QUA TRINH C H U Y E N DOI SANG NEN KINH TE SO 6 CAC Nl/dC ASEAN
NGUYEN HONG NHIJNG*
Tom tdt: Gdn ket vdi nhau trong nhi$u chuong trinh lien ket kinh te khu viic vd tiiu khu viic nhu Hi$p hpi cdc qudc gia Bong Nam A (ASEAN), Dien ddn hgp tdc kinh t^
Chau A - Thdi Binh Buang (JU^EC), Hpi nghi thuang dinh A - Au (ASEM), Hiep dinh d6i tdc todn dien vd tien bp xuy^n Thdi Binh Duang (CPTPP), Tieu viing Mekong md rpng (GMS) , Bong Nam A ludn duac ddnh gid Id khu vuc phdt triin ndng dpng vd kit n6i chQi che vdi nin kinh te the gi&i. Vdo nhiing ndm 1990 cda thi ky 20, trUdc doi hdi cua cupc cdch mgng cdng nghe, dac biet Id cong nghe thong tin vd vi&n thong (ICT), ciing vdi trinh dp phdt triin cda nen kinh te quoc gia, mpt so nUdc Bong Nam A gom Singapore, Malaysia, Philippines dd xdy dung chiin luge phdt trien nen kinh ti s6, mpt s6 khde nhu Thdi Lan, Indonesia, Viet Nam thi dd dua ra nhieu chuang trinh, chiin luge, chinh sdch phdt triin ICT vd ling dung no trong san xuat kinh doanh. Nhd do, cdc nUdc trong khu viic ndy dd co dUgc nhiing thdnh qua nhdt dinh trong qua trinh chuyin sang nin kinh ti s6 vd xd hpi so. Bdi viet ndy tap trung phan tich mpt so yiu to thiic day qua trinh chuyin dSi sang nin kinh te so d cdc nUdc ASEAN vd dUa ra mpt s6 kit qua dd dgt dUgc cua qua trinh ndy.
TU khoa: kinh te so, cdc yiu t6, qua trinh chuyin doi, ASEAN.
1. Cac y e u to thuc day qua t n n h c h u y e n ijftig dung eong nghe so. Do do, nd doi hoi doi s a i ^ n^n kinh tfe' s o & ASEAN cde chinh phu, doanh nghiep, to chUe va
cdc ca n h a n phai cd sif chuan bi e i n thiet Qua trinh chuyin sang n i n kinh tM so' ^^^ ^^^ ^^^ ^^^ ^ ^ ^^^ ^^^ ^^^^^^
eua mdi quo'c gia khdng dtfn gian ehi la qua ^g^ ggjjg ^ 1 ^ ^^^^^^ j ^ ' gg' ^^^^^ ^^^ i-a thuan trinh Ung dung cdng nghg sd vao cac hoat tien va hieu qua. TU thUe tign phat t r i i n ddng kinh t l xa h6i, ma la qua trinh thay eong nghd, kinh te', xa hpi cua cae n e n doi d l thich Ung vdi nhiing yeu cau eua viee kinh te t h a n h vien ASEAN, ed the chi r a
" PGS.TS. Nguyin Hong Nhung, Vi6n Kinh te va Chinh tri Thg" gidi
14 Nghien ciiu Bong Nam A, sd 1/2019
mpt so yeu td' thuc day qud trinh chuyin sang nen kinh t l sd d khu vUc nay.
Anh hUftng cua cuoc cdch mang cong ngh^
Budc sang nhiing nam 1990 efia t h i ky 20, su pho bien ngay cang rong rai cua Intemet, sU phat trien ngoan muc cua cac t h i hg dign thoai thdng minh, elc phUtfng tien truyin thong ciing vdi vide uftig dung ngay cang rdng rai ICT vao boat dpng kinh tg' xa hpi, da tao n i n tang cho sU phat trien cua n i n kinh t l sd. Sang thg' ky 21, sU xuat hien cua mang xa hdi, nhflng t i i n b6 trong eae san pham eong nghg nhU Iphone, Ipad, Youtube, r l i d i n dong t i i n dien td, ede dhg dung cong nghe trong cung d p dich vu v l n tai, cham sde sUc khde, giao due, va gid day 11 I n t e m e t van vat, tri tug nhan tao, dti lieu Idn, da va dang lam thay d i i ddng k l phUtfng thiic hoat dpng ciia cac to chUe, doanh nghiep, cung nhu edc ca nhan theo hudng s i hda.
Thue te nay da ddi hdi eac nUdc trgn the gidi ndi chung va cde nude ASEAN ndi rigng phai ed nhiJng h a n h dpng thiet thUe nham day nhanh qua trinh chuyen doi sang n i n kinh te so.
Trinh dp phdt trien kinh te cua cdc quoc gia ASEAN
Nhd c6 chien lUtfc phat trien kinh td' xd hdi dung dan va kip thdi, eac nUdc ASEAN luon dupe danh gia la m5t khu vUc nang dgng va thanh cong trong phat trien kinh te va hpi nhap khu vUe vk quoc t l trong t h i gidi dang phat trien. M m h chUng cho t h a n h eong nay la qui md eua cac n i n kinh te thanh vien va cua toan khu vUc ngay cang Idn manh, keo theo sU cai thign dang ke trong eac chi sd GDP binh quan trgn
d i u ngUdi va Chi s i P h a t trien Con ngUdi (HDI). Ket qua nay la n i n mong d l eac nUdc ASEAN thUc hien cde chiin luprc phat t r i i n khoa hpc va eong ngh$, trUde h i t la ICT, phuc vu tdt cho qua trinh chuyen doi sang n i n kinh td' s i . Tuy nhien, cd t h i n h a n thay rat ro su ehgnh Idch gifla eac nude ASEAN ve trinh dp phat t r i i n kinh tg' la r i t Idn. Trong bdi canh elc nUdc nay e I n tig'p tue thUc hien cac chuong trinh lign k i t kinh te khu vUc sau rong, cac chinh phu eIn quan t a m nhieu hon den viec thu hep khoang each chgnh Igch trong phat trien trong ndi bd cae nUde cung nhU gifla cac nUde.
