NhOng van de kinh te - xa hoi cc ban cua Philippines thai ky 2001 - 2010 va vien canh den nam 2020
TS. L E T H I AILAM"
Bdi viet ndy trlnh hdy nhiing vdn de kinh ti xd hdi ca bdn cua Philippiness trong giai dogn tie 2001 2010. Nhitng ndi dung chinh duac phdn tich la tdng trudng kinh te. ty gid, Igm phdt vd tdi khod bdt on, no xdu, ddn sd tdng nhanh, chdt luang viec ldm thdp, thdt nghiep, ngheo ddi, bdt binh ddng cao vd nhiiu hdu qud xd hoi tieu cue, chenh lech phdt trien vung vd do thi hod qud miec d Manila. Phdn cudi cung bdi viet de cap din trien vong phdt triin kinh ti xa hoi Philippines den ndm 2020.
1. Tang tru'dng kinh te kha quan
Tang truong kinh te cua Philippines sau khimg hoang tai chinh chau A da cao hon so voi truoc khimg hoang. Sir phuc hoi mpt phan dugc ho trg boi cac dieu kien kinh te tich cue toan cau. Hon niia, cac cai each tiep tuc dugc thuc hien de kien toan the che va sir linh boat cua nen kinh tl phan ling lai cac cii s6c. Tuy nhien, van con nhieu van de ban che m6i truong dau tu va phat trien kinh te.
TSng truong kinh tl cua Philippines kha thanh cong vao thai ky 2003 2007, dat miic
* Vifn Kinh ii vi Chfnh trj lYik gidi
trung binh 5,8% so voi khoang 3% thoi ky 1990 2000, va dat dinh cao la 7,1% nam 2007, sau do giam xuong 3,8%) nam 2008 va 6 miic 0,9%
(Yap & Ruperto. M, 2010) nam 2009 do anh huong cua khung hoang kinh te toan cdu.
Trong nhiing nam qua, tang truong kinh tl cua Philippines chii yeu dua vao cac nganh c6ng nghiep va dich vu. Dich vu dugc xem la nganh c6 t6c dp tang truong tot nhat va dong g6p quan trpng cho tang truong kinh tl ciia Philippines voi mirc tang cao nhat dat 8,1%) nam 2007. LTnh vuc c6ng nghiep, dac biet la cong nghiep che tao dat miic tang truong kha cao thai ky 2004 2006, voi miic tang truone tren 5%.
NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj TH^ Gidl S6 6(182) 2011- 23
Nhifng v§n d§ kinh t§ x5 hpi ca ban ciia Philippines... Le Thi Ai Lam
2. Kinh te vi mo co cai thien song van bat on Trong nhiing nam 2000, v l co ban, nhirng van de kinh te vT m6 nhu ty gia, lai suat va Iam phat cua Philippines tuy la nhirng van de tuong tu nhu nhiing nam 1990, song da co cai thien. Sau khiing hoang, Chinh phu no lire tap trung 6n dinh thi truong tai chinh va ban che tac dpng ciia lam phat. Chinh sach tien te that chat thong qua tang lai suat va du trii bat buoc dugc thuc hien. Dieu nay dan den d6ng peso tang gia. Khung hoang tai chinh chau A 1997 1998, khiln ding peso giam gia. Song, tir sau nam 2004, ding peso bdt ddu len gia manh, 1 USD dli dugc 56 peso nam 2004 sang mirc 44,5 USD nSm 2008. Dau nhiing nam 2000, ding peso xu6ng gia, song van cao neu so sanh vai cac d6ng tien khac trong khu vuc. Tuy nhien, dp chenh da giam tir gan 25%) nhiing nam 1990 xulng c6n gdn 2% giai doan 2000 2005. Vl ly thuyet, d6ng tien giam gia, hang hoa tang sire canh tranh tren thj truong thi gioi va do vay xudt khau se tit len. Tuy vay tir nam 2000, t6c dp tang ttuang xuat khdu cua Philippines c hiing lai. Trong thai ky 2000 - 2005, xudt khau nganh chl tao cua Philippines trung binh chi tang 4,3% mpt nam, giam manh so vai miic tang truong 20%) trung binh cua thap ky 1990 (Difuntorum, 2008). Xudt khdu tang truong cham lai vao thai ky nay co thi do cuoc khiing hoang nganh dien tir thi giai nhiing nam 2001 2002. Nhu vay, mac dii gia ciia d6ng peso giam, song tang truong xudt khau che tao, ma chii ylu la hang dien tir ciia Philippines van giam, do tinh hinh thi truong thi giai bdt lgi. Sau thai ky nay, tang truong xudt khau hang chl tao ciia Philippines cho thay dau hieu phuc hii dat miic tang truong 5,6% nam 2007. Tuy vay, nlu so sanh vai
cac nuac trong khu vuc, tang truong xuat khau ciia Philippines vin thap xa so vai Trung Quoc, ban 26%, An Do gan 15%), Thai Lan gan 12%, Singapore ban 12%) va Malaysia ciing dat miic 7,66%) trong thai ky 2000 2005.
