• Tidak ada hasil yang ditemukan

G. Teknik dan Sistematika Penulisan

2. Rekomendasi

Kepada pemerintah Indonesia, sudah saatnya Indonesia turut ambil bagian dalam menentukan arah ekonomi bervisi produk halal.

Sebagaimana dilaporkan Bank Indonesia 2020, produk halal sudah digunakan ikon oleh beberapa negara seperti Malaysia dengan visi menjadi pusat industri halal, Australia sebagai pemasok daging halal (sapi) terbesar ke Timur Tengah, Brazil sebagai pemasok daging unggas halal terbesar ke Timur Tengah, Thailand menjadi dapur halal dunia, Korea menjadi destinasi wisata halal dunia, Jepang sebagai kontributor kunci industri halal dunia dan London sebagai pusat keuangan syariah di Barat.

255 DAFTAR PUSTAKA

KITAB

Abd al-Karim Khamidi, Maqāşid Al-Qur`an min Tasyri`al-Ahkam, Beirut, Dar ibn Hazm, cet. 1, 2008

Abdullah ibn Ahmad ibn Mahmud al-Nasafi, Tafsir al-Nasafi, Juz I, Beirut : Dār al-Fikr, tt

Abi al-Hasan Ali ibn Muhammad ibn Habib al-Mawardi al- Başri, Al-Hawi al-Kabir, Juz I, Beirut : Dār al-Kutub al-Ilmiyah, 1999

Abi Ishaq Ibrahim bin Musa ibn Muhammad asy-Syaţibi, Al-Muwafaqāt, Juz II, Dār ibn Affan, 1997

Abu Ali al-Faḍl ibn Hasan ibn al- Faḍl al-Ţibrisy, Majma` al-Bayan fi Tafsir Al-Qur`an, Juz IV, Beirut : Dār al-Kutub al-Ilmiyah, 1997

Abu al- Faţ Ẓahiruddin Abdu al-Rasyid ibn Abi Hanifah, Al-Fatawa, Juz V, Beirut : Dār al-Kutub al-Ilmiyah, tt

Abu Hamid Muhammad al-Gazali, Jawahir Al-Qur’an, Beirut, al-Maktabah al-Aşriyyah, 2014

________, al-Mustaşfa min Ilmi al-Uşul, Beirut : Dār Kutub al-Ilmiyah, 2000 Abul Husain Muslim bin al-Hajjaj al-Qusyairi an-Naisaburi, Şahih Muslim,

Juz I dan II, Singapura : Sulaiman Mar`i, tt

Abu Ja`far Muhammad ibn Jarir aţ-Ţabari, Jami` Al-Bayan fi Ta`wil Al- Qur`an, Juz II dan V, Beirut : Dār al-Kutub al-Ilmiyah, tt

________, Tafsir Aţ-Ţabari, Jilid IV, 10, Daar al-Kutub al-Ilmiyah, Beirut, 1999

Abu Muhammad al-Husayn ibn Mas’ud al-Bagwawi, Ma’alim Tanzil, jilid I, Cet. IV, Madinah : Dar Ţibah, Majma’ Malik Fahd, 1417H - 1997 H Abu Zakaria Yahya ibn Syaraf al-Nawawi al-Dimasyqi, Riyaḍu al-Şalihin,

Beirut : Dār al-Fikr, 1994

Ahmad Faţi Bahansi, Al-Jara`im fi al-Fiqh al-Islami, tt

256

Ahmad ibn Hanbal, Al-Musnad , Juz 1, tt

Ahmad Musţafa al-Maragi, Tafsir al-Maragi, Juz I, Beirut : Dār al-Fikr, tt ________,, Tafsir Al-Maragi, QS. An-Nisā’ [4] : 164, Juz VI, tt

Ahmad Raisuni, Maqāşidul Maqāşid, al-Gayat al-Ilmiyyah wa-al

`Amaliyyah li Maqāşid asy-Syari`ah, Dār Arabiya lin-Nasr wa -Abhaś, 2013

Ahmad al-Raysūnī, Maqāşid al-Maqāşid, (Daar an-Nida’, Istambul Turki, 2014

Ali ibn Muhammad ibn ‘Ali al-Jurjani, Al-Ta’rifatI, Tahqiq Ibrahim al- Abyari, Cet I. Beirut : Dar al-Kitab al-’Arabi, 1405 H

