REGINIPOEN LENGGANA.N WARA-TAMA:
taoen . . . • f 6,-
i
lf.J .. . . , . f 3.- njoewoen ka- 3 woelan • . . f 1,50 bajar roemijm.
Kenging mbajar saben woelan
katja
1/2 "
RAGAD ADVE~TENTIE:
25 Dece er 1931
-
Hoofdredacteur:A. DJ AJA SEP 0 ET R
kabantoe
REDACTIE - COMMISSIE.
•1.
t f1
/s ..
Saladjengipoen : saben I cm2 sekedik - kedikipoen : f 1.50.
Kabar premili alit - alitan : f 1.-
f 36.-.
f 18.65.
9,75.
f 5.25.
f 0,03;
SE RAT KABAR KATHOLI EK
Adresipoen Redactie Ian Administrat.ieMoendoet kapatjak langkoeng saking sapi- san, oetawi dados lengganan, tepang rembag ' roemijin kalijan administratie.
Medal saben din en Djoemoewah.
IGNATIUS~
COLLEGE
DJOKJAKARTA
Telefoon no. 795.
Ing dinten riadi Wijosan Dalem poenika kita ngatoeraken temboeng pamoedji kasoegengan doemateng para mitranipoen ,,Swara-Tama":
moegi Keresmis poenapa dene taoen enggal 1932 poenika noeroena barkah !
Red.· Adm. Swara-Tama.
RIJAJA WIJOSAN DALEM SANG KRISTO ES, RA TOE- NING KATENTREMAN.
Nalika djamanipoen Sang Maha- radja Praboe Caesar Augustus
(30v. Chr. -
14v. Chr.) koentjaraning kradjan Roein saweg ageng-ageng- ipoen, djadjahanipoen doemoegi ing poend1-poendi, ngantos kenging binasakaken bilih sadjagad sampoen soejoed saha kabawah ing Roem.
Soewaoe Kradjan Roem tansah mbi·
dalak.en wadyabala dateng poenr .- poendi, tinindihan senapati pt!ng- pengan, perloe neneloekaken ta- nah - tanah ing sakiwa- tengenipoen saganten -Tengah, nang.)1g inggih boren kirang ingkang 0idal mangaler neloekaken tanah Djerman saante- ronipoen saha inggih wonten ing- kang mangetan dame! geteripoen ltfadjan al1t-altt ing boewana Asiah jngkang sisih kiten.
Ang~enipoenandon perang kradjan Roem wonten ing poendi kemawon tansah oeng-
g ldjoeritipoen, dene ing sapoe- nikanipoen sareng Sang Augustus sampoen djoemeneng Maharadja ladjeng namoeng kanfoen tentrem- ipoen. Para bangsa boten wonten ingkang sami peperangan, kados- kados sami ngadjeng-adjeng sanget dateng raw0eh dalem Sang Pamarta Paneboesing djagad. Para bangsa tan kradjan-kradjan kendel anggen- ipoen sami pradondi rebat oenggoel, kados - kados saking koemedah -
.ke-dahipoen tjaos oermat dateng ingkan'g bade rawoeh. Tentreming djagad ing djaman samanten sadJak dasar kakersakaken dateng lngkang Maha- loehoer, minangka sasmita bilih Poetra dalem ingkang bade rawoeh wonten ing donja poenika boten ngemoengaken bade djoemeneng Ratoening katentreman, nanging oegi bade maringi katentreman dateng manoengsa. Amargi doemoegi sa- manten manoengsa poenika dados mengsah saha klilip dalem lngkang Moerbeng alam, a wit ingkang dados·
tetalering manoengsa ing kawitan- i poen sampoen kamipoeroen nggega kadjengipoen pijambak mbelela ing Goesti Pangeranipoen, wasana sa- toeroen - toeroenipoen sinebrataken>
kontjatan sihing Goesti, pating bi- loeloeng
nga~bahmarginipoeri pi- jambak- pijambak, ingkang poeng- kasanipoen andjog ing telenging sangsara langgeng.
Rawoeh dalem Sang Pamarta boten
san~samoeng perloe nger- sakaken wangsoeling katentreman waoe wonten ngalam donja srana dame! poelihing Sihipoen Goesti dateng kawoela. Rawoeh dalem wonten ing ngriki perloe djoeme- neng sesoelihing manoengsa napak asmane bedamining toemitah ing- kang kondjoek Pangeran. Rawoeh dalem wonten ing donja inggih perloe paring tentrem saha ajeming manah dateng saben tijang.
Mijos dalem Sang paneboes ing wantji daloe, sepi njenjet. Toer gek wonten ing kandang tanpa aling-aling angin semribit mlebet,
den~
ingkang nenggani namoeng Santo joesoep kalijan ingkang lboe.
Tijang sadjagad boten wonten ingkang njana bilih ing daloe poe- nika Poetra dalem Ingkang Maha- agoeng, Sang Paneboes, Ratoening toemitah tedak wonten ing ngalam donja. Tijang sadjagad sami ajem k.emawon dalasan tijang Jahoedi,
lngkang Maha-loehoer bilih rawoeh dalem Sang Paneboes wonten ing donja bade kaondangaken dateng manoengsa soepados sami soedjoed saha ngabektija Sang Timoer saha neksenana Ratoening djagad mila pantjen sampoen rawoeh.
Ing ara-ara ing saki wa-le!]Jenipoen Betlekem katah tijang angen ing- kang saweg ndjagi radia kajanipoen, sami gegrombolan ngadep bedijang amargi asrepipoen sanget, bok manawi tjingak dene ing daloe poenika padangipoen beda kalijan adat saben, soroting remboelan manter akintjlong, regemenging goemoek - goemoek ketingal tjeta wela-wela saking katebihan. Nanging para pangen waoe doemadakan malih dados adjrih Ian giris, amargi kaget soemerep wewernen ingkang saklangkoeng angebat-ebataken: Bjar
.soenaring Malaekat oetoesaning Pa-
ngeran, djoemeneng wonten ing sangadjengipoen tetijang waoe sarwi pa.ring pangandika.:. ,,Adja p.ada wedi, wroehanira sira soen wartani kaboengahan gede, jen ing bengi iki oega Sang Djoeroe Slamei ija ikoe Sang Kristoes, woes mijos ana ing negarane Dawoed. Dene kang minangka tandane: sira bakal we- roeh Djabang Baji ginedong soe- meleh ana ing pamakanan." Sanalika poenika oegi ladjeng wonten Ma- lae kat pinten-pinten ngrerepi ngloe- hoeraken Asmaning Pangeran: Glo- ria in exelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis-linoe- hoerna Allah ing ngaloehoer Ian ing donja katentreman marang wong betjik karepe. (Luc.
II 9-14).Kados makaten oengeling rerepenipoen Malaekat oetoesan dalem, ing daloe wijosan dalem S'ing Paneboes.
Gloria in exelsis Deo, et in terra pax hominibus. Roemijinipoen Ma- iae1<at-Malaekat waoe asoeng pa- moedji datenglngkang Maha-loehoer ladjeng sinambetan poenapa ingkang kaparingaken dateng manoengsa ing daloe waoe, inggih poenika pax, katentreman saha karahajon. Sang Timoer dereng saged ngendika, dereng saged paring piwoelang katah-katah dateng kawoela dalem, nanging soepados tetijang sami soemerepa b11ih rawoeh dalem poenika mila kersa maringaken katentreman dateng soktijanga,
·mila ladjeng oetoesan gandek dalem kadawoehan angondangaken bil
hmargi mijos dalem waoe, tetijang saged tampi karahajon. Manifest
·dalem ingkang sapisanan ngemot
katentreman, terang bilih Sang Pamarta mila ngersakaken djoeme- neng Ratoening katentreman wonten ing donja ngriki.
Manifest dalem waoe pantes winaspadakaken! Sang Timoer bade karsa djoemeneng Ratoe katentrem- an, baGie karsa asoeng katen treman dateng sok tijanga, Ian ngadjeng- adjeng sanget, soepados sok tijanga ngraosaken katentreman waoe ngan- tos tandes. Ewasemanten Sang Timoer kagoengan pamoendoet. Lan pamoendoet poenika oegi kawrat ing manifest dalem.
Manifest dalem ngondang-ondang- aken: ,,Pax"-katentreman!-La, poeni- ka ingkang bade dipoenparingakenl angsa pepilihan Dalem, ingkang
--n
dateng piwetjanipoen para r os-roemaos jen ing leloehoeripo n
w:
Nanging manifest dalem ngon- dang-ondanga1<.en oegi: ,,hominibus bonae votuntatis!" - marang wong kang betjik atine, kekarepaoel - La poenika pamoendoetan d<!lem
!Dados boten saben tijang saged
- - - - -- - - -- t:raosaken
katentreman waoe. Na-
.
sa~keka-
djenganipoen, bade saged ngraos- a1<en peparing dalem waoe.
Bonae voluntatis - betjik atine, kekarepane! Poen1ka ateges: ingkang kadjengipoen tjotjog kalijan karsa- nipoen Allah. Poenapa lan kados poendi ingkang dipoenkarsakaken ing Allah, inggih nderek ngadjengi.
Poeroen nampi poenapa ingkang di poen paringaken, sarta poeroen njaosaken poena ingkang dipcen- poendoet. Poeroen nglam pahi poena- pa ingkang dados ·enaning panggalih dalem; Ian njingkiri poenapa ingkang dados gerahing penggalih dalem.
