NEGERI IDENTITI NEGERI

CABARAN JABATAN KEBUDAYAAN, KESENIAN DAN WARISAN NEGERI SELANGOR (JKKWNS) DALAM MENJADIKAN MUZIK KERONCONG SEBAGAI IDENTITI

NEGERI SELANGOR

Aziana Bte Minhad

Sarjana Muda Seni Gunaan dengan Kepujian (Pengurusan Seni)

2007

I'usat

Khldm2t Maklum:Jt Ak3 mik VNlVUsm MALAYSJA SAHAWAK

P . KHIDf1AT f1AKLUf1AT AI(ADE'UI(

UNInAS

1I11111111111111111~

¹¹¹¹

1000273925

CABARAN JABATAN KEBUDAY AAN, KESENIAN DAN WARISAN NEGERI SELANGOR (JKKWNS) DALAM MENJADIKAN MUZIK

KERONCONG SEBAGAI IDENTITI NEGERI SELANGOR

AZIANA BTE MINHAD

Projek ini merupakan salah satu keperluan untuk Ijazah.;Sarjana Seni Gunaan dan Kreatif

( Pengurusan Seni )

Fakulti Seni Gunaan dan Kreatif UNIVERSITI MALAYSIA SARAWAK

2007

j

UNIVERSITI MALAYSIA SARAW AK

BORANG PENGESAHAN STATUS TESIS / LAPORAN

JUDUL: CABARAN JABATAN KEBUDAYAAN, KESENIAN DAN WARISAN NEGERI SELANGOR (JKKWNS) DALAM MENJADIKAN MUZIK KERONCONG SEBAGAI IDENTITI NEGERI SELANGOR.

SESI PENGAJIAN : 2004/2007

Saya AZIANA BTE MINHAD

Mengaku membenarkan tesis/Laporan * ini disimpan di Pusat Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dengan syarat-syarat kegunaan seperti berikut :

1. Tesis / Laporan adalah hakmilik Universiti Malaysia Sarawak

2. Pusat Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkan membuat salinan untuk tujuan pengajian sahaja.

3. Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkan membuat pendijitan untuk membangunkan Pangkalan Data Kandungan Tempatan

4. Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkan membuat salinan tesis / laporan ini sebagai bahan pertukaran antara institusi pengaj ian tinggi

5. *sila tanda

[2]

D

(Mengandungi maklumat yang berdarjah keselamatan atau kepentingan seperti yang tennaktub di dalam AKTA RAHSIA RASMI 1972)

D

(Mengandungi maklumat Terhad yang telah ditentukan SULIT

TERHAD

oleh Organisasilbadan di mana penyelidikan dijalankan)

[ZJ

TIDAK TRRHAD

Disahkan

Tand~enUliS

Tarikh:

,)t;:j-J9fol

Alamat Tetap:

A-152, Jalan Anggerik,Felda Ulu Tebrau 81810 Ulu Tiram, Johor. Tarikh

~. :~'-(. 4 · ~7

Ca n: * Tesis/Laporan dimaksudkan sebagai tesis Ijazah Doktor Falsafah, Sarjana dan Sarjana Muda

* Jika Tesis/Laporan ini SULIT atau TERHAD, sila lampirkan surat daripada pihak berkuasal organisasi berkenaan dengan menyatakan sekali sebab dan tempoh tesis/laporan ini perlu dikelaskan sebagai SULIT atau TERHAD

11

Projek bertajuk 'Cabaran Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKKWNS) Dalam Menjadikan Muzik Keroncong Sebagai Identiti Negeri Selangor' telah disediakan oleh Aziana Bte Minhad dan telah diserahkan kepada Fakulti seni Gunaan dan Kreatif sebagai memenuhi syarat untuk Ijazah Sarjana Seni Gunaan dan Kreatif dengan Kepujian ( Pengurusan Seni ).