`Allal al-Fāsi, Maqāşid al-Syariah al-Islamiyah wa Makarimuha, cet. Ke 5, Dār al-Garbi al-Islami,1993

Al-Azhari, Tahźib al-Lugah, Kairo : Daar al-Mişriyah, tt

Al-Baiḍawi, Minhaj al-Wuşul ila ‘Ilm al-Uşul, Mesir : Maktabah al-Tijariyah al-Kubra, 1326

Al-Baihaqi, As-Sunan al-Kubra, Cet. I, Jilid II, Markaz Hajar lil Buhuts wa al-dirasat al-Arabiyah wa al-Islamiyah, 2011

Al-Bujairimi, Tuhfah al-Habib Hasyiyah `Ala Syarh al-Khatib, Juz III Hazim Said Haidar, Ulūmul Qur`an Baina al-Burhān wa al-Itqān, Dār az-

zaman, Madinah al-Munawwarah, 1420 H

Ibn Abidin, Hasyiyah Radd al-Mukhtar`Ala Durr al-Mukhtar, Juz I dan VI, tt

Ibn Badran, Al-Madkhal Ilā Maźhab al-Imam Ahmad ibn Hanbal, ed.

Abdullah at-Turki, Beirut, tt Ibn Hazm, Al-Muhalla, VII, tt

Imaduddin Abil Fida` Ismail ibn Kaśir, Tafsir Ibn Kaśir, ikhtişar wa tahqiq Muhammad Ali aş-Şabuni, Juz 1, 1999

Imaduddin Abi al-Fida` Ismail ibn Kaśir, dalam Ikhtişar wa Tahqiq Muhammad Ali aş-Şabuni, Mukhtaşar Tafsir Ibn Kaśir, Jilid 2, Beirut : Dār Al-Qur`an al-Karim, 1399 H

Al-Imam Abi al-Husain Muslim ibn al-Hajjaj ibn Muslim al-Qusyairi an- Naisaburi, Şahih Muslim, Riyaḍ : Dār al-Salam, lin-Nasyri wa al-Tauzig, 2000

Imam Abū Ja’far al-Ţabarī, Jāmi’ al- Bayān fi Ta’wīl Āy min al-Qurān, II/301 Imam al-Ramli, Nihayah al-Muhtaj ilā Ma`rifah Alfaź al-Minhaj, Dār al-Fikr,

Juz VIII, tt

Jalaluddin Abdurraḥman bin Abi Bakr as-Suyuţi, Al-Itqān fī Ulūm Al-Qur`an, Dār Ihya al-Ulum, Beirut, 1987

Kamal ibn Ḍawuq Yasin, Aḥkāmu al-Ḥasyarāt fi al-Fiqhil al-Islami, Maktabah al-Rusyd, Beirut, 2007

Malik bin Anas, Al-Mudawwanah Al-Kubra, Juz I, tt ________, Al-Muwaţţa’, Beirut : Dār Ahya’ al-Ulum, 1988

Muḥammad ibn Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rusyd al-Qurţubi, Bidayatul Mujtahid, Juz 1 dan II, Beirut : Dār al-Kutub al-Imiyah, 1988 Muhammad Ali aş-Şabuni, Mukhtaşar Tafsir Ibn Kaśir, Juz I, Dār aş-Şabuni,

1999

________, Rawai’ al-Bayan Tafsir Ayat al-Ahkam min Al-Qur’an, Juz I, Damsyiq : Maktabah al-Gazali, tt

________, Tafsir Ayat al- Ahkam min Al-Qur`an, Surah al-A`raf ayat ayat 57, Juz 1, Damaskus : Maktabah al-Gazali, 1977

Muhammad Jamaluddin Al-Qasimy , Tafsir Al-Qasimy, Juz 1, IV, V, XI dan XIV, Beirut : Dār al-Kutub al-Ilmiyah, 1997