La, tijang kados makaten poenika ingkang d1poenparingi katentreman;
inggih tijang kados makaten poenika ingkang bade ngraosaken karentre- man; Ian saja tjo jog kadjengipoen kalijan kar'sanipoen Goesti Allah, saja tandes anggenipoen bade ngra- osaken, lan saja panggah oegi.
Paxhominibus Jionae voluntatis.- Katentreman ing ang kawrat ing manifest dalem
otenkapradjang- djekaken dateng tijang ingkang mboedjeng dateng kekadjenganipoen pijambak, ingkang noeroeti hawa- nepsoenipoen, fogkang angkara moerka ngangsa-< ngsa.
Dados boten nggoemoenaken, manawi tijang kados makaten poe- nika boten angsal katentreman
!Nanging kita, tijang Katoelik, ingkang sampoen Jinimbalan loeme- bet ing kraton katentreman, Ian inggih samporn kelampahan loe- mebet; mangga, saderek Katoelik, mangga
in~dint n T1ngalan dalem poenika sami
sestengan sowan ing Agarsct\ii 1.:n
Sa< igT11noet·, toer noewoen, dene sampoen karsa nglebetaken ing kraton katentreman.
Mangga sami nelakaken setya kita, bade tansah netepi pamoendoet dalem: bonae voluntatis. Lan nge- ngeti kasekengan kita, mangga sami njenjoewoen, soepados langkoeng- langkoeng ing dinten Tingalan da- lem poenika karsaa netepaken lan ngentjengaken manah kita, soepados tansaha djoedjoer Ian boeroes.
Mangga njenjoewoen oegi, soepados manifest da,lem waoe enggal ka- wentara ing poendi-poendi kanti angsal dame!. St. Paul. Sectie.
PRADJA RAHAJOE.
RADEN MAS NAT ASOERATA.
Sagedagan poenika R.
M.Natasoe- rata dados rembag. lng Sedya-Tama lan ing S.K. katah karangan ingkang ngrembag pandjenenganipoen.
Tjobi, mangga ngriki inggih toe- moet oedoe rembag sawatawis.
Bab bade rawoehipoen dateng tanah Djawi· kados rembag ing Se- dya - Tama koela boten oeroen pe- manggih, awit wonten Nederland pandjenenganipoen kados saja mem- peng nampar tangsoel politiek.
Roemijin R. M. Natasoerata na- moeng kawentar babagan kasoesas- tranipoen, djeboel sapoenika mem- peng politiekipoen.
Sinten njana ! Mila makaten.
Pandoming gesang poenika mi- ngeripoen terkadang boten kasedja dening ingkang ngawaki.
Sapoenika R M. Natasoerata ngran- tjan g ngelmoe politiek Arista- De- mocratie.
Wosipoen: politiek ingkang boten njoepekaken bangsa darah Ian kaoem krama, sarta katoemrapaken dateng Indonesia Ian Nederland sareng.
Dados R. M. Natasoerata meleng kempaling Indonesia-Nederland.
i\t\i-la partenipoen nama: Nederlandsch- Indonesisch Verbond, katjekak N.1.V.
Wonten ing parte ngrikoe R. M.
Natasoerata dados moeda - pangarsa.
Ing salah - satoenggiling boekoe karanganing R. M. Natasoerata koela sampoen nate maos, ingkang soe-
raosipoen kenging katampi makalen:
oepama sedyakoe manoenggalake In- donesia karo Nederland iki ora dadi, pangarep-arepkoe moega sarana tan- dangkoe iki besoek pisahe Neder- land saka Indonesia adj a pisah Lara.
Dados ing salebeting meleng nge- moeli Indonesia kalijan Nederland srana kemoel aristo-democratie, oegi kagoengan panjipta: bisa oega
be-soek Nederland karo Indonesia koe- wi kepeksa pisah . . .
.Dados pisahing Indonesia kalijan Nederland poenika inggih meksa boten sepi ing sanoebarining politi- koes enggal poenika, ingkang tin- daki poen sanget aloes, nanging ndasar Ian inggih saged njlekit.
Anggenipoen kala-kala saged njle- kit waoe mbokmanawi kerep dipoen- warahi njlekit.
Kados ing S. K. sampoen kase- boetaken, R. M. Natasoerata asring kaparaban: overlooper, verzen ma- kende nietsnut lss.
Hara, rak memelas.
Mangka manoet ingkang kasboet ing Sedya- Tama (metik kidoengan Natasoeratan), pandjenenganipoen kangen dateng noeswa Ian pagoe- joeban Djawi.
Ing salebeting boesana Kilenan, moestikaningke-Djawen manterwon- ten saliranipoen R. M. Natasoerata.
Pangrembagipoen prakawis poli- tiek adjeg landesan ngelmoe tatanan pangreh Ian kawontenan Djawi.
!sining kidoenganipoen adjeg ka- wontenan pradja Ian raos Djawi!
Mila tijang Welandi wonten
ing-kang ngangge temboeng onholland- sche· sclwanheid kangge njeboet ki- doenganipoen R. M. Natasoerata.
Wooten ing djaman politiek R.M.
Natasoerata ngidjeni bab . . • . . . aloesing basanipoen.
Ngrikoe ketingal bilih R. M. Na- tasoerata ngeman kedradjadanipoen, bvten katoet kebrongot ing harda- ning hawa nepsoe.
Awit katah - katahing tijang, margi kabekta saking serenging karsa, bab panganggening temboeng asring langkah saking wates kaaloesan.
Manawi tijang maos boekoe Ian brochure karanganipoen R. M. Na- tasoerata ingkang medal taoen
1931poenika, kraos, bilih R. M. Nata- soerata mbelani sang et dateng kaoem kadradjadan, tegesipoen bangsa da- rah Joehoer Djawi, ingkang pangoe- waosipoen tjoentel dening tatanan ingkang kaetjakaken pamarentah Walandi.
~
Meh sadaja politikoes Indonesia sapoenika, Ian mbokmanawi mila sadaja, rainipoen namoeng toemoe- lth dateng kakang krama, ananging R. M. Natasoerata emoet dateng ba- gean ingkang djaman sapoenika sami boten katolih waoe. Dados: timbang.
Menawi tijang ndjlimet nilingaken swara ingkang kakandoet ing boe- koe - boekoe wedalan Natasoeratan, ladjeng noleh ngegaraken mripat ningali ingkang goemelar sapoenika, liripoen kados poendi kawontenan paprentahan ing sapoenika, elo, dje- boel oesap - oesapan kemawon, meh sami.
Poenapa swara Natasoeratan njata ampoeh wonten Ngatasangin?
Poenika njoemanggakaken kema- won. Ronggasoewita.
Soesoelan1 boekoe-boekoe karanganipoen R. M. Natasoerata ingkang sami medal taoen 1931. ingkang sadaja sami ngrembag prakawis politiek, prajogi sanget sami kaoe- danen dening para ngoedi kawontenan po- litiek Indonesia, awit analyse ingkang kakan- doet boekoe waoe peng-pengan Ian terang.
Dados koela boten aanbeoelen (mrajogekaken) ngelmoenipoen boekoe -boekoe waoe, i. p.
ngelmoe arlsto-democratie, nanging pangrem- baging ngelmoe waoe njampe kawontenan warni-waroi sanget, iogkaog pantes katjatet deoing para namataken politiek Indonesia, kadosta: bah itjaling pangoewaosipoen go- longan darah bangsa loehoer ing tanah Djawi, bab rantjangan pamarentahan ing tanah Dja- wi. Ian sanes-sanesipoen katah malih, R..
Drukkerii .. Canislus" Djokja.
GOENTINGAN PERS.
Pamanggih ing ngatasing ad11ertentie.
Ing Aksi won ten karangan ingkang ngrembag bab
,,Soeratkabar dan
advertenue".
-Ing ngrikoe katawis jen
pam~ngFgihing serat kabar ing atasing ad vertentie poenika warni-warni.
Bintang Timoer dipoentakeni poenapa kenging nglebetaken ad- verten tie ingkang nawekaken bier, wangsoelanipoen:
Boleh, sebab Jzidoepnja koran pada waktoe
inidari wang lang- ganan
danadvertentie.
Aksi witjanten:
Betoel hidoepnja soerat kabar dari wang abonnement
danadvertentie, tetapi selectie haroes ada, toh!
,,Sedio
Toma" telah menolak ad- vertentie obat koeat, sehab collega toean Dwidjasaraja seorang santri.
Kita jang boekan santri, soeka moeat advertentie obat koeat, asal perkataannja tidak menjolok mata
, .
.. (,,Mustika" djoega moeat).
Advertentie fabriek bier, boleh ...
Aksi ladjeng tjarijos jen boten bade nampi satoenggiling adverten- tie ingkang sampoen katampi dening Bintang T1moer, sanadjan pambajar ipoen dipoentikeli sadasaning tarief.
Manawi ngengeti poenapa ingkang dados toedjoenipoen serat kabar inggih poenika min'angka obor oeta panoentoen, temtoe kemawon boten sadaja advertent1e ladjeng kapatjak . Serat kabar poenika kados dene obor, amadangi tijang ingkang ngam- bah ing pepeteng oeta · kado'S dene panoentoen, ano to n tijang dateng kal esan. Dados tijang rng- kang kirang seserepan, margi maos serat kabar, mindal< seserepanipoen.