Diterima untuk diperiksa oleh :

~ e

(ciliarenAudrey Samy) Tarikh:

~ 1· L/ ' )1(;)07

11l

PENGHARGAAN

Bismi' Ilahi'r Rahmani'r Rahim

( Dengan Nama Allah Yang Maha Pemurah Lagi Maha Penyayang )

Syukur ke hadrat Allah S.w.t kerana dengan limpah kurnia-NYA, saya dapat menyempumakan penulisan ilmiah ini. Jutaan terima kasih kepada ahli keluarga

terutamanya ibu bapa saya Minhad Bin Saru dan Saijah Bte Samit kerana telah banyak berkorban dan mambantu. Doa restu mereka telah banyak membantu saya dalam menjayakan Projek Tahun Akhir ini.

Buat rakan-rakan seperjuangan, terima kasih yang tidak terhingga kerana membantu saya menghadapi pelbagai halangan semasa menyiapkan Projek Tahun Akhir ini. Segala sokongan, kata-kata semangat akan dikenang hingga akhir nanti..

Buat Cik Karen Audrey Samy, saya amat terhutang budi dengan segala tunjuk ajar,

kesabaran dan bimbingan yang diberikan. Tidak lupa juga buat semua pensyarah program Pengurusan Seni yang tidak jemu-jemu menegur dan menyokong saya.

Tanpa kalian mungkin Projek Tahun Akhir ini tidak mampu disempumakan.

Jutaan terima kasih juga diucapkan kepada En. Ku Shahril Azli, En.

Awaludin, Dr.Ariff Ahmad, Pn. Rokiah sekeluarga, kakitangan di Jabatan

Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor dan Majlis Kebudayaan Selangor serta sesiapa saja yang telah membantu saya sama ada secara langsung atau tidak langsung dalam memberikan segala maklumat yang dipedukan. Moga segala usaha yang dilakukan diberkati dan dirahmati oleh-NY A.

Sekian, Wassalam.

lV

"US3t

Khidmat Maklumat Akadl"mik VNlVERSID MALAYSIA SARA'wAK

lSI KANDUNGAN Tajuk

Pengesahan

Pengesahan Penyelia Penghargaan

lsi Kandungan Abstrak Abstract

Bab 1 Pengenalan

1.1 Pengenalan 1.2 Definisi 1.3 Objektif 1.4 Hipotesis 1.5 Skop kajian

1.6 Pennasalahan kajian 1.7 Kepentingan kajian Rumusan

MUKASURAT

11

III

IV

V-Vlll

IX

X

1-7 8-17 18-19 20 21-22 23-25 26-27 28

V

Bab 2 Sorotan Kesusasteraan

2.1 Kaitan dengan sejarah muzik keroncong

2.2 Keroncong Identiti Negeri Selangor 2.3 How to use qualitative methods in

evaluation Rumusan

Bab 3 Metodologi Kajian

3.1 Pengenalan 3.2 Lokasi kajian 3.3 Sumber data

3.3.1 Data primer 3.3.2 Data sekunder 3.4 Populasi

3.5 Persampelan 3.6 Instrumen kajian 3.7 Limitasi kajian

3.8 Rumusan dan kesimpulan

29-35

36-37 37-38

39

40 40-42 43-47

48-50 50 51 52 53

VI

Bab 4 Analisa Data dan Dapatan Kajian

4.1 Pengenalan

4.2 Penganalisaan data 4.2.1 Borang soal selidik 4.2.2 Temuramah

4.3 Kesimpulam

Bab 5 Cadangan dan Rumusan Kajian

5.1 Pengenalan 5.2 Rumusan 5.3 Cadangan

5.4 Cadangan untuk pengkaji akan datang

5.5 Kesimpulan

BIBUOGRAFI

54 54 55-67 68-70 71

72

73-75 76-78 79-80

81-82

83

Vll

1 2 3 4 5 6 Apeodiks A Lampiran Lampiran Lampiran Lampiran Lampiran Lampiran

Vlll

ABSTRAK

AZIANA BTE MINHAD

Muzik keroncong datang ke Malaysia melalui penghijrahan orang-orang dari Pulau Jawa, Indonesia. Kerajaan Negeri Selangor dengan kerjasama Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKK.WNS ) telah mengadakan pelbagai kaedah pelaksanaan seperti pertandingan, seminar, bengkel, kursus dan lain­

lain untuk mengangkat muzik keroncong ini sebagai identiti negeri tersebut. Kajian ini akan melihat keberkesanan kaedah pelaksanaan yang dijalankan oleh JKK.WNS dalam mengangkat muzik keroncong ini sebagai identiti Negeri Selangor.