Muhammad Rasyid Riḍa, Tafsir Al-Manār, Juz VIII, Beirut : Dār al-kutub al-Ilmiyah, tt

258

Muhammad Ţahir bin ‘Asyur ibn Muhammad at-Tunisi, Maqāşid al-Syariah al-Islamiyah, Daar an-Nafais, Cet. ke 2, 2001

________, at-Tahrīr wa al-Tanwīr, Beirut: Muassasat at-Tarikh al-‘Arabi, 2000

________, Maqaşid al-Syariah al-Islamiyah, ( Dār as-Salam, Kairo, 2016 Najmuddin Umar bin Muhammad al-Nasafi, Ţalabatut Ţalabah fi al-Istilahat

al-Fiqhiyyah, Daar al-Kutub al-Ilmiyah, tt.

An-Nawawi, Al-Majmu` Syarh al-Muhaźźab, Juz III, V dan IX, tt An-Nawawi, Riyaḍuş Şālihīn, Daar al-Fikr, Beirut, 1994

Perjanjian Baru, Yohanes, 15 : 1 Al-Qur`an Karim

As-Sayuţi, Jalaluddin, Al-Asybah wa al-Naẓa`ir fi Qawa`idi wa Furu`i al- Fiqhi al-Syafiʽiyyah, , tt

Sayyid Quţb, Fī Ẓilālil Qur`an, Dār al-Syuruq, 1972, Jilid I, II, III, IV Şahih Muslim bi Syarh An-Nawawi, Kairo : Dār al-Hadis, 2001, tt

Syamsuddin Abu Abdillah Muhammad bin Muhammad bin Abdurrahman at- Ţarablusi al-Magribi, Mawahib al-Jalil Fi Mukhtaşari al-Khalil, juz I, dan IX Maktabah Syamilah, tt

Syihabuddin Ahmad ibn Ahmad ibn Salamah al-Qulyubi, Hasyiah al-Qulyubi wa Umairah, Juz I, tt

Taqiyudin Abi Bakr ibn Muhammad al-Husaini, Kifayah Al-Akhyar, II , tt Yusuf al-Qaraḍawi, Al-Halal wa al-Haram fi al-Islam, Pent. M. Ttattam

Wijaya, Tuntas Memahami Halal Haram, Cet. 1, Jakarta, Qalam, 2017 Wahbah al-Zuhaili, Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, Juz I, Beirut : Dār al-Fikr,

tt

Waşfi Asyur Abu Zayd, "at-Tafsīr al-Maqāşidī li Suwari Al-Qur`ani al- Karīm”, Dār al-Ulum, Kairo, 2013, https://www.alukah.net/

Books/Files/Book_7375/BookFile/quraan.pdf

BUKU

Abdul Azis Dahlan, et.al. (ed.), Ensiklopedi Hukum Islam, Jakarta : PT Ichtiar Baru Van Hoeve, 2001

Abdul Wahab Abdussalam Ţawilah, Fikih Kuliner , judul asli Fiqhul Aţ`imah, Penerjemah Khalifurrahman Fath Solihin, Jakarta : Pustaka Al-Kauśar, 2010

Abdullah Muhammad bin Yazid al-Qazwini Ibn Majah, pent. Saifuddin Zuhri.

Ensiklopedia Hadiś 9; Sunan Ibnu Majah, Jakarta : Penerbit Almahira, 2013

Abu Dawud Sulaiman bin al-Asy’aś al Azdi as-Sijistani. Pent. Muhammad Gazali dkk. Ensiklopedia Hadiś 5; Sunan Abu Dawud. Jakarta : Penerbit Almahira, 2013

Ahmad Amin, Al-Akhlaq, Jakarta : Bulan Bintang, 1975

Ainul Yaqin, Halal di Era Modern, Jawa Timur : MUI Provinsi Jawa Timur, 2014

Aisjah Girindra, Dari Sertifikasi Menuju Labelisasi Halal, Jakarta : Pustaka Jurnal Halal, 2008