Tijang goegon toehon, ladjeng man- toen goegon toehon. Tijang ingkang waoenipoen nindakaken patrap awon oepami: madat, saged mantoeni lsp.
Jen poen1ka toedjoenipoen serat kaoar, temtoe kemawon klintoe pa- tokanipoen Bintang Timoer, djer:
ingkang kangge nomer satoengga namoeng jatra. Sarana (middel) la djeng kaanggep toedjoe ( doel).
Aksi m igoenakaken selectie poeni.
leres,namoengkemawonanggenipo dame! selectie (milih•)kedah kanti
ti.
p. ngengeti toedjoening seratkar Aksi poeroen ngemot advert bier, poenika oegi leres, sa poenika manawi ngekahi a
ipoen boten santri, awit je1 dados santri Islam kenging tan bote kedah noelak advertentie wao djer inoeman keras ing golonga Islam dipoenawisi.
Poenapaa kenging matjak adver- tentie bier, anggoer tsp.? Djalaran poenika barang ingkang
awe:iniJ?Q~namoeng manawi keladoek panga
genipoen.Manawi ingkang dipoen pikir ngemoengaken awonipoen, mangke ladjeng katah barang
ing-kang kedah kakatoetaken kadosta·
pistoel dipoenangge tijang awo kangge memedjahi, ses moeroegal<e wontenipoen nicotinevergiftigi!l Jombok moeroegaken damel le1 beking padaran lsp.
Beda kalijan obat koeat. r Dwidjasaraja ing Sedya Tama
Igenipoen boten nampi ad'\lfo"_.,, obat koeat poenika pandoe boten ngemoengaken margi
snanging oegi rnargi ngengeti djoening serat kabar. Obat poenika toedjoenipoen namoen bade njoelajani dateng kasoesilan, dados saking kawitan sampoen awon, beda kalijan bier, anggoer, pistoel lsp.
Leres sdr. Dwidjasaraja anggen- ipoen noelak. Sanadjan tetemboe- nganipoen bcten saroe, nanging ingkang dipoenkadjengaken rak taksih barang awon.
Minangka panoetoep, kita wewahi:
ing prakawis karangan
2oetawi paka baran,serat kabarwadjib
bo~ennamp ,._.111ili111111lli111mili1m11i11u11niili111111llimmiliu1milim•mmli111111"11111111"11111mi111ll11m"'1111nil!lim111ftiuunnltinl...., k a r~ 1 n.g akn
21 ~e ta wk i pak~ 1 ba ran
i!1t gbk t
~§
soe a1a a 11an asoes1 an, awt o
,~
Ngatoeraken soegeng ,,KERST MIS" doemateng para sepoeh, kirang
2tijang ingkang ngertos1po
A. j. Siswasoebrata.
1
(boten t;>eda
~alijanbioscoop) w sa1a d1ooent1akaken. Jen m
+11111 11111
911.11111ium1911111111111111'1Ul1 ,_. ladjeng itjal toedjoeniJi
..·~-~...._
_
_;'
kadang kawanoehan, mitra karoeh toewin para maos sadaja. dateng pi aw on, margimaosserat kab
gipoen sad. Kantjil . no. -47 ingkaog wosipoen:
ipengan ing Lourdes dados nipoen
K.W.
Bara. Rehning wis poen1ka mitoeroet pang.- 1hipoen Rama Red. kirang per loe anawi kadjereoga. mila ing ngriki koela namoeng bade sambet paring- ipoen rembag Rama Red. bab ngempalaken jatra f 500 lan rem- bagipoen sad. Kantjil g.andengipoen Ian K.W.
Bara.K.
W.
Bara pantjen boten bade mengeng ngedalaken tenaga amboe- di-Jaja sagedipoen kelampahan, na.- moeng kemawon inggih namoeng woedjoed baoe soekoe lan reka sawootenipoen, djer nama Kaliba- wang poeaika sampoeo radi kawen- tar alias misoewoer kekirangan ...foeloes, bah poenika para saderek
R.
K. sanesipoen sampoen dede kabar enggal malih.Sadjatosipoen grija pasipengan Lourdes poenika inggih perloe. ka- edegaken, awit sad. R. K. ingkang sami soedjarah mrikoe kapetang radi loemajan malah kengiog kawastanao kerep wonten. Toemrap sad. tebih- tebih pantjen perloe sanget mawi kendel sawatawis dangoe ngiras ngeningake p3nggalih mnksani se- sawangan ing ngredi, minangka pangenggar - enggariog galih, djer anggenipoen keraja-raja mr1koe poe.- nika nijat1poen soedjarah. Malah poeo panjerat pijambak jen dong mrikoe mawi merlokaken andomble moelat ngiwa.-nengen kanti seoeng soeme- rep kawontenan ing ngrikoe, kados- kados nalika mantoek bade nilar manah ingkang sep~lib. Toer panje.- rat pijambak klairan ngredi, ageng- ipoen wonten ngredi, benoemipoen inggih wonten ngredi. Sapoenika manawi sad. ngare oetawi kita ing- kang soedjarah mrikoe temtoenipoen anggene kendel rak kepeksa radi dangoe, rak inggib ngaten ta boeng Kantjil I
logkang poeoika rembag saking K. W. Bara adapoer tjaloeloek, maoawi saderek-saderek sami am- betahakeo, manJga sami dipoeoajati, Bara oeroen baoeoipoen, ngiras tjaos pakoermatao dateog Sang lboe Kenja.
Manawi para saderek sami najo- Jjani, K. W. Bara bade jasa co- mite ngempalaken jatra, saking darmanipoen saderek ingkang karsa Ian K. W. sanesipoea kasoewoenan bantoe. Namoeng semanten poenika rembagi;1oen:
Semplo K. 'W. er Bara.
FILM DJAKARTA.
(speciaal stadsgezichten).
Bab kabesmen sampoen koela atoeraken.
Bab Prijoek sampoen koela an.- daraken.
Poenapa ingkang koeia atoeraken 1g sapoenika?
Tjobi koela ngatoerakea ,.bet Pa-
d van de
G. G."
Dalemipoen G. G. wonten Dja-
·ta samireog koela namoeog di- 'nseboet makateo waoe.
ldos dene Tom sampoen nate )., dateng parepataning para ing Maison Versteeg, Tom
.r ,,dmpoeo nate gredjegan kalijan oldaat ingkang djagi Astana. G.G.
#aoe, margi Tom bade mlebet: ho- .en aogsal. log korao padintenao :tdjeg kaseboetaken : iederen lsten
?n 3den Woensdag Schilderijen Teo-
·oonstelling in bet Paleis van den G G., van 9 tot 12 v. m. toegaag
...,, eloos.
Kala samanten Tom oampi tamoe Baking Bandjarmasin kahh, temtoe kemawon kapeksa ngoebeng -oe.-
engaken, ka.djawi dateag Prijoek, asar, lkan lss. oegi dateng Schil-
!rijen Tentoonstelling.
Astana G. G. poenika djeogge- ipoen wonten Dalem kalih: iog
wijk adjeog - adjengan kalijan
·,ara ageag Noordwijk kalijan
\gkang margi Kooiogsplein Oost.
- kalih waoe ooenggil saerep.
,ngkang Dalem. poendi iog, randapi, Tom boten ngertos.
toe
ingkang wonteo dampar ..._a, sarta kamar sedijao nampi amoe ageog -ageng toewlo pa pan njimpen gambar-gambar para G. G.
wiwit Pieter Both ngongkang mar- gi Rijswijk, ingkang adatipoeo bo- ten kadjagi. Ingkang kadjagi soldaat ingkang ngongkang Koningsplein.
Tom kala samaoten saking Ko- ningsplein, teroes ngaotjik plataran, teroes doemoegi iringiog dalem. Sol, dadoe ingkang djagi taken:
maoe lijat apa?
maoe lijat gambar.
ggak ada gambar!
ah adal
Tom moering, soldaat mentje.- g. Tom tjrljos: toenggoe, saja i ketrangan doeloel
moesti kembalil . edanl
Tom taken mandor, wangsoelan- eroen wonten Bi'ntang Hindia Ai-
I
ipoen: ah, sanal teroes sadjal dilfitri ... nummer 1929. ,.News of Tom ngingklik ngawe kantja Ban- world" poen1ka klebet koran loggris djar kalih noedjoe dalem ing Rijs- ingkang prakosa, Ian ngangkatipoen
kang sami examen oetawi magang nglebeti kados vak pandjenengan.
Awit wonten oengel - oengelan ,, wolak-waliking djagad wong tani gondelan patjoel." Enget prijantoen tani djamanipoen sampoen saestoe molak - malik, manawi pandjenengan boten gondelan patjoel bade gon- delan poenapa?.
wijk. saking London dateng kita.-kita sa.-
Soldaat mendel kemawon. nesipoen mawi mentor maboer. lsi.- lngrikoe Tom kepanggih djeo.- oipoen pepak, angka satoenggal:
dral Both, Mr. Fack, djendral Daen- politiek.
dels, van D1emen, sadajal log nomer iagkang koela adep
Gambaripoen sadaja bregas. Won- ogrembag paprentahaoipoeo Mac Timoen Mas.
ten ingkaog boten kados gambar, Donald lan tradjaogipoeo minister naoging kados makna saestoe. Snowden ing madyaoing perang
Batos koela: p1ra opahane nggam.- ,,pcigemen".
SEKOLAHAN.
bar sidji-sidjioel Regi abonnement toemrap Indone.-
MOTIE TJABANG P.G.H.B.