",

IX

ABSTRACT AZIANA BTE MINHAD

Keroncong was introduced to Malaysia by immigrants from Pulau Jawa,

Indonesia. Selangor State Government and The Departmental of Culture, Arts and Heritage of Selangor (JKKWNS) have organized many activities like singing competitions, seminars and courses to promote keroncong music as a part of Selangor state's identity. This research aims to see how effective this planning is to make keroncong a part of Selangor's identity.

x

Bab 1 PengenaJan

1.1 PengenaJan

1.1.1 Sejarah Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor

Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKKWNS) ditubuhkan pada bulan Mac 1993. Jabatan ini berada di zon tengah yang terletak di bawah naungan langsung Ibu Pejabat Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Pelancongan Malaysia (kini Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia atau KeKKWa).

JKKWNS merupakan teraju atau pun tunggak utama dalarn pembentukan kebudayaan, kesenian dan warisan di negeri Selangor.

Pelbagai usaha menyeluruh dilakukan bagi membentuk dan mewujudkan masyarakat yang dntakan kebudayaan dan kesenian. Peranan yang dimainkan oleh JKKWNS ini arnat penting kerana telah menyurnbang kepada pembentukan bangsa bagi mewujudkan negara yang cemerlang, terbilang dan gemilang. JKKWNS sentiasa mempertingkatkan penglibatan masyarakat dalarn setiap aktiviti yang diadakannya.

1

1.1.2 Piagam pelanggan Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKKWNS)

Menurut Pengarah Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKKWNS), En. Othman Bin Ahmad, piagam pelanggan ini telah mengikut polisi dari Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia (KeKKWa). Antara piagam pelanggan tersebut ialah mempertingkatkan kegiatan seni dan budaya bagi menggalakkan penglibatan dan penghayatan masyarakat terhadap kebudayaan kebangsaan, bersama meningkatkan kegiatan pelancongan bagi menggalakkan penglibatan dan penghayatan masyarakat terhadap industri pelancongan negara, menghasilkan karya-karya seni yang bermutu tinggi dengan mengutamakan ciri-ciri keperibadian kebangsaan serta menggalakkan penyediaan prasarana kebudayaan dan kesenian yang bermutu tinggi bagi kemudahan masyarakat.

2

1.1.3 Matlamat / wawasan

Program kebudayaan tertumpu kepada pembangunan kebudayaan dan kesenian, pemeliharaan dan pemuliharaan warisan serta kecemerlangan dan pembangunan seni tampak. Program kebudayaan yang dianjurkan bertujuan untuk menggalakkan dan memperkenalkan seni budaya kepada masyarakat.

Tema JKKWNS ialah untuk membentuk suatu masyarakat yang matang dan berbudaya dalam usaha menyekat penyebaran unsur negatif serta membendung kemasukan budaya asing.

Selain itu, En. Othman juga menyatakan bahawa JKK WNS mempunyai matlamat dalam menjalankan segal a aktiviti seni, budaya dan warisan. Matlamat tersebut ialah bertanggungjawab kepada KeKKWa dalam melaksanakan objektif kementerian untuk mempergiatkan aktiviti kesenian dan kebudayaan pada peringkat negeri. JKKWNS juga membantu meningk~tkan galakan terhadap penglibatan dan penghayatan masyarakat terhadap kebudayaari kebangsaan. JKKWNS juga berperanan mengembangkan warisan kebudayaan dan kesenian melalui projek­

projek di bawah pengukuhan dasar, bimbingan seni, pendidikan seni serta pemuliharaan dan pengembangan seni.

3

JKKWNS turut meningkatkan dan mengukuhkan kepimpinan budaya melalui usaha-usaha membimbing dan melatih peminat juga sebagai pendokong dan penggerak seni dan budaya. JKKWNS juga berusaha untuk mewujudkan komunikasi yang berkesan ke arah mencapai kesedaran kebangsaan, kenegaraan dan nasionalisme Malaysia.

Selain itu, JKKWNS membantu dlaam memberi khidmat nasihat yang berkenaan kebudayaan dan kesenian kepada Kerajaan Negeri Selangor, kerajaan tempatan, pihak swasta, badan bukan kerajaan ( NGO ) dan orang perseorangan.

