45 48.

BladaY. 3. 6. Samevattinq. 54. Hoofstuk ! l Internasional. Transaksi.s 4.1. Inleidinq. 57. 4.2. Va1utamarkte. 57. 4.3. Arbitrasie. 61. 4.4. Vooruitdekkinq en spakulasi.. 62. 4.5. Valutahandelaars. 66. 4.6. Die termynkoers. 68. 4.7. Samevattinq. 70. Hoofstuk. ~. Die Wisselkoers. 5.1. Inleidinq. 76. 5.2. Di. detisisie van die wi•••lkoers. 77. 5.3. Wisselkoersstel••1s 5.3.1. Dia qoudstandaard 5.3.1.1. Die stel••l. 78. 5.3.1.2. Voorwaarde. vir die stel.el. 79. 5.3.1.3. Die aanpa••inqsaaqanta-e. 79. 5.3 .1.4. Die qoue era ot voor-oorloqae qoudstandaard. 80. 5.3.1.5. Die Berste Wereldoorloq. 81. 5.3.1.6. Die tydperk van tluktuerende wi••elkoara.. 82. 5.3.1.7. Die tydperk van stabilisa.i.. 83. 5.3.1.8. Die Devaluasi••ikJus. 84. 5.3.1.9. Die. Tweed. Wareldoorloq en die eind. na die. qoudstandaard. 5.3.2. 85. Die Bretton-Woods-stelsel van vaste wisselkoerse. 7.

Bladsy 5.3.2.1. Die ooreenkoms. 86. 5.3.2.2. Die stelsel. 87. 5.3.2.3. Die aanpasslnqsmeqanisme. 88. 5.3.2.4. Probleme met die stelsel. 91. 5.3.2.5. Die Internasionale Monetare Fonds. 94. 5.3.2.6. Reserwes onder die stelsel. 97. 5.3.2.7. Die V.S.A.-dollar. 98. 5.3.2.8. spesiale trekkinqsregte. 100. 5.3.2.9. Goud. 102. -. 5.3.2.10 Die einde van die Bretton-Woods-stelsel. 5.3.3. 5.4. 102. Fluktuerende wisselkoersstelsel 5.3.3.1. Die stelsel. 102. 5.3.3.2. Die. 104. 5.3.3.3. Voorwaardes vir die stelsel. 5.3.3.4. Die Smithsonian ooreenkoms en die. aanpass~qs.eqanis.e. 105. Groep van Tien. 107. 5.3.3.5. Die Kommitee van Twintiq. 102. 5.3.3.6. Toestande onder die stelsel. 10':. suid-Afrika se wisselkoersbeleid. 5.4.1. Die verloop van die wisselkoers vanaf 1968 tot 1983 5.4.1.1. suid-Afrika se wisselkoersbeleid: 1968 tot 1974 11=. 5. 4 • 1.2. Tydperk van beheerde swewinq. 1 1:. 5.4.1.3. Tydperk van teruqkeer na In vaste wisselkoers. 12:. 5.4.1.4. Die devaluasie van die rand op. 5.4.1.5. 22 September 1975. 12:. Die. 12.. ~ydperk. na die devaluasie van 1975 8.

Bladsy 5.4.1.6 5.4.2. Die wisselkoersbeleid vanaf 1979 tot 1983. 128. Die tweelediqe wisselkoersstelsel .. 5 •4 .""2 ;-1·· Die qeblokkeerde rand 5.4.2.2. Die ettekterand. 134. 5.4.2.3. Die tinansiale Rand. 135. 5.4.2.4. Die kommeraiale Rand. 142. 5.4.2.5. Die kontanblark. 144. 5.4.2.6. Die termyruaark. 145. .. 5.5. 5.6. 133. 5.4.3. Die einde van die tweelediqe wisselko.rastelsel. 151. 5.4.4. Die veranderinq in die kontantvalutamark. 155. Die invloed van die wi•••lkoera op die kapitaalrakaninq 5.5.1. Die wisselkoers en korttenaynkapitaalbeweqinqa. 157 /. 5.5.2. Die wisselkoera en lanqter.ynkapitaalbeweqinqa. 159. Samevattinq. 155. Hootstuk 6: Rentekoarae 6.1. Inleidinq. 6.2. Rentekoarsteoril 6.2.1. Wicksel sa renteteorie. 166. 6.2.2. Fisher sa renteteorie. 16~'. 6.2.3. Die Leenbare-tondsa-teorie. 16;:. 6.2.4. Die Keynesiaansa teoria van liwiditeitsvoorkour. 17::. 6.2.5. Die Hicks-Hensen-teorie ot Neo-Keynesiaans. teorie. 17(:. 6. 3. Die invloed van die rentekoers op korttermynkapitaalbeweqinqs. 17 :. 6.4. Die invloed van die rentekoers op lanqtermynkapitaalbeweqinqs. 17:. 6. 5. Samevattinq. 17 (, 9.

Bladay. Hoofstuk 7: Ander faktore vat die upitaalrekeninq be!nvloe"g 7.1. Inleidinq. 180. 7.2. Die relatieve qroeiposisie. 180. 7.3. Valutabeheer. 7.4. Politieke stabiliteit. 7.5. Buitelandse skuld en owerh.idskuld. 7.6. Ad hoc aanmoediqinqs en ontmoediqinqs. 7.7. Relatiewe prysposisie. 185. 7.8. samevattinq. 186. Hoofstuk 8: Ander Benadering. 8.1. Inleidinq. 188. 8.2. Die kapitaalrekaninq a. afqe1eidie van die lopende rekeninq. l8€. 8.3. Direkte beleqqinq en die .ultinaeionale kerper.eie 8.3.1. Vereiste. van In teorie van direkte beleqqinq. 190. 8.3.2. Die teorie van internaeionale portefeuljebeleqginq. 190. 8.3.3. Di.. monopolieti••e-voordeel-teorie van direkte. buite1andae beleqqinq 8.3.4. 191. Die oligopolisties. teori. van direkt. buiteland•• beleqginq. 8.3.5. 19::. Di. produksiesiklusteori. van direkte buiteland•• belegqinq. 8 •4. 19::. Samevattinq. Hoofstuk 9:. ~. Model. 195. ~. die Kapitaalrekeninq. 9.1. Inleidinq. 19i. 9.2. Ooqmerke van die model. 19i. 10.

!'ladsy 9.3. Aannames van die model. 9.4. Die seisoenspatroon van kapitaalbeveqing. 198. 9.4.1. Die seiaoenspatroon van lanqtermynkapitaalbeveqing. 199. 9.4.2. Die aeiaoanspatroon van korttermynkapitaalbeveqinq. 201. 9.5. Skatting van lanqtermynkapitaalvloei. 202. 9.6. skatting van korttermynkapitaalvloei. 213. 9.7. Hoontlike sloeringstrukture in kapitaalbeveqinq 9.7.1. Sloering van die goudprys. 220. 9.7.2. Sloering van die. 221. 9.7.3. Sloering van die intlasieditterensiaal. 222. 9.7.4. Sloering van die aaldo op die lopende rakaninq. 222. 9.7.5. Sloerinq van aandelapry.e. 223. 9.7.6. Sloering van die verand.ring van die viaaelkoars. 223. rentekoersdi~~eren.iaal. /. 9.8. Ad hoc taktore vat kapitaalvloei batnvloed. 224. 9.9. spesiale taktore vat kapitaalvloai qeraak het vanat 1968. 226. 9.10 Fopveranderlikes vir ad hoc taktore. 228. 9.11 Simulasie van die model 9.11.1 Ex post st.ulasie·. 229. 9.11.2 Ex ante at.ulasie. 230. 9 . 12 Samevatting. 230. Hootstuk 10: Gevolqtrekkinq 10.1. Inleidinq. 10.2. Kapitaal en kapitaalvloei. 10.3. Faktore vat kapitaalvloei betnvloed. 10.4. Die model van die kapitaalrekening. 10.5. Samevatting. 24:1. 11.

Bladsy Appendiks A.. Data van betrokke verander1ikes. 251. B.. Reqressieresu1tate. 267. Bronne1ys. 275. 12.

Opgawe. ~. grafieke. Bladay. Fig. Beskrywing 2.1). Aandele- en leninqskapitaal: Risiko en wins. 5.1). Geweeqde waarde van die rand. 113. 5.2). Rand-dollar Wisselkoers. 114. 5.3). Die rand en finansiAle rand. 141. 6.1). Korttermynrentekoerse. 178. 30. 9.1+2) Betalinqsbalans: Lopende rekeninq en die kapitaalrekeninq. 232. 9.3+4) Kapitaalbeweqinqs: Kortterayn en Iang'terJlYft. 233. 9.5+6) Pryse: Aandele en qoud. 234. 9a-c). Ex Post St.ulaaie. 235. lOa-c) Ex Ante St.u!aaie. 238. .. 13.

apgawe van tabelle Bladsy. Tab. Beskrywing 4). Gemaqtiqde valutahandelaars. 84. 5.1) Gewiqte van die spesiale trekkinqsregte. 162. 5.2) Kwotas en stemme van die l.M.F.-Iede. 163. 14.

HOOFSTUK 1: PROBLEEMSTELLING EN METOOE VAN ONOERSOEK. 1.1. Probleemstelling ot die doel Die. ~. die studie.. oogmerk van hierdie studie is om die vloei van kapitaal tussen. suid-Afrika en die res van die w*reld te ondersoek; die taktore wat die vloei van kapitaal veroorsaak te identifiseer en te. ondersoek,. ten. ekonomiese. einde. faktore. die verhoudinge tussen kapitaalvloei en die. wat daartoe aanleiding gee te kwantitiseer en In. triese. ekonome-. model van die kapitaalrekening van die betalingsbalana. van. suid-Afrika daar te stele. Die kapitaalrekening is van groot belang in enige model. aanqesien. Kapitaalvloei wat. is. dit belanqrik is vir die ekonoaie aa. van. In. ongelukkiq ook een van die ekonoaieae. moeilik voorspelbaar is.. vloei. -akro-ekonoaie.. geneel.. groothede. Die groot reds hisrvoor is. dat. die. kapitaal hoofsaaklik gabaseer is op verwaqtinqe en. nie. soseer op huidiqe omstandighede nie. Die kapitaalrekeninq, aa. . .et die vorm. maklik voorspelbare lopende rekeninq van. betalinqabalans. die totale buiteland.e .ektor van die akono.is en die. lands.. sektor is In baie qroot sektor in In land aoo.. wat In baie oop ekonomie het. te. die. gee. buite-. Suid-Atrika. Oit is dus essensieel om meer aandaq. aan die aspek van kapitaalvloei tussen suid-Atrika en. die. buiteland.. Suid-Afrika as In jong ontwikkelde land is skaars aan kapitaalbronne. om die. daa~die. rede is kapitaal vanaf die buiteland noodsaaklik. In. loop van die geskiedenis het Suid-Afrika onder die septer. die Britse koningkryk beland. 1ik. aIle. kapitaal. w~t. ~an. As In kolonie van Britanje was feit-. benodig was 15. van. k~loniale. oorsprong.. Na.

