PHO BIEN KHOA HOC KY THUAT
BENH LON TAI XANH VA BIEN PHAP PHONG CHONG
Hdi chUng rdi loan s i n h s a n va hd h a p (PRRS), cdn goi la "benh ldn tai x a n h " dUde p h a t h i e n l a n d a u tien d nUdc t a vao n d m 1997 t r e n d a n idn n h a p tU My, q u a k i e m t r a cd h u y e t t h a n h dUdng t i n h . Tuy n h i e n , m a i tdi d a u n a m 2007 b e n h p h a t t h a n h dich d 7 t i n h p h i a Bde, s a u dd l a n n h a n h r a mot sd t i n h mien T r u n g va m i e n N a m , gay tdn tha't ra't ldn ve k i n h te.
H i e n nay, dich lai xua't h i e n tai mdt sd' dia phUdng va d a n g dien bien h e t siic phUc tap. C h u n g tdi k h u y e n cao mot sd'bien p h a p phdng chd'ng s a u day:
1. D o i v d i c a c d i a phiitfng c h i i a c o d i c h :
- ThUdng x u y e n theo ddi sUc khoe ciia d a n ldn t r o n g cac cd sd c h d n nudi ldn s i n h s a n de sdm p h a t h i e n ldn cd da'u h i e u l a m s a n g ciia b e n h tai x a n h ; each ly xii ly kip thdi va giii m a u b e n h p h a m di xet n g h i e m .
- T i e m vacxin p h d n g b e n h tai x a n h cho d a n ldn t r o n g cd sd chdn nudi chUa cd lUu h a n h b e n h . TrUdc k h i t i e m c a n t h a m k h i o y kien cua Chi cue T h u y t i n h de biet t r o n g k h u vUc trUde dd cd chiing v i r u t nao gay b e n h ( C h a u Au hoac C h a u My) de liia chon vacxin thich hdp. Bdi vi vacxin k h d n g tao dUdc m i e n dich cheo giUa chiing che t a o vacxin va c h u n g gay b e n h cho ldn d t r o n g v u n g .
- De loai trU cac b e n h ke p h a t do vi k h u a n d ldn, ta't ca d a n ldn p h a i dUdc t i e m vacxin p h d n g 4 b e n h dd (dich t a ldn, t u h u y e t t r u n g , ddng da'u ldn va phd thUdng b a n ) . T r o n g dieu k i e n c a n t h i e t cd the p h a i t i e m vacxin p h d n g mot so' b e n h dUdng hd ha'p (benh x u y e n ldn, b e n h viem phdi va m a n g phoi didn).
- K h i n h a p ldn gid'ng p h a i m u a ldn tU cac cd sd c h d n nudi va v u n g k h d n g ed dich t a i x a n h . Ldn mdi m u a ve p h a i nudi each ly it nha't 3 - 4 t u a n l i , k h d n g cd d a u h i e u l a m s a n g cua b e n h tai x a n h c u n g nhU cac b e n h t r u y e n n h i e m k h a c mdi cho n h a p d a n .
- D a m bao thUc dn du cha't d i n h dUdng va n g u o n niidc s a c h cho ldn, giup ldn cd siic de
k h a n g vdi viriit b e n h t a i x a n h ciing nhU cac b e n h k h a c , b a n che mdc cac b e n h t r u y e n n h i e m
- Giu c h u d n g t r a i va k h u c h a n t h a ldn ludn khd sach, t h o a n g m a t m u a h e , k i n a'm m u a ddng va p h a i p h u n thud'c s a t t r u n g d i n h ky 2 t u a n / l a n de diet m a m b e n h .
- K h i xua't n h a p ldn c a n thiic h i e n kiem dich t h u y n g h i e m n g a t .