Tir 2002, lam phat bat dau dugc cai thien, chinh sach tien te huong tai muc tieu lam phat. Lam phat giam tir 9,3% nam 1998, xulng 3% nam 2002 nam dau tien thuc hien chinh sach muc tieu Iam phat. Dau nam 2004, Iam phat tang len, gia dau mo tang cao. Thoi ky 2000 2005, lam phat cua Philippines diing a miic trung binh 9,8%, cao ban dang ke so vai cac nuac trong khu vuc. Lam phat tang cao gay ra ap lire tang luong, va trong khi d6ng tien trong nuac dinh gia cao da tac dpng tieu cue den siic canh tranh noi chung cua hang hoa Philippines. Tuy nhien, tren thuc te tac dpng tieu cue nay chii yeu gan vai nhirng nganh sir dung nhieu lao dpng nhu det may, con d6i voi t6ng xuat khau cua Philippines do chu yeu la dua vao xuat khau hang dien tur nen nhiing nam 2000 2005, xudt khdu suy giam chii ylu do tinh hinh thi truong.
v l tai khoa, Chinh phu Philippines kien tri thuc hien cac chuong trinh In dinh gIm cai each thue, cai each hanh chinh va chi tieu chinh phu. De cai thien nguIn thu, thuc hien tang thul gia tri gia tang tir 10% len 12% va ma rpng dien chiu thue. Nhieu giai phap dugc thuc thi nhdm tang kha nang thu thul, trong do co viec thuc hien kilm toan. Dk giam chi, Chinh phu than trpng trong chi tieu, hgp ly hpa nguIn chi va theo doi sat sao ngu6n thu dl co thi co dugc can doi tit nhat giiia nguIn thu va chi. Tang thul VAT nam 2005 - 2006 dugc xem la mpt buoc ngoat dli vai nen kinh tl Philippines, vi
24 -NhOng vin di KiNH i t vA CHINH TRj TH^ GIOI S6 6(182) 2011
Le Thj Ai Lam Nhifng van dk kinh t§ xa hgi co ban cua Philippines...
no cho phep dieu chinh chi tieu, uu tien cho co so ha tang va dich vu xa hgi. Kit qua la tham hut ngan sach da dugc cai thien so voi miic cao 5,3%) GDP nam 2002. Trong 9 thang ddu nSm 2006, miic tham hut chi la 1,2% ngan sach. Tuy nhien, do tac dgng cua khiing hoang kinh te toan c au nam 2009, tham hut ngan sach ciia Philippines da tang tra lai, toi mirc 298 ty peso hay 6,5 ty USD, tuong duong 3,9% GDP vao nam 2009 (Rhea Sandique- Carlos and Cris Larando, 2010). Ty le ng nuoc ngoai ciing da giam xuong gop phan giam rui ro ty gia hoi doai.
