NHIN TLf GOC DO QUAN LY NHA NUdC

li

CONG NGHE NGAN HANG

CHAO BAN CHQNG KHOAN RA CONG CHUNG

NHIN TLf GOC DO QUAN LY NHA NUdC

TS. Le Vu Nam Trvfdfng D a i H o c Kinh te'-Luat

L

inh vUc chiing khodn vd thi triidng chiing khodn (TTCK) noi chung vd chdo bdn chiing khodn ra cong chung noi rieng Id nhiing hoat dong phdc tg,p, tdc dong triJCc tiep den ddi sdng kinh te - xd hoi vd chinh sdch ddu tii, chinh sdch tien te ciia qudc gia. Mat khdc, chdo hdn chdng khodn ra cong chung Id mot hinh thiic huy dong vdn hieu qud diicfc cdc doanh nghiep sd dung khd phd hien hien nay nhdm thiic hi$n cdc dli dn, ke hoach kinh doanh cua minh. Tuy nhien, ben canh nhiing Igti ich mang lg,i cho nen kinh te, cho hdn thdn moi doanh nghiep vd cdc nhd ddu tii thi hoat dong chdo hdn chdng khodn ra cong chung Id nai- de phdt sinh cdc hdnh vi liia ddo, khong trung thiic vd thieu minh hach...c6 the gdy thiet hai khon liidng ve tdi sdn vd long tin cua cdc nhd ddu tli. Dieu do cdng trd nen ciic ky nguy hiem trong hoi cdnh trinh do vd kinh nghiem ddu tii chiing khodn cua cong chung chiia cao nhii d Viet Nam hien nay. Be TTCK Viet Nam hqat dong thong sudt, an todn vd hieu qud nhiimuc tieu dd de ra thi viec ndng cao vai tro qudn ly, dieu tiet cua Nhd niidc ddi vdi hoat dong chdo bdn chdng khodn ra cdng chung trong giai dpan hien nay la rdt cdn thiet

Ve ban chat, quan ly Nha nfldc dd'i vdi hgat dgng chao ban chflng khoan ra cdng chung la sfl tae ddng eua eac chu the mang quyen Iflc Nha nfldc, chu yeu bang phap luat den eae quan he phat sinh trong hgat ddng chao ban chflng khoan ra cdng chung.

Tai hau het cac qudc gia tren the gidi, Nha nfldc deu ddng vai trd ehu dao trong viee quan ly TTCK. Tuy theo mflc do phat trien eua thi trfldng, dae thu cua he thd'ng phap luat ma mdi qud'c gia cd md hinh quan ly va mflc do tae ddng cua Nha nfldc dd'i vdi eae quan he phat sinh tren TTCK ed the' khae nhau. Tai Trung Qudc, Ba Lan, Hungary...eo quan quan ly Nha nfldc ve TTCK la mgt eo quan thugc Chinh phu; t a i mgt sd nfldc khae, thi eo quan nay ed vi the kha ddc lap gdm cac thanh vien la dai dien ed tham quyen cua mdt sd bg, nganh: Bg Tai ehinh, Bg Thflo'ng mai, Ngan hang Trung flOng va eae chuyen gia trong linh vflc t a i chinh.

tien te, chflng khoan. Tuy nhien, cae t h a n h vien v i n phai do Chinh phu bd nhiem vdi nhiem ky cu the. O Viet Nam, theo quy dinh eua phap luat hien hanh, Chinh phu thd'ng nhat quan ly nha nfldc ve chflng khoan va TTCK. Bd Tai chinh chiu trach nhiem trfldc Chinh phu thflc hien quan ly nha nfldc ve chflng khoan va TTCK. Uy ban Chflng khoan Nha nfldc (UBCKNN) la don vi n a m trong CO ciu td ehflc cua Bg Tai ehinh dflgc Chinh phu giao nhiem vu trfle tiep thflc hien ehflc nang quan ly Nha nfldc ddi vdi hgat ddng chflng khoan va TTCK, trong dd ed hgat ddng chao ban chflng khoan ra cdng chung.