2. B i e n p h a p c h o n g d i c h k h i c o d i c h x a y r a :
- Cac gia t r a i va t r a n g t r a i p h a i thd'ng ke ldn dm, ldn chet bao vdi c h i n h q u y e n va t h u y dia phUdng de xii ly t h e o d u n g l e n h cdng bd' dich va h u d n g d a n p h d n g chd'ng b e n h tai x a n h cua Cue T h u y (tieu b u y t o a n bo ldn hi dm) va xin hd trd t h i e t h a i ciia N h a nUdc. Trong trUdng hdp giii m a u b e n h p h a m di xet nghiem m a chUa cd k e t q u a , nhUng n e u ldn cd da'u h i e u l a m s a n g b e n h tai x a n h t h i v a n p h a i tieu b u y .
- C h i n h q u y e n v a td chiic thii y dia phUdng td chUc bao vay d dich, t h a n h lap cac chdt kiem dich, n g d n c a m k h d n g cho ldn van c h u y e n khdi d dich v a c u n g k h d n g m a n g ldn tU ngoai vao d dich. Cac gia t r a i va t r a n g trai ldn phd'i hdp vdi c h i n h q u y e n v a t h u y thiic h i e n n g h i e m t u c bien p h a p nay.
- T u y e n t r u y e n de ngUdi d a n thiic hien 5
"khdng": K h d n g gia'u dich; k h d n g m u a ldn b e n h , s a n p h a m ciia ldn b e n h ; k h d n g b a n c h a y ldn r a ngoai; k h d n g v a n c h u y e n ldn b e n h r a khdi v u n g dich; k h d n g vUt bUa b a i xac ldn b e n h r a mdi trUdng.
- Cach ly d a n ldn k h o e de nudi dudng, c h d m sdc tdt v a to chUc t i e m thud'c trd siic, n a n g cao sUc de k h a n g cua d a n ldn vdi b e n h .
- To chUc l a m ve s i n h t r i e t de chudng t r a i va k h u c h d n t h a da cd ldn dm va p h u n thude s a t t r u n g 2 l a n / t u a n t r o n g sudt thdi g i a n cd dich.
- Td chUe t i e m vacxin p h d n g b e n h tai x a n h d cae v u n g chUa cd dich, nhUng bi dich uy hiep, n e u cd t h e dUdc.
- T u y e n t r u y e n ve b e n h tai x a n h va cac
22
THONG TIN KHOA HOC VA CONG NGHE SO 2/2010PHO BIEN KHOA HOC KY THUAT
r#" bien p h a p p h d n g chd'ng t r e n cac phUdng tien t r u y e n t h d n g tU t r u n g Udng de'n dia phUdng de ngUdi chdn nudi n a n g cao y thUc ap d u n g cac b i e n p h a p chd'ng dich.
- Chi nudi ldn trd lai khi da cdng bd l e n h bet dich va da de trd'ng chudng 4 t u a n ; ddng thdi p h u n thud'c s a t t r u n g theo diing quy dinh.
3. M o t s o k i n h n g h i e m t r o n g c o n g t a c p h d n g c h o n g b e n h t a i x a n h :
- Chii ho va chii cae t r a n g t r a i chdn nudi ldn t h u d n g xuyen tieu doc khii t r u n g chudng trai chdn nudi va tiem phdng vac xin phdng b e n h theo d u n g chi dao ciia Cue t h u y.
- C a n cd sU q u a n t a m , chi dao triic tie'p, kip thdi, sii t h a m gia cua cac cap, n g a n h , doan the cua T r u n g Udng va dia phUdng, sii h u d n g Ung cua ngUdi d a n de tao n e n sUc m a n h tdng
hdp n h a m d a t dUde nhUng m u c tieu da de ra.
