Известия Национальной Академии наук Республики Казахстан N E W S
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN SERIES OF AGRICULTURAL SCIENCES
ISSN 2224-526Х
Volume 3, Number 39 (2017), 182 - 185
N. N. Shaugimbaeva, R. M. Kumganbaeva, B. T. Kulataev, A. Sh. Katasheva, B. Sarsebaeva Kazakh national agrarian university, Almaty, Kazakhstan.
E-mail: [email protected]
PRODUCTIVITY DAIRY SHEEP BREEDS ARHAROMERINOSA DIVORCE IN THE SOUTH-EAST OF KAZAKHSTAN
Abstract. The article presents results of the study milk production arharomerinosa breed of sheep in the farm
"Kumtekey" Raiymbek District of Almaty region. It was established that milk production in the adult ewe is much higher than that of young ewes. The article provides a comparative analysis of milk production and their chemical composition arharomerinosa breed sheep milk Almaty field conditions, the results showed that the composition was of milk: fat, protein and casein on the I group (7,2; 5,4; 3 6) higher than other groups (II and III), respectively, on the composition of fat, 8.3 and 11.1%, protein 11.1 and 16.7%, and casein is dominated by two groups of 5.5%.
Key words: sheep, sheep breed, lines, meat, wool, selection, milk, milk production
ЭОЖ 636.3+637(574)
Н. Н. Ш аугимбаева, А. Ч. Каташева, Б. Т. Цулатаев, Р. М. ^MFaH6aeBa, Б. Сарсебаева Казак улттык аграрльщ университет^ Алматы, Казахстан
0 4 T Y C T IK ^ b IF b IC КАЗАХСТАН ЖАГДАЙЫНДА
0С1Р1ЛЕТШ АРЦАРМЕРИНОС САУЛЬЩТАРЫНЬЩ CYTTLTin
Аннотация. Макалада Алматы облысы Райымбек ауданыныц «Кумтекей» асылтукымды шаруашылы
гында казактын аркармеринос саулыктарыныц CYттiлiгiн, CYт ешмдшпн зерттеу нэтижелерi бершген. Оган косымша аркармеринос саулыктарынан алынган CYттiн химиялык курамынын керсеткiштерi керсетшген.
Тушн сездер: кой, тукым, жел^ ет, жун, iрiктеу, CYттiлiгi, CYтiнiн химиялык курамы, козы.
К1р1спе. Козылар ем1р1н1н алгашкы апталарында тек енесшщ супмен гана коректенедь Козы- лардын есш-дамуына эсер етуш1 басты факторлардын б1р1, бул анасынын CYтi болып табылады.
Кой шаруашылыгында жайылымдык жYЙеде козыларды ешргенде саулыктардын суттш п шешуш1 роль аткарады. Саулыктардын CYт еш м дш п денгешмен козынын есш-дамуы тшелей байланысты, эшресе алгашкы 4-5 апталык ем1р1нде козыларга н еп зп азык енесшщ CYтi болады.
Козы енесшщ супмен барлык кажетп заттарды езшщ есш дамуы Yшiн алады. СYтi негурлым жо- гары саулыктардан денсаулыгы мыкты жэне тез есетш козылар еседь Сонымен, саулыктардын CYт еш м дш п денгешн б1рден-б1р кажетп кой шаруашылыгындагы селекционерлш белгшердщ б1р1 болып табылады.
Саулыктар CYтiнiн жеткш кп денгейде болуы телдердщ CYт ему кезещнде ойдагыдай есш жеталуше эсер етп.
Зерттеу нысандары мен эдктерь Казiргi танда Алматы облысы Райымбек ауданынын «Кум- текей» асылтукымды шаруашылыгында казактын аркармеринос кой тукымынын саулыктарынын CYт енiмдiлiгi зерттелуде.
Зерттеу нысандары ретвде эр тYрлi жастагы сака саулык, 2,5 жасар саулык, 1,5 жасар саулык
тар пайдаланылды.
182
ISSN 2224-526X Серия аграрных наук. № 3. 2017 Саулыктардыц коцдылыгы орташа, оларды купп-багу жагдайлары шаруашылыкта калып- таскан бipдей децгейде болды.
Саулыктардыц CYi'Miri мен оныц сапасы телдщ eмipiнiц алгашкы айларындагы калыпты жагдайда есш-жетшуш жэне сакталгыштыгын камтамасыз ететш шешyшi фактор болып табы
лады. Аналык мал CYтiнiц курамында, одан туган тeлiнiц eмipiн сактауга, денсаулыгына, калыпты eciп-жетiyiне кеpектi барлык корекпк заттар коры жиналган.