Ngoai ra, cae bg, co quan ngang bg trong pham vi nhiem vu, quyen h a n eua minh ed trach nhiem phd'i hgp vdi Bd Tai chinh thuc hien quan ly nha nude ve chflng khoan va TTCK;

Uy ban n h a n dan cae cap trong pham vi nhiem vu, quyen h a n eua minh cd trach nhiem thflc hien quan ly nha nfldc ve chflng khoan va TTCK t a i dia phflOng.

Xet tren phflOng dien each thflc tie'p can dd'i vdi ddi tflgng chiu sfl quan ly, tren the gidi ed hai phuong thflc quan ly Nha nUdc dd'i vdi hgat dgng chao ban chflng khoan ra cdng chung.

Dd la phuong thflc quan ly theo

"che do chat Iflgng" va theo

"che do cdng bd thdng tin diy du". PhflOng thflc thfl nhat, yeu ciu CO quan quan ly Nha nfldc ve chflng khoan va TTCK xem xet t h a m dinh ho so va danh gia chat Iflgng chflng khoan mgt each can trgng trfldc khi cap phep chao ban ra cdng chung. Uu diem eua phflOng thflc nay la dam bao eac chflng khoan dflgc chao ban ra cdng chung la nhflng chflng khoan cd chat Iflgng va cd do an toan cao do da dflgc t h a m dinh ky Ifldng, qua dd bao ve cac nha d i u tfl, dae biet trong dieu kien kie'n thflc va kinh nghiem cua hg chfla nhieu. Tuy nhien, phflOng thflc nay cung hoc Id mdt sd ye'u die'm co ban la thu tue cap phep chao ban chflng khoan keo dai lam m a t co hgi huy dgng vdn kip thdi do doanh

So 5 4 • T h a n g 9/2010

nganhang

nghiep va dl phat sinh eo che

"xin-cho". Chinh vi vay, "che do chat Iflgng" thfldng dflgc ap dung dd'i vdi cac TTCK mdi hinh thanh, noi khung phap ly dilu ehinh hgat ddng chflng khoan va TTCK cdn thie'u ddng bg, chfla day dii, che do ke toan va kiem toan chfla chat che, rd rang va trinh do, kie'n thflc eua nha diu tfl ve chflng khoan cdn han che. Khi TTCK da phat trien, thi phflOng thflc "che do chat Iflgng" khdng cdn phu hgp nfla ma se dflgc thay the bang phflOng thflc quan ly theo "che do cdng bd thdng tin d i y du".

Theo phflOng thflc nay, td ehflc phat h a n h chflng khoan phai cung cap thdng tin d i y du theo quy dinh ve dgt phat hanh, CO quan quan ly Nha nfldc vl chflng khoan va TTCK se kiem tra tinh d i y du va hgp le ma

khdng cd nhflng " t h i m dinh chi tiet" trfldc khi cap giay chflng nhan dang ky phat hanh. Viec tham dinh chat Iflong chflng khoan thugc ve tflng nha d i u tfl trfldc khi dfla ra quye't dinh diu tfl. Vi vay, phflOng thflc nay ddi hdi nha d i u tu phai dugc trang bi nhflng kien thflc va kinh nghiem e i n thie't ve chflng khoan de ed the tu bao ve minh.

Do dd, "che' do cdng bd thdng tin d i y du" chi ap dung ddi vdi cac TTCK da phat trien, che do cdng bd thdng tin da rd rang, khung phap ly da kha d i y du va ddng bd, che' do ke toan va kiem toan da dugc chuan hda.

Phuong thflc nay giup xda bd co che "xin-cho" va thu tue h a n h chinh, tao dieu kien cho doanh nghiep huy dgng vd'n nhanh chdng va hieu qua nhUng lai phat sinh nhilu rui ro hon eho

cae nha d i u tfl trfldc kha nang d i u tfl vao nhflng chflng khoan kem chat Iflgng.