Ket qua cua qua trinh dieu chinh ehinh sdch kinh te va luqd phdp
Cac nudc Dong Nam A da trai qua mpt thdi gian dai thUc hien chien lupc eong nghigp hda hUdng v l x u i t khau va tang cudng hdi nhap vao n i n kinh te khu vue va t h i gidi. Thue t l dd ddi hoi eae nude nay phai h e n tue ti^n h a n h nhflng cai each trong he thong l u l t phap va chinh sach kinh te cua minh theo h u d i ^ tU do hda thong qua n h i i u ehUtfng trinh eai cdch trong nUdc va hdi n h a p khae nhau, vdi dd bao phu ngay cang rdng va mUe do htfp tic ngay cang sau. Trong thdi gian trUdc 1990, cac nUdc ASEAN tap trung nhiiu htfn vao vigc thuc hign cae chUtfng trinh cai cdch he thdng chinh sach va luat phap trong nUdc theo hudng dtfn gian hoa vk phd htfp htfn vdi elc thong le qulc t l , dong thdi thUc hien cac chUtfng trinh tu do hda thUtfng mai khu vUc d mUc dd thap, nhu hiep dinh t h u l quan UU dai (PTA), ky k i t cdc hiep dinh t r a n h danh thue hai lln... Sau nam 1990, hoat ddng Uen het kinh t l khu vUe da trd ndn soi dpng hdn, trUde h i t phai ke
Nguyen Hong Nhung - Qud trinh chuyen ddi sang nen kinh te sd... 15 d^n ehUcfng t n n h Khu vUc Mau dich Tu do
AFTA, Khu vuc Dau tU ASEAN AIA, htfp tac chuydn nganh, roi tie'n tdi Cdng dong ASEAN ma hign nay cac nude dang theo dull. Ben canh do, hoat dpng cai each trong nUdc van t i i p tuc dUtfe tang eutfng theo hudng t u do hda va n l n g cao kha ndng canh tranh. Nhd do, mdi trUtfng kinh doanh d eac nudc ASEAN da va dang duge cai t h i e n ddng ke, dUtfc the hien qua chi sd tu do kinh te, higu qua chinh phu, xay dung phap luat.
Chi sd' tu do kinh t l dupc xac dinh dUa tren cac t h a n h td g i m quyen sd hflu, mUe do t u do khdi tham nhung, tai chinh, kinh doanh, lao ddng, t i i n te, thuong mai, dau t u va tai khoa, phan I n h khd day du ket qua eua qua trinh cai each chinh sleh va luat phap trong eae nude. Bang 1 ehi ra dien b i l n cua chi so' t u do kinh te cua cac nude ASEAN trong giai doan 2000-2017.
Ket qua ndy noi len rang eac nude ASEAN da dat dUtfe sU tien bd dang k l trong eai edeh chinh sach kinh t l theo hudng tU do hda. Tuy nhien, n l u xet theo tUng t h a n h to eua elu so tU do kinh tg', kg't qua td't htfn thude ve mUc do tU do thucftig mai, dau tU, kinh doanh va ngUtfc lai eae nUdc nay deu c6 ket qua thap cf ehi sd mUc dd tU do khoi tham nhung. (Xem b a n g l va 2)
Su cai thien trong ede ehi sd tu do kinh tl^, xay dUng phdp l u l t va higu qud chinh phu cd tae dpng tieh cUe len qua trinh chuyen sang n i n kinh te' so, khi cae hoat dpng thudng khong ed bign gidi, dbi hdi n i n kinh te phai dUtfe tu do h d a cang cao cang thuan Ipi, cd the che' va hg t h i n g phap ludt I n dinh, hieu qua va thich ihig vdi eae ddi hdi cua qua t n n h hdi nhap khu vUc va quoe t l .
Ddn sd vd 1}J£C lUffng lao dpng Ngay tu khi thUe hien ehiln luge cdng nghigp hoa hUdng ve xuat khIu, cac nUdc ASEAN da rat quan tam den viec phat t r i e n nguon n h a n lUc, dac bidt la Singapore - ncfi giao due dupe eoi la dgng lUc ehinh cho phat t r i i n kinh t l . Hoat dpng nay cdn dupe thuc day bdi sU t h a m gia tich cue cua eac nUdc nay vao cdc chuong trinh, sang k i l n phat t r i i n nguIn n h a n lUe qud'c tg', trude het la ciia To chUe lao ddng quo'c te' (ILO), Lien hpp quoc (UN), ASEAN, GMS... Nhd dd, nguon nhan life d day da dUtfc cai thien dang k l ea v l so' lUtfng va chat lUtfng, tao ctf sd cho qua trinh chuyin doi sang n i n kinh te sd va xa hdi sd'. DUa trgn sd ligu thong kg ddng tin e$y, dan s i va lUc lUtfng lao dpng ciia cac nude ASEAN cd nhflng dac dilm co ban sau day:
Nhflng dien b i l n nhan khau hpe ciia cac nUde ASEAN cho thay ctf cau dan s5' cua cac nUdc n l y da dUpc thay doi co Ipi cho q u i trinh chuyin sang nen kinh te so', nhd gia tang ty le ngudi trong dp tuli lao dpng (tu 15-60 tuoi) va ty le lao dong tre (tU 15- 25 tuoi) '^'. Nhdn khau hoc la ye'u to' tac dpng true tiep den sU md rpng cua cong nghe trong hnh vUc thUtfng mai. Udc tinh ed khoang 50% dan so ASEAN dUdi 30 tuoi dang bat dau d i y manh chi tieu va mUe do SLf dung cac thig't hi dien thoai di ddng, I n t e m e t ngay cang tang.
