PHAN TfCH & Da BAO K I N H TE
NAM XAU CUA NGANH VET MAY, DA GIAY?
PHAN THANH, MINH ANH
Bdo Cong ThUdng. BQ Cong ThUdng
giFfMgil3ggragE--Eragg.^iaesfaaiaJja^^)ag;5fBfa^
Embarking on the implementation of 2009 plan amid worsening glob- al economy, the sector of garment, textile and footwear has to face a narrowing in export markets and a sharp fall in purchasing power. Many garment, textile and footwear enterprises find themselves in hardship.
Along with objective reasons, one cannot ignore or deny internal shortcomings of this sector, namely: inappropriate attention devoted to training of labor force and to the development of other products out of traditional sub-contracted products; training activities have not been allocated adequate budget; supporting industries are seriously underde- veloped; lack of close linkage between different information channels within the association...
To remove obstacles in exports and labor using for enterprises of this sector in 2009, it is advisable to maintain traditional markets as well as explore new ones, especially to raise the ratio of domestic consumption, to guarantee living conditions for workers. Besides, the professional asso- ciations should organize more exhibitions and trade fairs, both abroad and domestically; build up a "flash regime" of statistics and informafion dissemination; assist enterprises in looking for new contracts; and request State Bank of Vietnam to support difficulty-hit enterprises through provid- ing "packaged loans"...
!B<^EeassSBaaga^aaw;a3;Ba[Eiaf;gE^ji3^aiaj;Bfi]|3e.^B;gEiEfi
N
ganh det may va da giay budc vao thUc hien ke hoach nam 2009 trong bdi canh tinh hinh the gidi tiep tuc cd nhieu dien bien xau. Thj trUdng xuat khau ngay cang bi thu hep, sUc mua giam manh... la ly do khien cac doanh nghiep det may, da giay lo lang ve muc tieu hoan thanh ke hoach xuat khau gan 15 ty USD trong nam 2009.Khdng chi la hai nganh xuat khau chu Idc cua node ta, det may va da giay cdn la nganh sd dung nhieu lao dpng nha't (tren 2 trieu lao ddng). Vi vay, trade nhdng khd khan trong hoat ddng xuat khau cua nam 2009, nganh det may va da giay can nd lac de gid vOng thi tradng truyen thdng, phat trien thi trPdng trong nadc, tim kiem them thi tradng mdi, gid vdng xuat khau de dam bao ddi sd'ng ngadi lao ddng cung nha an sinh xa hdi.
2009: Kho khan chong chat Trong bdi c^nh kinh te toan cau tiep tue suy giam va chaa ed diem ddng, xua't khau sut giam khoang 2 ty USD la con so khdng mong muon nhang da dddc nganh det may va da giay da bao trade. Theo Hiep hpi Det may Viet N a m , quy 1/2009, ehi mot so it doanh nghiep ed thadng hieu va mdi qdan he truyen thd'ng vdi cac nha nhap khau Idn nhd May 10, Viet Tien, Nha Be, Binh M i n h . . . mdi c6 the thu xep ddn hang de san xua't den thang 4, cdn lai hau het cac doanh nghiep khdng du ddn hang san xua't ngay ca cho quy I.
A n h hadng ngay cang khd dJ doan hdn cua khung hoang tai chinh va say thoai kinh te khien thi tradng xua't khau ngay cang bi thu hep, nhat la tai cac thi tradng xua't khau Idn cua Viet Nam la M y , Nhat B^n, Lien minh chau Au (EU). Khdng nhdng the, sa canh tranh se ngay cang gay gat khdng ehi vdi cac "dd'i t h u " nddc ngoai, ma cdn gida cac nha s^n xuat trong nadc vdi nhau. Sde ep ve gia ti/
nhdng nadc san xua't Idn nha An Do, Bangladet, I n d d n e x i a . . . hay viec
22
THONG TIN S, DO BAO KINH TE - XA HOI So 4 1 (5.2009)Trung Qud'c vda dape dd bd han ngach deu gay ap lac qua Idn dd'i vdi hang det may va da giay Viet Nam.
Ben canh dd, td thang 02/2009, tai mdt sd thi tradng Idn, cac doanh nghiep Viet Nam ed the gap them nhieu trd ngai mdi nhO: LJy ban An toan san pham tieu dung cua Hoa Ky se kiem tra nghiem ngat viec tuan thu cac quy dinh an toan cua san pham, viec giam sat hang det may van cdn nguy ed bi ap dat trd lai. Tai EU, mat hang da giay Viet Nam nhap khau vao thi tradng nay khdng dape hadng Quy che L/u dai thue quan phd cap (GSP). Ben canh dd, vu viec kien chd'ng pha gia vdi giay mu da van chda dddc giai quyet cung anh hddng tru'c tiep den hoat ddng xua't khau mat hang nay cua Viet Nam.