3. No xau ngan hang
vdn de ng xau cao la mpt van de kha tram trpng trong he th6ng ngan hang cac nuoc D6ng Nam A noi chung va Philippines noi rieng. Cac nghien ciiu vl he th6ng dieu tiet ciia Philippines cho rdng quan tri cong ty theo diing nghia khong dugc thuc thi trong thuc te, dac biet trong thoi gian truoc khung hoang. Hau het cac c6ng ty cho- dii la tu nhan hay cac to chiic tai chinh diu do cl dong npi bp ndm ty le lan, dac biet la cac thanh vien gia dinh thuong ndm hon 70% cl philu. Dilu nay ddn din rui ro Ion cho ca c6ng ty va t l chiic tai chinh. Trong boi canh nhu vay, ngan hang thuang gap rui ro tin dung khi nguai di vay khong tra dugc ng. Hon niia, hien tugng nit chay ciia d6ng v6n true tiep va gian tilp thoi ky khung hoang 1997 1998 cang lam meo mo chdt lugng tin dung va lam tang ty trpng cac khoan vay kem chat lugng. Ciing gilng nhu Thai Lan, Indonesia, Han Quic va Malaysia, Philippines roi vao thai ky biing nl cho vay trong nhiing nam 1990. Tin dung tinh theo ty le GDP cho khu vuc tu nhan da tang gdp doi trong thai ky 1990 1997. Sau khung hoang, cac nuoc D6ng A noi chung da tien hanh
cai each kha manh me khu vuc ngan hang va tai cau tnic cac khoan ng xau. So voi thai ky truoc khiing hoang, boat dpng cho vay cua ngan hang thuang mai da giam xu6ng. Chien lupc chu chot de giai quyet van de ng xau dugc he thong tai chinh Philippines thuc hien la Luat Ngan hang nam 2000 sira d6i va cap nhat mpt so diem, theo do tang tham quyen cho Hpi dong Tien te nham yeu cau cac ngan hang thuc hien cac chuan muc qu6c te ve v6n toi thieu, that chat cac quy tac ngan hang de giam rui ro tir cac boat dpng ciia cac ca the nhu giam doc, nhan vien, CO d6ng..., tang cuong tinh minh bach, tang cuong tu do hoa va mo rgng so hiiu nuoc ngoai trong he thong ngan hang.
Tren thuc tl truoc khung hoang, Philippines da cai each he thong ngan hang, thuc hien cac chuan muc quoc te trong tin dung va danh gia tin dung. Viec quan ly va danh gia rui ro da dugc chuan hoa de tranh cac cii soc.
Theo do, bdt ky chinh sach tiln te nao ciing cdn phai phii hgp kh6ng chi voi thuc tien ciia he thing tai chinh ma c6n thiic day cai each doanh nghiep.
Thuc tien cho thdy, each thiic cho vay chii ylu la thi chdp. Tuy vay, vin tin tai cac khoan vay tin chdp. Khac voi nhilu nuoc Dong A khac, khu6n kh6 dilu tiet tai chinh cua Philippines truoc va sau khiing hoang deu van dil manh do chiing phii hgp voi thuc tien quic tl tit nhdt vl dilu tiet tai chinh. Luat Ngan hang (General Banking Law- GBL) nam 2000 hien dai boa khuon kh6 luat phap ciia he thing ngan hang, the che boa cac cai each quan trgng nhu quan tri rui ro, quan tri c6ng ty, canh tranh, tao dpng co thanh/quyet toan cac tai san xau cua ngan hang. Ngan hang
NhOng vin di KINH it VA CHJNH TRj TH^ Gl6l So 6(182) 2011- 25
NhCi'ng vSn dk kinh t§ xa hpi ca ban ciia Philippines... Le Thi Ai Lam
Trung uong dua ra 16 trinh hoan thanh tuan thil chudn Basel II vao thang 7 nam 2007 va each tilp can chuan vao nam 2010 doi vai each tilp can dua vao danh gia npi bp.
Vai nhiing cai each trong he th6ng ngan hang nhu vay, tinh hinh cua he thong da dugc cai thien, quan tri nii ro da dugc dat len hang ddu. Ty le ng xdu dat miic cao \9% toan bg ng nam 2001 va giam xulng chua den 7% thang
11/2006. Viec thuc hien chuong trinh tang v6n ciing da giiip tang tu ban hoa eho ngan hang.
Ty le cac khoan cho vay so voi t6ng tai san ciia ngan hang dat miic cao nhat nam 1996 a miic 64,27%), va tir do tra di dugc cai thien dan xulng miic 49,63% thang 6 nam 2005. Tham ehi, khi t6ng nguon cho vay tang sau khiing hoang tai chinh chau A 1997 tir 1.522 nghin ty peso nam 1998 len den 1.861 nghin ty nam 2004 thi cac ngan hang van rat can trgng trong yielc cho vay, chi gia ban cac khoan vay cho nhiing khach hang dugc lira ehpn rat ky luong.
Ngay cang nhieu ngan hang dau tu v6n ciia hg vao cac chiing khoan co lgi tiic c6 dinh. Sach trang ngan hang chi ra rang dau tu vao trai phieu va cac chiing chi ghi ng da tang 100%) trong thai ky 1998 2004, dat miic 736 trieu peso nam 2004.