Aji Jumiono, “ Model Pendidikan Jaminan Halal Untuk Tim Manajemen Halal Internal”, Disertasi, Bogor : Universitas Ibn Khaldun, 2013 Akim, dkk, Tata Kelola Sertifikasi Halal & Dinamika Industri Halal Di Asia

Tenggara, ( ITB Press, 2020) Cet. I

Akim dan Salshabila Kirana Lasmana, “Isu Halal di Filipina”, dalam buku Tata Kelola Sertifikasi Halal & Dinamika Industri Halal Di Asia Tenggara, (ITB Press, Bandung, 2020) Cet. I

Ali Mustafa Yaqub, Kriteria Halal-Haram Untuk Pangan, Obat dan Kosmetika Menurut Al-Qur`an dan Hadis, Jakarta : Pustaka Firdaus, 2013

260

Auda Jasser, Membumikan Hukum Islam melalui Maqāşid Syariah dari buku aslinya Maqāşid Al-Şariah As Philosophy Of Islamic Law, pent. Rosidin dan ʻAli ʻAbd el-Munʻim, Bandung : Mizan, 2015

BPS, Pertumbuhan Ekonomi Indonesia Triwulan I- 2020. No. 39/05/Th XXIII 5 Mei 2020.

Clifford R. Anderson, Petunjuk Modern Kepada Kesehatan, Bandung : Indonesia Publishing House, 1975

DSN-MUI, Himpunan Fatwa Dewan Syariah Nasional MUI jilid 1 dan 2 tahun 2006 dan “Materi Workshop Pra-Ijtima’ Sanawi (Annual Meeting) DPS Tahun 2019 Bidang Perasuransian dan Dana Pensiun Syariah”, Tim DSN-MUI, (Jakarta, 16 September 2019), h. 108-115.

Huston Smith, The Religions of Man, diterjemahkan oleh Saafroedin Bahar, dengan judul Agama-Agama Manusia, Jakarta : Yayasan Obor Indonesia, 1985

Irwandir Jaswir, Elvina A Rahayu, dkk., Daftar Referensi Bahan-Bahan Yang Memiliki Titik Kritis Halal Dan Substitusi Bahan Non Halal, Jakarta:

KNEKS, 2020

Karni Asrori S., Helmy M, Thaha A. 35 Tahun Majelis Ulama Indonesia:

Berkiprah Menjaga Integritas Bangsa, Jakarta: Komisi Informasi dan Komunikasi MUI, 2010

Kementerian Agama RI, Pedoman Strategi Kampanye Sosial Produk Halal, Jakarta, Kemenag RI, 2003

Komisi Fatwa MUI, Pedoman Penetapan Fatwa, Jakarta, 1 November 2016 Konety Neneng dan Salshabila Kirana Lasmana, “Isu Halal di Thailand”,

dalam buku Tata Kelola Sertifikasi Halal & Dinamika Industri Halal Di Asia Tenggara, (ITB Press, Bandung, 2020) Cet. I

Lajnah Pentashihan Mushaf Al-Qur`an, Tafsir Ilmi, Makanan dan Minuman Dalam Perspektif Al-Qur`an, Jakarta: Lajnah Pentashihan Mushaf Al- Qur`an, Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI, 2013

Lajnah Pentashihan Mushaf Al-Qur`an, Tafsir Ilmi, Penciptaan Bumi Dalam Perspektif Al-Qur`an dan Sains, Jakarta : Lajnah Pentashihan Mushaf Al- Qur`an, Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI, 2013 Lasmana Salshabila Kirana dan Akim, “Isu Halal di Singapura”, dalam buku

Tata Kelola Sertifikasi Halal & Dinamika Industri Halal Di Asia Tenggara, (ITB Press, Bandung, 2020) Cet. I

Lings Martin, Muhammad: Kisah Hidup Nabi Berdasarkan Sumber Klasik, cet. 2, Jakarta: PT Serambi Ilmu Semesta, 2014

LPPOM MUI, Kumpulan Fatwa MUI Bidang Pangan, Obat-obatan, Kosmetika, Ilmu pengetahuan dan Teknologi, Jakarta : LPPOM MUI, 2014