Kho khan khong chi tai nguyen nhan khach quan
Tuy nhien, neu nhin nhan mot each khach quan, thi cac ly do ndi tren ehi la mot phan trong rat nhieu van de ma hai nganh det may va da giay dang gap p h ^ i . Tren thpc te, nhdng van de ndi tai cua chfnh nganh nay va cac cdng ty det may, da giay cung dang la nhdng nguyen nhan gdp phan khdng nhd trong nhdng khd khan neu tren.
Det may va da giay la 2 nganh cd kim ngach xua't khau va sd dung lao dpng Idn nha't nhi ca nOde. Tuy nhien, trong khi cac eon so tang tradng xua't khau va lac lapng lao dpng cua nganh tang nhanh thi chat lapng lao dpng dang gan nha "dam chan tai cho". Viec tap trung qua Idn nang IL/C chi de sSn xua't cho kip cac hdp ddng cua dd'i tac, chda quan tam dung mdc den dao tao va phat trien
cac mang san pham khac ngoai gia cdng, cung nha phan bd chi phi dao tao chaa hop ly... la nguyen nhan d i n den tinh trang nay.
Nhdng bat cap trong iTnh vac cdng nghiep phu trd cung dang bao dpng va can ed nhdng cd che hdp ly. Hien nay, cac doanh nghiep det may va da giay phai nhap kha'd nguyen lieu den tren 60%. Dieu nay khdng nhdng lam giam hieu qua va gia tri xua't khau ma cdn lam giam nang Idc canh tranh cua nganh tai cac thi tradng xua't khau, tham chi la ngay ca tren "san nha".
Trong tinh trang khd khan chung hien nay, ngudn vd'n cung trd thanh van de nan giai. Cac ngan hang thOdng mai thi ngan ngai cho doanh nghiep vay de hoat dpng, trong khi dd, viec trien khai vd'n ho trd cua Chinh phu tdi doanh nghiep can nhieu thu tuc, nhieu tieu chuan khien cac doanh nghiep da khd cang them khd.
Khi xua't khau gap khd khan, cac doanh nghiep mud'n ehuyen hddng ve thi tradng npi dia nhang cung "vap" phai khdng it trd ngai.
Ddn cd nhd nganh det may vdi tren 9 0 % doanh nghiep chuyen lam hang xua't khau thi viec ehuyen hddng nay khdng de dang. Cac doanh nghiep nay chUa bao gid lam hang ndi d|a, nen tat ca cac khau thie't ke va phat trien san pham, chu ddng ngudn nguyen, phu lieu va phat trien kenh phan phd'i... deu yeu. Nhdng khd khan nay khd cd the khac phuc trong thdi gian ngan. Neu doanh nghiep khdng cd chien lapc cu the trong khau phat trien san xua't, nghien cdu thi tradng, thiet ke theo nhu cau cua ngadi Viet Nam va tim kenh phan phd'i on dinh tren thi trOdng npi dia thi se cam chSc that bai.
Mot trong nhdng diem yeu nda dang ed anh hadng Idn tdi hoat dpng san xua't, kinh doanh cua khdng chi rieng dd'i vdi hai nganh det may va da giay ma dd'i vdi doanh nghiep Viet Nam ndi chung, dd la
So 41 (5.2009) THONG TIN & DO BAD KINH TE - XA HOI
23
PHAN TICH & DU BAO KINH TE
thdng tin. Thac te cho thay, mdt kenh thdng tin chinh xac, kip thdi ed the giup doanh nghiep de phdng rui ro cung nha kip thdi thao gd khd khan. Trong dai han, sa lien ket chat che cac kenh thdng tin trong hiep hpi hay lien ket vdi cac hiep hdi nganh nghe qud'c te ed the giup dam bao cac ddn hang, md rdng ed hdi canh tranh... va dac biet hL'/u dung trong nhdng luc khd khan. Tuy nhien, yeu t d nay cdn chda dddc quan tam ddng mdc.
Trong giai doan khd khan, cdng nhan thi lo lang ve viec lam va thu nhap, cdn nha quan ly thi lai lo lang ve sd tdn tai cua doanh nghiep. Day la mdi quan he Ipi ich khdng dd hai hda. Tuy nhien, mdi doanh nghiep can xac dinh dddc nhiem vu trpng tam hien nay, cd the se khdng cdn la thu Ipi ich cao hay hoan thanh ke hoach tang trddng b l n g mpi gia ma viec quan trpng hdn la nen ddy tri dL/pe chd ddng tren thi trddng. Neu khdng lam dape dieu nay thi khi cudc khung hoang ket thuc, doanh nghiep khd cd the tdn tai va phat trien.