Ty Ig ngudi biet dgc, hilt viit kha cao - h l u h i t d miic tren 90% trong tong s6' ngUdi dan cf dd tuoi lao dpng, ngoai trif Myanmar - khoang tren 75% nam 2016. H l u h i t cac nUde da thUc hien pho cap tieu hoc va hudng tdi mue tieu pho cap trung hpc ctf sd.
Nghien ciiu Dong Nam A, so 1/2019
Bang 1: Chi so ttf do kinh te cua cac nv^dc ASEAN giai doan 2000 - 2017 Nifdrc
B r u n e i D a r u s s a l a m C a m p u c h i a I n d o n e s i a L a o M a l a v s i a M y a n i n a r P h i l i p p i n e s S i n g a p o r e T h a i L a n V i e t N a m
2 0 0 0
59,3 55,2 36,8 66,0 47,9 62,5 88,7 66,6 43,7
2005
60,0 52,9 44,4 61,9 40,5 54,7 88,6 62,5 48,1
2010
56,6 55,6 51,1 64,8 36,7 56,3 86,1 64,1 49,8
2015
57,5 58,1 51,4 70,8 46,9 62,2 89,4 62,4 51,7
2 0 1 0
57,9 59,4 49,8 71,5 48,7 63,1 87,8 63,9 54,0
2 0 1 7
59,5 61,9 54,0 73,8 62,5 65,6 88,6 66,2 62,4
X e p h a n g 2 0 1 7 (180 raidc)
94 84 133 27 146 68 2 65 147 Phan loai: 80-100: Tii do; 70-79,9: Kha tif do; 60-69,9: TUtfng dS'i tU do; 50-59,9: Phln Idn khong tif do; 0-49,9: Kiem ch6'
Ngu6n: The Heritage Foundation, 2017 Index of Economic Freedom, p. 448-454
Bang 2: Dien bien chi s5' hi^u qua chinh phu va xay di^ng phap lu^t cua cac nvUfc ASEAN giai doan 2000 - 2016
Nrfdc B r u n e i D a r u s s a l a m C a m p u c h i a I n d o n e s i a L a o M a l a y s i a M y a n m a r P h i l i p p i n e s S i n g a p o r e T h a i L a n Viet Nam S o n i i d c x ^ p h a n g
C h i s o h i e u q u a c h i n h 2000
0,91(36)
0,85(152 0,29(101 0.81(149 1,06(33) -1,21 (172) -0,18(94) 2,20(1) 0,20 (70 0,44(113 189
2005 0,60(52)
0,96(160 0,48(116 1,22(170 1,09(31) -1,54 (184) -0,04(81
1,96(4) 0,43 (60
•0,20(95 191
2010 0,90(41)
0,92(152 0,21(100 0,87(154 1,12(33) 1,65(187 0,00(83) 2,24(1) 0,20 (70 0,26(103 192
p h u * 2 0 1 6 1,07(35)
1.10(168 0,01(86)
0,77(146 0,88(45) 0,99(160 -0,01(90 1,21(1) 0,01 (84 0,05 (80 193
C h i s ^ s a y d i i n g p h a p l u M * 2000
0,54(62)
0,15(104 0,72(136 1,50(176 0,27(74) 2,06(184 0,38(113 1,30(28) 0,49 (59 0,72(146 190
2 0 0 5 0,24(75)
0,48(122 0,82(144 1,31(173 0,50(66) 2,18(189 0,36(110 1,71(12) 0,46 (63 0,67(138 192
2 0 1 0 0,78(47)
0,46(123 0,64(132 1,01(160 0,48(64) 2,26(191 0,55(125 1,63(17) 0,19 (81 0,61(139 193
2016 0,62(49)
1,10(168 0,36(116 0,77(146 0,54(52) 0,99(160 0,40(120 1,83(9) 0,01 (84:
0,05(80) 192 Chii thich: * -2,5 la yg'u nhat va 2,5 la manh nhat
S6' trong ngoac la x^p hang cho nam ttfcfng iJng ciia ntfdc tiftfng i3ng
Nguon: http://www.theglobaleconomy.com/rankings/wb_ruleoflaw/,truy cap ng^y 04/10/2018 http://www.theglobaleconomy.com/rankmgs/wb_government_effectiveness, truy cSp ngay 10/10/2018.
Nguyin Hdng Nhung - Qud trinh chuyjn ddi sang nen kinh te sd... 17
Cae nude ASEAN eang ngay eang quan t a m n h i i u hcfn den dao tao n g h i va ky nang cho ngUdi lao dpng vdi sU ho trtf v l nhieu m a t eua cae t l chflc qudc te va cac NGO. Nhd dd, cac nude da tiaig bude hoan thien dUtfe dinh hUdng phat trien, khung kho phap ly, he thong cac tieu chuan n g h i chung eho khu vuc, nang e l p ctf sd ha t i n g eho eae trudng day n g h i va dae bigt 11 cai thien c h i t lUtfng d6i ngfl giao vien. K i t qua nay bat dau tac dgng tich cUc den doi mdi ctf cau nguon nhan lUe, thich Ung vdi nen kinh tg' sd ndi rigng va trong boi canh each mang e6ng nghigp 4.0 ndi chung.