uniewording. in 1910 is ander bronne van kapitaal ook. benut,. maar. die Britse oorheersing van kapitaalverskaffing het voortgeduur.. In. 1961 met republiekwording het grootskaalse onttrekking van kapitaal plaasgevind land. moes. probleem Met. gegrond op In gevoel van onsekerheid. suid-Afrika toe vir die eerste keer. onafhanklike. As. werklik. voor. te staan kom van die verkryging en vorming van. sinvolle. die. kapitaal.. maatre8ls is hierdie probleem redelik oorkom en. die. jare van voorspoed en grootskaalse kapitaalvorming het gevolg.. Vandag is groot bronne van kapitaal beskikbaar in die w*reld. SuidAfrika en. is in In posisie om mee te ding vir hierdie. sodoende ook kapitaal binnelands te vora.. die. belanqrikheid. van buitelandse kapitaal. kapitaalbronne. Alge.ien hiervan bet eerder. toeqen.... a.. afgene. . soos die wereld meer interafhanklik geword het.. Oit. wil lyk asof dit al hoe moeiliker gaan word vir suid-Afrika oa. kapitaal. in. afsienbare. die buiteland te bekom,. terwyl. suid-Afrika. in. die. toekoms steeds afhanklik sal' we•• van buitelandse kapi-. taal en ontwikkeling nie daarsonder sal plaasvind nie.. 1.2 Metode van ondersoek Die. metode. voorgeskryf. van. ondersoek word deur die ooqmerk. van. deurdat In ekonometriese benadering gevolg. die. studie. word.. Dit. beteken dat die ekonomiese verhoudinge gespesifiseer en gekwantifiseer. moet word.. leerskool. se. In hierdie studie word daar aan. benadering steun gegee nie,. maar word die. Suid-Afrikaanse situasie beskou en gemoduleer.. 16. geen. spesifieke feitlike.

/ Die. tydperk. wat beskou word is vanaf 1961 tot en mat. die. tweede. kwartaal van 1983 met spesifieke aandaq aan die laasta 10 jaar. Vir die. skattinqsteqnieke is sleqs data vanaf 1974 qebruik. anderse struktuur wat voor di6 tyd qaqeld hat.. weens. In die jars. die. sestiq. en vroe8 sewentiqs was die wisselkoers vas en die valutamarkte deur die. sentrale banke oorheers.. Rentekoerse was stabiel en doelbewus. buitenqewoon laaq gehou met direkte maatreels. Hierdie toestand het verhoed dat markkragte effektief werk soos ons tans het.. In. hoofstuk 2 word kapitaal en al die beqrippe van belanq in hier-. die studie omskryf. In hoofstuk 3 word die kapitaalrekeninq uiteenqesit. en die verloop van die kapitaalrekeninq vanaf 1968. be.tryf.. In hoofstuk 4 word qekyk na internasionale transakaie. en hoe hulle plaasvind. sels. en. vloei. Hoofstuk 5 handel oor die viselkoers,. vi••elkoexwatel-. wisselkoersbeleid asoak die verband wat dit het. van kapitaal.. koersteoria. Hoofstuk 6 handel oar rentekoerse. en die verband .et kapitaalvloei.. . .t en. die. rente-. In Hoof.tuk 7. word. Ander faktore wat verband hou mat kapitaalvloei b••pr••k.. In hoof-. b••tau.. In hoof-. stuk. 8 word ander benaderinqs tot kapitaalvlosi. stuk 9 word qepooq o. hierdie faktore wat be.tude.r i. in 'n ekonometriese. model. suid-Afrika. te giet en In model van die. saam te stele. qevolqtrekkinqs. kapitaalrekeninq. Hoofstuk 10 vat al hierdie qedaqte.. saam om die alqemene standpunt. ten. opsiqte. van en van. kapitaalvloei te vorm.. In Die. die kapitaalrekeninq word slegs netto. aanqegee.. qroote van totale kapitaalinvloei en -uitvloei word nie aanqe-. qee soos in die lopende rekeninq nie, ·wat. kapitaalvloei. die. passinq. maar sleqs. netto. van enige model soveel moeiliker 17. maak. qroothede (minimum.

inliqtinq) en sodoende die bereikinq van qoeie reqressie bemoeilik.. 18. resultate.

HOOFSTUK 2: WAT IS KAPITAAL?. 2.1. In1eiding Kapitaal. is. In beqrip wat nie altyd duidalik is nie en soms. dubbelsinniq kan weeSe onduidelikheid. op. In hierdie hoofstuk word qepooq om. self. hierdi~. te klaar terwyl daar ook na ander sieninqs. va~. wat kapitaal nou eintlik is, en nie is nie, qakyk word.. Kapitaal. is ook onderworpe aan. eens. hier terme wat diltwels nie te duidalik is nie. is. voorraad- en. vloeikonsepte. en. Weer maklik. verkeerdelik qebruik word. Kapitaal na_ baia voraa aan en" hier sal onderskeid waarin. q8lUlak. kapitaal. word tusaan die varskillanc1a voraa. bestaan.. By. en. termyne. eniqa akonOllia. . analisewaar. daar. handel plaasvind, soos dit ook die qaval is .at kapitaal, .oet mens kyk na die vraaq na kapitaal ;. wie dit aanvra;. hoa an waarvoor di t. aanqewend word en die aanbod van kapitaal nl. waar dit vandaan kom. Oit. brinq ons onwillakeuriq by die kapitaalaark,. die vorminq. van. kapitaal an die investarinq van kapitaal.. om hierdia studie ta reqvardiq .cat dia belanqrikhaid van kapitaa: en. die rol wat dit speel in die ekonoaia v. .rqeqe. word.. as. norm van In nasie sa velvaart k01l tar sprak. en dit is. Kapitaal werkli2:. waaro. dit alles qaan .et batrekkinq tot 'n studie in die ekonomie, die welvaart van In nasie an die individu.. 2.2. Die definisie. ~. kapitaal.. Die beqrip "kapitaal" kan. SOlIS. verwarrand vees.. Die woord kapitaa:.. qee verskillende betekanisse veer vir verskillende persone. Vir -qewone persoon betaken dit eenvoudiq qeld. 19. d~c. Vir die rekeninqkundi;::.

beteken dit die onderneminq se eienaarab.lang.. Vir die. bedryfseko. noom beteken dit die nie-handelsqoed, dit wat die onderneminq be.it maar. nie. koop. gebruik nie, egter. om weer te verkoop ot in. die. produksieproses. te. van die onderneminq. Die suiwer ekonoom sien kapitaal. as een van die vier produksiefaktor... Die ander is. arbeid,. grondstowwe en ondernemerskap.. Kapitaal kan dus gedetinieer word as die produksietaktor wat qeproduseer is om te help met die produksie van qoedere en dianste. l) oit verskil dus van die ander produksiefaktore deurdat dit self In produk van die produksieproses is. 2) Dit is due w.lvaart wat qebruik word om by te dra tot die verdere produksie van welvaart.. Volqens. I. Karl. Marx in sy "Oas Kapitaal" is kapitaal arbeid vat. in. die verlede qeAmplojeer is. Die moderne benaderinq van hierdie idae is dat dit nie net arbeid wat qeamplojeer .oet word vir die vorainq van kapitaal nie, maar dat al die produksietaktore qea.plojeer .cat word vir die vorainq van kapitaal.. Selts kapitaal word qebruik. die vorminq van kapitaal. 3 ) In Eenvoudiqe voorbeald hiarvan i. produksie word,. van. deur. masjiene,. outomatiese. wat in die produksieprosa. qebruik sweismasjiene wat salf op. stadium deur die produksieproses qeproduseer is.. een. of. in. die pan ander. Xapitaal word dus. gebruik vir die vorming van kapitaal.. Kapitaal. is. dan. daardie. goed. wat. qebruik. word. in. die. produksieproses, maar nie opqebruik word as qrondstot in die prosas nie. Onder hierdie definisie van kapitaal sal handelsmerke, patente en klandisiewaarde ook val.. Laasqenoemde verq ook produksietaktore. 20.

om. tot. stand gebring te word en help ook met. die. produksie. van. goedere en dienste en is in werklikheid ook kapitaal.. Tot. /. dusver is net meldinq gemaak van fisiese kapitaal of kapitaal-. goedere.. Daar is eqter ook In monet*re beqrip "kapitaal".. kapitaal. is. die. kapitaal. is. fondse wat vir die finansiering. gebruik. word.. goedere wat as. Monet*re. kapitaal. beskryf van. kapitaal is werklik in. is.. Fisiese Monetare. kapitaalqoedere. .onetare. eenhede. terwyl fisiese kapitaal sleqs in monet*re eenhede qemeet word, maar in relle eenhede bestaan.. 2.3. Kapitaalvooraad!n kapitaalvloei 4) Die. normale voorraad- en vloeikonsepte qeld ook ••t betrekkinq tot. kapitaal.. Kapitaalvoorraad is die hoeveelheid kapitaalqoedere. op In spesifieke tydstip betaan. word,. word. As daar van kapitaalvloei qepraat. daar na lIlonet*re kapitaal verwys.. kapitaal wat vloei nie,. vat. Dit i. nie. werklik. maar slegs die fondse vir die finanaierinq. van kapitaalqoedere. Kapitaalvloei i. die oorplasing van fonds. van een. rekeninq na 'n ander ocr In sekere tydperk.. tussen verskillende lande, wees.. dus. oordraq Die en. persone of eniqe entiteite. In hierdie studie sal veral qekyk word na die. tussen twee lande. is. in.tansi.s,. Di. reJteninq. Jtail. kapitaalvloei. Kapitaalvloei vind in mon.tar. eerthede plaas en. in nominale qroothede.. Kapitaalvloei vind plaas deur. die. van fondse en tinansiale papier van een land na 'n. andere. kapitaalvloei vind plaas in die riqtinq wat die fondse. beveeq. in die teenoorgestelde riqtinq as wat die beweqinq. van. finan-. sille papier plaasvind. Kapitaalbeweqinq is In meer alqemene beqrip en. dui. op die oordrag van fisiese sowel as monet*re kapitaal. een land na In andere. Kapitaalinvoer/-uitvoere is die oordrag 21. van van.