Тэжipибелiк саулыктардыц CYT'тiлiгiн аныктау Yшiн, алгашкы 20 кун iшiнде козылар коскан салмагы аныкталады. Бул керсетюшт беске кебейту аркылы анасыныц CYтi еcептеледi. Сонымен бiздiц тэжipибемiздегi саулыктардыц 20 кундш лактация кезiндегi CYтi 22,35 пен 29,7 аралыгында болды.
Зерттеу нэтижелерi жэне оларды талдау. Сойылган малдардан алынатын eнiм, ягни ет жэне ет eнiмдеpi к¥Pылымыкeп компоненттi кYPделi жYЙе болып табылады. Ет дегенiмiз - булшык ет, май, дэнекер жэне CYЙек тiндеpiнiц жиынтыгынан куралган, сойылган малдардан алынган уша немесе ушаныц Sip бeлiгi болып табылады.
1-кесте - Тэж1рибеге пайдаланылган саулыктардыц суттш п
Топтар п
Крзылардыц иршей салмагы, кг Крзылардыц салмагыныц eciмi, кг
Саулыктар суттш п туылгандагы 20-кундк жасында
Сака саулык 10 4,90 10,8 5,9 29,5
2,5 жасар саулык 10 4,39 9,09 4,7 23,5
1,5 жасарсаулык 10 4,0 8,5 4,5 22,5
Орташа есеппен 10 4,43 9,46 5,03 25,15
Т Э Ж 1Р И Б Е Г Е П А Й Д А Л А Н Ы Л Г А Н САУЛЫ КТАРДЫ Ц СУТТ1Л1Г1
■ Туыл.Салм ■ 20 -кун жасы ВСалм . 6ci/v\i ■ Саулык.суттЫп 35
29,5
Сак,а саулык, 2,5 ж саулык, 1,5 ж саулык
Бiздiц, зеpттеyлеpiмiзден тэжipибеге алынган барлык Yrn топтагы саулыктардыц eз козы- ларыныц eciп-жетiлyiне жумсаган барлык CYт мeлшеpi орташа есеппен 25,1 кг курады. Топ бойын
ша бip-бipiмен салыстыратын болсак, I топтагы (29,5 кг) койлар келеci топтардан (II жэне III топ) тшсшше 6,0 жэне 7,0 кг немесе 20,3 жэне 23,7 % артык CYт жумсалган. Ал II топ (23,5 кг) III топ
тагы малдардан тшсшше 1,0 кг немесе 4,2 % басым болган.
183
Известия Национальной Академии наук Республики Казахстан
Эс1ресе осы I топтагы жэне де II топтагы саулыктардыц ез телдершщ ес1п-жет1лу1не жэне ен1мд1л1г1н1ц жогарлауына коскан мол Yлесi деп тYсiнуге болады.
2-кесте - Саулыктардыц супнщ химиялык курамы, % мен тыгыздыгы (мл/см3)
Топтар
Кeрсеткiштер
май акуыз казеин мк;зк; кургак; заттар тыгыздыгы
I 7,2 5,4 3,6 9,6 16,1 1,029
II 6,6 4,8 3,4 8,6 16,5 1,030
III 6,4 4,5 3,4 8,6 17,0 1,032
Алгашкы айларда салмак косуы каркынды жYредi. Жогарыда кeрсетiлгендей I топтагы козы- ларыныц салмактары II жэне III козылардыц салмактарына караганда, басым екенi кeрiнiп отыр.
Осы козылардыц ^ i салмактары eсiп даму кезещнщ келесi кезецдерiнде де сакталып калды.
Бiздiц зерггеулерiмiзден, тэжрибеге алынган Yш топтагы саулыктардыц CYтiнiц курамындагы майы, акуызы, казеинi, майсыз кургак заттар калдыгы, кургак заттары жэне тыгыздыгы аныктал- ды. Топ бойынша бiр-бiрiмен салыстыратын болсак, CYггiц курамындагы майы, акуызы жэне ка- зеинi бойынша I топтыц кeрсеткiшi (7,2; 5,4; 3,6) келес топтардан (II жэне III топ) тшсшше майлы- лыгы бойынша 8,3 жэне 11,1 %, акуызы бойынша 11,1 жэне 16,7 %, казеиш бойынша ею топтан да 5,5 % басым.