________, LPPOM MUI Profile 2016 – Halal is My Life. Jakarta : LPPOM MUI, 2016

________, Pengetahuan Titik Kritis Kehalalan Bahan Obat, HAS 23202, Jakarta: LPPOM MUI, 2019

Majelis Ulama Indonesia, Eksistensi Fatwa MUI, Jakarta: MUI, 2019

________, Himpunan Fatwa MUI Sejak 1975, Jakarta : Emir Cakrawala Islam, 2015

Muchlis Hanafi, Asbabun nuzul Kronologi dan Sebab Turun Wahyu Al- Qur’an, Cet. Ke-2, Bandung : CV Penerbit Diponegoro, 2017

Nizar Abazhah, Dr, Fi Bait al-Rasul, Terj. Asy`ari Khatib, Bilik-Bilik Cinta Muhammad, Jakarta : Zaman, 2016

Purnama Chandra dan Firda Rosyana Rachmawati Amantjik, “Isu Halal Internasional”, dalam buku Tata Kelola Sertifikasi Halal & Dinamika

262

Industri Halal Di Asia Tenggara, (ITB Press, Bandung, 2020) Cet. I, h.

4

Roedhy Poerwanto dan Anas D. Susila, Teknologi Hortikultura, Bogor : IPB Press, 2014

Sugiarto Toni, “Alkohol Dalam Produk Minuman”, Dalam buku, Hasil Muzakarah Nasional : Alkohol dalam Produk Minuman, Jakarta : LPPOM MUI, 1994

Sugiarto Toni. “Manfaat dan Mudhorat Alkohol”. Dalam buku, Hasil Muzakarah Nasional : Alkohol dalam Produk Minuman, Jakarta : LPPOM MUI, 1994

Tim Bidang Standar LPPOM MUI. Buku Persyaratan Sertifikasi Halal HAS 23000, Bogor: LPPOM MUI, 2019

KAMUS

KBBI Edisi ke V Daring

Louis bin Ma’luf, Al-Munjid fi al-Lugah wa al-A`lam, Beirut : Dār al-Masyriq, 2003

Majma’ al-Lugah al-ʻArabiyah, Al-Mu’jam al-Wasīţ, Dār al-Maʻārif, Mesir, 1392 H/1972 M

Muhammad ibn Mukarram ibn Ali ibn Ahmad ibn Manzur, Lisan al-Arab, Daar al-Hadis, Kairo 2002.

Muhammad Rawas Qal’aji dan Muhammad Şadiq Qanaybi, Mu’jam Lugah al-Fuqaha, Cet I., Beirut : Dar al-Fikr, 1985.

Majduddin Muhammad bin Ya`qub al-Fairuzabadi al-syairazi, al-Qamus Al- Muhiţ, Beirut, cet. Ke 8, 1426 H/2005 M

Solihin Bunyamin Ahmad, Lc., Kamus Induk Al-Qur`an, Tangerang Selatan : Granada Investa Islami, 2008

Al-Rāgib al-Işfahānī, Mu’jam Mufradāt Alfāẓ Al-Qur’an, Beirut, Daar al-Fikr, tt.

JURNAL

Kurniawan Kurnia Budi dan Diyah Fatmasari. “Infused Water Anggur Merah (Vitis vinifera) Meningkatkan pH Plak dan pH Saliva”, J. Riset dan Kesehatan, Vol. 7, edisi. 1, 2018

Al-Mamlakah al-’Arabiyyah al-Sa’udiyyah, Majallah al-Buḥūs al-Islamiyah, Haqīqatu Tagyīr al-Fatwa wa- Asbābuh, Riyaḍ : Şunduq Barid, tt.

https://www.alukah.net/Books/Files/Book_11593/BookFile/fatwaa.pdf Perez Wahyu Purnasari, dkk., “Pengaruh Lendir Bekicot (Achatina fulica)

terhadap Jumlah Sel Fibroblas Pada Penyembuhan Luka Sayat”, Studi eksperimental pada kulit mencit (Mus musculus), (Sains Medika: J.

Kedok. dan Kes., vol. 4 ed. 2, 2012), h. 195-203

Praptiwi et al. “Manfaat Buah Kurma”, Magna Medica, Vol. 1, ed. 4 : 21-25.