fisiese kapitaalqoedere van een land na In andere Oit vind in reale terme plaas maar word in monet&re eenhede qemeet.. In. Voorbeeld van hoe kapitaalvloei plaasvind is hoe In. in. suid-Afrika qefinansier en opqeriq word.. opwekkers. word. in die buiteland vervaardiq. kraqstasie. Kapitaalqoedere en. deur. soos. buitelands.. banke qefinansier. Die opwekkers word inqevoer maar die word nie as kapitaalinvloei. aanqeteken nie maar wel as invoere in die. rekeninq. van. die. oorqedra. aan. EVKOM. kapitaalrekeinq kapitaalvloei. betalinqsbalans.. as. en. Die. leninq. word. die oordraq van die leninq. kapitaalinvloei. die. oordraq. word. Bier van. ook. in die. het. dus Die. kapitaalvloei het plaasqevind deur die oordraq van die leninq,. c:lua. die oordraq van tinansille papier en ni. d.ur die invoer van. kapitaalqoedere nie. die. sonder. eqter. fonda... deur. plaasqevind. aanqeteken.. lopende. tinansierinq. qoedere. vanat. Die boqenoemde voorbeeld is In voorbe.ld waar. van. die. inqevoerde. kapitaalqoed.ra. buiteland kom en help o. ta. sa.. .at die. onderakei. tusaen. kapitaalbeweqinq, kapitaalvloei en kapitaalinvoar/-uitvoer.. In Meer alq81llene voorbeeld van kapitaalinvloai is waneer In in. leninq. die buiteland deur In inwoner van hierdie land q_aJt vord.. Onderneminq buiteland monet&re. leen. qeld van In bank,. instansie ot persoon. met die doel om kapitaalqoedere aan te eenhede,. skuldbriet,. kom die land binne en. skat.. tinansiale. in. Geld,. papier,. 'n 4ie in die. verlaat die land. Die onderneminq qebruik die qeld vir. die aankope van kapitaalqoedere, binnelands ot buitelands. Die twee voorbeelde. toon. duidelik. finansille. papier. dat. kapitaalinvloei. die land verlaat.. 22. Netso. sal. plaasvind. waneer. kapitaaluitvloei.

plaasvind waneer. waneer. die land finansiale papier. verkry.. die finansille papier teruqqekoop word.. oit. qebeur. Kapitaalvloei vind. dus in die teenoorqestelde riqtinq plaas as effeke en sekuriteite.. 2.4. Lanqtermyn- ~ korttermynkapitaalvloei S) Ons moet verder onderskei tussen lanqtermyn- en korttermynkapitaalvloei. oit is in werklikheid nie die termyn wat die onderskeid tref nie,. maar. die. doel waarvoor die fondse aanqewend word.. oit. miskien beter qewees het om te praat van kapitaalvloei wat is. sou. verwant. aan reserwes en handelsfinansierinq in plaas van lanqtermyn- en. korttarmynkapitaalvloei.. Lanqtermynkapitaalvlcei. is daardie fondae wat die land. binne. kaa. deur middel van aandeletransakaies, buitelands. b.leqqinqs en t.aigrantefondse. en. die land verlaat deur. ~ddel. van. aandeletranaak-. sies, teruqbetalinqs van leninqs, beleqqinqont1:rekkinqs en eaigrantefondse.. Hierdie. finansille rand, dende. transakaies het voorh.en plaasqevind. maar opbrenqste op beleqqinqs soos rente en divi-. hat deur _iddel van die kommersille rand plaas. transaksies. het. deur die. qevind.. Dl.. 'n direkte invloed op die reserve. aanqesien. die. ontvanqste van betalinqs vanaf die buiteland in buitelandse. valuta. plaasvind. aanqe-. wend. endit moet eers in rand omskep word alvorens dit. kan word.. 'n Kapitaaluitvloei sal dus reserwes verlaaq en 'n. kapitaalinvloei die reserves verhooq.. Korttermynkapitaalinvloei belanq. ten. is. ocr die lanqtermyn nie so. opsiqte van reserwes nie.. oit. is. veel. van. kapitaalvloei. vat. plaasvind as qevolq van die qebruik van buitelandse handelskrediet. Bv.. 'n. Bestellinq word in Wes-OUitsland qemaak vir die aflewerinq 23.

van kapitaalgoedere aan suid-Afrika. ling. drie. maande na aflewering moet geskied.. maande se krediet verskaf. vind. nog nie plaas nie.. 5005. met. oit beteken In invloei van. drie. Tot. kapitaal. Die verskil is dat dit. net. nie. In. maar'n handelsfi-. dusver het geen fondse nog gevloei. suid-Afrika en Wes-cuitsland nie.. aangeteken,. Oaar word dus. is wat kapitaal finansier nie,. nansieringooreenkoms.. beta-. Die masjinerie word afgalewer, betaling. die voorbeel van EVKOM.. lanqtermynlening. tussen. Die kontrak bepaal dat. Invoere is. eqter. nie reeds. maar nog nie betaal nie. Na drie maande vind die beta-. ling plaas en kapitaaluitvloei v1nd plaas. Weereens is dit korttermynkapitaal. aangesien dit slegs die aflo. van 'n. handelstinansie-. ringstransaksie is en be.kou kan word a. betaling vir invoen. reserwes. word. op di•••lfd. wyse be!nvloed as enig.. invoertransaksie. die. ander. Oi.. requit. Die meeste invoer- en uitvoertranaaksie. vine! op. manier plaas en die kapitaalvloei het nie die••lfde lanqduriqe. effek op reserwes soos langtermynkapitaalvloei nie. oa hierdie red. word handelsfinansiering nie as langtermynkapitaalvloei besltou ni. al is die. te~. soms wesenlik. Bierdie transaksie. en handelatran-. saksies en het teen die komaersille-rand-koers plaasqevind.. 2.5. Ander vorme !!n kapitaal Friedman. het in sy "The Quantity Theory of Money:. A Rest.tRent". die beqrip van geld as In vorm van kapitaal te vore gebrinq.6). "To the productive enteprise, money is a capital good, a source. of. productive services that are. cOlllbined. with. other productive services to yield the prodUcts that the enteprise sells.". 24.

Friedman beskou qeld dus as 'n produksiefaktor sodat dit, oak onder ons detiniese,. as kapitaal beskou kan word. Of hierdie sieninq req. is, is te bevraaqteken. Geld kan qesien kapitaalqoedere. verkry kan word.. wo~. as die medium waardeur. oit is sleqs die ruilfunksie van. geld wat ter sprake is en nie die batefunksie van qeld, kapitaalgoedere beskou kan word nie. produksieproses. wat nie as. Geld dra nie direk by tot die. nie en is sleqs In instrument wat. die. verkryqinq. van. werklike kapitaalqoedere vereenvoudiq.. van. qeld se unieke eienskappe en die funksies van qeld wat daaruit. voortvloei.. oit qeskied as. qevolq. Geld, soms beskryf as kapitaal, kan due nie werklik as. kapitaalqoed beskou word nie.. In. sy. "Pe~anente. Inkome Hipote.e" het Friedman oak dia beqrip van. menslike kapitaal die liq laat sien. Die mens kan ga.ien word •• 'n produksie-eenheid. vraaq dat. nie.. kom nou onwillekeurig op waarom dit so i.? sekere. beter. Sekere mense is meer produktief as. mense In beter produksie-eenheid is. opqelei Oit. lean. andere. Die antwoord hy. ~at. is of ge.onder is as een wat nie so. ook wees dat hy meer ondervinding het,. tot. stand gekom deur 'n ekonomiese opofferinq.deur die. kapitaalgoedere taalwaarde die. sal hierdie eienskappe van. beskou kan word.. het. Volqens die. ons. _and. as. Die mens het due In sakere kapi-. kapitaalbestedinq wat aan die mens qedoen is om hom te maak.. of. g. .eenskap. en daarom kan ons praat van menslike kapitaal.. produksie-eenheid. eat,. Hierdie eien.kappe van die mens. en dra by tot die produksiepoqinq van die qemeenskap.. i.. ko~ti.ie. hy eenvoudig sterker is.. kapitaal. miskien. bater. dat. van. is. produktief. beter beqrip het, beter onder druk werk as gevolg van. definisie. Die. oit -is In. bater. Elke persoon se kapitaalwaarde sal uit 2S.

die. aard. verskil.. 'n Persoon soos 'n mediese dokter sal. dus. In. groot menslike kapitaalwaarde h* aanqesien baie bestee is om hoa op te lei en daarom is hy qereqtiq op hoar besoldiqinq as 'n plaaswerker. met qeen opleidinq nie en sodoende 'n baie lae menslike. taalwaarde het.. kapi-. Oie metinq van menslike kapitaal is moeilik en ••t. sekere eienskappe soos ondervindinq en kompetisiedruk selt onaoontlike. Syters. konstante. hiervoor is nie beskikbaar nie,. maar dit kan. as. In. proporsie van 'n land Se totale tisiese kapitaalvoorraad. beskou word. Oit is omdat die opvoedinqspeil hand aan hand qaan ••t die peil van ontwikkelinq wat weerapieal word deur die kapitaal. vat die land b.sit.. oit kan ook kru q....t word d.ur die. hoeveelheid wat b.st.. word aan oplaidinq an madi.s. laat. hoeve.lheid. dienat... Dit. eqter nie toe vir die berekeninq van and.r vora. van aanalike. kapitaal ' soos ondervindinq en gratis opvoadinq waardeverainderinq. ook. plaas. ni... V.rd.r viDd. net soos in die g.val. van. fisi.... kapitaal. oit is 'n teit dat mensa doodqaan. Vir statistie•• ontl.ding sal die .envoudiq.t. w... om .enslik. kapitaal . .ar t. sian as. on.. kapitaal wat bevat word in die tisias. kapitaalvoorraad. eqter. nie. verloor. die. nie. b.langrikhaid van ••nslik. kapitaal. uit. aangesien dit 'n b.langrike aspek van die. aoat. ooq. die. produksi.-. proses is.. Kapitaal kan ook in ander produksiefaktore bevat. word.. BY.. grond. wat. herwin is deur drooglegging is in werklikbeid leapitaal wat. 'n. ander. produksietaktor. voordoen.. Netso. is. minerale. as. bai.. leapitaalintensiet om op te spoor. Wat dan as In natuurlike hulpbron beskou. word, is. dan. in werklikh.id deels. heelwat bestee is om dit net op ta spoor.. 26. kapitaal. omdat. reeds.

