N E W S
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN SERIES OF AGRICULTURAL SCIENCES
ISSN 2224-526Х
Volume 3, Number 39 (2017), 91 - 95
M. N. Zhuirikbayev, master of the degree, E. M. Alimkhanov, researcher Kazakh national agrarian university, Almaty, Kazakhstan.
E-mail: [email protected], [email protected]
COMPOSITION OF FEED ANIMALS AND THEIR NUTRITIONAL VALUE
Abstract. The results of the study and analysis of the natural fodder of summer pastures motley grass, forb- zhitnyakovy, Sudan grass and harvested in the winter stall period of 2015-2016 of roughage (hay-zhitnyakovoe, raznatravno-grass and Sudan grass)were given in this article. Of all the rough roughage sufficiently high carotene content wasfound in hay zhitnyakovom 23,5mg to Sudan grass and hay to 28,16mg in 1kg and at the same time the same food contained protein from 75.8 to 80,4g and metabolizable energy and 6.56, respectively 5,92MDzh 1 kg of feed.
Key words: natural pastures, productivity of pastures,protein, exchange energy, sugar, nutrients substances, beef cattle.
ЭОЖ 636.23/28.085
М. Н. Ж уйрикбаев1, Е. М. Алимханов2 1 Казак улттык аграрлык университет^ Алматы, Казакстан, 2Казак мал шаруашылыны жэне азык ендiрiсi, FЗИ, Алматы, Казакстан
МАЛ АЗЫКТАРЫНЫЦ К^РАМЫ ЖЭНЕ КОРЕКТ1К К^НДЫЛЫГЫ
Аннотация. Макалада «Агрофирма Диевская» ЖШС мал азыктарыныц жазFы табети жайылым тYр- лерiнiц (еркекшеп, бетеге жэне эртYрлi бидайтектес шептерiнiц) жэне де кыскы мерзiмде пайдаланатын келемдi азыктардыц барлыы талданып аныкталFан. Мысалы судан шебiмен еркекшеп аралас азыктардыц I класында 75,8-80,4 г протеин, 5,92-6,56 МДж алмасатын куаттылыны бар екен, яFни аталЕан азыктар ете жоFары сапалы.
ТYЙiн сездер: табиFи жайылым, шептщ бiтiктiгi, протеин, алмасу энергиясы, кант, коректк заттар, еттi iPi кара.
К1р1спе. Азык коры деп тек кана азыктыц мол болуы Fана емес, сондай-ак сол азыктыц жоFа- ры коректiлiгi, оныц iшiнде энергияныц жэне протеиннщ кантка катынасын карау керек. 0йткенi мал шаруашылыFындаFы кыскы-турактаFы азыктардыц керектi мелшерден 40-50% канттыц жэне акуыздыц 27-32% кеп мелшерде тапшылыFы байкалады, ол ез кезегшде малдардыц еттiлiгiнiц енiмдiлiгiн камтамасыз ететш негiзгi элементтер. Малдыц енiмдiлiгiн непздейтш Yш курамдас белiгi бар: азык ендiрiсi; толыккунды азыктандыру Yшiн азык дайындау; малдыц генетикасы жэне кYтiп-баFу шарттары. 0ндiрiс курылымындаFы шыFында бiрiншi белiк келемдi децгейде, яFни 50%
кеп алады.
Осы орайда айта кететш жайт Костанай облысындаFы «Агрофирма Диевская» ЖШС Асыл тукымды зауыты - Аулиекел тукымыныц бiрден-бiркYштi асыл тукымды репродукторыныц бiрi.
Шаруашылык келес керсеткiштермен сипатталады: «Агрофирма Диевская» ЖШС Костанай
облысы орталыгынан 160-170 км жерде орналаскан, жер кeлемi 123 000 га, соньщ ш1нде жайы- лымдык - 45 000 га, e n i iрi кара эулиекел т^кымыныц - 3700 бас, оныц iшiнде 1500 бас сиыр жэне
1000 бас жылкы.