Tai Viet Nam, eung vdi viec day manh eai each thu tue h a n h ehinh va xda bd co che

"xin-cho" trong hgat dgng eua eac CO quan Nha nfldc ndi chung n h a m tao ra mdi trfldng kinh doanh nang ddng va hap dan, viec quan ly Nha nfldc trong linh vflc chao ban chflng khoan ra cdng chung eung da ed nhflng bflde eai tien dang ke.

Hien nay, chung ta dang trong giai dgan chuyen ddi tfl phflOng thflc quan ly theo "che do chat Iflgng" sang "che do cdng bd' thdng tin day du". Cac thu tuc va thdi han cap phep chao ban chflng khoan ra cdng chung da duge giam thieu, ben canh dd vai trd eua hgat dgng cdng bd Congng^'-

nganhang

So 5 4 ' T h a n g 9/2010

•II

CONG NGHE NGAN HANG thdng tin d i y du, chinh xae va trung thilc ngay cang duge nang cao, kien thflc va kinh nghiem ve chflng khoan cua nha dau tu tflng bflde dfloe hoan thien hon.

Mdt trong nhflng ndi dung quan trgng trong quan ly Nha nudc v l chflng khoan va TTCK ndi chung va trong hgat dgng chao ban chflng khoan ra cdng chung ndi rieng la viec ban hanh cac van ban phap luat de dilu chinh nhflng quan he phat sinh trong linh vflc nay. Md hinh dieu ehinh phap luat ddi vdi hgat dgng chao ban chflng khoan ra cdng chung, tuy thugc vao he thd'ng phap luat va mdi nfldc cd the cd each tie'p can khac nhau. Dd'i vdi eac qud'c gia theo he thd'ng Thdng luat (Common Law) nhfl Anh, My, Uc.thi Luat cdng ty dieu ehinh eae quan he phat sinh tfl hgat ddng chao ban chflng khoan, bao gdm ea chao ban ndi bg va chao ban ra cdng chung. Trong khi dd, Luat chflng khoan dieu chinh cac quan he phat sinh tfl qua trinh td ehflc, quan ly va dilu hanh thi trfldng giao dich chflng khoan. Cac nfldc theo he thdng phap luat Chau Au luc dia (Civil Law) nhfl Phap va nhilu nfldc Chau Au khac thi Luat cdng ty dilu chinh hgat ddng chao ban chflng khoan ngi bg, Luat chflng khoan dieu ehinh hgat dgng chao ban ra cdng chung va hgat ddng td ehflc, quan ly va giao dich tren TTCK [4],

Cac quan he phat sinh tfl qua trinh chao ban chflng khoan de phan phd'i ngi bg tai Viet Nam se do Luat doanh nghiep nam 2005 va ' Nghi dinh 01/2010/

ND-CP cua Chinh phu ngay 04 t h i n g 01 nam 2010 vl chao ban ed phan rieng le dieu chinh. Rieng dd'i vdi hgat dgng chao ban chflng khoan ra cdng chung se dflgc chi phdi bdi Luat chdng khoan nam 2006 va Nghi dinh sdl4/2007/ND-CP eua Chinh phu ngay 19 thang

nganhang

So 54"Thang 9/2010

01 n a m 2007 quy dinh chi t i l t thi h a n h mgt sd dilu cua Luat Chflng khoan, Thdng tfl so 17/2007/TT-BTC ngay 13 thang 3 n a m 2007 hudng d i n h i so dang ky chao ban chflng khoan ra cdng chung. Theo danh gia chung, cac van ban phap luat hien h a n h eua Viet Nam mac du edn mdt sd h a n che' nhung da chfla dflng kha d i y du cae quy dinh de dieu ehinh nhflng quan he vd'n kha phflc tap phat sinh trong hgat ddng chao ban chflng khoan ra cdng chung.