2.6. Die vraaq. ~. kapitaal. Die vraaq na kapitaal is in werklikheid die vraaq na kapitaalfondse aanqesien word.. eniqe aanskaffinq van kapitaalqoedera qafinansier. Die. uitqedruk. vraaq in. na kapitaalfondse is dan die vraaq. 'n qemeenskaplike eenheid nl.. qeld.. na. moat. kapitaal. Die. vraaq. na. kapitaalfondse hanq af van die behoefte aan kapitaalinvesterinq van elke individuele firma af. is. Die privaatsektor sa vraaq na. kapitaal. dus 'n bedryfsekonomiese vraaqstuk aanqesien die firma. besluit. hoeveel kapitaal benodiq word.. Oit Oaar In. is. eqtar nie net die privaatsaktor vat kapitaal benodiq. is ook die ovarheid wat sy kapitaalbestedinq .c.t suid-Afrika is dit die owerheid vat .et RSA-effekte. ni••. finan.i.r. en. EVlWII-. effekte wat die primare kapitaalaark oorh.er.. Ander deeln. . .rs aan die. vraaqkant. munisipaliteit.. van die mark is die provinsiale van qroot dorp... adainistra.i.s. en. Oi. prta*r. kapitaalaark i .. dus. maar dun in suid-Afrika.. Die. Privaatsektor. qebruik. die. instrument om kapitaal te bekom. is. daar. aandeleaark. in. suid-Afrika. In die qeval van die. as. aandeleaark. meer deelnemers en uitqifte van aandal. is meer. alq....n. Hier is dit maatskappye wat qestiq of verqroot word om kapitaal, in die bedryfsekonomiese sin te verqroot.. As. In maatskappy In besluit neem om kapitaalbestedinq aan te. het. die bestuur tvee opsies om die bestedinq te. kan. van interne of ekaterne finansierinq qebruik maak.. die. maatskappy moet In leninq teen In vaste rentekoers aanqaan 27. finansier.. qaan HUl1e. Oit vil sa of.

aandele uitqee wat In onsekere opbrenqs kan toon afhanqende van die wins.. 'n. Leninq. is In vora van eksterne kapitaal. aanqesien. die. houer. van die sekuriteit of skulbriet qeen s. het in die sake. van. die maatskappy nie en as In eksterne entiteit beskou word. is. interne. eienaars. kapitaal aanqesien die houer van die aandele. betaalbaar. is. wat. op leninqs is In onkoste wat attrekbaar is van. die. Daar is dus besliste belas-. tinqvoordele. as van In leninq qebruik qemaak word.. noq verdere. voardele vir die aand.alhouars as. hair is as die rentekoers nl. verdeel. baheer.. Die rente. belasbare inkomste van die maatskappy.. is.. oak die. is en hulle die direksie kies wat die maatskappy. In die qeval van 'n leninq is daar sekere voordele.. dele. Aandele. Daar is· . e r. die. dat die wins dan. opbranqskoers. ~sen. Ja1ndar. hoet te word en die opbrenqs per aandeal dan. Die ,nadeel is eqter as die opbrenqskoers van. die. aan-. qrater. maatstappy. laer is as die rentekoers. Dan is die opbrenqs per aandeel oak laer as. wat. qebruik. dit. sou qewees hat as wat daar. qemaak. is.. Die. net. leninq. aandeel. dra. aandelekapitaal die. q~al. nog st.eds betaal .oet word en die. moet. aandelekapitaal. nade.l van leninqslcapitaal. benadruk as In verlie. q_ak word. In so 'n die. van. s.l die. verlie.. sal meer vees as wat dit sou wees. qebruik qemaak is.. word. vat. ren~e. va~. as. ne~. op. elks van. Daar is dus sleqs voordeel vir. aandeelhouers as die opbrenqs op die kapitaal hoar is. rentekoers. verder. op die leninq betaal moet word.. As. daar. as. die. net van. aandelekapitaal qebruik qemaak word sal die w1ns per aandeal nie so veel wees nie, nie. van. Cit. maar die verliese, as daar is, ook nie so veel wees. duidelik uit die boqenoemde redenasie dat In. kombinasia. die twee finansierinqsmetodes qevolq moet word om die optimale. risiko-opbrenqs-verhoudinq te verkry.. 28.

In. Fiq.l. kan qesien word dat die risiko verqroot as. verminder word ten opsiqte van leninqskapitaal. is. aandele. Die verwaqte. -. laaq as die aandelekapitaal klein is aanqesien die rente. beleqqinq. betaal moet word en die firma nie met qeen. taal kan opereer nie. dinq. die. wins oPdie. aandelekapi-. Die optimale aandele-leninqskapitaal-verhou-. word in Fiq.la aanqedui.. Beide vorme van. kapitaalverkryqinq. sal dus aanqewend moet word en ons sal verwaq dat die proporsi. van aandelekapitaal. tot. leninqskapitaal konstant sal bly qeqew.. q••n. strukturele veranderinqs in die maatskappy of sy omqewinq plaasvind nie.. 29.

,. .FIG.. I. I I. --Mo~ntli ke wi ns per aandeel. I . I. I I. I. rVerwagte wi ns per aandee 1•. I. •. I I. Aandele I lenings kapitaalverhoudin I I. ---Mo~tlike. verlies per aanc1ee1.. I 1 I I. I I f I. 0.. I. I -(f. -+SikO I. 1.----I. I. I I. I Aandele I lenings· kapitlalverhoud1n I I.. I. --. I. o. I--e -Optinun.. ~. '". ~l.. I ..... 1- J. I. I'. r. 7' - .-.'\- ..... -. ... ,. ..... -. -. I I. .-.. ~. -. ~. -. -. -. ........

2.7. Aanbod Die. ~. kapitaal.. aanbieders. entiteite. in. van die. fondse. vir. kapitaalinvesterinq spaarders. is.. daardie Hulle. is. hoofsaaklik deel van die persoonlike sektor of die huishoudinqs. en. die buiteland.. ekonomie_wat surplus. is. Ander instellinqs buite die persoonlike sektor soos. die finansille instellinqs speel eqter ook In baie belanqrike role. Huishoudinqs. hulle. nie. direkte beleqqers nie is hulle ten minste inderekte beleqqers.. oit. wil. is. qewoonlik. surplus spaarders.. Al. is. s. hulle kanaliseer hulle fondse deur finansiAle tussenqanqers. soos. banke,. lanqtermyn. kapitaalmark.. versekeraars en bouqenootskappe. die. Die bydrae van di6 sektor is die qrootste al wil dit. nie so in die mark voorkom nie sektor. via. atkomstiq. aanqesie~. is via pensioenfondse,. die fond.. indirak van 416 poliss. en. talle. kl.in. beleqqinqs by die qroot tussenqanqers.. Die. instituaionele. instellinqs. of die. finansiale. tussenqanqars. speel In onaisbare rol aan die aanbodkant van die kapitaalaark. Die wyse waarop die instellinqs soos banke funkaion.er is dat belegqera qewoonlik klein bedrae vir kort tydperke wil bel., van. fondse groot bedrae vir lanq tydperke wil. qanqer en. .aar die lenera. leen.. Die. tusaen-. versamel die groot hoeveelheid klein beleqqinqs in In. poel. is dan in staat om qroot bedrae vir lang tydp.rke uit die. poel. te leen. Die verskynsel van poelvorainq verander die eienskappa van die koers. fondse en daarom kan die finansille tussenqanqer teen In uitleen. as. wat. hy leen en dus In wins maak. wat. aan. hoar die. finansille tussenqanqers bestaansreq verleen. Tesame met die beqihsel van POelvorminq is daar oak voordele soos. 31. skaalvoordele,. des-.

kundiqheid. en bedinqinqsvermoa wat die tinansiale. staat stel om hulle besiqheid, namens. die. tussenqan~crs. wat qeld is te bedryt.. Hulle. tree. klein beleqqer in die mark op en daarom word hulle. tussenqanqers. beskou.. Hulle het qewoonlik ook groot bedrae. in. as te. 011. bela en het qewoonlik 'n netto invloei van tondse veral lanqtermynversekeraars en pensioentondse. Hulle is dan ook min en kan dikwels eenvormiq reaqeer en die mark grootliks betvloed en selts baheer.. Die ander deelnemer aan die aanbodkant is die buiteland. Deelneainq van die buiteland vind hootsaaklik deur die banksektor speel. banksektor werkskapitaal. 'n. verdere. rol. in. deur oortrokke tasaliteita,. die. plaas.. 'verskattinq. cie van. handelstinansierinq. en. kortterJlYIl- tot lanqtermynleninqs •. 2.8. .. Die kapitaalmark 'n. Waterdiqte. mark. kan. nie. detinisie van die kapitaalmark be.taan nie. . daar. na. As. die. ot valutaaarkte. soos met ander kommoditeitsaarkte. presies atqepen word nie.. an. na die kapitaal. .rk verwys vord, vord. 'n aantal markte verwys vaarvan die. aandel...rk. an. die. prem*re uitqitte die bekendste is.. Die. kapitaalmark is die groep van interathanltlike. die. kapitaal. word. teen. ultra. kort. . .rkte,. in tinansiale ot monetare vora qeleen. verskillende tot. lank ot,. onbepaalde periodes.. koerse en vir verskillende soos in. die. qeval. van. an. vaarin. uitqelaen. tydperke. van. aandele,. vir. Die koerse kan vas vees soos in die qeval van. skuldbriewe ot veranderlik soos in die die geval met qewone aandele.. 'n. Leentransaksie vind plaas net soos 'n qevone verkooptransaksie. 32.

Finansi.le. papier. vind. dus plaas.. bate. ot. met. die. vora. van. aandele,. ettekte,. tinansiale .. Die lener kry qeld en die beleqqer In. tinansille papier wat hy weer van die hand. die. leentransaksie. ooreenqekom is,. sit.. kan. is dat die houer van die tinansille papier In. tydperk. wi~sels. uitqitte ot skuldbriewe word verkoop. Die leentransaltsie. promesse,. verskil. in. teruqkry. Al. bedraq vat. na. In. sakere. wat ook met die sluitinq van die leentransaksie bepaal is.. Die periode en opbrenq van qewone aandele is eqter onbepaald.. om die. kapitaa~mark. beter te identitiseer is dit nodiq. die. verskil tussen die qeldaark en die kapitaa1aark.. die. qeldaark i. di6 van likwiditeitsaanpassinq.. ODl. te let op. Die rol. Boevel die. van kapi-. taalmark cok In besliste invloed op liltwiditeit het, is die rol van die. kapitaalmark om tondse te verkry vir inve.terinq sodat. miese bronne aanqewend kan word vir die daarstellinq van qoedere.. Dit. is dus daar. OJll. &kono-. kapitaal-. kapitaal aan die werk te kry.. In die. qeldJllark is dit hootsaaklik die handelsbanJte wat daar opereer, _ar in. die ltapitaalJDark is dit die aksepbanJte en ander. instansies. wat. nie a. tus.enqanqer optr.. nie . .ar. soos aandeleaakelaars. betrokke.. dienaleweren4e as. Die .entrale bank is direk by die. instellinqs. bv.. likwiede-bate-vereistes van banke.. die. kapitaalmark onderworpe aan strenq beheer JIlaar die. wat daaraan deelne. . is wel onder strenq. aan JIlinder beheer onderworpe,. bv.. die ekonomie oor. ~e. dra aan die. 33. baheer,. deeln_era. die Maatskappywet en. die kapitaalaark is om die surplus spare van in. JI&ar. In teenstellinq daaraee is. requlasies wat die aandelebeurs se werkinq beheer.. teite. qeldaark. Die qeldJllark is nie onderworpe aan veel beh. .r nie,. die. is. adviseura. ander. Die tunksie van. surplus-spaar-identitekort-identiteite vir.

investerinq. In hierdie doel slaaq die kapitaalmark qoed en daar is sterk aanduidinq dat dit In effektiewe mark is.. 2.9. ~. Kapitaalvorminq. investering. Kapitaalvorminq is die proses van toevoeqinq tot die. kapitaalvoor-. raad. Oit vind plaas deur investerinq. Invest.rinq is die bestedinq aan kapitaalqoedere vir die qebruik daarvan in die produksi.pro•••• Die. boqenoemde proses kan as In kontinue pro••• b.skou beskou word. en as ons aanneem dat pryse konstand is, is: Netto investerinq -. I*(t) - dK(t)/dt. waar R(t) die kapitaalvooraad op tydstip tis. Oit iaplis. .r dat: R(t) - jI* (t)dt. Tot. dusver h.t ons noq qlad ni. voorsieninq qeaaak vir depresi••ie. .er. van kapitaal nie. oit q.beur eqt.r dat be.taande kapitaal .a waarde nie. konstant. konstant afneem. is, as. bly nie al is prys. sal. konstant.. Indian. die waarde van be.taande. qevolq van slytasie en verwaer.. pry.a. kapitaal. voortdurend. Waardavenaindarinq. op. bestaande kapitaalvoorraad is dus van uitersta belanq as dit koa by dia. berekaninq. werklikheid. Yank. die. kapitaalvorainq.. wes.nlike netto. investerinq. kapitaalvorainq. weerqee. verskil. investerinq. Waardavarainderinq tussan is. in. i.. kapitaalvora!nq. die. en. invasterinq. soos hierbo aanqatoon is.. Dan. is. vat natto. investerinq die brute investerinq min die waardaverainderinq. Xl. I*(t) - I(t) - wR(t) As ons die inteqraal neem oor die verqelykinq is:. R(t) - {I * (t)dt - {I(t)dt - wIR(t)dt waar. w die. waardeverminderinqsparaaeter. is.n. die. traksie. persentasie is van die kapitaalvoorraad wat atqeskryf moet word. 34. of.