Материалдар мен эдктемелер. Костанай облысындагы «Агрофирма Диевская» ЖШС азыктандыруын жалпы талдай отырып, кeбiнeсe эулиекел т^кымыныц малдарынан eндiрiлгeн сиыр eттeрi шаруашылыктыц e3i азыктармен азыктандыру непзшде eндiрiлдi. Аралас шeп-пiшeнi, судан шeбi пiшeнi, еркек шeп пiшeнi, аралас - шeп пiшeндeмeсi, судан, с^лы дэнi жэне Yгiтiлгeн арпа, корада ^стау кезещнде к¥рама жем, ал жазда табиги жайылымдар жэне гак шeп колда- нылады.
Азыктардыц Yлгiлeрiн алу ^абылданган жалпы методикалык эдiспeн жYргiзiлдi, ол [1] анык баяндалган. Ал малды жазгы жайылымда ^стап багу кезшде жайылымныц бiтiктiлiгiн (шауып ору эдю1мен) аныктадык.
Табиги аралае-бидайт^кымдас жэне аралас-eркeкшeптiц бiтiктiлiгi тамыз айында 1 га 7,93 ц жэне 8,31 ц, ал кыр^йек айында аралас-eркeкшeптe жэне аралас-бeтeгeлi шeптe гектарына 0,89
0,93 ц ^^рады, кыр^йек айыныц аягындагы табиги жайылымныц шыгымыныц аз болуын, eсiмдiктeрдiц вегетациалык фазаларыныц аякталуымен тYсiндiрeмiз, ягни eсiмдiктeр ^¥рга^
болды. Барлык кeлeмдi азыктардыц (iрi азыктар) тYрi, к¥рама жемдер кыскы корада ^стау кезе- цiндe 2-рет тацертец жэне кешке бeрiлeдi, ал жазда непзшен табиги жайылымда жайылады. Ал жайылымныц ^ й ш кету кeзeцi кыр^йек айыныц басында б^заулар косымша жеммен азыктан- дырылды.
Жазгы-табиги азыктардыц корекпк ^ндылыгы, химиялык к^рамы жэне сапасыныц бага- лыгыныц нэтижeлeрi заманауи к¥рал-жабдыктарды колданып аныкталды, ол кeлeсi кестеде гар- сeтiлгeн.
1-кесте - «Агрофирма Диевская» ЖШС жазгы- жайылымдаты азыктардыц химиялык К¥рамы жэне корекпк к^ндылыпы, табиги ылгалдылыкка аударганда, %
Yлгi атауы БЫ,
% ГЫ,
% ЖЫ,
% КЗ,
%
Табжи гуршде, % про
теин
май клет
чатка
АЭЗ кант крах
мал
кул Са Р
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
С^лы 5,6 4,75 10,8 89,92 11,04 3,21 9,16 62,07 - 39,55 4,44 0,65 0,36 Арпа 3,8 5,6 9,19 90,81 12,70 1,92 4,62 69,07 - 49,25 2,50 0,82 0,23 Судан шeбi 68,13 3,23 69,16 30,84 2,52 1,37 10,2 14,27 4,94 4,62 2,49 0,44 0,16 Жайылым-аралас оты 70 3,97 71,19 28,81 4,86 1,62 8,92 12,16 0,51 - 2,25 0,50 0,12 Жайылым-eркeкшeп
оты (масак шыи'ару) 68,5 3,34 69,55 30,45 4,00 1,73 9,89 15,36 1,20 0,44 3,47 0,46 0,16 Жайылымдагы еркек-
шeп (к^^а^^мд^) 61,62 4,3 63,27 36,73 4,01 1,50 21,98 16,27 2,80 0,64 1,8 0,48 0,12 1-кестетц жалгасы
Yлгi атауы Каротин,
мг
а. бiрлiк.