1.1.4 Aktiviti / kegiatan JKKWNS

Pelbagai aktiviti telah diatur oleh JKKWNS sarna ada aktiviti tetap oleh KeKKWa atau perancangan sendiri. Aktiviti tersebut dibahagikan kepada aktiviti pengembangan kesenian, pengembangan budaya, pemuliharaan dan penyelidikan, dokumentasi dan penerbitan dan mengadakan aktiviti bersarna jabatan lain. Antara aktiviti yang dijalankan tersebut ialah festival tarian, festival teater, festival teater kanak-kanak, program Tunas Budaya, apresiasi muzik tradisional dan puisi, kelab kesenian sekolah, kurnpulan kesenian negeri Selangor, penganjuran bicara budaya, mengadakan pertemuan dengan N GO budaya di Selangor sertamengadakan Jalinan Citra Budaya dengan negeri lain.

4

1.1.5 Usaha Jabatan Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Negeri Selangor (JKKWNS) dalam mengangkat muzik keroncong sebagai identiti negeri Selangor

Usaha mengangkat muzik keroncong ini merupakan antara aktiviti yang dikendalikan oleh JKKWNS. Usaha ini bermula apabila pihak kerajaan negeri mula menyedari bahawa muzik ini mula mendapat tempat dalam kalangan masyarakat. Rasionalnya muzik keroncong ini menjadi identiti negeri Selangor kerana terdapat ramai penyumbang dan peminat yang berterusan ke arah kegiatan keroncong di Selangor. Khairul Anuar ( 1999 ) menyenaraikan tokoh-tokoh pemimpin kumpulan dan penyanyi keroncong di Selangor seperti Allahyarham Sudar Mohamad, Idris Salam, Zailan Kamamdin, Jamaluddin Alias, Johar Bahar dan ramai lagi. Kumpulan-kumpulan muzik pula Kumpulan Orkes Fajar Bam, Kumpulan Bunga Mawar, Kumpulan Orkes Meru dan sebagainya.

Keroncong mempunyai keistimewaannya tersendiri. Alunan muziknya yang lembut dan mendayu, seni katanya yang puitis juga kepakaran penyanyinya melenggokkan lagu tersebut telah memikat jiwa ramai pendengar. Muzik keroncong ini sangat sesuai dengan individu yang berjiwa lembut, tenang dan inginkan sesuatu yang mendamaikan.

Muziknya tidak bercelam kerana setiap alat muziknya memainkan peranan tersendiri.

5

Di situlah terletak keistimewaan keroncong yang mempunyai peminatnya yang tersendiri. Di atas keistimewaan inilah JKK WNS dengan sokongan dari Kerajaan Negeri Selangor mahu mengangkat muzik keroncong ini sebagai identiti kepada negeri Selangor. Kerajaan negeri mahu keroncong dikenali di Selangor seperti mana ghazal dikenali di Johor, don dang sayang dikenali di Melaka dan sebagainya. Selama ini Selangor tidak mempunyai identiti muziknya sendiri. Oleh itu kerajaan negeri dengan usaha oleh JKKWNS mahu menjadikan muzik keroncong sebagai identiti muzik mereka. Sokongan turut diperolehi dari kumpulan­

kumpulan muzik, aktivis seni dan peminat muzik itu sendiri.

JKKWNS telah mengadakan pelbagai pelaksanaan untuk mengangkat muzik keroncong lID. Pelaksanaan tersebut ialah penganjuran pertandingan dan festival, persembahan keroncong, kursus muzik, seminar, bengkel, penerbitan album dan sebagainya. Pelaksanaan ini dapat dilihat melalui Pertandingan Bintang Keroncong Remaja / Kumpulan peringkat daerah, Festival Keroncong Selangor, Bengkel Seni Muzik keroncong UKM 2006, album Lagu-Iagu Keroncong Selangor dan banyaklagi.

6

Seawal tahun 1997, Pertandingan Akhir Keroncong peringkat Negeri Selangor telah diadakan . Pada tahun 1998 dan 1999 pula penganjuran Malam Perdana keroncong diadakan sempena Pelancaran Bulan Kebudayaan dan Pelancongan Selangor. Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) merupakan institusi pengajian tinggi yang aktif menganjurkan pelbagai seminar dan bengkel berkaitan muzik keroncong kepada masyarakat. Pihak UKM barn-baru ini telah mengadakan Bengkel Seni Muzik Keroncong UKM 2006 pada 6 hingga 8 Mei lalu.