In. Volqehoue. kapitaalvorminq. kapitaalvoorraadtunksie. strenq. is. net. moontlik. styqend is oor. die. as. die. die. bepaalde. tydsinterval. oit is duidelik dat dit sleq. moontlik is indian: fl(t)dt > wfX(t)dt oit qeld sleqs as: l(t) > w.R(t) vir alle t oor die interval.. oit. toon. word. dat investerinq voortdurend op In hoar vlak. as. wat. depresiasie. plaasvind. kapitaalvoorraad voortdurend qroei. belangrike. telt. nl.. 011. qehou .cat. sdrq·. te. dat. Oit toon eqter verder nOCJ. dat indian die kapitaalvoorraad. investerinq. bly. al. groei,. word.. Die. toene.. asot. die kapitaalvorminq plaasvind.. aal. dus. .aet. Oit wil dus. voorkaa. •n platon vir bpitaalvoorraad bereilt sal word aanq_ien. qroterwordende. al. hoe. 1I0eiliker. sal word. as. qevolq. baboette aan tondse vir investerinq.. volqehoue kapitaalvloei wel lIoontlik.. verhooq.. die. van. Oit is. die qeval nie aanqesien die aanbod van tonds. ook sal. soos die ekonomie qroei en die kapitaalvoorraad is. die. qroter. tondse vir bestedinq aan kapitaalqoedere sal. S008. A1. kapitaalvooraad. hoe .eer moet word aanqesien wK(t) al. kapitaalvorminq. nie. wat sal v.rseker dat die. •n. voort:c!urend. verhooq en die waardeverminderinqsparameter bly Jtonstant, hoeveelheid. die. die. eg1:er. verhOOCJ Sodoende. Oi. beqinsel is duid_lik. as ons kyk die lande wat wel oor qroot hoev.elhede kapitaal beskik. Die. lande. soos. die V.S.A.. verskat ni. net tond.e. vir. hul. behoeftes nie maar voer ook fondse uit vir die behoett•• van vat van klein.r kapitaal.bronne afhanklik moat w••••. 35. _i_ land_.

Ons kan kapitaalvorminq as In diskrete. dinamiese model beskou. Dan. is: R(t) - (l-w)R(t-l) + I(t) waar w weer die waardeverminderinqsparameter is. Kapitaalqroei v1nd plaas waneer (volqens definisie): R(t) > R(t-l) oit is (volqens voriqe verqelykinqs) (l-w)R(t-l) + I(t) > R(t-l) Oit is dan: I(t) > wR(t-l) oit beteken dat as kapitaalqroei volqehou meet word, investerinq. ot. totale. vervanqinqsinve.terinq hoeveelheid. investerinq. wat die. aal die brute. qroter .oat. ho~eelheid. depreai••le i.. depr.siasie i. athanklik van die bestaande. kapitaalvoorraad. sodat. al. meer. tonds.. as. wee.. nodiq. sal. die. en. die. h~. .lbeid. oa. wee.. 'n. aanhoudende kapitaalqroei moontlik te maak.. om. meer. te. investeer. Verbruiksbestedinq kapitaalbe.tedinq. in te voer. en. moet. moet. In. q_eanskap inqekort. dUB. .tnder. word. verbruik.. tar. van. wllle. Die ander manier oa kapitaal te bekoa 1. oa dlt. oit kan qedoen word deur buitelandse lenlnqs te. kapitaalbestedinq. met. sodaniqe. fondse. te. bekoa. finansiar.. Die. qemeenskap moet eqter In premie betaal vir kapitaal wat op so4aniqe wyse. verkry word nl.. rente.. Die voordele van die verkryqinq van. kapitaal wat op sodaniqe wyse verkry word nl. van word. die. verkryqinq van buitelandse kapitaal moet. teenoor alternatiewe. verlaaq. rente.. 01B. ontwikkelende. sodaniqe land. S008. binneland.e kapitaal. .. optrede te reqverdiq. S008. Suid-~r1ka. 36. .. is. dit. Die voordele. sterk. opqeveeq. wat. verbruJJt. In die qeval dikwels. al. van. 'n. uitweq.

,. aangesien. die. ~ondse. nodig8. ~ ~ ~. 2.10. binnelandse. kapitaalmark te klein is. en. nie. die. kan voersien nie.. belangrikheid. ~. kapitaal. In vroellr tye is die welvaart van nasies qemeet aan die hoeveelheid. en ander waardevolle metale en edelstene wat in die land se. gOUQ. 1... skatkis. Later is qesien dat hierdie skatte qeen waarde. inwoners Van wel"aari: nie. benadee~. die. land het nie.. Inteendeel. Oit dra qlad nie. kan dit in werklikheid. by. tot. hulle. aangesien die skatte iewers vandaan .oat koa.. vir die. welvaart. Dit kan net. vanat di. welvaart van die invoners koa deur belastinq ens. toe g-.ian dat In ander nora gevind. Van~aq I. n. JIOeS. i. die mees alqemene vora van die .eet van die welvaart van. -te1'lle.. prcbl.e. Ver~er. produaeer. Vir die welvaart van die individu in die nasie. in. word. q_alt van die soqenaUlCle per kapita inJtoae van die nasie.. geDt"Uik Die. Dit ls. word.. nasi. elie nasie se produksi. at hoeveel In nasie. real.. hU11e. i.. verc1.el,. so In produksie van In naaie te bepaal. die produksie,. Aalt. werlt nie.. 011. vat oak die land se. is. inkome. nie saak watter poqinqs aangewend word. 011. &nora.. is,. skeet. dit teen te. saie van die produkaie, soos bY. wat persone in hU1 vrye Oi. vera van produksie sal. in. tyd. deen word glad nie qemeet nie.. die. teekoJllS net qroter word as qevolq' van styqende koste van dien-. ste. en belastinqs.. Die hele hedendaagse verskynsel. van. maalt. die. eie.. Die ltcste van arbeid stye) en die koste van sekere. bepalinq van die vaarde van produksie In probl_ op. kee~d. artikels soos elektroniese to.rusting daal. l~n<}. intlasie sy. qesotisti-. Die waardebepa-. "an produksie oor In sekere tydperk" kan baie ingewikkeld raalt. 37.

en noq steeds 'n misleidende en onakkurate prentjie. skilder.. Oaar. moet dus na 'n ander vorm van metinq van welvaart qesoak word.. Onderontwikkelde verhooq. deur. lande. 'n. het in die verlede. hul. welvaart. probeer. poqinq om hulle produksie te verhooq en. proses het die meeste van hulle,. in. die. veral in Afrika, al dieper in die. skuld beland, in so 'n mate dat die rente in sommiqe qevalle onverhaalbaar. qeword. verhooq. nie. kleuriq. nie.. hUlpbronne goedere. Die welvaart van die .ense. is. be.lis. en die vooruitsiqte vir 'n verbeterinq lyk nie Bierdie lande ontbreek qewoonlik nie aan. nie. SOO.. geskoolde. het.. maar wel aan kapitaal in die. vora. nie roos-. natuurlike. van. kapitaal-. fabrike. . .sj iane an .enslike opitaal in die vora van. arbeid. en be.tuursvermoa.. Lande ryk. kapitaal. &an. i.. vandaq se ryk lande, bv. V.S.A., We.-Duit.land, Japan en SWede. Vat hierdie (menslike. lande. in. gemeen het i. dat hulla arbeiders. kapitaal). en. hulle be.kik oak. oor. qaskoold. groat. branna. 1. van. fisie.e kapitaal.. Welvaart van nasi•• _oet dUB e.rder q_ _t word aan die hoevaalhald kapitaal. vaaroor die land beskik.. oit is dan ook hiardia kapltaal. wat van belanq is en nie die hoeveelheid fisi••e kapitaal en like kapitaal binne die land nie. taal. is nie,. voorraad. van. Oit maaknie saak waar die kapi-. maar aan wie dit behoort.. qrootliks na die eienaars,. Rente en dividende. waar hulle hul ookal bevind.. aanduidinq van die nasie se maq en welvaart.. kapitaal. .oet. .. het. Oit is dan. kapitaal. Kapitaal toon 'n nasie se vermo. beter 38. en. By die beqrip vap. dan ook inqeraken word die Benalike. deur Friedman beskryf.. vlaei. Kapitaal-. 'n nasie dui aan wat die nasie reeds vermaq. toon aan hoeveel die nasie in staat is om te produseer. 'n. Bena-. SOO8. aan.

as. die. produksie volgens die BBP aan gesien die BBP 'n verwronqe. beeld. van. groot. hoeveelheid. goedare, deur. weIvaart gee. glad. Al kan BBP akkuraat bepaal word nie tot tot die. velvaart. by. dra. nie.. 'n Baie. veral verbruiksqoedere qaan op in rook of word weqqespoe1. die natuur of verwoes deur een of ander toestel wat self. een. of ander tyd deel van die BBP was. Die produksie van oorlogstoerustinq. dra glad nie by tot die welvaart van die nasie nie tensy ve1vaart. bydra,. dit. uitqevoer. word en iets wat wel tot die. word.. In. Vegvliegtuig. vrede. roes of in die see van oorlog nearatort 80nder dat dit bydra. qaan een of ander tyd in die. ing8Voer. woestyn van. tot die welvaart van anige iemand. OOrlOCJ8CJoedere is aakarlilt no4icJ en moet qeprodu8eer word,. maar dit kan aekarlilt nie in. baraken1D9. van die welvaart van In nasie qebring word nie. o1t is dU8 eienaardiq. dat ,die vorminq van kapitaal nie as 'n belanqrike. lIlikpunt beskou word nie.. ekonoai.... Oit behoort bo aan die lys van akonoai_. lIlikpunte te stam.. Die belanqrikhe1d van kapitaal kan,. in d1e 1iq van boqanoellde, aie. versmaai vord nie en daar01ll is dit belanqrilt dat ons en vloei van kap1taal moet kyk,. Ita. die von1ncJ. ondersoek an verstaan sodat dit op. die mees doe1treffende wyse aangewend kan vord.. 2.11 Suevatting. Ons. het. beteken beqrippe qepooq. qesien in. dat die beqrip kapitaa1. verskillende kontekate.. verskillende. dinqe. Die verband 1* eqter. van produksie en die befondsinq van. produksie.. kan. in die Daar. is. om duidelik af te baken vat kapitaa1 is en vat kapitaa1 nie. is nie.. 39.