2017

Ramesh Muthusamy and Arunachalam Muthuraman, “Flavoring and Coloring Agents: Health Risks and Potential Problems”, https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-

sciences/cochineal , diakses pada 19 September 2021

Rashidi Othman, dkk. “Potential Sources For Lipid Soluble Food Colorants From Selected Malaysian Traditional Vegetables”, Malaysian Journal of Analytical Sciences, Vol. 19 No. 1, 2015.

Sari dan Erna,“Pengaruh Masker Jagung dan Minyak Zaitun Terhadap Perawatan Kulit Wajah.”, JBBHE. Vol. 3, edisi 1, 2014

Sudjijo, Sekilas Tanaman Delima dan Manfaatnya, Sumatera Barat : Balai Penelitian Buah Tropika, 2014

Tatyanna P, dkk., Pembuatan Keju Mozarella dengan Enzim Papain dan Ekstrak Jeruk Nipis, J. Agriekstensia, Vol. 18, No. 2, 2019, h. 136

264

Tazul Islam, Maqāşid al-Qur’ān and Maqāşid al-Śarī’ah : an Analytical Presentation, Revelation and Science,Vol. 3, No. 1, 2013

Yasuda S, “Managing Halal Knowledge in Japan: Developing Knowledge Platforms for Halal Tourism in Japan”. Asian J. Of Tourism Research.

Vol. 2, ed. 2, 2017

Zaenal Hamam dan A. Halil Thahir, Menakar Sejarah Tafsir Maqāşidī, QOF, Volume 2 No. 1, 2018

Zen et al, “Pengaruh Pemberian Sari Kurma (Phoenix dactylifera) terhadap Kadar Hemoglobin”, Sains Medika, Vol. 5, edisi 1, 2013

ARTIKEL

Abdul Rozack, “Thailand, Korea & Brazil Garap Halal Lifestyle, Indonesia Ketinggalan”,https://radarsurabaya.jawapos.com/read/2018/06/27/8331 9/thailand-korea-brazil-garap-halal-lifestyle-indonesia-ketinggalan, diakses tanggal 8 April 2021

Aida Mardatillah, “Ini Capaian Kinerja LPPOM-MUI di Usia ke-28”, https://mui.or.id/berita/9738/ini-capaian-kinerja-lppom-mui-di-usia-ke- 28/, diakses tanggal 8 April 2021

Alodokter, “Cacing Tanah Sebagai Obat Alami dan Indikator Polusi”, https://www.alodokter.com/cacing-tanah-sebagai-obat-alami-dan-

indikator-polusi, diakses tanggal 29 Maret 2021

________, “Manfaat Gelatin Untuk Kesehatan Tubuh”, https://www.alodokter.com/gelatin-kandungan-manfaat-dan-

mewaspadai-reaksi-alerginya, diakses tanggal 18 Maret 2021

________, Memahami Jenis dan Kandungan Vaksin Beserta Manfaatnya, https//alodokter.com. 9 Maret 2020, diunduh 15 Maret 2021

________, “Mengenal Hidrogen Peroksida, Kegunaan Serta Bahayanya”, https://www.alodokter.com/mengenal-hidrogen-peroksida-kegunaan- serta-bahayanya, diakses tanggal 1 April 2021

________, “Peran dan Dampak Karbon Dioksida Terhadap Tubuh Manusia”, https://www.alodokter.com/mari-telusuri-seluk-beluk-karbon-dioksida- di-dalam-tubuh-kita, diakses tanggal 8 April 2021

________, “Vitamin B2”, https://www.alodokter.com/vitamin-b2, diakses tanggal 12 April 2021

Arif Rahman Hakim, “Daging Buatan, Hukum Membuat dan Mengkonsumsinya Menurut Islam”, https://www.pecihitam.org/daging- buatan-hukum-membuat-dan-mengkonsumsinya-menurut-islam/ , diakses pada 2 September 2021

Astiwara Endy M., “Hukum Pemanfaatan Sel Hewan”, artikel, Jakarta:

Komisi Fatwa MUI, 2021, t.d.