1 кг
Кортылатын протеин, г
Ауспалы энергия, МДж
ЭАБ
1 15 16 17 18 19
С^лы 1,13 1,00 70,69 9,48 0,95
Арпа 0,24 1,14 71,11 11,1 1,10
Судан шeбi 25,04 0,25 18,88 3,17 0,32
Жайылым- аралас оты 28,15 0,28 29,16 2,46 0,25
Жайылым- eркeкшeп оты (масак шын'ару) 25,48 0,25 24,40 2,49 0,25
ЖайылымдаFы eркeкшeп (к¥PFакeсiмдiк) 9,33 0,26 17,04 3,09 0,31
Зерттелген жазгы жайылымдык азыктардыц iшiнде ауыспалы энергиясы 3,17 МДж жэне 0,32ЭАБ (энергетикалык азыктык бipлiк) судан шeбiнде, ал аралас-еркекшепте тиiciнше 3,09 жэне 0,31ЭАБ болды. Соныц арасында судан шeбiнде кeмipcyлаpдыц децгейi жогары болды 1кг. азыкта 49,4 г кант жэне 46,2 г крахмал, ал аралас-еркекшепте бул керсетюштер тшсшше 32,0 жэне 4,4 г айта кететш жайт, шабындыктагы вегетациалык фазалардыц бiткеннен кейiнгi еркекшепте 1кг.
азыкта канттыц мeлшеpi 28 г, ал крахмалдыц мeлшеpi 6,4 г болды.
Зерттелген жайылымдагы табиги шептердщ iшiнде пpотеиннiц коpектiлiк децгеш 1 кг азыкта араласшепте корытылатын протеин 29,16 г, ал аралас-еркекшепте 24,4 г курады.
Журпзшген зерттеу нэтижелеpiн корытындылай келе жазгы жайылымдык азыктардыц етп ipi кара малга жогарыэнергияныц жэне кeмipcyлаpдыц (канттыц) мол кeзi pетiнде карасытыруга болады. Телдердщ ecyiмен катар жаздагы жайылымдагы еамдштердщ де eciп-eнy вегетациялык фазасы катар жYpiп отырды. Тамыз айыныц екiншi жартысында табиги жайылымдар тозып, ягни ipi талшыкты клетчатканыц мeлшеpi азаяды, бул ез кезецiнде табан астындагы азыктыц желiнyiнiц тeмендеyiне экелiп согады.
Сонымен катар гылыми-шаруашылык тэжрибе кезiнде бузаулардыц жайылымдык шeптi пайдалануын зерттедш, соныц iшiнде жайылымдык кезецнiц алгашкы Yш айында екi топтагы тэж>
pибелiк бузаулар кYндiзгi жэне тунп уакыт бойы сиырлардыц (енелеpi) касында емiзyлi болды жэне калган айларда енесшщ касында жYpiп, табан астындагы ш еп т пайдаланды, оларды тек кыр- кYЙек айыныц басында гана косымша Ycтемелеп азыктандырды.
Малдарды жайылымга ауыстыруга байланысты алгашкы Yш айында ею топтыц да (бакылау жэне тэжipибелiк) бузаулары каркынды ecтi, бул сиырларды кYтiп-баFyдыц колайлы жагдайлары мен толыккунды, жецiл корытылатын коpектiк заттары бар азыктар жэне белcендi кYн сэулесшщ инсоляциясыныц аркасында болды. Тэжipибенiц нэтижелеpi керсеткендей, жайылымда ecipyдiц алгашкы Yш айында екi топтыц бузаулары да каркынды ecri, мэселен екi топ бойынша орташа тэулштш салмак косу 740-770 г аралыгында болды. Fылыми-шаpyашылыктык тэжipибенi бакылау барысында бузаулар Yш айлыгынан бастап жайылымдык азыкты ез еpiктеpiмен жей алатындары, ал cY'TOri жогары сураныстар CYт eнiмдiлiгiнiц артуы еcебiнен камтылып отыратыны аныкталды.