Cde nude ASEAN n h a n thUe r a t ro tam quan trgng cua vigc dao tao ky nang ICT cho lUe lupng lao ddng, ddp Ung ygu eau cua cac n g a n h ICT va Ung dung ICT.
Tdc dpng cua hpi nhap kinh te qudc te
Tac dpng eua hdi nhap kinh t l quie t l len qua trinh chuyin doi sang nen kinh tg' sd' dupe the h i | n thSng qua viee gia tang ede ctf hdi md rpng trao doi thUcfng mai, thu hut nguIn dau tu, tai ehinh, cong nghe va lao ddng ti^ ben ngoM, dac biet khi ehung lidn quan dg'n cong nghg so'.
N h u vay, CO the t h i y ele nUde ASEAN cd nhieu thuan Itfi trong vide chuyen doi sang nen kinh tg' so. Va hp dd ed nhiing budc di kha chac c h i n tren con dudng nay, khong chi trong pham vi qudc gia, ma ea trong pham vi khu vUc, mang lai k i t qua thiet thUc cho cdng cupc xay dung n i n kinh te' so trong khu vUc.
2. Thrfc t r a n g n e n k i n h t e s o of ASEAN
Thuc trang phat t r i i n n i n kinh te so d ASEAN dUtfc xem xet dudi ba gdc dd chinh
la chinh sach cong nghe va kinh doanh cua chinh phu, phat t r i i n ctf sd ha t i n g so' va dng dung so trong ddi song kinh tg' xa hpi cua cac quoc gia.
2.1. Chinh sdch cong ngh^ vd kinh doanh cua chinh phii
Ngay t u eudi nhflng nam 1980 eiia t h i ky 20, m6t s i nUdc dau tau trong ASEAN nhu Singapore, Malaysia da rat quan t i m den viec phat trien edng nghg thdng tin, v i l n thong (ICT) va Ung dung Intemet, cac nude con lai khdi dpng mudn htfn. Bude sang the ky 21, phdt t r i i n ICT va nen kinh te' sd da trd t h a n h dpng lUc phat t r i i n eua t a t ca cac qude gia ASEAN. Hoat dgng khuyen khich eua cdc chinh phu d day dUpc thue hign theo hai hudng la tang eUdng htfp tac gifla eae n h a quan ly', eac n h a mang v i l n thong va eac nha c h i tao cdng nghg, dUa vao sU tien bg eua cae n i n kinh te so tien tiin. Cd t h i ndi viee cde ehinh phu ASEAN va nhieu chinh phii chau A khac khong cho phep eac nganh ICT phat trien theo tin hieu cua thi trudng, ma ludn diiu t i l t thdng qua viec dinh hUdng va phan bo nguon dau tU vao eae n g a n h eong nghiep sd ehiln lUpe, khuyg'n khieh nghien eUu va t r i i n khai, ygu eau cac doanh nghigp vign thong n h a nUdc sd dung cdc tien ich trong nUdc, nghien ciiXi sU phat t r i i n cong nghg va chinh sach dau tU ra nUde ngoai eua cac nude tign t i i n nhu My, chau Au, N h a t Ban d l thu hut nguon FDI cua hp tu eac nganh nay vao trong nUde.
Bgn eanh xu hudng chinh sach chung nay, mSi nUdc ASEAN x l y dUng khung chinh sdch cho phat t r i i n ICT eiia nUdc minh, lua chpn nhijftig nganh/linh vUc ma minh cd Itfi the' de phat t r i i n . Cu t h i ,
18 Nghiin ciiu Bong Nam A, sd 1/2019 Singapore vdi tU each la nUdc di dau ve
cong nghg s i va la trung tam tai ehinh cua the gidi, da tap trung chu yeu vao phat trien va Ung dung so trong linh vUc tai chinh, trao doi ngoai td, hang hda va dich vu. Viet Nam va Phihppines la hai nUde ed qui mo dan so Idn, ty le ngUdi sd dung Intemet cao, lUc lUtfng lao ddng tre lai cd nhiiu lao ddng cf nUde ngoai, ngn r a t t h u l n Itfi cho vigc phat t r i i n cae Ung dung s i , k l ca trong Hnh vUc tai chinh. Vdi Itfi t h i ve nang luc ICT va cham soe sflc khde, t r i i n vpng Philipines trd thanh trung tam sang tao v l sde khde dien tiif. Con nen kinh te so cua Viet Nam hien dang tap trung nhieu vao viee phat trien thanh trung tam che tao hang dien tCf tieu diing, vi mach va mdt so ctf sd ha tang s6' khde.
Mpt sd k l hoaeh, ehUtfng trinh va chinh sach tieu biiu da va dang dUtfc trien khai tiong cac nude ASEAN nham xay dUng n i n kinh t l s i la:
O Singapore: iN2015 la sang kien dUpc dUa ra vao dau nhOng nam 2000 nham xay dung ctf sd ha tang thong tin thUtfng mai va thuc diy sU phat trien cac nganh edng nghgp cd ham lUpng so cao; Quoc gia Thdng minh nham tang eUdng sd dung eae giai phap sd trong dng phd vdi nhflng thach thUe tU qua trinh do thi hoa, gia hda dan sd, eham soc sUc khde, tigu dung dign nang ben vCftig va quan tri giao thdng. Ben canh do, Singapore da tap trung v l o viec xay dung moi trUdng so, dae bigt chu y d i n viee dam bao an ninh va an toan tren khdng gian mang, tang cUdng dau tu vao eong nghg so, nhat la tai ehinh, ke hoach phat trien nha d, quan ly m6i trUdng va b i t dpng san.