- Thdng tin, t u y e n t r u y e n kip thdi, s a u rong tdi moi t a n g ldp n h a n d a n va ca'p chinh quyen cd sd, tao sii ddng t i n h u n g ho ciia n h a n dan, ciia ngUdi chdn nudi va chinh quyen cac cap
- C h i n h quyen cd sd va n h a n vien t h u y tai dia phUdng ddng vai trd q u a n t r o n g trong viec giam sat, p h a t hien n h a n h d dich, xii ly kip thdi d dich k h i cdn d dien h e p . Dia phUdng nao CO m a n g ludi t h u y xa phUdng, ddng thdi chinh quyen q u a n t a m tdi cae b o a t ddng ciia t h u y thi cdng tac phdng chd'ng dich ndi dd d a t h i e u q u a cao, b a n che t h i e t h a i do dich
- Dac biet thiic h i e n ddng bo, kien quyet cac giai p h a p phdng chdng dich nhU da t r i n h bay d t r e n .
Ddng Thi HUdng (Bien soan)
Truyen thof Pham Ngu Lao
cua tac p h a m d chd, cac tac gia d a n gian da kheo leo lifa chgn cdc chi tiet ddc dung trong chuyen ke ddn gian de gay sU chu y b a t ngd cho ngUdi doc. Cac chi tiet trong t r u y e n d a n gian n h u each d a n h giac cua Ngu Lao: "Gdc tre truyen Idy cho nhieu, / Moi ngddi mgt dogn nen vdo mong voi", hoac doan ke dng lan lUdt thi d a u vdi cac vd si nhU "Yet Kieu, Dd TUdng, Cao Mang, I Nguyen Dia Lo lgi truyen sang Dgi Hdnh", c h u y e n dng gap dUde H u n g Dao VUdng T r a n Qud'c Tua'n trong mot lan Dai VUdng q u a h u y e n Dudng Hao da l a m cho t r u y e n thd t h e m s i n h ddng.
Ben c a n h viec sii d u n g cac chi tie't trong t r u y e n d a n gian, cac tac gia t r u y e n thd it nhieu da l u u y den viec mieu t a t a m li n h a n vat. A n h N g u y e n q u a n c h u a yeu v u n g nhd t h a m Ngu Lao de'n ndi m a n g b e n h :
Benh sao benh la lung thay,
Khi dem me mdn, khi ngdy thd than, Khong ra nhiet, chdng ra hdn,
Khdn phdn ngoai cdm, kho bdn noi thddng.
De'n khi n g h e A n h N g u y e n t a m sii m i n h n h u "chim nhgn le doi Igc ddn", Dai vUdng p h u n h a n mdi hieu dUdc b e n h cua con gai
(Tie'p theo trang 28) minh, b e n h tUdng tU: "Phu nhdn nghe noi long dau, / (Dm con rong rd gigt chdu tudn rong". Ba mdi vd le: "Tinh con thoi me hieu roil Sao con chdng noi mgt ldi me nghe?".
NhUng doan giau c h a t thd nhU the da cudn hiit ngUdi doc. NhUng du cd chii y m i e u ta t a m li nhUng v a n chUa tiep can dUdc vdn hoc bac hoc, nha't la v a n hoc hien dai. Du sao dd cung la t h a n h cong ciia tac p h a m can ghi n h a n ben canh n g h e t h u a t sd d u n g ngdn ngU, h i n h anh, each dien d a t d a m dac t i n h c h a t d a n gian.
Tdm lai, t r u y e n thd Tiidng qudn Phgm Ngu Lao la mot tac p h a m n e n xep vao kho t a n g t r u y e n thd d a n gian HUng Yen k h d n g p h a i vi tac p h a m viet ve mot tai tUdng, ngUdi con cua H u n g Yen m a bdi vi gia tri tac p h a m ke ca noi d u n g va nghe t h u a t deu m a n g dac diem ciia thi p h a p van hoc d a n gian. T r u y e n thd thiic sU l a m dep t h e m h i n h a n h mot ngUdi
"Viet ldn"(l) cua nude Dai Viet.
(1): C h u d u n g cua Giao sU Cao H u y Dinh trong Tim hieu tien trinh vdn hoc ddn gian Viet Nam, Nxb KHXH, H, 1976.
V u T i e n Ky Chi hdi VNDG Hung Yen
THONG TIN KHOA HOC VA CONG NGHE SO 2/2010