Ayuning Nuke Diah, “Sering Dikira Hewan Yang Sama, Ini 5 Perbedaan Bajing dan Tupai”, https://www.idntimes.com/science/discovery/nuke- diah-ayuning/perbedaan-tupai-dan-bajing-exp-c1c2, diakses 24 Agustus 2021

Azhari Nasution, “Produk Halal Indonesia Harus Menembus Dunia”, https://www.suarakarya.id/detail/103254/Produk-Halal-Indonesia- Harus-Menembus-Dunia-Kata-Gubernur-Bank-Indonesia, diakses tanggal 8 April 2021

Damar Iradat, “Sehari, RPH Dharma Jaya Bisa Potong Seribu Ekor Sapi”, https://m.mediaindonesia.com/megapolitan/19692/sehari-rph-dharma- jaya-bisa-potong-seribu-ekor-sapi, diakses pada 21 September 2021 Dani Kosasih, Pitoyo Marbun, “Yuk, Kenali Manfaat Kandungan Gizi pada

Ikan Agar Kamu Tetap Sehat”, https://www.gooddoctor.co.id/hidup- sehat/nutrisi/kandungan-gizi-ikan-yang-harus-kamu-tahu/

Dinkes Bantul, “Berita Macam-Macam Obat dan Tujuan Penggunaannya”, https://dinkes.bantulkab.go.id/berita/463-macam-macam-obat-dan- tujuan-penggunaannya, diakses tanggal 18 Maret 2021

266

Halodoc, “Mikrobiologi” https://www.halodoc.com/kesehatan/mikro biologi, diakses tanggal 15 Maret 2021

Kita Bisa, “Hukum Memakan Daging Tupai, Halal atau Haram?”, https://kitapastibisa.id/hukum-memakan-daging-tupai-halal-atau-

haram/ , diakses tanggal 6 Agustus 2020

Kompas, “Indonesia Halal Watch” https://ekonomi.kompas.com. Diakses tanggal 18 Desember 2017

KPM Himakova, “Bajing atau Tupai?”, https://himakova.lk.ipb.ac.id/bajing- atau-tupai/, diakses 24 Agustus 2021

LPPOM MUI, “Kenapa Harus Logo Halal MUI?”

https://www.halalmui.org/mui14/main/detail/kenapa-harus-logo-halal- mui, diakses pada 18 September 2021

________, “List of Halal Certification Bodies”, http://www.halalmui.org/mui14/main/page/list-of-halal-certification- bodies , diakses tanggal 7 April 2021

Majelis Ulama Indonesia, “Perkuat Layanan Informasi dan Sertifikasi Halal Berbasis Teknologi”, https://mui.or.id/produk/11611/perkuat-layanan- informasi-dan-sertifikasi-halal-berbasis-teknologi/, diakses tanggal 24 Maret 2021

Muliana Vina A, “Tragis, Kisah 5 Miliarder yang Akhiri Hidup dengan Bunuh Diri”, https://www.liputan6.com/bisnis/read/3031627/tragis-kisah-5- miliarder-yang-akhiri-hidup-dengan-bunuh-diri , diakses tanggal 3 April 2020

PubChem, National Library of Medicine, USA, “Compund Summary – Calcium Sulfate”, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/

Calcium-sulfate#section=Use-and-Manufacturing, diakses tanggal 2 April 2021

Pusat Data dan Informasi Kemenkes, “Situasi Kesehatan Jiwa di Indonesia”, https://pusdatin.kemkes.go.id/resources/download/pusdatin/infodatin/In foDatin-Kesehatan-Jiwa.pdf, 2019

Republika, “Plasenta Manusia dalam Kosmetik Kita”, https://republika.co.id/berita/20541/plasenta-manusia-dalam-kosmetik- kita, diakses tanggal 5 Maret 2021

Serenita Madelina, “Apa yang Dimaksud dengan Bahan Aktif?”, https://www.bookingdokter.com/article/apa-yang-dimaksud-dengan- bahan-aktif, diakses pada 30 September 2021

Tunggal Nawa, “Bahan Baku Obat dari Alam”, http://lipi.go.id/berita/single/Bahan-Baku-Obat-dari-Alam/8799, diakses pada 30 September 2021

United Nations, World Population Prospects, “File POP/1-1: Total population (both sexes combined) by region, subregion and country, annually for 1950-2100 (thousands). Estimates, 1950-2020.