U Phihppines: Nam 2011, ehinh phu da thong qua Chien lUtfc So Philippines hao gom 4 tru cot la diiu h a n h qua trinh chuyen d i i sang n i n kinh te' so, giao due, tao viec lam va t a n g trudng kinh t l va di kem vdi chung la bao ve moi trUdng. Nhd dd, vdo nam 2016, mang wifi da dugc phu sdng toan quoe & Philippines, kha nang tiep can dich vu ngan hang cua cdc doanh nghigp nho da dUtfc cai thien nhd sang kien Tiep c l n N g I n hang Doanh nghigp Vi mo (MABS), phat trien cac dich vu so thdng qua eac chUtfng trinh nhu SMART Money nam 2001, Rebit and Coins.ph dl phue vu eho dich vu chuyin tien tif nUdc ngoai, t h a n h lap quy ho trtf khdi nghigp Ayannah, tang eUdng ijfng dung so trong dich vu van tai va cham soc sUe khoe.
Thai Lan da quan t a m den vigc chuyin doi sang n i n kinh te' sd' tU nhflng nam 1990 eua t h i ky 20. K l hoaeh Sd hda Thai Lan dUtfc ehia t h a n h 4 giai doan va thUc hien trong n h i i u nam, bat d i u bang vigc xay dung nen t a n g sd viJng manh, tiep den la cung cap dich vu cho mpi ngUdi dan, thue d i y sU chuyin doi hodn toan va k i t thuc bang viec chiem h n h vi tri lanh dao trong the' gidi sd toan elu. D l dat dupe diiu do, ehinh phii Thai Lan da thanh lap n h i i u quy dau tU, khuyg'n khieh phat triin moi trUdng so, ho trtf khdi nghidp, phat t r i i n dich vu tai ehinh s6' va thUtfng mai dien td, thuc day phat trien ICT va chu trUtfng sang tao khong ngifng. Bang viec t h a n h lap Bp Kinh te va Xa hpi s i vao t h d n g 9/2016, Thai Lan da k h I n g dinh ro quyit t i m eiia minh trgn dUdng ehinh phuc ky nguygn so trong thdi gian tdi.
Day la ctf quan dieu p h i i mpi hoat dgng lien quan den vigc phdt trien nen kinh t l
Nguyen Hdng Nhung - Qud trinh chuyen ddi sang nen kinh te sd... 19 sd va xa hgi s6' d day. Khung kho chien
lUtfc v l p h a t t r i i n kinh te' sd' d Thai Lan bao gom thUtfng mai so, kinh doanh so, sang tao so' va ndi dung so. Chien lUtfc nay dUtfc thuc hign trgn mot ctf sd k h a vijftig chac, nhd d i u tU vao ICT tang lien tue, ctf sd ha t i n g mem, he thong luat phap va cae quy dinh dieu tig't cua chinh phu lien tuc dupc cai thien.
O Malaysia, vigc thong qua Tam nhin 2020 n a m 1991vUa n h a m dUa nUdc nay vao hang ngfl eac nUdc phat trien vao ndm 2020, vUa k h I n g dinh ti^ thdi d i l m dd nude nay b i t d i u ehuyen sang n i n kinh t l tri thUe trgn n e n tang phat t r i i n ICT.
Tigp dd, phat trien ICT dUpc tiep tuc thuc d i y b i n g vigc thdng qua sang k i l n Xa 16 Da phUtfng tign (MSC) vao n a m 1996 n h i m ho trtf phat trien cac doanh nghiep ICT trong nUde va thu hiit nguon FDI tien tien tii nUdc ngoai vdi hy vpng trd t h a n h nUdc dan dau khu vUe trong viee bao vd quyen sd hflu tri tue vk cae l u l t ve dieu khien hpc. Tiep dd, chinh phu Malaysia da phe chuan Luat V i l n thdng va Da phUtfng tien n a m 1998, Lu^t ThUtfng mai Dign td nam 2006, tao thuan Ipi va dam bao an toan cho eac trao doi qua khdng gian sd.
Ben canh dd, Malaysia tham gia tieh cue vao ehUtfng trinh e-ASEAN n h a m hoan thign khung k h i chinh sach va phap luat trong nUdc, tao n i i m tin cho ngUdi tieu dung, giup cac doanh nghiep ehuyen doi sang n i n kinh te' sd.
Viet Nam tap trung nhiiu vao qua trinh eong nghigp hda, do do, xay dung n i n kinh te' so' dUa tren vide phdt t r i i n eac nganh ICT, dae biet la dien va didn tiif, giai phap eong nghg thdng tin va phat trien p h l n mem, thu hut FDI va cai thien dng dung
ICT bang viec md rpng sU t h a m gia cua ngUdi dan vao I n t e m e t va eae dich vu Lfng dung ICT khac.
O pham vi khu vUc, eae nUde ASEAN da va dang tich cUc thUc hien sang kid'n e- ASEAN, Kg' hoach H a n h ddng ICT ASEAN 2015 va 2020 (AIM 2015 va AIM 2020), K l hoaeh Hanh dgng Kg't noi ASEAN (MPAC).