Tuy vay, cac khoan vay kem chat lugng van la mpt van de Ion, t6ng cac khoan vay kem chat lugng da tang 758% thai ky 1995 - 2001 len 29.572 ty peso nam 2001. Hau hit cac khoan vay kem chat lugng diu thugc vl cac ngan hang thuong mai, voi ty trpng ciia chimg trong ting cac khoan vay kem chat lugng ciia he thing ngan hang da tang tir 7\% nam 1995 len 91,6%
nam 2001. Mac du cac ngan hang nh6 dugc coi
la bi riii ro Ion trong thoi ky khiing hoang tai chinh chau A, song ty le khoan vay kem chdt lugng trong tong tin dimg ciia chiing chi ehilm ty le rdt nho so vai cac ngan hang thuong mai!
Sl lieu thing ke cho thdy, ty le cac khoan vay kem chdt lupng dat dinh cao nam 2001 va sau do giam dan cho din nam 2004. Nam 2005 dugc cho la thai ky cac khoan vay kem chdt lupng dat miic thdp nhdt. K I tir sau nam 2001, cac khoan vay dugc tai ca cdu theo huong giam ddn ty le cac khoan vay c6 rui ro cao. Tuy nhien, mpt vdn dl cua ngan hang Philippines sau tai co cdu lai la ng qua ban. Nlu truoc khung hoang, van de ng xau ciia cac ngan hang Philippines la do ty le lan cac khoan vay. gdn vai cac tai san nii ro cao, dac biet bat dpng san, thi sau khiing hoang van dl nay sinh Iai gan voi cac khoan vay qua ban.
I
De giai quyet van de ng kho d6i, Luat Ngan hang nam 2000, da b6 sung mpt so yeu to ve du trir bat buoc va Luat ve cong ty quan ly quy nham thiic day viec thanh lap cac quy de quan Iy cac tai san xau cua cac c6ng ty tai chinh va ngan hang. Cac quy nay co the la Nha nuoc va ciing CO the la tu nhan. Thoi ban ton tai cua quy dugc dat ban dinh ban ddu la 5 nam. Tuy nhien, trong dgt tai ca cdu nay, Chinh phu chu yeu lira ehpn each tiep can phi tap trung hoa, c6 nghia la ehpn each thanh lap quy chii yeu tren nen tang tu nhan. Theo luat SPV dugc Quoc hgi thong qua nam 2003, cac khoan ng xdu phai dugc ban di trong v6ng 5 nam va chi co nhiing mon no xdu dugc danh gia tir thai dilm 30/6/2002 tro di mai dugc huang khuyen khich tai chinh cua Nha nuac thong qua mien giam thul cho cac khoan no xdu do.
26 -NhOng vin di KINH i t vA CHINH TRj IHt Giai So 6(182) 2011
Le Thj Ai Lam Nhung vin d l kinh t§ xa hpi co ban cua Philippines...
4. Dan so tang nhanh, chSt lu-ong viec lam thap va that nghiep cao
The manh vl nguIn nhan luc ciia Philippines so vai cac quic gia khae trong khu vuc D6ng Nam A la nguIn lao dgng dli dao, trinh dp tilng Anh tot, c6 hpc van, chdt lugng lao dgng va do tin cay cao, thich ling nhanh vai van boa va each quan ly phuang Tay, gia Iao dpng tuong d6i thap. Tuy vay, nhan lire va viec lam luon la van de tram kha ciia Philippines khi t6c dp tang truong dan s6 lu6n vugt qua sir dap ling ciia tang truong kinh te.
Trong nhung nam 1990 2000, ty le tang dan s6 trung binh ciia Philipines la 2,3%, va sir tang truong ciia lire lugng lao dpng da b6 xa ty le tang truong viec lam, cao ban nhieu so voi con s6 1,4%) ciia Thai Lan va 1,6% ciia Indonesia. Dieu nay dan den he qua la so nguai thdt nghiep va ban thdt nghiep gia tang. Hon nii:a, sl nguoi lao dpng trong linh vuc n6ng nghiep va linh vuc dich vu kem hieu qua lai chiem ty le cao. Nhiing nam 2000, t6c dp tang truong dan sl co cai thien, song van dirng a miic cao, 1,79% nam 2004. Nam 2005, dan sl Philippines khoang 85,3 trieu nguoi so voi 76,5 trieu nguai nam 2000. Trong dilu kien gia tang dan sl nhu vay, de dua thanh qua tang truong toi nhilu nguoi Philippines hon thi tang truong GDP cdn phai dat 7 8% mot nam"' Miic nay cao ban nhilu so voi thanh tich thirc te Philippines dat dugc. Dilu nay phan anh mpt thuc tl hit siic dang Io ngai ciia Philippines la thu nhap ddu nguai thuc tl c6 xu huong giam.