Gambar ingkaog lami katah ing- sia mirah, awit 3 woelan namoeng kaog kagambar ing paneel (blabag) f 2,50. toer saben medal 16 katja:
boten doek, agengipoen dlantjang sami kalijan Ojam 11 koela sami nilar Astana Locomotief, dados klebet dlantjang G. G. kaoti lega: sakiog saening ageng.
KENDAL.
Ledenvergadering tjab. P. G. H B. Kendal pada tanggal 6 December 193 L bertempat diroemah Habi -Projo Kendal.
mendengarkan:
gambar, Tom asring kangen dateog Prijantoen ingkang seneng maos Pembitjaraan akan hapoesnja sekolah klas II (volledigschool) diganti dengan banjaknja sekolah desa dan vervolgschool.
gambar,gambar waoe. lampah-lampahing politiek. News of Sioten won ten Djakarta perloe the world paates dados toentoenan:
soemerep gambar - gambar waoe, makaten oegi ingkaog seneng mu- langkoeng - langkoeog goeroe Ian z1ek, awit saben medal temtoe nge- ahli gambar. Scbilderij waoe njata mot muziek jazz (sae? Red.) ingkang gambar saestoe, boten namoeng populair, djaogkep mawi oekara- orek-orekan: tapis, bregas, sae, sem, oekaraoipoen.
Menimbang bahwa:
a. sekolah desa pada waktoe ini pekerdja- an goeroe oemoemnja berat sebab menga- djar 3 klas goeroe satoe atau goeroe doea.
b. peil pengadjaran klas I klas II klas lII dari sekolah desa tidak dapat sama de- ngan klas I. II. Ill dari sekolah klas II (vol- ledigsahool)
bada. Ngaotos batoek ingkang me- Mila basa mantja poenika prigel leng-meleng kados meodoekoel sa- goenanipoen. Kangge ngindakakeo estoe, sareng katamatakeo saking seserepan poeoapa kemawon loe- ngandap: doek-ipoen oegi wradin wesan, awit saged mboeka donja
c. hapoesnja sekolah klas II sama sekali berarti menoeroenkan pengadjar.an bagi ra'iat jang hanja dapat bersekolah klas !l.
d. kalau hapoesnja sekolah klas II bermak- soed akan memberi onderwijs kepada ra'iat agar mendjadikan hilangnja ra'iat jang boe- ta hoeroef, dirikanlah baik sekolah klas II maoepoen sekolah desa sehingga mentjoe- koepi keboetoehan ra'iat.
boten mendoekoel. eoggal ingkang soewaoe ketoetoep.
Margi mripat1poeo Tom mripat
l De
Regisseurlare, soecnerep bloedi.r ioQkang goe- (C. C. Djakarta) .Tom.
mebjar soemringah mbatos: koerang
adjar, bloedire bloedir temenan. WOLAK- WAL KING D'AOAD,
templekan. ",
Memoetoes.
a. Tidak moefakat sama sekali dengan ha- poesnja sekolah klas 11 jang soedah ada.
b. menjampaikan motie kepada V. B. P. G.
H.B., agar berdaja oepaja sehingga seko- lah klas II tidak dihapoeskan.
Sareog gambar kasawang saking TIJANO TANI GONDELAN ngandap leres, verricaal menging- PATJOEL.
gil, loemahing doek boten mbren- Sinten ingkang kadawahan lepat?
djoel saramboet. c. menjiarkan motie kepada pers.
Dados bloedir waoe loegoe gam- Djaman sapoenika poenika pan- bar, saking saenipoeo ngantos ka- tjen djaman toetoeh - toetoehan, dos bloedir saestoe dipoentemplek- kadosta: Kapitalis sami sambat aken, kados damelanipoen lare fro- amargi kirang panampining aria,
Maos motie saking P.G.H.B. afd.
b l ing woesana noetoeh personeelipoen,
e · inggih poeni ka ndakwa manawi
Kendal, koela kepeksa oretek taken kados poendi bade kadadosanipoeo pangadjaran ing tanah Indonesia, bade kados poendi pambiratipoen bangsa kita ingkang dereng sami maogertos pa pintjang oetawi alip bengkong, mbikaki kepek - kepelC ingkang sampoen dangoe soemimpen.
Wasana gletek petit1poen:
Samanten kadigdajaning djoeroe kantja kaoem berah ingkang nelas- gambarl Tom roemaos kapoesan, nelasaken begrooting, mila ladjeng ngaotos lingsem salebeting manab. ngamoek poenggoeng njowoki blan-
Dados maoawi karsa pirsa gam- dja. Nanging kantja kaoem berah bar saestoe maogga dateng Astana- inggih boten kirang sebab anggeni- G. G. pirsa poenika temtoe pirsa poen bade noetoeh kalijan kapitalis sadaja schiiderij ladjeng ngend1ka: inggih poenika ndakwa manawi bah, bagor dileleti tjetll kasangeten anggenipoen mata doe-
1. M1toeroet pandjenengani.poen
Mila prijaotoen: Sala adiningrat witen.
t. Dwidjosewojo wonten ing Volks.- raad angka ingkang oedabaken kasagedanipoen Boemipoetra won ten 11/ 4
°/
0 ingkang ngtaosaken panga- djaran andap ing sekolahan Walandi, 31/ 3°/0 sekolah iog standaardschool 90/o ing vakschool. Goenggoeog 137/12°/
0 dipoeo-gampilaken wontea 131 /2°1o.
Mila sanadjan wekdal mle- seg 131 /2 waoe dipoeo.-edakaken soepados dados 100°k.wooten, Djokjaadioiograt wooten. Lan malih bangsa dagang sami Nanging negari djempol namoeog: mangkel toer mawi mrengoet oeta- Djakartal
Kaela kerep mireng: wah goewa anoe medeui, pasar anoe ora pra- joga toemrap para oom - noman.
Nangiog poenapa perloenipoen kita noeweni Ian ogrembag baraog ing- kang boteo sae toemrap kasoesilao?
KatedraaI adi loeboeng Ian wingit, kedatoo G. G. isi baraog peoi lao adi. Wilhelmina-park tamaoan toe.- mrap volk, kapal ageng - ageng ing Prijoek bati jen tiningalan, aloening samodra ngrerontog manah, bibho.- theek kebak poestaka mawarni~war
ni, leeszaal sedija koran lan kala- warti pepak, sabab poenapa para moeda perloe ngrembag baraog ingkang ,.ojoemelaogi"I
Bab kedaton G. G. doemoegi se- manten.
Mangga sapoenika dateng Pasar~
Ba roe.
Prijantoeo Sala temtoe pirsa redja.- nipoen Tjojoedan.
Lab, Pasar-Baroe kalijao Tjojoe- dan poeoika bobotipoen sami: redja, sae, margi tjijoet, Ian . . . . kebak toko Tiooghoa.
Perice poenapa dateng Pasar-Ba- roe? Perloe ngqantosaken? Ab, temtoe boten. Dateog Tio, Tek- Hoog 1 mangga sakarsa. Mangga lo koela atoeri mirsani toko Europa.
kasihanipoen para wanita, margi kebak sembagi sae-sae, toko mom- pijor, resik, sae, djembar. toer sa- daja tamoe eoggal-eaggal kaladosan kanti oelat manis. Toko De Lux?
idem. Toko Washington, Nam Bie,
A. B. G.?
o, poenika sadaja kebak pirantos njerat. Kadjawi pirantos njerat toko tiga waoe boten sade.Toko Exelcior?
Lah poenika prijantoenl
De toko. Kebak boekoe Ian kala- wartt terasao, dipoen-iro porteer pi- jambak saking Europa I woordeo- boek, kalawarti Ian ooekoe ingkang atos.-atos sedija.
Ngebon kalawarti wonten ngrikoe saged Ian saged teroes tampi sana- lika.
Tom toewi mrikoe adjeg katetel kantongipoen, Mentas kemawon . koela mranggoeli serat kabar lug-
gris ingkang dereng nate kepireng wooteo pers kita, mangga sami dipoen ... bijaki.
Serat kabar waoe Tom manggih ingqih wonten Exelcior.
Oemoeripoen sampoen lami sa.- nget, awit lairipoen sampoen kala taoen 1843 l oplaag . . . 3000.000 I (e, Swaca-Tama seek apa 77)
Saoadjan serat kabar waoe lami sanget, nanging toemrap kita enggal, margi kita saweg mranggoeli sapoe, nika, nama.nipoen . . . . .,News of the world" . . . kabar donja I
Ingkang medal saben minggoe samedalao 16 katja, regi wonten kondon: 10 sen Indonesia, woo ten Exelcior 20 sea.
Manoet artikelipoen toewan
@l@@t@r®@@@t@@@@r®
I VAN LITH - STICHTING f!]
I
Saben arta pandjennenganf!]
; 100 SEN ~
2. Manoet Pemimpio orgaan P.P..@]
kaparingna ingkangr@
@l 1 SEN r@l
~
datengV.
L. S.~
@l r@l
@l
Penningmeester V. L. S.r@l
@l
2e. Convictr@l
B.
B. ingkang metik saking Ita ...liaaoscbe Aardrijkskundig Genoot- scbap, kawonteoanipoen tijang ing- kang boten saged macs njerat {boeta hoeroef): Finland 1
°lo•
Aus- tralia 4.3%. Amerika 6°1o, Tsjecbo- Slowakije 70/o, Belgie 8.3%, Frank~rijk Ian Canada 9.2%. Guatemala 86,8°/0 , Mesir 92, 1
°lo.