Can CO mot tam nhin dai han
Hien nay, mot so doanh nghiep da ta tim each "cdu m i n h " bang viec CO gang duy tri tdi da thi tradng truyen thd'ng nha Nga, M y , Nhat Ban, EU; tan dung Hiep dinh Dd'i tac Kinh te (EPA) de day manh thi trOdng Nhat Ban; xuc tien nhanh cac thi trOdng xua't khau mdi nha ASEAN, Ddng Au, chau Phi, Nam va Trung My... Hiep hdi Det may Viet Nam cung dang cung vdi cac doanh nghiep Idn td chdc cac chudi lien ket ed cung dang cap de phat huy Ipi the canh tranh, cung chia se ddn hang va lao ddng cung nhd tiep can manh hdn thi trddng ndi dia. Cach lam nay cung dang dape Hiep hdi Da giay khdyen khich. Tuy nhien, thdc te cho thay, nhied doanh nghiep khi ehuyen hddng ve thi tradng npi dia lai khdng thanh cdng vi day phai la mdt chien lapc dai han, khdng the ehi dung chdp nhoang khi can. Da den luc doanh nghiep phai chu trpng tang nang suat, chat Idpng san pham, tiet kiem ehi phf va chu ddng tien cdng vao cac mat hang mdi, thi trddng mdi khi cd dieu kien va quan trpng nha't la can cd tam nhin dai hdn ve thi trddng tieu thu.
Trong nhieu nam qua, Chinh phu Iudn quan tam va ho trd cho cac doanh nghiep xua't khau ndi chung va nganh det may, da giay ndi rieng thdng qua cac chinh sach ve thue, tin dung, xuc tien xua't khau, du dai dau tL/, chinh sach ty gia va ngoai hdi... Den nay, nganh det may da cd Chien Idpc phat trien nganh den nam 201 5 va dd kien nganh da giay cung se hoan thien ban Chien Idpc nay trong nam nay. Chinh nhd ed nhdng chinh sach dd ma hoat ddng xua't khau det may va da giay nhdng nam gan day ed bade phat trien manh me. Trong thdi ky khd khan chung cua toan the gidi, Chinh phu da cd sd quan tam va ho trd dac Ipc thdng qua hang loat ed che, chfnh sach nhd hd trd lai suat cho vay dd'i vdi cac doanh nghiep xua't
khau, ban hanh cac giai phap rao can ky thuat nhat dinh de bSo ve cac doanh nghiep det may, da giay trong nddc, dac biet trong giai doan doanh nghiep day manh tieu thu ndi dia.
Ben canh d d , cac bd, nganh cung da ed nhdng phd'i hpp chat che va hieu qua. Bp Cdng Thadng ngoai viec tfch cac md dadng cho cac doanh nghiep chu ddng tim thi tradng xuat khau m d i , cai tien cac cdng cu xuc tien thadng mai, van ddng phat trien cdng nghiep phu trp... da phd'i hpp chat che vdi cac Hiep hdi, doanh nghiep va cd quan ThPdng vu tai cac nddc de giai qdyet cac vddng mSc cu the d tdng thi trddng Idn nha: vu viec kien chdng ban pha gia giay mu da ci EU; thuc day Nga khdi ddng dam phan ve khu vOc mau dich ta do giC/a hai nddc Viet - Nga,... Bd Tai chinh se dctm bao ehi phi can thie't cho cac Hiep hdi khi trien khai cac cdng tac tren.
Nhu vay, mac du trong bdi canh kinh te toan cau suy thoai nhdng cd hpi phat trien cua nganh da giay va det may van cdn, tham ehi neu biet dau ta day cdn la thdi ed td't nhdng dieu can thie't dd'i vdi cac doanh nghiep la can phai chu ddng va c6 tam nhin dai han.
Giai phap nao cho nam 2009?