Theo dd, mdt doanh nghiep mudn chao ban chflng khoan bao gdm ca cd phieu va trai phie'u phai dap flng cae dilu kidn ve quy mo vd'n dilu le, thdi han kinh doanh cd lai, CO phflOng an kha thi vl viee sijf dung vd'n huy dgng dflgc tfl dgt chao ban [1]. Ngoai ra, viec chao ban chflng khoan ra cdng chung bat budc phai dang ky vdi UBCKNN, thflc hien che do ke toan, kiem toan va cdng bd' thdng tin theo quy dinh. Phap luat ve chao ban chflng khoan ra cdng chung cung ed nhflng quy dinh tUOng tfl.

Cd the thay rang, bang cae quy dinh chat che v l dieu kien, trinh tfl, thu tuc va nghia vu cdng bd thdng tin chinh xae va trung thflc v l nhflng dgt chao ban chflng khoan ra cdng chung, cac nha lam luat mudn thiet lap mdt "trat tfl" trong mgt "san choi" gifla mdt ben la cac doanh nghiep huy dgng vd'n vdi mgt ben la cac nha diu tfl ma p h i n rui ro lai nghieng v l phia nha diu tfl, dae biet la eac nha diu tfl nhd, cac nha diu tfl ca nhan. Muc tieu cud'i cung la de bao ve nha dau tfl va eung giup cho TTCK thflc hien dflgc

"thien ehflc" cua minh trong n I n kinh te thi trudng la mgt kenh huy ddng vd'n va d i u tu hieu qua. Tuy nhien, neu ehi dflng lai d viec dfla cac quy dinh chat che va d i y du thdi thi quyen va lgi ich cua nha d i u tfl khd cd the dflgc dam bao. Thflc te

eho thay, eae quyln va lgi ieh cua nha dau tfl thfldng bi xam hai trong qua trinh thflc thi cac van ban phap luat ve chao ban chflng khoan ra cdng chung do nhilu nguyen nhan khac nhau.

Tinh trang eac cdng ty dai chung (CTDC) vi pham phap luat chflng khoan lien tuc bi UBCKNN xfl phat thdi gian qua da trd nen kha phd bie'n va da gay ra khdng it bflc xuc trong gidi dau tfl va nhflng ai quan tam den hoat ddng cua thi trfldng nay.

Cac vi pham eua CTDC ehu ye'u tap trung d cac h a n h vi nhfl: chao ban chflng khoan ra cdng chung ma khdng dap flng du dilu kien theo Luat chflng khoan, chao ban chflng khoan ra cdng chung ma khdng dang ky vdi UBCKNN va thflc hien cdng bd thdng tin theo quy dinh, hoac khdng dang ky vdi UBCKNN khi da dap flng dilu kien trd t h a n h CTDC...

Tuy nhien, cd mgt thflc the dang d i l n ra la xd phat v i n efl xfl phat, cdn vi pham thi v i n efl tie'p tuc d i l n ra. Cho nen, ed kha nang trong thdi gian tdi danh saeh cae CTDC bi xd phat se cdn tiep tue keo dai them.

Vay nguyen nhan eua tinh trang nay nam d dau?

Cd y kie'n eho rang, nguyen n h a n ma eac CTDC "Idn thudc"

trfldc eac bien phap xfl phat cua UBCKNN la do mflc t r i n xfl phat theo quy dinh eua Nghi dinh sd 36/2007/ND-CP v i xfl phat vi pham h a n h chinh trong linh vflc chflng khoan va thi trfldng chflng khoan 70 trieu ddng eho mdt h a n h vi vi pham la qua thap va khdng du sflc ran de. The nhflng, qua tham khao cac quyet dinh xfl phat eua UBCKNN ed the thay rang, r a t it khi mflc xfl phat t r i n dflgc ap dung ma phd bien nhat ehi dao ddng d khoang 20 trieu ddng den 50 trieu ddng

cho mdt vi pham, con sd' nay qua nhd so vdi ehi phi bd ra de phat h a n h chflng khoan dung quy dinh. Thfldng mflc phi de kiem toan cho mgt bao cao tai chinh dao dgng vao khoang 150 trieu de'n 250 trieu va phi tfl van cho mgt dgt p h a t h a n h khoang 100 trieu den 200 trieu.