Hiodija lng- gris 92,80/o Hindia Belanda 95,8G/0•@l
Moentilan N. I. S.r@l
@l@J@l@'l@l@J@J@l@J@J@'l@Jr@l
wi noetoeh dateng sipenoembas,
3. Rehne dame! sekolahan poenika mbetahaken begrootiog, ogandap poenika wonte begrootiog kangge taoen 1932.
. . · b t e Algemeen bestuur amargi pangan1angipoen
°
en m m- Binnenlandsch bestuur per saregi. lngkang toembas inggih Gedecentraliceerd bestuur boten kendel kemawon. Inlandsch ZelfbesturennDjaman mlesed djoealan djangan Beja sanesipoen ingkang ge- mahal-mahal, apa so bat ttada ngerti, gandengan kalijan bestuurher-
vorm
kalau kita poenja gadjih dikoerangi." Algemeenfinancieelbeheer wangsoelanipoen sipanoembas, ma- Rechtswezen
nawi dipoenprengoeti ingkang ga- Gevangeniswezen
dah toko. Politie
Ongkos politieoneel Jan Toekang blankon (ingkang wonteFI justioneel
pesisiran) dipoen ongkosi kirang sa- Repte Ian aflossing king adat saben, boten karsa nampi, Belastingheffing d "h A .. de ' d Blandja verlof lsp.
oepc Scwan gn]a reng soe a, Pensioen Ian (burgelijke lan ingkang gadah grija taksih ajas- landsdienaren)
ajasen tampi arta kirang saking adat Voorschotten van de bur-
saben. gelijke landsdienaren
B · · · Muntwezen
angsa admrn1stratie-nipoen serat Credietwezen kabar sami ngandel oetawi nga- Overtochtkosten gengaken lettering advertentie, pra- Onderwijs kawis panariking arta lengganan. Eerediens~ . Dene inokang sami ngersakaken Gezondhe1dsd1enst
~ Landbouw, veeteelt lsp.
dados lengganan kadang kala (da- B. o.
w.
dos boten sadaja) sampoen soeme-1 Algemeene uitgave voor rep, toer sampoen dipoen waos, mijnbouw
nanging poerak - poerak boten ma- Luchtvaart Oorlog
ngertos. Marine pensioen en afdeeling
f 11.452.421 f 24 929.750 f 27.284.088 f 3.026.889
f 2.333.638 f 3.655.568 f 7.093.930 f 5.311.610 f 23.717.674 f 3.200.227
£99.319.981 f 17.417.400 f 3.974 000 f 35.606.104
f 443.840 f 43.997 f 15 520.400 f 52.024.850 f 1.657.000 f 17.462.390 f 5.659.539 f 15.195.631 f 1.487,800 f 1.040.900
£ 64,032.300 Sekel - bekel tampi doeka, amargi wadya bala daratan oorlog-
. anggenipoen sami narik paos ge~ marine £28.778.710
I "h b t Scheepvaart f 9.682.795
m oewc Oen rampoeng-rampoeng. Marine etablissementen
Lah doemoegining ngendOA doe- magazijnen f '2.136.200 mawah dateng pak Krama ingkang Andere zuivere gewone
saben dinten ngolak - alik boemi. landsuitgave f 4.267.168 Ing djaman samangke ingkang di- Potongan gadjih f 11.246.934 poenoteng - oteng boten sanes ka- Totaal djendral f 507.504.592 djawi namoeng kaoem Krama. Ka- Mangga koela atoeri nanding dos poendi ta anggenipoen boten sapinten iogkang kangge onderwijs dipoenoteng - oteng lawong medal Jan sapioten ingkaog toemandja djedoel puen panggiflaken pak loe- sadijan peprangao, oetawi sapinten rah nariki paos. Krenggosan doe- bebahanipoen Dep. Onderwijs Ian moegi peken mbekta sadean dipoen- Dep. Marine Ian Oorlog. lngkaog damel dolanan bakoel oetawi djoe- toemandja onderwijs boenderipoeo rag an. Bade toem bas rasoekan won ten f 54.000.000 (54 mlijoen) oetawi sindjang nganjang kesekedi- dene ingkang kaogge wadya bala ken dipoenesemi alias dipoenetj-e. boenderipoen wonten 130 miljoen.
0, prijantoen tani kita njoewoen Mitoeroet tjatjah djiwa taoen 1930 ingkang sabar manawi pandjenengan bangsa Indonesia wonten 59.143.775 kenging reribed ingkang kados baogsa Europa 242.372. Tiong Hoa makaten poenika, dene panjoewoen 1.233.856. Asing Timoer 111.022.
kita sampoen ngantos pandjenengan Dados taoah lodonesier djiwaoipoen sadaja kagoengan panggalih bosen goe:nggoeog keproek 60.731.025 of agondelan patjoel oetawi boentoet 60 miljoen. Dados manawi kapetang loekoe pandjenen~~an. Bendjing em- djiwa 1 ing setaoen boten wonten ben- emben bo naw' ing- pengaos f 1,- oen n r
PANGANDIKA DALEM I. S. K.
SANTO BAPA PIUS
XI.
Kaoem djoeragan lan kaoem berah toemoet njaekaken gesang
kekantjan • .
Kangdjeng Santo Bapa (Leo
Xlll)
nerangaken, bilih kaoem djoeragan sarta kaoem berah pijambak saged ngrentjangi njaekaken gesang ke- kantjan sarana ngwontenaken jeja- san ingkang ndjalari tijang ingkang katjingkrangan angsal pitoeloengan ing sapantesipoen sarta ingkang oegi ndjalari golongan ingkang sa- toenggal (kaoem berah) tjelak ka- lijan golongan satoenggalipoen (ka- oem djoeragan).
Pakempalan kadamel
nomer
satoenggal.
Jejasan - jejasan waoe manoet pamanggihipoen (Leo XIII) ingkang kadamel nomer satoenggal inggih poenika pakempalan, ingkang nja- koep kaoem berah tok oeta ... vi kaoem berah kalijan djoeraganipoen.
K. Santo Bapa ngantos pandjang anggenipoen ndjlentrehaken bab pakempalan poenika sarta mra- jogekaken wontenipoen. Kanti ka- witjaksanan anggenipoen nerangaken poenapa ingkang nama pakempalao sarta poenapa sababipoen kedah wonten, poenapa wewenang Ian kawadjibanipoen toewin wewaton poendi ingkang kedah dipoenangge.
Katah ingkang dereng ngroe- djoeki.
Nawaia poenika (Encycliek
Re-
rum Novarum) medalipoen kaleresan sanget. Djer ing sawenehing pradja kaia djaman samanten ingkang ngemoedeni, kabekta saking sam- poen kaprabawan ing ngelmoe liberalisme, sami boten matoek dateng wontenipoen pakempalaning kaoem berah, malah wonten ingkang nemengsahan ngantos katingal ing l
alasan tija Katoelik wonten ingkang gadah sangga roenggisoe- merep kaoem berah ngreka daja bade nge gaken pakempalan kados makaten, parfganggepipoen: poenika mantjoengoeling watak socialis oe- tawi watak kraman.
(Ecycliek Quadragesimo. anno .
njami onderwijs, 8 ketip kemawon boten.
- o -
4. Wangsoel dateog soewakipoen sekolahan aogka II. Sareng mireng motie Kendal mekateo, kepeksa koela nilingakeo swara-swara kados poendi kersanipoen ingkang wadjib.
Djeboel wooten salah satoeoggalicg Schoolopzieoer ingkang nerangaken b1Ith kersaoipoen negari bade min- teraken rakjat, soepados tjatjahing tijang ingkaog boeta hoeroef saja soeda. La andaranipoen mekateo:
Begrooting ingkang kangge angka II poenika kadadosaken begrooting sekolahan doesoen Ian vervolgschool.
Manawi saged kalampahan angka II itjal, rak ladjeog saja katah sekolahan doesoeo Ian vervolgscbool.
Lare-lare doesoen ingkang keki, rangan ragad saged sekolah wonten ing sekolahan doesoen, deoe iog- kang radi mampoe beadjing saged neroesaken dateng vervolgschool.