Сонымен катар тамыз айыныц Yшiншi б е л т н д е бузауларды бip баска 1,5 кг концентраттармен Ycтемелеп азыктандыру басталгандыгын айта кету керек. Концентраттармен Ycтемелеп азыктан- дыру жайылымдык шeптеpдiц вегетациялык фазасына байланысты жYpгiзiлдi. Ycтемелеп азыктан
дыру кезшде жайылымдык шептер толык тсш -жетш у сатысында болды. Енеciнен айыру кезещн- де бузаулардыц орташа тэyлiктiк салмак косуы 7-8 айылыгында 625-747 г болды немесе кыр^йек айыныц соцында тipi салмак бакылау тобында 216,8 кг, ал тэжрибелш топта 234,1 кг курады.
Тэжipибелiк топтагы бузаулардыц т1ршей салмагыныц жогары болуы жайылымдык азыкка косым
ша 1 баска 2,70 кг арпа унтагы мен 250 г премикс еcебiндегi концентратпен Ycтемелеп азыктан
дыру салдарынан болды, ал бакылау тобына 2,0 кг арпа унтагы бершдг Жайылымдык шептердщ вегетациядык кезецiнiц аякталганда ipi талшыкты клетчатка мелшершщ кeбеюiнен азыктыц же- лiнyi темендеп, бiздiц есеп бойынша ^ ц щ з п уакытта бузаулар 6-7 кг жайылымдык шеппен азык- тынган (2-кесте). Сиырлардыц CYт eнiмдiлiгiн емiзгенге деш нп жэне кейiнгi кезецдерде бузау
лардыц салмагын елшеу аркылы аныкталды, бул керсетюш орта есеппен 0,5-0,53 кг шамасында болды. Сиырлардыц CYттiлiгiнiц аса жогары болмауын CYттiлiк кезецiнiц аякталуымен тусшд>
pемiз.
Бiздiц еcебiмiз бойынша кYндiз еттi ipi кара малдыц тeлдеpi шамамен алганда 3,0-3,2 азык.б., 29,5-30,1 МДж, 2,9-3,0 ЭАБ, 320-350 г дешн корытылатын протеин, 61-65 г кант, 72,4-73,2 г каль
ций, 14,4-15,3 г фосфор жэне 73,8-74,5 мг каротин, ягни тэулштш керек норманыц 69-72% корек- тендi [2].
Нэтижелер жэне корытынды. Тэжрибенщ нэтижелерше CYЙене отырып кыpкYЙек айынан бастап (бipiншi жартысынан) телдерге косымша жем беpyдi 1-1,5 кг концентрат (сулы жэне арпа жармактары) тYpiнде беру кажет, eйткенi жетicпейтiн заттардыц орынын толтырып кана коймай жэне енесшен айырганнан кейiн ез ерюмен жем жармактарын жеп YЙpенедi.
Тeлдеpдi емiзy кезецiнiц аягында дер кезiнде жетicпейтiн коpектiк заттардыц орнын толтыру тэyлiктiк салмак косуын жогары децгейде устап (747-810 г), енеciнен белш алганнан кейiнгi ке- зецде есш-дамуынаоц эcеpiн тигiзедi.