Ons het qesien dat kapitaal in verskillende vorme manitesteer; en. waneer kapitaalbeweqinq plaasvind en dat fondse nie eers. betrokke is nie.. hoe altyd. Verder is onderskeid qemaak tussen lanqtermyn- en. korttermynkapitaalvloei.. Die. vraaq na kapitaal is beskou uit 'n. terwyl van. bedrytsekono.iese. oogpunt. die aanbod van kapitaal hand aan hand qaan .et die. vorainq. kapitaal,. investerinq en die verkryqinq van kapitaal d.ur die. kapitaalmark en vanuit die buiteland.. Ten. slotte. kapitaal. is. veel. qedeaonstreer belanqriker. dat kapitaal. is as. behoort derhalv. veel .ear aandaq t.. 40. ander. an. die. akonaai.... geni.~.. voraing van .ikpun~.. an.

Verwysings. ~ Hoofs~uk. 2. 1). Hansen J. C. A Dictionary of Economics uitqawe, Macdonald & Evans, 1977. 2). Sloan Harold S. Dictionary Noble, New York, 1974. ~. 3). Moffat Donald W. 1971. Dictionary,. 4). Mundel Robert A. International Economics, Macmillan & Company, New York, 1968, p256. 5) ,. Kindelberqer Charles, International Unwin, Landen, 1981, p209. 6). Friedman Milton, "The Quantity The0l; of Money· frOll Studies in the Quantity Theory of Money, Onver.ity of Ch1caqo 1956. Economic. an. COllllerce,. 54e. Economics, 4de uitqawe, Barn•• & Elsevier,. Money,. b8~.rdaJl,. Georqe Allen. &. Pr".,. 41.

HOOFSTUK 3:. 3.1. DIE KAPITAALREKElnNG. Inleidinq Die. vloei van kapitaal tussen lande .oet sekerlik aanqeteken. word. en die rekeninq waarin dit aanqeteken word is die kapitaalrekeninq. Ons. kan die rekeninq sien as die skakel tuasen die buitelandse. die. binnelandse kapitaalmark en kan dit dua onder eniqe. boqenoemde rekeninqe plaas.. van. en die. Elkeen het sy eie .eriete soos ons sal. sien.. Die. samestellinq van die kapitaalrekeninq soos dit verskyn in. betalinqsbalans weet. watter. Bierdie. is. soon. van belanq aanqesian dit belanqrikar i. aa transaksie onder elke afdelincJ aanqeteJten. afdelinqa. .e. verloop vanaf 1968 tot 1983. word. die te. word.. dan. ook. beskou.. 3.2. Die kapitaalrekeninq Die. ~. deel :!!!! die qald- !n lcapitaalaark.. kapitaalrekeninq lean qesian word as die buitelanc1se sek1:or. deelnaae aan die binneland.e kapitaalJlark• •et tor mark, eqer. .00.. die privaatsek-. an die owerheid deelne_ aan die transaksie. van 4ie kapitaalne_ die buttaland ook d_l aan die Jl&rk. Di. buitelaDc1 nie altyd direlt aan die . .rk d_l ni. an •n. anc1.r. (privaat of publiek) tree n. .ens en . .t die fonds. van, land. _. in die mark op.. ~. iIurtanIIie 4i. buite-. Die buitaland Jean ctus 1nvloed op die. binn__. landse kapitaalmark uitoefen.. Die. invloed kan veral qesien word as ons na die beweqinq. buitelandse. en. binnelandse. rentakoers.. kyk.. Onlanqs. van. die. was. di6. renteltoerse in die buiteland"redelik hooq. Die qevolq was dat Suid-. 42.

onder. nie. Afrika. hierdie. omstandiqhed.. In. beleid van. lae. rentekoarse kon volq nie. Sodaniqe beleid sal .erst.ns bai• .aeilik prakties. uitqevoer kan word en as dit wel afqedwinq word. lei. qrootskaalse. tot. plaasvind. wa~. uitvloei van. fonds.. soda~. sal. disinv.s~erinq. sal neerkoll op 'n verlies van kapitaal en. tisiese kapitaal.. di~. ook van. Die w*reld se monet.rebeleid laat hom dus tot in. suid-Afrika qeld.. Qmdat. die buiteland deelne. . in die kapitaalmark word die q.ldaark. ook. daardeur be!nvloed.. Die wyse waarop die invloed. plaaavind. nie. dieselfde as vat eniqe kapitaalmaktransakai. die q.ldaark. be!nvloed. nie. Di. versldl i.. ~en op.i~.. is sal. van d1. ooraproDCJ van 41.. fondse. As die fonda. in die buiteland v.rJcry word, is die bron van bui~elandse. fondse. -. valuta.. Finansiale papier word v.rkoop in die. buiteland.. Die. plaasvind,. qewoonlik VSA-dollars.. mark. ~ransaksie. verruil vir rand.. qeldllark. deur. die. sal in sen of ander buit.lands.. Die dollars word in die valuta-. 'n Internasional. leentraDllakai.. qeldvoorraad be!nvl0e4.. In. Gevon.. kan. nuwe. .'t.aatsui~qifte. die. kapitaal-. lIarktransaksie be!nvloed nie die qeldJlark Di. beIlalve in die van. valuta. 9.,81. of waneer bestaanct. staatauitqifte verval.. 'n Gawon. leninq vanaf die buitland sal ook ni. die q.ldvoorraad .a sulks. be!nvloed nie aanqesien die. ~ransakal.. moat qaan om valuta om te sleakel in rand.. deur. die. valuta.ark. Di. rand• •o.t dua reeds. bestaan en qeen qeldskeppinq vind plaas nie.. Die. qeld. kan. Reserwebank manier meer. die. eqter van die R.serwebank v.rkry word buitelandse valuta koop . .t rand. en. deurdat op. hi.rdi.. kan q.ldskeppinq wel plaasvind deurdat die ReserwebaDlt. buitelandse reserves het en •••r rande 43. In. die. nou. oaloop qeplaas het..

Die leninqstranaakaie veroorsaak nou 'n verhoqinq in die raad deur die qeldverJIeninCJV\lldiqer.. q.ldvoor-. Daardeur word die likwidit.it. en die qeldaarkkoerse be!nvloed maar nie die wis••lkoers ni. aanq.sien die. dit nie die vraaq en aanbod van valuta betnvloed het nie. qeld. eqter. wisselkoers. deur die valutamark qeqaan h.t sou. dit. As. wel. die. 'n. be-. van die rand laat verstewiq het aanqe.ien vir. staande hoeveelheid rand lIleeqedinq sou 1I0es word. Geen ettek op die rentekoers sou eqter plaasqevind het nie aanqesian die qeldvoorraad onveranderd. sou qebly het.. Hoe die transakaie plaasvind i. nie so. belanqrik a. die wyse waarop die qeld in rand a.qaskakal word ni••. Die. kapitaalraltaninq. buitelandse eqter invloed. VOX1a. d••ln...rs. dus deel van die kapitaal. .rk. aan die _rlt.. Die. . . die. kapit:aalraJceninq. nie 'n detinitiewe deel van die qeldaark nie. vora. aanq••ian die. daarvan athanq van die OJISkakelinq van q.ld.enhad. an. van die leninq .odaniq nie. internasionala. oordraqta. nie. oit lyk asot 01111 'n andar plait vir 4i. van. tonda. 1lO8t kry. vaar. <tit. betar. qeklasiti••ar en oaakryt kan word.. 3.3. Die Kapitaalrekeninq ~ deel !!n die betalingsbalallll l) Die. kapitaalrekeninq kan oak qesien word a. tondaa vat d. .l i. van. die betalinqsbalans. Oie betalinqsbalans is die reltaninq vat al di. transaksies van suid-Atrika .et die buiteland bevat. Laninqa van an na dia buiteland kan as invoer en uitvoer van tonds. beskou word an hoort daarOll in die betalinqabalans, vat al die invoara an uitvoara bevat, vervat te word. Alhoevel daar qean tisias. invoer ot uitvoar plaasvind nie is •n oordraq van tondse an tinanaiale Papiar, vat 'n. bate beskou word net sooa. eniqe andar hand.lqoed,. 44. ten. as. sprake..

Die oordraq beboort dus in die betalinqsbalans aanqeteken t. word.. Die. kapitaalrekeninq VOrla 'n afsonderlike qeda.lt. van die betalinqsbalans. 3) Di. betalinqsbalans b.staan uit die lopenda rakening. wat. die. transaksies van alle invoere en uitvoere van. dienste hehels, balans die. bevat. Die twee rekeninqs saaa. VOrla. qoeder.. en. die betalinqs-. en die saldo daarvan dui die beweqinq van reserves aan. netto. tekort. veranderinq. van qoud en buitelandse •. op die lopende rekeninq nie deur leninqs. nie moet dit deur reserves qedoen word.. reserves.. nl.. 'n. As. qerinansier. word. Sodoende .al aanqetoan lam. word dat reserv_ daal .et 'n takort op die betalinqabalana.. Die kapitaalrakeninq betalinqsbalans die. VOrla. dus 'n duidelilte. inteqr&le 4_1 van. die. en die rol wat dit SPeel in die akonoaie viDd dear. betalinqabalans plaas.. 011 hierdie rede. word dit dan. ook. so. aanqetoon.. 3.4. samestelling ~ die kapitaalrakening2) Soos. ona. q_ien. betalinqsbalans.. het,. is. die. Die belanqrikste. lanqtermynkapitaalbeweqinq. omdat. kapitaalreJteninq VOrla. die. d_l. van die. van Jeapitaalbeweqin9 is die invloed. daarvan. ekonoDlie CJroter is as korttermynkapitaalbeweqinq en oak. op. .00.. die. vroeIr. qemeld, het dit ook 'n invloec1 op reserves vir 'n lanq tydperk.. Lanqtermynkapitaalbeweqinq van. die. word dus net onder die lopende reltening die. basi_. saldo van die betalinqsbalans vat die aanduider i. van die. POSi.i~. waarin. betalinqsbalans aanqetelten en vona d.el van. die. betalinqsbalans. verkeer.. Lanqteraynkapitaa1beVeqiDgs. word verdar verdeel in die verskillends sektors nl: 45.