Sarta malib sekolahan doesoen ben- djing doemoegi klas
IV
dene ver- volgschool tjalonipoen maoedjoed klas V Ian klas VI.Keparenga koela ontjeki ketera- ngan ng!oggil poenika. Prakawis ragadipoen sekolahan doesoen Ian vervolgschool temtoe Iangkoeng mi- rah tinimbang Ian sekolahan angka II. Saweg ningali blandja goeroeni ...
poen kemawon sampoen tjeta katah iogkang angka II. Tjonto angka II doemoegi klas V klasipoen wonten 5. Poeoika blandjanipoen kangge goeroe pioten, apesipoen jen weda- lan Normaalschool sampoen f 40,- ladjeng kepala maoawi sakiog Kweek- school laogkoeog saking f 150.- ke- ngiog koela ratjak 5 kl as waoe kang- ge blandja goeroe f 70X5
=
£ 350.Sareog mawi vervolgschool Ian se- kolahaa doesoen blandja goeroe ho~
ten ngantos nelasaken f 350,- Dja- laran klas I. II. III. kawoelang kantja goeroe doesoen. Sarta malih koela atoeri enget, limrahipoea sekolaban doesoen klas I klas II Ian III goeng.- goeng tigang klas, poeoika namoeag kawoelang ing goeroe 2. Pirantos sekolahao doesoen boten mepaki kados ing sekolahan angka II. Mila boten maiben manawi begrootiog angka kalih sa Indonesia jen kaedjoer kangge damel sekolahan doesoen Ian vervolgschool ljatjahiog sekolaban ladjeng saged mindak. Dene bah aodap ioggiling pengadjaran sekola- han aogka II oemoemipoeo langkoeog andap oetawi langkoeng inggil ma- nawi katanding kalijan pamoelangan doesoen plµs vervolgschool J, koela atoeraken ngriki
..
iaootschap. tanab Indonesia saderek ingkang taksib boeta hoeroef won- ten 95,8°/0 dados iogkang sampoen saged maos Jan njerat saweg won- ten
4,2°/
0 gampiJipoen5°/"
mila pa- kempalan iogkang sami nengenaken damel cursus A. B. C. poenika wa- dj1b katiroe, kabantoe. Saja pakern- palan ingkang sarni ngadjengaken pa- moelangan oeparni: Mohammadijah, Taman Siswa, Zending, Missie poe- nika kedah kita baotoe, inggib ing sawoedjoedipoen. boteo banda inggihtenaga.
Tjoewa sakedik dene kepek koela ingkang ngewrat verslag katabipoen sekolahan M. D. la~ T. S. saweg ketling&oet Saking sekolahan Missie sa Indonesia, inggih kotjar - katjir.
ingkang taksih soemimpeo namoeng sekolahan gadabanipoen para rama Jezuieten.
~o::;rizz:o:i:-::t<<~W::t::t~:i:-
~ ... o • . si::o~S>.l::r'. i::·
1:l ~ ~YJvi?"g-~;;;:~ 8.~0:---0-B::
~cn- no~£.DJ~ en •
c:1 <O ~-.!?:- ~ B:: ::r i:: l:T'<O
e:
!;;" (/l • yio~~g:· i~2-~~~·
~~~ ·cnnng::r,..o Dl
o ""'"' ·
trl:T' 0 tro a : .~~ oo £.o ...
l:T' g,£. £.
~ ~
<O
N - 0
..- -
-~o-.- O<.>l-- l"Q v i o - . . i - l . . ) - 0 0 - 0 0 " " ' ' ° 0 " " ' 0 ~Poenika verslag kaJa toetoepan taoen 1930.
SOER.]ASOEMIR.AT.
EK 0 N 0 M I.j
COOP ERA TIE?
Obraaal; barang ba.k harga mahal.
Oet klintoe, klintoe; barang baik harga moerah djebod ha a mahal;
ora obral ane jen barg~ mahal ki.
Kala wingi-wingi ingkang sering- sering migoenakaken temboeng obral poenika toko - toko ageng, manawi ba:ie mekir daganganipoea ingkang sampoen larni boten padjeng, sara- na kaedakaken reregenipoen soepa- dos enggal telas. dados arta; ke- nging kangge kilakan malih. Na- nging sapoenika temboeng obral waoe mremen mrika-mrika; kelan- toeripoeo; poenapa2 ingkang ketingal --~~- ~oer mbroeboel kemawon }a ...
g pikantoek gelarao obral.
La sapoenika (taoen '30 ...- '31) saweg moebal - moebalipoen C.
ccoperatie; iog kita-kita meb saben kampoeng wonten plank (sanes ba- lok)
c.
cooperatie; dalasan padoe- soenan minggahipoea dateng plato oegi sampoen sering pinanggih merk cooperatie boten ketaag alit-alitan.lo mijn beer, poenika oegi ladjeog wonten ingkang ndjoeloeki obral cooperatie; saminipoen temboeng kongkiren roemijin poenika; poena- pa-poenapa kongkiren, anoe kong- kiren.
Sanget ndadosakeo mongkoging manah bilih cooperatie kita sam- poen saged soemebar mrika - mrika;
mratjihnaoi bilih kita sampoen wi- wit kagoegah saestoe dateog raos kebangsan.
Mangga saderek, poendi ingkang sakinten saged, enggal kaedegoa, tjekat-tjeket; bangsa kita sampoen dangoe anggenipoen megap-megap, kasingsetan ing djireting woeker;
maoawi boten kita pijambak ing- kang njentosaken, ladjeng sinten ??
·Loemajan saestoe, manawi sa- toeoggal-toenggaling grombolan sa- ged ngedegakeo crediet cooperatie;
lctogkoeng bregas malih saoepami saben doesoen (keloerahan} sampoen sami gadah piroekoenan bangsani- poen crediet cooperatie temtoeni- poen miodring - mindringan woe- ker-woeker, lintah-lintah darat echt parasiet bade saja soeda, dangoe- dangoe saged itjal babar pisan.
Amoeng sadjakipoen taksih angel;
tandanipoen nalika panjerat sakan- tja, adjak-adjak dateng pamonging ra'jat bijv. loerah-loerah sawatawis ho ten sami kersa ngamini: boten sagedipoen waoe kilap kangge pa- ngatos-atos; rehning babagan arta;
(nek kapoesao barang) oetawi ma"' nawi bade bawa pijambak kilaaaap;
nanging saoepami bade ada - ada pijambak, (dak kereh; roemangsane);
kok isih anjep mawon.
Semanten rekaosipoen; saweg loe ..
rahipoen kemawon boten poeroen;
poenapa malih koeli saiodoeng- tempelipoen; Moela-moela: . . . . • Ho Gja - Ho Gja taksih oentel- oeotelan ngambah boeminipoen; Ja- wong kaja ngono; ah melaas l I I
Sampoen wantjinipoen lo mas loeraah, mangga woengoel woengoe - djan sawenehing paoggenan ---s; nanging rika - rika 1 maremaken, moe-
rana !! I
Crediet cooperatie boten ketang alit ,. alitan toemindakipoen sadjak nienengaken; mrintis-mrintis nga- tawisi bade soeboer gesangipoen.
Namoeng verbruikscooperatie, koela mireng - mirengaken oetawi inggih asring soemerep pijambak;
katah ingkang ngalitaken manab, menggrak- menggrik gesangipoen, panjerat boten maiben djer ver.- bruikscooperatie poenika satoeng- giling pr<ika.'lwis angel. Ian sadjak- ipoen katah gegajoetanipoen kali"' jan bab dagang; maogka kita roe- maos 99°/0 ingkaog dereng mambet tak-tieking dagaog. Tijang beba.- koelan poenika inggih betah tak.- tiek boten ngemoengaken koelakan semene koedoe didol semene, bati semene: dereng tjekaap. entengao, gapjak, soemeh oegi kedah gadah.
Baogsa kita ratjakipoen wegahan, boten opeoan, kadosdene saoepami daloe.-daloe dipoengobjag tijaog na- moeng dipoentoembasi sasen -kalih sen, katah ingkang glendeogan be- ngi-bengi nggobjag oewong. tetoe- koe ora mbedjadji; maoe-maoe napa.
Poenika rak inggib ngapokaken ti- jang, njoeda lengganan; ing rikoe namoeng dateng tijang satoeng- gal. ning satoenggal waoe saged manak dados 3-4; oak - koemanak saged mbangkroetaken. Beda kali- jan bangsanipoen Tiong Hwa: sa- nadjan bengi-beogi digobjag moeng ditoekoni sabribil pisan katah ing- kang nglegakaken maoab, ojadeni kanti soemeh boten mawi embel- embel gemroemoeog.
Verbruikscooperatie; saking roe- maos koela dereng pates perloe di- poenaja-aja:
le. Ngengeti prakawis-prakawis ing ngioggil poenika waoe.
2e. Kedab empan-papan, boten la- djeng regoedag - regoedoeg; ogri- ka ngedegaken, riki kedah ladjeng ngedegaken. sabaaaar. Verbruiks- cooperatie wosipoen soewaoe pa- dos kamirahaning toembas kabe- tahan. Manawi papan rikoe sam- poen mirah (oetawi sampoen moe- pakat,) sami kalijan reregen ing sanes panggenan ingkang klebet mirah, roemaos koela sampoen bo- ten patos perloe. Saja toemraping papan iogkang tebih saking kita oepami 5 oetawi 10 palan: rere- gen ngrikoe sampoen Jaras kalijan reregen kita, oetawi oepami min- daka sawatawis; kados sarnpoe~
samestinipoen, ngengeti aoggeoi- poen kilakan oegi mawi wragad sanes. Kadjawi manawi ladjeng boten moepakat reregenipoen. ti- jang- tijang temtoe langkoeng gam"' pil panarikipoen; manawi boten;
rekaos sangetkempalipoen ngenge- ti boten pados perloe of boten betab.
Paojerat boten ateges ngalang- alangi; ngreakseoi bab adegipoeo verbruikscooperatie, babar pisan boteo; rehning wosipoen verbruiks sawaoe pados karnirahan; manawi sampoeo "ttlirah rak inggih sampoen ta, moendak ming tiwas kangelan totok kemawoo; kirang-kirang ...•
Panjerat roedjoek 100° / 0 ace; nge- degaken verbruikscooperatie ma"' nawi reregen papan ngrikoe ke- sangeten. Kadjawi bangsa kaoem blandjan: poenika ragi gampil sa- oepami ngedegaken companjon toem- bas kabetahan kangge sawoelan babar pisan; ing rikoe boten sisah mawi mbetabaken tak-tiek; gapjak soemeh. enz. kapranata giliran sarn- poen tjekap. lngkang kadawaban oendi blandja; ngiras plesir kagem pariasi;pendak pin ten woelan sapisao manoet katah-ked1king warga; saja kagem bangsa K(ltholieken; sioambi;
jeo pinoedjoe tindak Gredja, pikan- toek kalib-kalih.