Cung c i n luu y rang, Khoan 2, Dilu 7, Nghi dinh 36/2007/ND- CP quy dinh, ngoai viec ap dung eac bien phap xfl p h a t chinh bao gdm canh cao va p h a t tien, dd'i tugng thilc hien h a n h vi vi pham tren TTCK cdn ed the dd'i dien vdi eac bien phap xfl phat bd sung nhu: tich thu toan bg cae khoan thu tfl viee thflc hien cae h a n h vi vi pham ma ed va sd chflng khoan dflgc sfl dung de vi pham h a n h ehinh;

dinh chi cd thdi han hoac huy bd dgt phat h a n h chflng khoan ra cdng chung, neu sau bdn mfloi lam ngay khdng khae phuc dflgc thieu sdt, vi pham;

tflde cd thdi han hoac khdng ed thdi han dd'i vdi giay chflng n h a n chao ban chflng khoan ra cdng chung...

Mac du vay, tren thUe te ehUa l i n nao eae bien phap xfl phat bd sung nay duOc ap dung dd'i vdi h a n h vi vi pham phap luat ve chao ban chflng khoan ra cdng chung. Nhfl vay cd the t h i y rang van d l la d chd chung ta khdng sfl dung h i t nhflng "eay gay" ma phap luat trao eho nhflng v i n keu la thieu. Neu viee xfl phat cac h a n h vi vi pham phap luat v l chao ban chflng khoan ra cdng chdng dflgc ket hgp ca hai bien phap la phat t i l n va xfl p h a t bd sung thi tinh ran de se dfldc tang len dang ke.

Ngoai ra, hien tflgng "Idn thud'c" cdn xuat phat tfl co che xd ly va giai quyet van d l . Mdt dilu kha phd bie'n la cac vi pham cua CTDC v l chao ban chflng khoan thfldng xay ra tfl nhilu n a m trfldc. Sd di eac vi

C o n g r s g h

nganhang

So 54 • Thang 9/2010

CONG NGHE NGAN HANG pham nay dflgc phat hien la do ed khieu nai, to' cao cua nha diu tfl hoac p h i n Idn la do eae Sd giao dich chflng khoan va Trung tam Iflu ky chflng khoan phat hien trong qua trinh tiep nhan ho so niem yet va Iflu ky chflng khoan va sau dd bao cao eho UNCKNN. Lue do, ehinh eae CTDC lai la ngfldi kha tich cflc trong viee nop phat vi bien lai nop phat lai la mdt trong nhflng tai lieu khdng the thieu de bd sung n h a m hoan tat thu tue "len san". Cach xfl ly nay lam cho chung ta nhd lai cau chuyen ve xfl phat nha xay dflng trai phep tren dia ban thanh phd' Hd Chi Minh vao diu nhflng nam 2000. Khi dd, nhflng ngfldi xay nha trai phep chi can nop phat vdi so t i l n tflgng trflng va sau dd mang bien lai nop phat de lam thu tuc hgp thflc hda can nha.

Chinh vi vay tinh trang xay nha trai phep tran lan va v i n de "xe nhd dfl an" luc bay gid la kha phd bien. Cho den khi thanh phd cflo'ng quyet xfl ly manh la ben canh viee xfl phat t i l n nhflng nha xay trai phep hoac vflgt t i n g quy dinh cd the bi dap bd thi t r a t tfl mdi dflgc van hdi.