POP/DB/WPP/Rev.2019/POP/F01-1. United Nations, Population Division, Department of Economic and Social Affair.”, https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Populati

on/, Diakses tanggal 27 Juli 2019

Vatria Belvia, “Penanganan Hasil Perikanan: Karateristik Mutu Ikan Segar”, https://www.researchgate.net/profile/Belvi-Vatria/publication/3401831 87_Penanganan_Hasil_Perikanan_Karateristik_Mutu_Ikan_Segar/links/

5e7cbb9f299bf1a91b7e80ee/Penanganan-Hasil-Perikanan-Karateristik- Mutu-Ikan-Segar.pdf , diakses tanggal 29 September 2021

FATWA-FATWA DAN PERATURAN PEMERINTAH

BPOM RI, Pedoman Cara Pembuatan Bahan Aktif Obat yang Baik, Jakarta : BPOM RI, 2009

268

Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor 05 Tahun 2009 tentang Penggunaan Vaksin Meningitis Bagi Jemaah Haji atau Umrah

Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor 33 Tahun 2013 Tentang Produk Vaksin Meningitis Dari Beijing Luzhu Biopharmaceutical CO., LTD Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor 47 Tahun 2018 tentang Penggunaan

Partikel Emas dalam Produk Kosmetika Bagi Laki-laki

Komisi Fatwa MUI, ”Fatwa Kepiting”, https://mui.or.id/wp- content/uploads/files/fatwa/kepiting.pdf,

________, ”Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor: 2 Tahun 2012 Tentang Sarang Burung Walet” http://www.mui.or.id/wp- content/uploads/files/fatwa/Sarang-Burung-Walet.pdf.

________, “Fatwa MUI Nomor 27 Tahun 2013 tentang Penggunaan Shellac Sebagai Bahan Pangan, Obat-obatan dan Kosmetika”, https://mui.or.id/wp-content/uploads/files/fatwa/No.-27-Penggunaan- Shellac-sbg-Bahan-Pangan-Obat2an-dan-Kosmetika.pdf,

________, “ Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor: 30 Tahun 2011 Tentang Penggunaan Plasenta Hewan Halal Untuk Bahan Kosmetika Dan Obat Luar” http://mui.or.id/wp-content/uploads/files/fatwa/No.-30- Penggunaan-Plasenta-Hewan-Halal-utk-Bahan-Kosmetika-dan-Obat- Luar.pdf,

________, “Fatwa Majelis Ulama Indonesia Nomor : 48 Tahun 2019 Tentang Hukum Mengonsumsi Daging Bajing Dan Tupai”, http://www.halalmui.org/images/stories/Fatwa%20Hukum%20Mengon sumsi%20Bajing%20dan%20Tupai%20(INA).pdf,

KUHP, Pasal 266 Tentang Pemalsuan Identitas.

Majelis Ulama Indonesia, Fatwa MUI Nomor 02 Tahun 2021, Tentang Produk Vaksin Covid-19 Dari Sinovac Life Science, Co. Ltd China dan PT Biofarma., Jakarta: MUI, 2021

________, Fatwa MUI No 12 Tahun 2018 Tentang Produk Kosmetika Yang Mengandung Alkohol

Peraturan BPOM RI, Nomor 11 Tahun 2019 Tentang Bahan Tambahan Pangan

Peraturan BPOM RI, Nomor 28 Tahun 2019 tentang Bahan Penolong dalam Pengolahan Pangan

Permenkes RI no. 1175/Menkes/Per/VIII/2010

Undang-undang Republik Indonesia Nomor 8 Tahun 1999 Tentang Perlindungan Konsumen

Undang-undang Republik Indonesia Nomor 33 Tahun 2014 Tentang Jaminan Produk Halal

Undang-undang Nomor 36 tahun 2009 tentang Kesehatan pasal 1 ayat 9

Dokumen terkait