Trong thdi gian qua, moi trUdng kinh doanh d ASEAN cung da va dang dUtfc cai thien dang k l , n h i t la tif khi tang cUdng thUc Men cac cam k i t t i i n tdi vige hinh t h a n h Cong dong Kmh te ASEAN (AEC) vao nam 2015, dupe t h i hien thong qua eae ke't qua trong "Doing Business 2018 Reforming to Create Jobs" eua Nhdm Ngan hang The gidi. ThUe te nay dd tdc ddng tich eUc dang k l len qua trinh chuyen dii sang n i n kirih tg' so' eua eac nUdc ASEAN.
2.2. Cd sd ha tdng sd vd Ung d^ng so Bau tu cho cong nghe thong tin vd vien
Dau tu eho ICT la mpt trong nhflng linh vUc n h a n dUpc sU quan tam r a t Idn eua chinh phii eae nude ASEAN. D i u tU dUtfc thu hut ca t u trong nUdc vk nUde ngoai nhkm thUc hien tot nhat eac chUtfng trinh, ke hoach chuyen doi sang nen kinh te so' eua cac nUdc ndy. Dong dau tU dUtfe phan bo vao phat trien ctf sd ha t i n g so, phat trien dich vu trdn n e n tang ICT, nguon nhan lUc va dac biet la rat ehu y den vige ho trtf eae doanh nghiep khdi nghiep n h l m nang cao nang luc sang tao phue vu cho n i n kinh te so. Trong cae nUde ASEAN, Singapore la nUde da d i u tU k h a Idn vao hoat dpng khdi nghiep. Cho den nam
20 Nghien ciiu Bong Nam A, sd 1/2019 2013, nudc nay da diu tU 7,5 ty USD eho
55 du an khdi nghiep tU nguon von chinh phu, ele t l chUe lign k i t vdi chinh phu va eac quy tu nhan, vUpt xa cae nUde ASEAN cdn lai. Theo bao cdo cua Asian Venture Capital Journal, trong n a m 2013, Singapore da chuIn bi 24 ty USD cho vigc ho trtf eae doanh nghiep chuyen sang nen kinh te s i va cac doanh nghigp cd ke hoach md rdng hoat dpng ra thi trUdng quoe te thi se dUtfc h i trp toi da 70% chi phi phat trien.
Khi Ke hoach Phat trien Kinh te' so va Xa hpi so eua Thai Lan dUtfc thdng qua vdi tu each la uu tien s i 1 trong chien lUpe phat trien kinh te xa hpi qud'c gia, toan bg 15 ngan hang thUcfng mai va 4 t l chUc tai ehinh dae bigt da dUpc giao nhiem vu huy dpng mpi nguon life s i n sang phue vu nhu cau von cua k l hoach nay tren pham vi ca nude. Trong ke hoach nay, hd trp doanh nghigp khdi nghigp la mot van de r i t dUpc quan t i m . Yi the, hoat ddng eua eac quy dau tu mao hiem d Thai Lan da gia tang nhanh trong nhfllig nam qua. Cu t h i , nam 2013, chi khoang 10 edng ty khdi nghigp
nhan dupc vdn d i u tu tU eae quy nay vdi tri gia khoang 20 trieu USD, thi trong 5 thang dau nam 2015, cac eon s6' tUtfng Ung da la 20 edng ty va g i n 40 trieu USD*^^ Mpt so nUde khac, nhu Viet Nam, Philippines da bat dau quan tam hcfn dg'n h i trp khdi nghiep, song mUe dd edn rat khiem ton.
T^ trgng ngUdi ddn tiip can dikn thoai vd Internet
S I lieu d bang 3 eho t h i y s i ngUdi tiep can dien thoai di dpng va Intemet d cae nUde ASEAN da gia tang dang ke va xu hudng nay eon dupe tiep tuc d i l n ra trong tUtfng lai. Tinh den cuoi nam 2017, trong t i n g so htfn 4,15 ty ngudi sd dung Intemet trgn t h i gidi tM cd 48,1% la tU chau A, trong dd 19,2% la tU ASEAN*^'. TUtfng tU, trong tong sd gan 2,12 ty ngUdi cd tai khoan trgn Facebook thi ed tdi 48,7% la td chau A'*\ trong so dd co 41,14% tfl ASEAN'^^ Day la dieu kien rat quan trpng tao thuan Icfi cho q u i trinh ehuyin dii sang nen kinh te so. (Xem hang 3)
TU gdc dp ly thuyet, cac ehuygn gia cho rang viee phat t r i i n n6i dung so' trUe tuyen Bang 3: Tiep c^n di^n thoai va I n t e m e t (so lUtfng /lOO d&n) Nude
Brunei Darussalam Campuchia Indonesia Lao Malaysia Myanmar Philippines Singapore Thai Lan Viet Nam
Di 2000 24,3 0,3 3,2 0,8 19,8
0,6 3,9 49,7
9,0 3,1
^n tho£
2005 22,8 0,2 6,0 1,6 16,9 1,0 3,9 41,0 10,7
i c6' d 2010
19,9 2,5 17,0 1,6 16,3 0,9 3,6 39,3 10,3 16,1
nh 2016
17,1 1,4 4,0 17,7 14,5 0,9 3,7 35,0
7,0 5,9
D i e n thoi 2000
28,6 1,1 1,8 0,2 21,9
0,0 8,3 70,1 4,9 1,0
2005 63,3 8,0 20,9 11,4 75,6 0,3 40,5 97,6 46,6
li di d o n g 2010 108,6 56,7 87,8 62,6 119,7 1,1 89,0 145,4 108,0