Pihak Kerajaan Negeri Selangor juga telah menerbitkan album Lagu-Iagu Keroncong Selangor bekerjasama dengan Dr. Ariff Ahmad.

Abum tersebut mempunyai 12 buah lagu-Iagu keroncong yang diilhamkan dari latar sejarah dan keindahan negeri Selangor. Pada bulan Febuari 2007 pula, Festival Bintang Keroncong Remaja Selangor 2006/2007 akan dianjurkan sebagai acara kemuncak bagi Pertandingan Akhir Bintang Keroncong Remaja peringkat daerah/negeri Selangor.

Pada waktu itu juga akan berlangsung majlis pelancaran muzik keroncong sebagai muzik yang melambangkan identiti negeri Selangor.

7

1.2 Definisi

1.2.1 Sejarah muzik keroncong

Menurut Ariff Ahmad ( 2001 ) terhadap sejarah kedatangan muzik keroncong " ... ada pendapat mengatakan muzik keroncong dibawa oleh orang Portugis pada zaman mereka berkuasa di Asia Tenggara..". Ariff Ahmad juga menyatakan, pendapat ini dibuat kerana terdapat rarnai orang berketurunan Portugis yang menetap di beberapa daerah di Jakarta yang sangat gemar akan lagu-Iagu berentak keroncong. Oleh itu timbullah pendapat yang menyatakan bahawa muzik keroncong berasal dari Portugis.

Pendapat ini juga berkaitan dengan penggunaan alat-alat muzik keroncong yang berasal dari Portugis. Narnun Mohd Ghouse Nasuruddin (1992) juga menyatakan bahawa "The Portugese is credited with introducing the violin and guitar .. ". Penyataan tersebut dapat dilihat dengan penggunaan violin dan gitar sebagai alat muzik penting dalam memainkan muzik keroncong ini.

8

Ariff Ahmad juga menyatakan bahawa muzik keroncong ini terhasil dari gabungan antara alat-alat muzik Barat dengan garnelan.

Bentuk pennainan garnelan degung harnpir sarna dengan pennainan muzik keroncong. Persarnaan ini dilihat dari segi peranan alat-alat yang digunakan dan rentaknya. Terdapat juga aspek seni yang serupa iaitu rentak kedua-dua muzik itu bercorak sederhana serta lagu-lagunya juga mempunyai bentuk yang sarna. Narnun begitu perbezaan terhadap gamelan dan keroncong ialah dari segi pennainan.

Garnelan degung mempunyai cara pennainan yang teratur dan jarang-jarang diubah. Muzik keroncong pula memberi kebebasan kepada pemain-pemainnya mengikut peredaran masa. Cara pennainan atau gubahan dalarn memainkan sesuatu lagu adalah sarna antara gamelan degung dengan keroncong. Masing-masing menggunakan counter-melody dan improvasi. Manakala pennainan rentak asasnya pula didapati ada counter beat atau syncopation yang digunakan. ( Ariff Ahmad, 2001 )

9

1.2.2 Seni muzik keroncong di Malaysia

Mohd Ghouse Nasuruddin ( 1992 ) menyatakan bahawa muzik tradisional Melayu ini menerima pengaruh dari negara jirannya terutama Indonesia dan Thailand. Imigran Indonesia seperti orang-orang Jawa, Minangkabau, Acheh, Bugis dan Sumatra telah membawa bersama sebahagian seni persembahan mereka ke Malaysia. Imigran­

imigran ini tertumpu di bahagian barat Semenanjung Malaysia seperti Johor, Melaka, Negeri Sembilan dan Selangor. Oleh sebab itulah terdapat rarnai penduduk berketurunan Jawa tinggal di situ. Orang­

orang Jawa tersebut membawa kesenian mereka seperti muzik garnelan, keroncong, wayang kulit, kuda kepang, barongan, harndulok dan sebagainya. Rarnai penduduk tempatan telah terpengaruh dan memilih untuk turut serta dalarn permainan muzik orang-orang Jawa terse but.