Cud'i thang 01/2009, Phd Thu tadng Hoang Trung Hai da ed cuoc hpp tru'c tuyen vdi cac doanh nghiep det may, da giay de ban cac giai phap thao gd khd khan trong xuat khau va sd dung lao ddng. Tai eugc hpp, Phd Thu tadng de nghi cac doanh nghiep, cac bd, nganh xac dinh muc tieu xua't khau, gid vdng thi trL/dng truyen thd'ng, phat trien thi tradng m d i , dam bao ddi sd'ng ngddi
24
THONG TIN & DO BAO KINH TE - XA HOI So 41 (5.2009)lao dpng, an sinh xa hdi. Cac Hiep hdi can td chdc them cac hpi chp ca trong va ngoai npdc, ed cd che thd'ng ke va thdng tin nhanh, hd trp doanh nghiep tim hpp dong, de xua't vdi Ngan hang Nha nddc hd trp vd'n cho cac doanh nghiep khd khan, thie'd vd'n theo tdng gdi.
De giai quyet viec lam cho khoang 2 trieu lao dpng (ca trong cdng nghiep Ian hd san xua't ca the), ben canh nd lac dat dape muc tieu kim ngach xua't khau, nganh det may dang thac hien cac giai phap nham tang cadng ty le tieu thu tren thi tradng ndi dia. Tuy nhien, viec nay nen xem nha la mot chien lOpc mang tinh dai hdi, chd khdng phai la mdt chien thuat de tranh cdn suy thoai kinh te tam thdi. Mat khac, de bao ve thi tradng npi dia, da den luc Viet Nam can ap dung nhdng rao can nha cac nadc khac da ap dung dd'i vdi Viet Nam, vi du san pham phai dSm bao cac tieu ehi ve b^o ve sde khde cua ngUdi tieu dung, hoac phai cd chdng ehi xac nhan khdng ed hda chat ddc hai... trade khi nhap khau sang Viet Nam, dac biet la hang det may td Trung Qud'c.
Ddi vdi viec md rdng thi trOdng mdi, cd y kien cho rang: xuc tien thadng mai tai nhdng thi tradng mdi chaa phai la giai phap hay vi vda mat thdi gian ma v i n phai quan tam den ban hang cu. Trong khi d d , neu chung ta cd gia canh tranh thi v i n ed kha nang ky ket dape hdp ddng. Tuy n h i e n , cung ed doanh nghiep lai ung hd viec md cac th|
tradng mdi, dac biet la thi trL/dng cap tha'p do dL/di tac ddng cua suy thoai kinh te, thu nhap cua ngOdi dan cac nL/dc giam va day chfnh la
ca hdi cho nha san xua't ehuyen lam hang gia cdng cho nhdng thi trL/dng cap tha'p.
Ung hd viec tim kiem thi trOdng mdi, cac doanh nghiep nganh det may va da giay cung de xua't: Chinh phu can sdm cd quy bao hiem xua't khau de hd trp cac doanh nghiep xua't khau vao cac thi tradng mdi, dp rui ro cao. Trien khai kip thdi chadng trinh kich cau vdi cac tieu chi rd rang. Trong dd, danh 1 % kim ngach xua't khau thanh toan de hd trp thu nhap cho cdng nhan tai cac doanh nghiep xua't khau. Danh 50 ty ddng cho Hiep hpi td chdc chddng trinh xuc tien xua't khau vao cac thi trddng chad Phi, Nhat Ban, Ddng Au, Nam My. Hd trd 5 0 % lai Sdat vay vd'n Idd ddng dd'i vdi cac doanh nghiep thdc hien cac hpp ddng xdat khau; hd trp 5 0 % lai suat vay vd'n dau td cCia cac da an dd dang nam 2008 va cac dp an trien khai trong nam 2009 eua nganh. Ngoai ra, eon mdt so' kien nghi ve chinh sach thue, bao hiem xa hdi, bao hiem that nghiep, chi phi cdng doan, quy hoach dat xay dpng nha xOdng... Ve chinh sach thue, cac doanh nghiep cung de nghi chL/a ap dung thue VAT tren thie't bi nhap khau va tren hoat dpng uy thac gia cdng xua't khau; thoai thu ngay 10% thue VAT trong vdng 3-5 ngay sau khi doanh nghiep hoan tat thu tuc xua't khau; tam thdi chaa ap dung thu bao hiem that nghiep den khi suy thoai kinh te the gidi ket thue.
Khdng qua y lai vao Chinh phu, hien nay, de bu vao mdc thie'u hut kim ngach eua 6 thang dau nam 2009, hai nganh det may va da giay deu dang tich cOc van ddng cac doanh nghiep tang cadng xuc tien thi tradng chau Phi va cac thi tradng mdi de tim kiem ddn hang cho san xua't 6 thang cud'i nam. Hy vong nhdng cd'gSng nay sdm dat dape nhOng ket qua nha mong mud'n.D
So 41 (5.2009) THONG TIN S. DO BAO KINH TE - XA HOI