2016 120,7 124,9 149,1 55,4 141,2 89,3 109,2 146,9 172,6
I n t e m e t 2000
9,0 0,0 0,9 0,1 21,4 2,0 36,0 3,7 0,3
2005 36,5 0,3 3,6 0,9 48,6 0,1 5,4 62,0 15,0 12,7
2010 53,0 1,3 10,9 7,0 56,3 0,3 25,0 71,0 22.4 30,7
2016 76,0 25,6 25,4 21,9 78,8 25,1 55,6 81,0 46.7 46,5 Nguon: ADB, Key Indicators for Asia and the
Tiep cdn va s^ dung ICT
Pacific 2017, p.228
Nguyin Hdng Nhung - Qud trinh chuyen ddi sang nen kinh te sd... 21
B a n g 4 : C h i s o P h a t t r i e n C o n g n g h e T h o n g t i n v a V i l n t h d n g ( I C T D e v e l o p m e n t I n d e x ) c u a c a c raidc A S E A N , 2 0 0 2 , 2 0 1 0 v a 2 0 1 7
Ntfdc B r u n e i D a r u s s a l a m
C a m p u c h i a I n d o n e s i a
Liio M a l a y s i a M y a n m a r P h i l i p p i n e s
S i n g a p o r e T h a i L a n Vi^t N a m
My N h S t B a n H ^ n e EooK
E r i t r e a S d nifdc xcTp h a n g
2002 Gia tri
3,27 1,07 1,54 1,08 2,47 1,64 2,07 4,83 2,17 1,59 5,25 4,82 5,10 0,96
Xg'p hang 41 126 109 125 50 104
79 16 70 1-7 11 18 12 137 173
2010 G i ^ t r i
4,85 1,88 3,01 1,84 4,63 1,65 3,04 7,47 3,29 3,41 7,11 7,57 7,39 1,08
X % hang 52 119 97 120 57 129 94 10 89 86 10 8 12 151 173
2017 Gid tri
6,75 3,28 4,38 2,91 6,38 3,00 4,67 8,05 5,67 4,43 8,18 8,33 8,61 0,91
Xg'p h a n g 54 128 114 144 62 140 100 20 79 108 15 11 6 175 175 NguSn: https:/ /www.itu.int/net4lITU-D/idi/2017/index.html cho ndm 2017 vd The ICT Development Index 2010 - 2011 tic Internet cho cdc n&m con lai, truy cdp 10/10/2018
B a n g 5: C h i s o I C T v a x e p h a n g k i n h t e s o c i i a c a c nifcFc A S E A N N i f d c / N h o m
raidc S i n g a p o r e B r u n e i M a l a y s i a T h a i L a n V i $ t N a m P h i l i p p i n e I n d o n e s i a C a m p u c h i a L a o M y a n m a r M y T r u n g Q u d ' c
AnDd
G C C N A F T A M E C O S U R A S E A N
X e p h a n g k i n h t e s o E I U 2 0 1 1 8 36 49 62 5 4 65
3 56 58 4 2 18 4 8 45
C h i sd' e a c h m a n g sd' D ^ i h o c T u f t s , 2 0 1 3 I - Xu&'t s&c II - d a n g c h u y i n d6i II - d a n g chuyen doi II - d a n g chuyen doi II - d a n g chuyen doi IV - d a n g q u a n s a t
I - Xuat sac II - d a n g chuyen doi II - d a n g chuyen doi
Nguon: ATKearney (2015), The ASEAN Digital Revolution, from www,atkearney.com, p. i
22 Nghien ciiu Bong Nam A, sd 1/2019 thudng gan kg't chat che vdi phat trien co
sd ha tang vign thong. Tuy nhien, theo phan tich cua ESCAP, nhiiu nUde trong khu vuc da t h i hien mo hinh tang trUdng ngUcfc lai giUa phat trien dich vu true tuyen va eo sd ha tang vidn thong. O Dong Nam A, Singapore la nUde vUOt xa cae nUdc con lai xet theo ck hai tieu ehi trgn. Vdi mUc do thap hon nhUng eung eung mo hinh la Brunei va Lao, Malaysia d mUc nao dd da dam bao ducfe mUc phat trien song song, cac nude cdn lai thi phat trien theo chieu ngUOc lai, tUc dich vu so' trUe truyen tang trong khi thUc trang eo sd ha t^ng vien thong cd xu hudng giam. Bky la mdt thach thUc vdi nhiiu nudc ASEAN trong qua trinh ehuyen sang nen kinh tg' so. Nd doi hdi phai gia tang lugng dau tU can thie't vao ccf sd ha tang so.
Nguon nhdn liic
Trong sudt tU n a m 2000 den nay, cae nude ASEAN da e6 niiilu c6' gang trong cong cupe cai each he thong giao due, ndn da dat dupc nhUng cai thien nhat dinh trong mgt so' chi so' ccf ban. Cu the la ty le hpc sinh nh^p hpe va tot nghigp tiiu hpc gan dat mUe 100% trong tong so tre em d do tudi dg'n trudng tUOng Ung, ty le hpc sinh nhap hpc cap 3 co xu hudng gia tang d nhiiu nude ASEAN, chi phi cho giao due trong tong GDP giao dpng d mUc tU 2,5- 5%, song ty le chi phi cdng cho giao due trong tong chi ngdn sach cua chinh phu ed xu hudng tang d hau het cac nUdc ASEAN, dac biet sau nam 2010'^\ khi cac nUdc tang cudng cac hoat dpng hdi nh^p d l hudng tdi viec th^nh lap Cong d i n g Kinh te ASEAN va thich Ung vdi cupc each mang cong nghiep 4.0.