Thflc trang neu tren cho thay quyln va lgi ieh hgp phap cua nha diu tfl, trong dd ed quyln dflgc phap luat bao ve trfldc nhflng Igai hang hda khdng rd ngudn gdc, kem chat Iflgng tfl nhflng dgt chao ban "lau" chflng khoan ra cdng chung da khdng duge bao ve indt each hieu qua. Tinh chat nguy hiem cua hanh vi vi pham phap luat vl chao ban chflng khoan ra cdng chung the hien d chd lam tang tinh rui ro trong diu tfl chflng khoan, xdi mdn long tin eua cae nha dau tfl vl mgt TTCK cdng khai, minh bach va dung phap luat, trat tfl, ky cflOng khdng dflgc duy tri anh hfldng den viec thflc hien eae mue tieu kinh te - xa hgi ndi chung. Thiet nghi, de gdp p h i n giam thieu va

ngan chan eac vi pham phap luat v l chao ban chflng khoan ra cdng chung, qua dd tao mdi trfldng d i u tfl chflng khoan minh bach va dung phap luat, bao ve quyen va lgi ich hgp phap cua nha d i u tfl thi vai trd quan ly Nha nfldc trong linh vflc nay c i n dae biet chu trgng.

Chung tdi eho rang, trong thdi gian tdi UBCKNN c i n kien quyet hon nfla trong van d l xfl phat. C i n m a n h dan ap dung eae bien phap xfl phat bd sung song song vdi viee nang mflc xfl phat t i l n de tang tinh ran de.

Ddng thdi can ehu ddng giam sat, kiem tra de ngan chan, phat hien va xfl ly kip thdi cae hanh vi vi pham nham han che tdi da nhflng thiet hai cd the

Tai lieu tham khao

I. Ludt chdng khodn sd 70/2006/QH II, Kliodn 1 vd Khoan 2, Bieu 12, 2. Nghi dinh 85/2010/NB-CP ve xd- phgt vi phgm lidnh chinh trong linh

vuc chdng khodn vd thi trudng chdng khodn

3. Phgm Trgng Binh (2006), "Tdi lieu gidng dgy Phdp ludt ve chdng khoan

vd thi trudng chdng khoan", Trung tdm nghien cdu vd ddo tgo chdng khdan- Uy ban chdng khoan Nhd nudc, Nhd Xudt bdn Thdng ke, Hd Ngi, tr. 93.

4. Le Vu Nam, Bdng de "Idn thud'c", HYPERLINK "http:/ /tintuc.xala

vn / 00-688968568 / dung ^dejonjhuoc.

Iitnd" littp:/ /tintuc.xalo.vn/00- 688968568 / d.uiig_de_lon_thuoc.html, truy cgp ngdy 21 / 08/2010.

5. Xd phgt vi p/igm hdnh chinh ddi vdi Cty CP Chdng khodn Nam Viet, http://www.ssc.gov.un truy cdp ngdy 21/10/2010;

6. Xd phgt vi phgm hdnh chinh ddi vdi Cty CP Bdu tu Phdt trien Hg tdng IBICO, iiiwiv.ssc.gov.vn truy cdp ngdy 21/08/2010:

7. Xd phgt vi phgm hdnh chinh ddi vdi CtyCP Bdu khi Bdu tu khai thdc Cang Phudc An,http://www.ssc.gov.vn truy cgp ngdy 21/08/2010.

* Theo khoan 1, Bieu 25, Ludt chdng khodn 2006 thi: Cong ty dgi chdng la cong ty CO phdn thugc mgt trong ba logi hinh sau ddy: (i) Cong ty dd thuc hien chdo bdn cd phieu ra cong chung; (ii) Cong ty CO cd phieu dugc niem yet tgi Sd giao dich chdng khodn hoac Trung tdm giao dich chdng khodn; (iii) Cong ty cd cd phieu dugc it nhdt mgt trdm nhd ddu tu sd hdu, khong ke nhd ddu tu chdng khodn chuyen nghiep vd co udn diiu le dd gop til mudi ty dong Viet Nam trd l&n.

nganhang

So 54 •Tliang 9/2010