Sentrale reg.ring en banksektor -. Openbare korporasies en plaaslika owerhede Privaatsektor. Die drie bogenoemde sektore doen al arie langtermyn transaksies. in. groot hoeveelhede met die buiteland.. Kapitaalbeweqings ~eer. van die sentrale regering en die banksektor word. verder verdeel in verandering van bate. en last. vir die. boqenoemd. banke. settore afsonderlik.. om. hulle. be.taan. uit. van. ook .lb. Die oPanbar. korporasi.a a. kapitaalbeweqiDcJa. die v.rand.rinq van. obligasie.,. Die Bankwat van 1965 verplig. buitelands. skuldposisi. aan die eind.. .au.. maand bekend te. tw••. buit.lands.. lute,. lening••ffekta en ander lening.kapitaal.. hoof. . .U1lt oi. Privaat-. sektor se, buit.lands. bat.s en lasta beataan uit reqatr.elcae beleqging. daur taklta,. filial. en andar;. etfektebeurat.ranaaksi... van die bat.. en. l~t.. oftreqatreelcae. bel8CJ91ncJs. ... Die .e_t. tranaakai.a vat • n veraDder1ncJ. tot qavolq h.t,. h.t via di. finanllial. raDd. plaasqwind.. Die. res. van. die kapitaalbeweqings vat. in. di.. Jcapi1:aalreJtening. aangeteken word, is korttenaynkapitaalbeweqinqs. We.r .ens word dia korttermynkapitaalrekening genoeDl is. reserves. verdeel in die dri. saktore 800a hiarho. Ten einde die veranderinq van netto gouc:l. te. bareken .oet addisionale inligting. en buitelandae. hierJ:)y. ing. .luit. word.. Ear.tens. .oat. ingesluit. word.. onaangetekende. beta1inqabalanstransaksi... oolt. Die lIleeste 'van hiardia onaanqetekende transaksi. .. 46.

vind plaas in die privaatsektor en dit word dus daarby inqesluit.. Tweedens be!nvloed kottermYnverpliqtinqe van die banksaktor aan die buiteland dit. aan. nie die netto reserves van die banksektor nie die. bate- sowel. balansstaat verskyn.. as. die. lastekant. van. aanqesien. die. banke. .a. oit ba!nvloed weI die brute reserves en .cat. weI in berekeninq qebrinq word met die bepalinq van die veranderinq van. bruto reserves.. Oieseltde qeld vir korttermynlaninq. wat die. reqerinq van die Duit.landse bankinst.llinq. an ow.rhade ontvanq.. Korttermynkapitaalbeweqinqs banksektor. van. die. .antrale. owerheid. vat ni. vervant aan reserve. is nie i. dus. an die. uitaluitlik. leninqs vat nie handelstinansierinq i. nie. Soo. verwaq kan word i. die privaatsektor se bydrae tot korttermynkapitaalbewecJiDq by vane die. .. -. qrootste aanqe.ian dit die .aktor i. waar die. _e.U. haDdal,. ook.int.rna.ionaal plaasvind.. Ten. einde die veranderinq in die brute r . .ervu te bepaal aoe1: di.. tran.aksie. vat hierbo uitqe.luit is,. byg'avoeq Word.. Di. owerb.ei4. se korttermynleninq. vanat die buitelands. banka an owerhacS. an die banksektor beskryt. sa. as. korttermYnlaste laste. vervant. teenoor. aan. die. re.erve••. buitaland Verdar. vord daD. v.rkry. Reserwebank toakanninqs van spesial. trekklt1nq.reqt. (STR'e) die. Internasionale. die. buiteland aanqebiad kan word en. moet. word.. Die. kapitaalrekeninq buiteland. vanaf. Monet*re Fondse (rMF) vat as betaar.ld4.1. STR-toekenninqs nie. atkomstiq. 4ie. aanqesien is. .. nie. vOrJa dit. aaar. organisasie nl. die I.M.F. 47. <!us. as 'n r.serve eqter. ni.. ni. vanat. vel. vanat. 'n 'n. aan. ba.kou karl. deel lancl. van die in. die.. internasionala.

Noq 'n taktor wat bruto reserwes be!invloed is die harwaardaaie van qoudreserwes. asook die herwaardasie van buitelandse bates vat. in rand qedenolllineer is nie. konstant beskou nie, prys. elke. koers. word. ten. Die vaarde van goud word nie .eer. as. maar vanat April 1978 word die qoudwaardasie-. maand deur die Reserwebank aanqepas na In. Die. nie. waardasie-aansuiwerinq .oat dus in. markverwante. aamaerkinq. eind. by die veranderinq van bruto qoud. en. qane_. buitelanda.. reserves uit te kom.. 3.5. Die verloop !!!!. !!!!. kapitaalrekeninq vanaf. !!!! 6). Vir die jaar 1967/8 i. In invloei aanq.teken. Vat die betre:r. privaa~r. het die lanqterJayninvloei vera.erder terwyl die Jtorttemyn-. kapitaalinvloei. v.rainder. oorse.e. _ r ••kurit.ite gekoop het as vat. kopers. h.t.. Oit was daaraan toe te aJa:yf hulle. dat. vUkoop. het.. Vir die jaar 1968/9 verminder die invloei. Dit ia in 4ie gaval veer as. gevolq van die privaar.ektor aanqe.ien 4ie aankope van. teit.. qedaal het en die buitalands. rentekoerse. invloei. van. qe.1:ycJ. kapitaal van die .antrala regaring en 4i.. 88kari-. het.. Di.. banka~r. was toe te skry:r aan die qoudtrekkinq of -qold tranch.- vat by. die. Internasionals Monstere Fonds qetrek i ••. In. die. hierdie. jaar 1969/70 verhooq die netto invloei jaar. van. kapitaal.. is daar veral vertroue in die stabilitsit van. Afrika en qroot leninqs word in die buiteland aanqeqaan.. 48. In. Sui4-.

In die jaar 1970/1 i. 'n rekord netto invloei van kapitaal aanqeteken.. In die liq van die internasionale valuta-on.ekerbeid, die hoi. binnelandse pryse. opbrenqskoerse. van die ,. .rq.. tuasen. Oit word weerspieal in die. die privaatsektor. invoere. plaaslike. die. lanqterayninvloei. Buitelandsekrediet is hoofsaaklik qebruik. te tinansier wat die dirakte qevolq was rentekoers. kapitaalmark.. en. die stra. toestand. op. van. die. die. hoi. binn.land8e. Oit word weerspieal in die kortteraynkapitaalinvloei. van die privaatsektor. betref. in. van eftekte deur buitelanders plaasqevind op die Johannes-. burgse etfektebeurs.. om. v~rnouinq. van suid-Afrikaanse effekte en Londense effekte het. aankope. van. en die. Wat die .entrale r8CJerinc.J an die bankaektor. i • •e.r buitelands. leninqs aanqeqaan. vir' kapi'taalC)Oedere. wat ook vir 'n invloei van kapitaal v.rantwoorct.lik was.. Gedurende. die jaar 1971/2 is die qroot n.tto invloei van. qehandhaaf. Atrika. ••. Die. opvaards. swewinq van die geldeeDhede. kapltaal. SU14-. van. va. verna_te han4elsvennot. hat gel.i tot vU1:raqiDq. ontvanqste vat 'n afnaae in die invloei verooraaak het.. Op hieNie. stadiUJI vas die rand aan die VSA-dollar qekoppel • •a die devalua1. het onsekerhed. verdwyn en die invloe1 het weer verhOOCJ. qing. in. lands. styginq Brits.. die gouc!prys en v.rslapping van die beperkinq beleqqinqs in. hat.. JohannasbUrqse. Oit. buitetot. 'n Die. inqutel. vat. dit. stram binn.landse ltapitaallUlrk het gelei. tot. qroot invloei van fondse met betrekkinq tot die owerbede, korporasies.. ~­. effalctebaura.. het eqter bykoaend. _aueals 'n. op. die V.reninqd. lConinkryk het gelei. die aankope op die. tesourie. teengewerk. in. Die. verruim eqter in 1972 en die owerheid. leninqs teruq te betaal.. 49. banlte en begin. ~.

In die jaar 1972/3 het 'n kleiner netto inv10ei van kapitaal plaaagevind.. Een. rede hiervoor is die verskerpte valutabeheermaatreals. wat in die Vereniqde Koninkryk in werkinq qekOll het. Beleqqinqs wat vanat Brittanje qeaaak is, verkry is.. is qedoen met valuta wat teen 'n pr. .ie. Die Reserwebank en die reqerinq het verdere. lings van buitelandse leninqs gedoen.. teruqbet&-. Daar was qunstiqer toestande. op die plaaslike kapitaalDark. Laer rentekoerse in die binneland op krediet. en onsekerse wisselkoerse het binnelandse korttermyntinan-. sierinq bequnstiq.. Gedurende die jaar 1973/4 het In uitvloei van kapitaal, hoot...klik lanqteraynkapitaal voortqeqaan. plaasqevind.. het. die. eqter nOC) voortqeqaan. het. 'n. die. raqariDq. Suid-Atr1ka&n8e. 011. die. PoIa- an. Vervoerdien8te. Die openbare. te. buiteland8e lan1ncJ.. ha1:. Die. korporaal. . varJcry.. Ole. in SUid-Atrika was laaq an dl. renteJtoer1ldittererua1aal. uitvloei. veroorsau. van. en. in die buiteland qelean het nie.. rentekoers.. sentr&le. _ t die teruqbat&linq van laninq. tarwyl. Telek0la\Ul1kasi.w••e soveel. Die. van. lanqterJayn- sowel. a.. kortterJlynkaplt:aal. Verder het die v.rwaqte verandar1ncJ in die wi••alkoers. rand an die beskikbaarheid van. biDnelandse. Jcrediet. die. uitvloei aanqehelp.. Vir. die jaar 1974/5 is 'n qunstiqer saldo op die. aanqeteken. deur. Die. binnelandse. skaars. te. hou.. kapitaalrekenincJ. owerheid het 'n strenqer .eneUre beleid toaqePa8 rentekoers. opwaarts aan te pas Verder is lanqteraynleninqs vana!. en. bankkrediet. die. buiteland. aanqemoediq. Private kortteraynkapitaalbeweqinqs het qeskOllJael. Oit kan. qesien. word. in die 1ieJ van 'n verwaqte. 50. veranderinq. in. die.

wisselkoers van die rand en verslappinq in valutabehaer.. In die jaar 1975/6 is 'n qroot natto invloei van kapitaal ken.. aanqate-. Die invloei is onqeveer qelyk verde.l tussen die seJetore. Die. privaatsektor het eqter 'n uitvloei van kortteraynkapitaal aanqeteken.. Oit. kan. wisselkoers. weer. toe te skryt wees aan 'n varwaqtinq. van die rand sal verander.. Die owerheid pas. dat. die. 'n ••ar. konserwatiewe tiskale en .on.tore belaid toe.. In. die. jaar 1976/7 ka. 'n natto uitvloei van kapitaal weer. voor.. oit toon qroot kwartaallikse skaa.elinqs wat op onatabiliteit toan. Die POlitieke toestand is ook van lanqtarmynkapitaalinvloei volq.. 80. 'n aard dat dau 'n. af~. van. 'n Oitvloei van Jtortt8%1lfJlltapitaal. vind plaas onqaaq hoa rentekoerse in Suid-Afrika.. Vir. die. jaar 1.917/8 toan die kapitaalralcanin9 veer 'n netto. vloei van kapitaal.. oit lean toe te skryf veea. kerhede in suidelike-Afrika,. openbar.. politieJte. 0ftM-. 'n afnaae in eJtonoaie.e aJt1:iviteit en. teruqbetalinq. van buitalandse leninq.. die. &an. u1t-. seJtere projeJcte,. veral in. korperasi.s en die privaatselt1:or verkry lenincJa van. die buiteland en dit dra by tot die invloei van kapitaal van. biar-. die sektore. Die proj eJete t.r sprake is SABOL II, ltoeberg JternJtraCJstasie. (EVKOM),. uraanontwikkelinq. en in die. privaatsek1:or,. die. mynbouontwikkelinq en behouerinqsproqr.... In. die jaar 1978/9 word steeds 'n aansienlike natto. kapitaal aanq.teken. taaluitvloei.. Leninqs. Die uitvloei was qeh_l en al is. .. uitvloei. van. korttermynkapi~. teruq betaal en buitalandse. valuta. is. aanqevul. Verkope en ettekte op die Johannesburqse ettektebeurs het 51.