Panjerat gadah andaran samanten waoe ngengeti kawonteoan sapoe- nika; kita katab ingkang dereng pikantoek didikan dagang; dados ngraos dereng mangsanipoen; mar- gi kirang-kirang oebedipoen ingkaog pinatah ngasta, saged djatoeh; telas, itjal pawitanipoen. Saweoehing pa- pan wonten ingkang sadjakipoen madjeng; rehniog akoe wis doewe toko dewe, tetoekoe koedoe ana ing tokone dewe, sanadjan larang satitik. Ora dadi apa; wong ja doe- wek-doewekoe dewe. Sadinten ka·
lih dinten kijat dangoe"' dangoe inggih mak sek. Wong djare golek kamoerahan djeboel malah larang.
Boten maiben; sadinten kalih din- ten; saged sandjang, koedoe nge- djoke; larang sitik ora dadi apa ning, dangoe-dangoe ladjeng kraos. Ka-
dos dene bab loerik (tenoenan} sa- nadjan para prijantoeo; para ageng- ageng sampoen njontoni, oegi de- reng saged mratab mrika-mrika.
djalaran tijang-tijang taksih ngraos awis. Para ageng-ageng soegib arta balik sak kita ??? Dados anggenipoen bangsa alit boten of dereng sami toembas, boten kok ngemohi ,,jaja- sane bangsane dewe," oetawi boten sae: nanging gagajoetan kalijan awisipoen.
Kangge panoetoeping atoer; pa- njerat ojoewoen samodra pangak-
sama, doernateng para pangasta ver- bruik; koela boten gadah nijat ma- katen-makaten, naruoeng nglairakeo raosing manah babagan poenika ! Ian boten ateges b0ten tjotjog: na- nging 100°/0 accoord, toemrapiog papan ingkaog kecah dipoenwon- teni; toemraping pa pan ingkang sampoen mirah, laras; saged madeg klajan sae saderek memoedji.
WATJANA
...
~Sampoen samanten kemawon.
Aksamanta. P. S. Mtl. ]. Koes.
-
BOTEN KATANGGEL REDACTIE,VAR I A. -
KRAOS KASREMPET
Noewoen, moerih sampoen dame! klentoe tampi, kapareng koela njaosi atoer wang- soelan pangandikanipoen saderek H.L., djer mitoeroet kagoenganipoen .u.ikel vide Sw.- Tm. no. 51, pandjenengan kirang damang dateng artosipoen semangat loerik ing wek- dal samangke. Mila sagadoeg koela bade koela tjaosi katrangan. Boektinipoen:
Liripoen, sampoen wiwit roemijin sanget moerid K.S. lan N.S. ing Moentilan enz.
Malah bokmanawi wiwit K.S. djaman gang- salwelasan, moerid Moentilan sampoen ngang- ge loerik, ngantos sapriki H. I. K.-ers ing Moentilan naloerekaken padatan poenika.
Kaela mlebet wonten ing Xaveriuscollege Moentilan tahoen 1918 ladjeng nilar college tahoen 1926. Sakesah koela saking college ladjeng njamboet dame! wonten missieschool ressort ing Mataram tjaket Moentilan. Sa- king ressort Mataram ladjeng dateng ressort Klaten, saking Klaten, kadawoehan nderek ressort Semarang ing tanggal 6 Maart 1930.
Dados nitik dangoe koela wonten Moentilan lan kerep saba ing Moetilan, kados - kados manawi kawontenaning Moentilan kemawon inggih nama mangertos.
Koela pijambak ngakeni nalika sinaoe wonten ing Moentilan, sampoen dipoenang- geni loerik. Kala wonten ing Moentilan djaman klas I Ian klas II loerik ingkang kapa- ringaken koela sakantja loerik made in Eu- ropa, ladjeng bakda loerik made in Europa, kita oegi nampi Ioerik maar made in Japan (kain Djepang). Koela pijambak ngakeni.
sadjatosipoen prakawis loerik jen ing Ma- taram Ian Soerakarta saja manawi dateng padoesoenan minggahipoen dateng tanah pareden, poenika sanes barang enggal.
Kados poendi kersanipoen semangat loerik ing djaman samangke?
Menggah maksoedipoen mangangge loerik ing djaman sapoenika boten sanes namoeng bade ndandosi ekonomi kita, ngadjengaken Ian madjengaken Swadhesi tjara Mr. Sartono, oetawi ngadjengaken ketel nasional tjara Bintang Timoer. Loerik ing Moentilan dja- man koela toemoet ngalami tjeta poenika made in Asing, dados sanes made in Swa- dhesi. Poenapa siswa P.A. M. S. ing Moen- tilan boten ngangge loerik made in Swadhesi?
Ngangge sokoer. Kosek wangsoelipoen poe- napa boten ngangge kain made in Asing, inggih ngangge. Dados bade nglenggahi 100%
SAMPOEN
Poeoapa ingkang sampoen tjepak?
Poepoettng taoen? Gaotosing taoen?
Datenging taoen enggal?
lngg1h I Poenika i n g' g i b sam- poeo tjepak !
Amila, kangge netepi tata-krama, toer boten langk~h watesing ,.WA- TJANA MANEKA WARNA", djer poenika ateges: rem b a g w a r n j - w a r n i,
amila doemateog sadaja kemawon, ingkang soedi maos oetawi mirenga- ken kodjah koela won ten ing koleman ,,WATJANA MANEKA WAR- NA" ngriki, koela ngatoeraken
pamoedji: moegi TAOEN ENG- GAL poenika datengipoen angrenggijek ambekta aogsal- angsal barkah saking Pangeran ! Ian moegi S a n g Ti m o er - sapoenika rak mangsa Keresmis ta!
- karsaa mesem dateng ing pan- djenengan sadaja!
* ... *
N eroesaken rem bag!
Poenapa malih ingkaog tjepak?
sampoen Koela poeroe.n tob-tohan, jen wonten ingkang sanalika ladjeng mangsoeli: ,.Sawatawis dioten eng ...
kas i n s i n j o e r S o e k a r n a b a- d e m e d a I s a k i n g p r e t a p a n- i p o en S o e k a m i s k i n I"
Lan koela poeroen toh-toban oegi, jen ingkang maagsoeli kados makaten poenika boten sakedik tjatjabipoen I Bade medalipoen Ir. Soekarna saking pakoendjaran Soekamiskin mila sampoen dados rembag !
,,Goentingao Pers" Sw. Tm. em- beo poenika sampoen ngrembag sakedik bah a n g g e n i po e n bade medal.
Sapoeoika wooten kabar, jen insinjoer Soekarna pijambak mrajo- gekaken:
1. soepados tijang - tijang sampoen sarni metoek dateng Soekamiskin.
2. Soepados arta-arta ingkang pan- tjenipoen bade kangge wragad nampi pijambakipoen, katandjakna ingkang langkoeog moerakabi ke- maw on.
pantjen boten saged. Sok tijanga mesti moepakat sa- Nglenggahi Swadhesi lan loerikan kedah nget dateng pamrajogi kalih warni mawi boedi. Kala ta!lggal 27 November
1931 bestuurvergadering cooperatie ing pa- poenika! Awit poenika rak nama doenoengan koela mentas rame ngrembag njiogkiri ontran-ontran ingkaog sa- bab loerik. Kita manawi bade njade oetawi ged kaJampahan, toer inggih boteo kilak loerik poenapa kenging satjandak-sa- perloe; Ian ngertos dateog awising tjandakipoen? Poenapa waton mirah ladjeng
katoembas kaborong? arta.
W ontenipoen bab poenika dados rem- Lan b a k d a m e d a \ i p 0 e n bagan. djer cooperatie nggadahi antjas toe- b d
moet nata ekonominipoen pijambak ingkang inggi sampoen ados r~mbag.
sampoen korat-karit. Manawi kita madjeng- R
aken loerik saking kita orang pijambak poeni- oemijin wonten reraosan, Jen ka bebaten ladjeng saged mlebet ing kantong- bakda medal ladjeng bade dateng ipoen bangsa kita pijambak. Namoeng bangsa maotja, · perloe ngasokaken salira.
Asing ingkang gadah kapitaal rowa. manger- Maka ten poenika, tjrijosipoen, ke- tos bilih kita orang ngadjengi loerik made
in swadhes1, ladjeng mawi topeng bangsa aging kemawon; djer poenika boten kita pijambak, sarana mawiti arta oetawi oama ngloetjir!
noembasaken pirantos, perloenipoen artani- K
poen Iadjeng saged manak, dados bangsa oela pijambak inggih boten bade kita waoe nama tetep pirantos kemawon. Lo ngalang-alangi!
manawi tjeta wonten akalan makaten kita W k h
orang kedah den awas, aka! poenika kedah onten ing ang gada paneda, kita boetjal, lan saderek waoe kedah kita soepados Ir. Soekarna sarnpoen
ke-
tarik i;aking kala, sarana dajaning cooperatie. sah dateng ngamantja!