2-кесте - Эулиекел тукымыныц 6-айлык бузауларыныц тэулжтж рационы (жазFЫ кезец)
Керсеткштер Бакылау Тэжiрибе
Табжи жайылымдшы шеп, кг 6,9 6,3
Арпа жармасы, кг 1,5
Азыктага туз, г 35 35
А.е.б 3 4,8
Аусатын энергия МДж 29,52 46,1
ЭАБ 3,0 9,1
К¥ргак зат, кг 3,46 4,82
Шию протеин, г 583,2 773,7
Протеин, г 350,0 456,7
Шию май, г 194,4 223,2
Клетчатка, г 950,4 1019,7
Кант, г 61,2 71
Крахмал, г 72 84
Кальций, г 72 76,8
Фосфор, г 14,4 19,54
КYкiрт, г 17,1 20,3
Магний, г 34 42
Каротин, мг 73,8 74,6
Зертханалык талдаудыц нэтижелерi керсеткендей, астык тукымдас пiшенннiц барлык тYрi мен кепжылдык шептен жасалынатын пiшендеме непзп технологиялык элементтердi орындай отырып дайындалFан жэне сапасы жаFынан «iPi азыктардыц сапасына койылатын талаптар» I класына сэйкес [3, 4]. Зертханалык жэне зоотехникалык-химиялык талдау нэтижелерiне негiзделе отырып,
«Агрофирма Диевская» ЖШС мамандары жоFары сапалы кыс мезгiлiне азыктарды дайындауFа, яFни жалпы жем-шеп ендiрiсiне аса мэн беретндерш айта кетукажет. Азыктардыц туракты курамы мен коректiлiгiн бшудщ аркасында эртYрлi жастаFы еттi iPi кара мал тобыныц азыктану- даFы жетiспейтiн факторларын дер кезiнде аныктап, мал енiмдiлiгiн арттыруда жетiспейтiн элементтердi тиiмдi толыктырып, жоFары сапалы сиыр етiн ендiруге мYмкiндiк бередi.
ЭДЕБИЕТ
[1] Косолапов В.М., Драганова И.Ф., Чуйков В.А., Худякова Х.К., Коровина Л.М., Воранкова Ф.В., Мамаева М.В.
Методы анализа кормов. - М.: Угрешская типография, 2011. - Б. 6-21.
[2] Жазылбеков Н.А., Кинеев М.А., Тореханов А.А., Ашанин А.И. и др. Кормление сельскохозяйственных животных, птицы и технология приготовления кормов. - 2008. - 69 б.
[3] Жазылбеков Н.А., Тореханов А.А., Кошен Б.М. Справочник по пищеварению и сбалансированному кормлению крупного рогатого скота. - 2013. - 121 б.
[4] Ашанин А.И., Тореханов А.А., Жазылбеков Н.А. Консервирование кормов и подготовка их к скармливанию. - Алматы, 2008. - 340 б.
REFERENCES
[1] Kosolapov V.M., Draganova I.F., Chuykov V.A., Khudyakova H.K., Korovina L.M., Vorankova F.V., Mamayeva M.V.
Methods of the analysis of forages. M.: Ugreshsky printing house, 2011. P. 6-21.
[2] Zhazylbekov N.A., Kineev M.A., Torekhanov A.A., Ashanin A.I., etc. Feeding of farm animals, birds and technology of preparation of forages. 2008. 69 p.
[3] Zhazylbekov N.A., Torekhanov A.A., Koshen B.M. Reference book on digestion and balanced feeding of cattle. 2013.
121 p.
[4] Ashanin A.I., Torekhanov A.A., Zhazylbekov N.A. Conservation of forages and preparation them to feeding. Almaty, 2008. 340 p.
М. Н. Жуйрикбаев, магистрант, Е. М. Алимханов, научный сотрудник Казахский национальный аграрный университет, Алматы, Казахстан,
ТОО «Казахский НИИ животноводства и кормопроизводства»
СОСТАВ И ПИТАТЕЛЬНАЯ ЦЕННОСТЬ КОРМОВ ЖИВОТНЫХ
Аннотация. Изложены результаты изучения и анализ кормовых средств естественных летних пастбищ разнотравный, разнотравно-житняковый, суданской травы и заготовленных на зимний стойловый период 2015-2016 годы объемистых кормов (сено-житняковое, разнатравно-злаковое и суданской травы). Из всех грубых объемистых кормов достаточно высокое содержание каротина установлено в сене житняковом до 23,5 мг и сено суданской травы до 28,16 мг в 1 кг и одновременно эти же корма содержали протеина от 75,8 до 80,4 г и обменной энергии соответственно 6,56 и 5,92 МДж в 1 кг корма.
Ключевые слова: естественное пастбища, урожайность пастбища, протеин, обменная энергия, сахар, питательные вещества, мясной скот.