'n uitvloei veroorsau, maar die instelling van die finansiale rand in Januarie 1979 en projekte soos SASOL II en Xoeperq het qelei tot 'n invloei van kapitaal.. In. die. jaar 1979/80 word 'n verdere uitvloei aanqeteken.. loop van 1979 het die uitvloei afqeneeJl. van. binnelandse. voere. Daar was In. In. oorskakelinq. finansierinq na buitelands. finansierinq van. omdat buitelands. 1ikwiditeit hooq was en rentekoerse. Derhalw.. die. inlaaq.. was daar In netto inv10ei van korttenaynkapitaal in. 1979. .. as qevolq van die buitelandse finansierinq van inqevoerde kapitaalqoedere. andere hoa. Die. hoi qoudprys teen die einde van 1979 hat. 011 die binnelandse likwiditeit,. qoudprys,. daar. aaka. ver-. vat verooraaalt la deur 41e. te verlaaq is leninq. op qroot aJcaal teruqbe'taal en. is teruqbeweeq na binnelandse finansler!nq.. die qoudprys op een atadiu. $850 per tyn. 01111. In Januarle. en die. .... kort1:erllym"ttft-. tekoers in die V.S.A. sowat 19' In teenstellinq . .t al. vorlqe jear is die uitvloei qrootliks lanqtenaynkapltaal vat die van in. leninqs verteenvoordiq vat veroonaalt la deur hoe die. die. ~. bulteland en die besJd.kbaarheid van binnelandse fcmdaa. qevolq van die hoa qoudverdienate. as. u~iDga. owerheidaektor. Iloontlik te doen.. ... Dlt het die prlvaataekt:or savel. aanq_oediq. 011. teruCJbetalinqa. so. qou. ... Teen die einde van Junie 1980 vas . ._te ooraeae. skuld sowel as trekkinqs deur die Reserwebank op die. I.M.P.. teruq. betaal.. In. die jaar 1980/1 sien ons 'n a.aeswaai in die beweqinq van kapi-. taal.. Na 'n netto uitvloei van. vanaf. 1977. tot. kapitaal vir" jaar aanqetelten. 1980 vind 'n netto invloei van. 52. kapitaal. in. ii die.

eerste heltte van 1981 plaas. Die invloei het uit kortter.yn- sowel as. lanqteraynkapitaalvloei bestaan.. Die qrootste deel i.. lenincJs. wat deur die openbare korperasie. qeaaak i. in die buiteland en die verkryqinq van fondse in die buiteland deur die private sattor. Die 4. jaar. se uitvloei van kapitaal het Suid-Atrika. se. skuldPOsisie. aansienlik verbetar en kredietwaardiqheid verhooq sodat buitelands. leninqs eerste. en. krediet. sonder eniqe moeita varkry.kaa. helfte van 1981.. word. in. die. Tesame met die tekort op lopende rekeninq. van die betalinqsbalans die eersta helfte van 1981 sien ona dua. In. toenemende invloei van kapitaal tarselfda tyd.. In die jaar 1981/2 het die volqahoue tekort op die lopende reJtenillCJ verder. druk. ba1ans.. oia. -. korttermyn. qeplaas op die kapitaalrekeninq. van. die. betalinc)ll-. grooUte qadaelte van die tekort 18 gef1nana1er buite. landse. leninqs deur die. ~. banke. In Deel daarvan 1s ook qefinansier deur. en. goud verkoop word teen JlarkJtoerse en vooruit. koop. In. vooruitdakking. Kaar1:. aDder. gowSn1loo~. waarvolq81Ul word.. deur. 1982 verlaaq die _ervebaDJt flY. tez1:I9J-prea1.. op VSA-dollara 011 buitelan4ae finana1erinq. &all. op 1:8. moediq en te help . .t die finansiering van die tekort op d1e lopande rekeninq.. Die. tekort op die lopende rekening qeclurande 1982 hat. dat. die. bruto. binnalandse skil Opulak. trale. binnelandse investering qroter was. die. bX'U'to. beaParing en daar01l aoet buitelaDdsa Jcap1taal 41e verAansienlilte buitelandse leninqa is dus deur die. owerheid en banksektor sowel as die private sektor en. bare korperasie. aanqeqaan. die. a.. qeblpli_r. varwaqtinq. van. saopen~. Die verswa.kkinq van die wi.seacers en. In verdera verswakking hat 53. die. qebruik. van.

buitelands. hand.lskrecii.t ontlaoedi9 sodat In uitvloei van korttermynkapitaal ond.rvind is. die. Gedurend. die tweed. h.lft. van 1982 bet. tekort op die lopende rekenin9 veninder sociat ainder likwidilaanqt~­. teit uit die ekonaaie verwyder is en die aansPOrinq o. kapitaal. in t. ne. . het verminder en sodoende het die invloei. langtermynkapitaal. ook af9en..... . rekeninq In oorskot qetoon, van. Teen laat 1982 het. die. van. lopende. die goudprys het qestyq en verwaqtinqe. •n appresiarende rand het buitelands. hand.lskrediet _er aan-. treklik. q8JUak.. oi. oorskakelinq van binnelandse. na. buitelandll.. finansierinq het In invloei van korttenynkapitaal veroorsaalt.. In. is lanqterJlYl11eninqs steeds aanqaqaan in. 1983. maar. dit. is. qrootlika qenutraliseer deur In. die. buite1aDd,. uitvloei. R735. vall. miljoen. yeroorsaak deur die verkope van genoteerese auid-Afrikaan••. effekte. deur. di. buiteland aan Suid-Afr1kaansa. afskaffineJ van valu'tabeheer op nie-inwonera. die. qoudprys. 1mfonen. Di. v1nnig.. di.. na. dal1ncJ. aan die eind. van l'ebruarie het verwagt1ncJ.. van. in •n. appresiarande rand lut oaswaai sodat claar weer terwJcJ-kakel is na binnelandse. hand.lsfinansierinq. vat. dan. In. 12etto. tnvloei. van. vaarin. all.. korttermyn kapitaal veroorsaak het.. 3.6. Samevatting Die. kapitaalrekeninq van Suid-Afrika is die reke12inq. transaksies, finansiale beweeg, word.. vat papier,. tussen Oit. betrekltinq. vora. vat. het. op die oordraq. fcmdse. in die taenoorq_1:elde riqtinq... Suid-Afr1ka en die res van die tesame. van. .et die. lopende. vu.ld. reke12inq,. 54. fondsa. aanqetekan. vaariD. handelstransaltsies aanqetekeJ'l vord, die b.talinqsbalans.. of. alla.

oit. is. duidelik dat die vlaei van kapitaal tu••en suid-Afrika. die. buiteland siklie. van aard is,. wat. ook hulle invloed maklik laat qeld en die vlaei. kan omswaai.. 55. en. alhoewel daar ander faktore i. van. kapitaal.

Verwysinqs. ~. hootstuk. 1. 1). Laffer Arthur B./Miles Mark A. International Bconomics in An Integrated World, Scott Foresman and Company, 1982, p79 ----. 2). S.A. Reserwebank, KWartaalblaaie 1968 - 1984, S.A. Reserwebank. 3). Caves Richard B./Jones Ronald W. Wor1s Trade and Payments (3rd ed), Little Brown and Company, ~981, p283 ---. 4). Waltor Inqo, International Company, New York 1975, P269. 5). Laffer, op cit 1). 6). S.A. Rewerwebank, Jaarverslae 1968 - 1984, S.A. Ra••rvebank. 56. Econo.ics,. The. Ronald. Press.

HOOFSTUX 4: INTERNASIONALE TRANSAKSIES 4.1. Inleidinq Kapitaalvloei. is. 'n. landsgrense bebels.. transaksie wat die beweqinq van. fondae. oar. Sodra daar 'n beweqing van ekonoaie.e geed oar. landsqrense plaasvind, vind daar'n internasionale transaksia plaas. Oaar is verskeia reals, - hierdie. transaksies. transakaies. moet. instrumenta varskynaels en instelling. vat. beheer. daar. .et. en die. verqamaklik.. Met. ruilmiddela,. internasionala. die. verskillende. qeldeenhede of kortweq valuta, handel qedryf.. Ons sal in hierdia hoofstuk kyk na wat en vau die valutallark i. en hoa. dit werk.. Soo. in die JUlrkte vir goadere en 4ienste. varskynael van arbitraaie en termyntran.akaie. voor. ook. sp~aaia. 41.. Bier vind daD. plaas en daar is dekkingsfa.aliteite vir handelaars. wat hulla risiko wil varainder. vala. ltoa. VoaruitdekltinqaltontraJtt:e 1lO8t. &an. vereiste. voldoen en dia handelaars 8pe8l 'n onai8bara rel in. hiardie. JIllrk.. Laaat8ll8. kyk. ODS. hoe die t:eraynJtoen tot a1:aD4. sal. ko. en pre.ie. vat dia tenaynkoera aal bepaal. 4.2. Valutaaarkte 1) 2) Internasionale. transaksies. varsJdl. van. transabi_. binnelandae. deurdat dit altyd .ear as ean qadeanheid bahels. oa hierdie reda i. daar. 'n Jaiddel nodiq om die betalings vat uit sodanige t:ran8aJaIi. .-. ontstaan ta versoan. tamark is 'n JIllrk,. Die valuta.arkte is hiardie 1I1Mel. Die valunet soo. eniqe ander JIllrk bY.. die. aandel~lt.. In valuta.arkte word versJdllende galdeenhade verhandel. spesiale valuta. diana van finansilla tussenqanqers vat. Dit 1. 'n. deur. buitalandsa. afdelings van banke,. byqestaan deur 'n aantal. qespesiali-. 57.