Boektinipoen: papan padoenoengan koela Dene kadjengipoeo sampoen tjeta, bakoel - bakoel alit-alit poenika sami kateda d d d
ing lintah darat oepami njamboet f 10,- poe- i. P· soepa OS a os pemimpiniog nika pradjandjianipoen lintah darat trimah rakjat malih.
neda kaoentoengan ing sadintenipoen f 0, 10 I b b k D R
(sedasa sen), samboetan boten bade absah ng a poeni a r. ivai ngoe- manawi pokok f 10.- dereng wangsoel kro- ngoewatosaken: .. nek arep dadi pjok. Cooperatie papan koela ladjeng nan- volksleider meoeh kaja bijen, ora dangi ing sagadoegipoen. Manawi won ten woeroeng mes ti bakal di-in terneer.
bakoel njamboet f 10.- bakoel kadjibah ing Awit Regeering mesti ora'.bakal do- sadintenipoen f 0, 10 mbajar dateng Coopera-
tie. Botipoen kadamel 6 woelan oetawi 180 lanao karo woog sing wis katjeloek dinten. Dados petanganipoen bakoel mbajar staatsgevaarlijk."
f0,10X180= 180 ketip oetawi f 18,-(wo- ,
Joelas roepijah(. Arta f 18,- waoe sasam- Koela kok ladjeng gadah pitaken:
poenipoen kapendet babon f 10, Ian ragad 1. poenapa volksleider poenika k e- sanes -sanesipoen f 2, tirahanipoen wangsoel d ah staatsgevaarlijk?
dateng bakoel. Dados ing dalem 6 woelan I S k b
bakoel gadah tjelengan f 18 - 10 - f2, alijas 2. poenapa r. oe arna oten s a-
f 6.- Mila cooperatie manawi mangertos sa- g e d nindakaken dados volks- derek dados pirantos Ian tedaning lintah darat !eider tanpa mawi staatsgevaarlijk?
ing sagadoegipoen kedah dipoentoeloengi.
Pramila saderek H. L. sanadjan loerik. ke- Pamoedji koela ...- dados dede dah ningali loerikipoen made in poendi Ian pitoetoer, - moegi pitaken namer sapa poenja boeatan. Boten perloe dipoenpa- kalih poenika angsala wangsoelan:
djangaken, antjasipoen swadhesi ndandosi e- ,,Sagedl" Lan malih moegi, manawi konomie, arta kita kedah medal, migoenani,
toemandja dateng kita orang sendiri. Kirang Ir. Soekarna jektos tetep dados tjeta ngeman papan ing Swara Tama saderek volksleider, moegi poen ,,saged"
H. L. kenging lelawan serat dateng koela, waoe sampoen namoeng tjoentel moempoeng sapoenika koela tjaket Mr. Indo- d k k nesier ingkang kersa mitoeloengi manawi koe- won ten iog sage to • nanging a- la soewoeni pirsa bab ingkang magepokan tingala ing g e I a r j e kt i!
TJEPAK!
0, inggih poenika mila tjepak, djer tapoekipoen fg. 1 woelan Djanoewari poenikal
Manoet antjasing Congres waoe ingkang kawedar ing So ear a - 'Oem oem.
lngkang dipoenadjeng - adjeng namer satoenggal rawoehipoen ing Congres poen1ka, sadaja pakempalan politik oasional (nasional jang ber- politik) tanpa pilih-pilih; nanging pakempalan -pakempalan sanes ra- woehipoen inggih dipoenadjeng - adjeng oegi,
Dados, jea namaoing Congres ,,Indonesia Raja" dede oama sam- boetao, Jan jeo nama wa e boten kotoog ing teges:
,,Indonesia Raja" mila gadah r a o s po I i tie k. Jen mila ojata makaten, inggih sampoen sa!eres- ipoen kemawon, bilih wawakiling P. P. K. D. kala anoe wonten ing parepatan dede - poJitik dipoenstop andaranipoen sabda dening wawa- kiling parentab, margi kagal1b la~
djeng ngambab kalangan politiek, djer ngoetjapaken nama ,,Indonesia
Raja." •
Lan jen mila njata makaten, ing- kang ngatos-atos kemawonl Sam-- poen dolanan kalijan oama .,Indo- nesia Raja"!
Nanging pamoedji koela pijam- bak: ,,0, koewi bok ija adja njata!"
A wit pakempalan-pakempalan dede- politik ladjeng roemaos karibedan sanget anggenipoen bade toernoet toemoet ngroemangsoekaken nama ,,Indonesia Raja" wonten ing ma- nabipoen poetra Indonesia.
*
... *
Sadaja waoe wangsoelanipoen poetra Indonesia ingkang pikiran- ipoen kebekan poJitik n as ion
al.
ingkang namoeng ngrembag dateng bangsanipoen pijambak.
Nanging sinten ingkang pikiran- ipoen radi i n t e r n a s i o n a I, ing- kaog ngrembag dateng bangsa sa- nes oegi, mesti tansah ketingalen ,,abrit-abrit" ingkang wonten ing swasananipoen India.
Lan jen mireng pitakenan; poe malib ingkang sampoen tjer mes ti ladjeng mangsoeli:
Ing India bade bandjir ra • Temboengipoen Mahatma Gandhi won ten ing interview kalijan .,G i- o r n ale d'ltalia" mila nggegirisi kados ab r it - ab r it woo ten ing swasananipoen India, i k g ing semoe ngala ati bandjir rah!
Soeraosipoen kados ing ngandap poenika:
Konprensi Medja Boender sam- poen damel p e doting se5ambetani- poen baogsa India kalijan regeering Brittania saestoe.
Wangsoelipoen Gandhi dateng India poenika perloe miwiti ing"' kang dipoen wastani ,,l i j d e I i j k v er z et" (ambalela tan pa nglawan), Ian pamboycotan. Poenika bade· s ka tog-ka togi po en.
Bade tradjangipoen Gandhi jambak poenika goemantoeng tradjangipoen regeering Britr Pijambakipoen makaten pant1 ngit dateng sadaja rod a-p r i s a I a n m o et a ha ken r - nging pijambakipoen ieggih roe oll bade boten koewagaog ngalang- alangi bab poenika.
Bab sesambetanipoen golongan Hindoe kalijan Islam, ingkang di- poenadjeng - adjeng makaten, go~
longan kekalih waoe sampoen ngao·
tos tjampoeh joeda. Nanging nawi saderek satoenggal dah ngedalaken rahing derek satoenggalipoen, nika bokmanawi saged ngetiog aken sarining bangsa, Ian mar poenika bokmanawi ladjeng woll, India enggal binangoen ing tij
Ian kaperloean oemoem.
* * * * *
Ngidaki stelsel swadhesi kedah mitoeroet •
enggal.
hoed! leres Ian waras ! Oepami kita bade Poendi malib ingkang sampoen Njata abrit-abrit ingkang ngg:e ngangge loerik-loerikan ladjeng mboetjali oe- tjepak? girisil
tawi mbesmi pangangge ingkang made in - - - -':' Asing oepami: palmbeaht, gabardiene, ladjeng
dipoentjoeri benzin, kados nembe poenika wonten bangsa Asing ingkang mbesmi mo- toripoen Fiat, doepeh poenika ,harang made in Italia. Dados manawi sampoen boten kersa ngangge ladjeng dipoeningah ndjamoer poe- nika inggih boten mangertos memperbaiki ekonomie. Dene manawi artanipoen pijambak sampoen tirah kenging katandjakaken ingkang mikantoeki kaperloean oemoem. Doepeh soe- pados dipoenwastani nglenggahi swadhesi totok kesah saking Klaten dateng Sala boten kersa noempak sepoer oetawi bus dilampoe noempak grobak poenika oegi boten nama mangertos maksoedipoen swadhesi.
Soerjasoemirat.
LAIRIPOEN MOEDA KATHOLIKE SEMARANG RIKALA 13 DEC. 1931.
Kanti soekaning: tyas oeloen, mjarsa M.
K. temtoe lair, wonten Semarang kitanja.
lema seger badaneki, soemorot kang wada- nanja, lir soerja kang nembe prapi.
Kang dadya tanda sadaroem, ngengeti
CORRESPOND.-.,_ . Para lengganan, ingkang dereng. dipoenatoeri enggal ngintoenaken arta Sadereng Ian sasampoenipoen matoer noewoen.
Adm. Sw. Tm.
Para mendjoeroeng karangan, kita matoer noewoen. Ngentosi roemijinl alangan, karangan bade medali. Sampoen dados penggalih.
Njela atoer. Jen kintoen film, sampoen kenglantrahen I
R.ed. Sw. Tm.
Corrigenda:
,,Ngadjengaken economiening bangsa" ingSw.
Tm. No.Ian No. 49 poenika oeroet-oeroetanipoen kawalika.
pra moeda sami, kang woes mandjing dados warga, djiwanja datan sakedlk, miwah kang sampoen diwasa, ngoelah krida kang oetami.
Pra wreda sadajanipoen, ingkang samya anekseni, roaring lairnja poen djabang. sa~
nget anggennja prihatin, kadya bade anetaha, sageda enggal loemaris.
Lairnja M.K. kang sampqen, karja mong-
Opmaker.
koging sasami, K. W. Ian Pangroekti - W.K. toewin Cooperatie, S. H. B. to Gloria, dalah P.P.K.D. sami
Kagadang -gadang sang Bagoes, s ingkang her boedi, oetami ing tind ndjoendjoeng dradjad tanah air, nga tradjang dadasar, actle Katholiek moerni.