Menurut Ariff Ahmad ( 2001 ), sekitar tahun 20-an hingga 50­

an terdapat rarnai orang peranakan Baba dan Nyonya terutarnanya yang tinggaJ di Pulau Pinang, Melaka dan Singapura berminat dengan muzik keroncong. Terdapat beberapa kumpulan muzik keroncong yang dianggotai oleh mereka. Orang peranakan Baba dan Nyonya ini juga mengadakan persembahan di majlis-majlis tertentu diikuti dengan persembahan tarian tradisional yang diiringi muzik keroncong.

10

1.2.3 Definisi cabaran

Cabaran menurut Kamus Dewan Edisi Ketiga ( 2002 ) ialah sesuatu unsur atau faktor yang mencabar atau menguji kemampuan dan ketabahan seseorang atau sesuatu organisasi. Penggunaan perkataan ini bersesuaian dengan JKKWNS kerana usaha untuk mengangkat muzik keroncong ini sebagai identiti Selangor telah berlangsung lama namun hasilnya masih kurang memberangsangkan.

Oleh itu, JKKWNS perlu mengahadapi cabaran tersebut bagi memastikan usaha mengangkat muzik keroncong ini mendapat sambutan yang lebih menggalakkan.

1.2.4 Definisi identiti

Menurut Kamus Dewan Edisi Ketiga ( 2002 ) identiti pula membawa maksud sifat-sifat atau ciri-ciri yang terdapat pada seseorang atau sesuatu secara keseluruhan untuk memperkenalkannya atau mengasingkannya daripada yang lain. Dalam konteks JKKWNS, muzik keroncong ini dipilih sebagai identiti kerana mahu Selangor dikenali melalui muzik tersebut. Pihak JKKWNS dan kerajaan negeri mahukan Selangor mempunyai identiti agar penduduk dari negeri lain dapat mengenali negeri tersebut melalui muzik keroncong.

11

1.2.5 Definisi keroncong

Menurut Kamus Dewan Edisi Ketiga ( 2002 ) keroncong membawa maksud lagu atau irama Melayu ( rentak lama ). Muzik keroncong merupakan salah satu muzik tradisional masyarakat Melayu. Negeri Selangor mengangkat muzik keroncong ini kerana terdapat peminat muzik ini di negeri tersebut dan pengaruhnya dalam masyarakat Melayu di Selangor

1.2.6 Alat-alat muzik keroncong

Menurut Ariff Ahmad (2001), terdapat tujuh alat muzik keroncong yang lazim digunakan semasa memainkan muzik keroncong ini.

Alat-alat muzik ini kesemuanya berasal dari Eropah. Berikut merupakan senarai alat-alat muzik tersebut :

I) Biola

Peranan biola dalam pennainan muzik keroncong adalah sebagai alat yang membawa melodi. Biola dimainkan secara counter­

melody atau sebagai melodi pengiring. Biola juga digunakan untuk membuka lagu iaitu memainkan lagu pengenalan mengikut gubahan.

Pemain biola perlu bersefahaman dengan flute bagi mengelakkan percanggahan rentak.

12

II) Sending ( Flute)

Seruling atau flute ini mempunyai peranan yang sarna seperti biola iaitu memainkan melodi juga mengiringi counter-melody serta memainkan not-not hiasan. Bunyi seruling dapat memberi keasyikan kepada pendengarnya. Seruling dan biola adakalanya dimainkan secara bersarna untuk membawakan melodi asas tidak kira secara berharmoni atau secara unison.

III ) Cuk ( Ukelele )

Cuk mempunyai tiga atau empat tali nilon dan larasnya boleh ditukar mengikut nada lagu yang dimainkan. Cuk dimainkan hanya untuk mengiringi lagu secara bennain kod dan dipetik secara strumming. Namun kini cuk dimainkan secara petikan dan arpeggio

IV ) Cak ( mandolin)

Alat cak ini direka seakan-akan bentuk cuk tetapi hanya menggunakan tiga tali dawai yang berpasangan. Bunyi yang terhasil adalah lebih nyaring dan tinggi. Cak memainkan kod dengan menggunakan rentak up-beat.

13