Бул кeрсеткiштер Ажар шаруашылыгыныц саулыктарыныц CYггiлiк кезецiнде козылардыц CYт eнiмдiлiгi децгейiнiц жогары, жеткiлiктi екенш, CYггiлiк кезецiнде козылардыц жаксы eCrn дамуын камтамасыз ететiнiне куэлiк етедт
^оры тынды . Алматы облысы Райымбек ауданыныц «Кумтекей» асылтукымды шаруашы- лыгында казактыц аркармеринос саулыктарыныц CYт eнiмдiлiгi зерттелген. Бул кeрсеткiштер Кумтекей шаруашылыгыныц саулыктарыныц CY'тriлiк кезецiнде козылардыц CYт eнiмдiлiгi дец- гейiнiц жогары, жеткiлiктi екенш, CY'тriлiк кезецiнде козылардыц жаксы eCrn дамуын камтамасыз ететшше куэлiк етедт Корыта келе, сака саулыктардыц суттш п 2,5 жэне 1,5 жасар саулыктардыц CY'тriлiк кeрсеткiштерiне караганда жогары, ал CYn^ курамындагы май, акуыз, казеин т.б.
кeрсеткiштерi бойынша да сака саулыктыц кeрсеткiшi анагурлым жогары болды.
ЭДЕБИЕТ [1] Доллинг С.Х. Разведение мериносов. - М.: Колос, 1974. - С. 320.
[2] Литовченко Г.Р., Вениаминов А.А. Отбор и подбор в овцеводстве. - М.: Колос, 1972. - Т. II. - С. 114-202.
[3] Исенжулов А.И., Букенов К.Б., Проказин О.А. Казахский архаромеринос. - Алма-Ата: Кайнар, 1979.
[4] Акбидаев А.Г. Молочность и качество молока эдильбаевских маток в условиях северного Казахстана // Вестник.
- 2005. - № 7. - С. 45-46.
[5] Боголюбский С.Н. О периодизации в росте частей тела и органов в плодный период // Проблемы современной эмбриологии: сб. науч. тр. Института ветеринарии. - Л.: ЛГУ, 1956. - С. 140-150.
REFERENCES [1] Dolling S.H. Razvedenie merinosov. M.: Kolos, 1974. P. 320.
[2] Litovchenko G.R., Veniaminov A.A. Otbor i podbor v ovcevodstve. M.: Kolos, 1972. Vol. II. P. 114-202.
[3] Isenzhulov A.I., Bukenov K.B., Prokazin O.A. Kazahskijarharomerinos. Alma-Ata: Kajnar, 1979.
[4] Akbidaev A.G. Molochnost' i kachestvo moloka jedil'baevskih matok v uslovijah severnogo Kazahstana // Vestnik.
2005. N 7. P. 45-46.
[5] Bogoljubskij S.N. O periodizacii v roste chastej tela i organov v plodnyj period // Problemy sovremennoj jembriologii:
sb. nauch. tr. Instituta veterinarii. L.: LGU, 1956. P. 140-150.
184
ISSN 2224-526Х Серия аграрных наук. № 3. 2017
Н. Н. Шаугимбаева, Р. М. Кумганбаева, Б. Т. Кулатаев, А. Ч. Каташева, Б. Сарсебаева Казахский национальный аграрный университет, Алматы, Казахстан
МОЛОЧНАЯ ПРОДУКТИВНОСТЬ ОВЕЦ ПОРОДЫ АРХАРОМЕРИНОСА РАЗВОДИМЫХ В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКЕ КАЗАХСТАНА
Аннотация. В статье приводится результаты изучения молочной продуктивности овец породы архаро
мериноса в хозяйстве «Кумтекей» Райымбекского района Алматинской области. Установлено, что молочная продуктивность у взрослой овцематки намного выше, чем у молодых овцематок. В статье приведены срав
нительный анализ показателей молочной продуктивности и их химический состав молока породы овец ар
харомериноса в условиях Алматинской области, результаты показали, что в составе молока составило: коли
чество жира, белка и казеина по I группе (7,2; 5,4; 3,6) высоки, чем от других групп (II и III ), соответственно по составу жира 8,3 и 11,1 %, белка 11,1 и 16,7 %, и по казеину преобладает от двух групп на 5,5 %.
Ключевые слова: овцы, порода, линии, мясо, шерсть, подбор, молоко, молочная продуктивность, овце
водство.
Сведения об авторах:
Сарсебаева Балжан Бактыбековна - магистрант, Казак улттык аграрлык университет^ Алматы, Казахстан Шаугимбаева Нуржан Нурлановна - а.ш.г.к., ага окытушы, Казак улттык аграрлык университету Ал
маты, Казахстан
185