2.3. Ket qud bii&c ddu
Nhd nhiJfng eo' gang Uen tuc trong viec dieu ehinh ehinh sach, cd quan diem va chien lUpc phat t r i i n ICT ndi rieng va eong nghe sd ndi chung ro rang, ctf sd ha tang so dang ngay cang dupc hoan thien, Chi so P h a t t r i i n Cdng nghe Thdng tin va Vien thSng eua cae nUdc ASEAN da dupe cai thign dang ke trong thdi gian qua (bang 4).
TU dd, tao nen nhflng cai thien trong xep hang nen kinh tg's^ cua eac nUde nky (bang 5). Tuy nhign, tU ket qua nay cho theiy sU chenh lech v l trinh dp c6ng nghe trong ASEAN la rat Idn. Trong khi Singapore dUtfe xep vao nhdm cac nUdc xuat sae nh^t the gidi trong cupc each mang s6', da so cdc nUdc khac dang tich eUc day nhanh qua trinh ehuyen doi cua ndnh, thi v l n cdn mot so' it nude chi mdi d giai doan khdi d6i^
nhu Indonesia, hay nhU cac nUde Lao, Campuchia hay Myanmar eon dang gap nhieu khd khSn thach thUc trong qua trinh chuyen dii. (Xem bang 4 va 5).
Theo k e t qua nghien cUu cua ATKearney (2015), doanh thu tii nin kinh ti so ASEAN mdi n a m dat khoang 150 ty USD. Trong do, ket ndi va cac dich vu trUc tuy^n cd ty trpng Idn nhat vdi khoang tU 36-40% t i n g doanh thu m§i t h a n h ph^n. TUOng tae vdi ngUdi suf dung (gdm may chu, he thong va phan mem) chie'm ty trpng Idn thU ba - khoang 20%
tong doanh thu mdi nam. Npi dung s6' va cdng nghg chig'm khoang 10% eon lai. Tuy nhien, can chii y rkng cac bo phan eau t h a n h nay t a n g trUdng vdi cac tdc do rli't khae nhau. Trong khi kg't ndi ehi tang trudng khoang tU 3-5%/nam, thi dich vu trUc tuyg'n t a n g khoang 15%/nam hien tai va ca trong tuung lai. Cu the, trong giai
Nguyen Hong Nhung - Qud trinh chuyen ddi sang nen kinh te sd...
doan 2010-2014, doanh thu tU cac dich vu true tuyen t a n g gap 5 l^n doanh thu tif kg't ndi.
K e t l u a n
Vdi n h a n thUe dung dan, chien lUOc va chinh sach phat t r i i n ro rang, n i n kinh tg' so d cac nude ASEAN dang dan dUtfe hinh t h a n h va bUdc d i u da mang lai eo hpi phat t r i i n td't eho cac nUdc nay. Trong tUOng lai, nhung t h a n h tUU ve tang trU&ng kinh tg', khoa hpc va cdng nghe, dac biet la ve ICT, viec hinh t h a n h Cong d i n g ASEAN, nguon nhan lUc tUUng ddi tre, c6 trinh dd biet doe big't vie't eao, ty le ngUdi dan tiep can I n t e m e t va sd dung cae san pham va dich vu eong nghe sd ngay cang gia tang, la cac ye'u to n i n tang de ASEAN trd t h a n h mdt khu vUe dan dau v l kinh td' sd' toan cau.
Tuy nhien, de thUe h i e n dupe y tUdng do, ASEAN can thu hep khoang each chgnh Igch giUa cac nUde t h a n h vien ve trinh dp phat trien va ha'p thu edng nghg, tig'p tuc eai thien mdi trUdng dau tU de thu hut dUtfe nguon FDI e ^ t h i l t va phat t r i i n nguIn nhan lUc thich Ung vdi thdi dai eong nghiep 4.0./.
C H U THICH
1. Theo so' heu t r i n trang https://population,un.org/ProfilesO£Ageing2 017/index.html
2. TIR (2016), Thailand is Entering the Digital Era, Thailand Investment Review, December, vii. 26, No. 12, p. 6.
3. https://www.intemetworldstats.com/stats3.
htm#asia, truy cap ngay 10/11720018
4. https://www.intemetworIdstats.com/stats3.
htm, truy cap ng&y 10/11/2018 5. https://www.intemetworldstats.com/stats3.
htm#asia, truy cSp ngay 10/11/20018 6 Dua vko sd heu tren trang https ^/www.the-
globaleconomy.com/compare-countries/ cho cac chi tigu tuong Lftig, truy cap ngay 15/10/2018
TAI LIEU THAM KHAO
1. ADB (2018), Basic 2018 Statistics, tCf www.adb.org
2. ADB, Key Indicators for Asia and the Pacific 2017
3. ADB, Key Indicators for Asia and the Pacific 2018
4. ATKearney, The ASEAN Digital Revolusion, research report from www.atkeamey.com
5. Digital Asia ASEAN in Ascendence, Future Watch Report of Intercedent Asia from www.intercedent-asia.com 6. ICT Development Index (IDI) by county:
2002-2012, from Intemet, truy cap ngay 10/10/2018
7. Kim Andreasson (2016), Connecting Capabilities: The Asian Digital Transformation Index, A report to The Economist Intelligence Unit (EIU), com- missioned by Telstra.
8. Raul L. Katz (2017), Social and Economic Impact of Digital Transformation on the Economy, GSR#17 Discussion paper.
9. MGI (2016), Digital Globalization - A New Era of Global Flows, McKinsey Global Institute, March
10. TIR (2016), Thailand is Entering the Digital Era - Country is set to reap the ben- efits from its digital transformation, Thailand Investment Review (TIR), December 2016, vol. 26 no. 12.