' John Stuermer (2006): Philippines Update:GDP Growth in IH06 Exceed Expectation but Will It Build Support for Arroyo Allies in the May 2007 Election, Bear Sturn Emerging Market Sovereign Research Asia, Pacific, 7 September.
Giai doan 2003 2006 dugc coi la thoi ky tSng truong tuong d6i t6t cua Philippines, song thu nhap dau nguai thuc te ciia nuac nay da giam 10%), tir khoang 27.600 peso nam 2003 xu6ng c6n 24.700 peso nam 2006.
Tir nhung nam 1990, trong co cau viec lam ciia Philippines, linh vuc tao ra nhieu viec lam nhat la n6ng, lam nghiep va dich vu, trong khi do ty trpng viec lam ciia khu vuc che tao dang giam xu6ng ciing su tang truong cham ciia nganh nay va chi dat miic 9,5% nam 2000. Nam 2006, n6ng, lam nghiep van chiem 32% t6ng s6 viec Iam, thuong mai ban bu6n va ban le chiem 19%, cac nganh dich vu khac chiem khoang 18% va chl tao ehilm 9%.
Nhin chung, n6ng nghiep la nganh truyen thing, gia tri gia tang khong cao. Trong khi do, o mang dich vu, ty trpng lan nhat ciing thuang la cac dich vu gia tri gia tang kh6ng cao. Phan lan viec lam trong linh vuc dich vu la gan vai cac doanh nghiep nho hoac cac boat dgng tu nhan, chang ban nhu la ban hang, cong viec sira chira, giao th6ng va cac dich vu ca nhan.
v l CO ban, viec lam dugc tao ra la nho khu vuc phi chinh thirc hoac phi t6 chiic. Nam 2004, khu vuc phi t6 chiic dong gop khoang 44%) GDP, thay d6i kh6ng dang ke so voi miic 45% nam 1987. Trong khi do, dieu kien tang truong va tai cdu tnic t6t ciia mpt nen kinh te phai thi hien dugc sir suy giam nhanh ciia khu vuc phi chinh thiic nay.
Mac dil viec lam trong khu vuc phi chinh thiic thuang dugc coi la chat lugng thap, song tham chi nhung c6ng viec nay ciing kh6ng dii cho nguai dan. Trong su6t nhirng nam 1990, ty le thdt nghiep lu6n tang vi lire lugng tham gia lao dpng tang trung binh 2,7% hang nam. trong khi viec lam chi tang 0,3%. Hien nay, so lu'.uoi
NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj TH^ Giai So 6(182) 2011- 27
NhO-ng vin d l kinh t l xa hpi ca ban cua Philippines... Le Thi Ai Lam
thdt nghiep ehilm khoang \2% lire lupng Iao dpng. vdn dl ban thdt nghiep la mpt van de nhiic nhli khac dli vai Philippines. Khoang chimg 17% sl nguoi lao dpng nay dugc chp la thilu viec lam (Lanzona L., 2008).
No lire xudt khau lao dpng cua Philippines dugc cho la giiip giai quyet phan nao van de c6ng an viec lam ve ca mat s6 lugng va chat lugng. Hien hay, Philippines dugc xem la mpt trong nhiing qu6c gia c6 nhieu c6ng dan s6ng va lam viec 6 nuac ngoai nhat tren the giai.
"Xuat khau nhan lire" dugc xem la mpt nganh c6ng nghiep Ion, bai ban va bieu qua ciia Philippines, trong do chu trpng vao viec tao thuong hieu cho dpi ngii lao dpng bang uy tin
Bdng I: Tien gui ciia cac cong nhan
va chdt lugng, bilt t6n trgng ky luat va cung dugc bao ve quyen Igi t6i uu. Thai diem cuoi nam 2008, khoang 9 trieu nguoi, ehilm gdn
10% dan s l Philippines dang song va lam viec a 140 nuac. Mgt nira s6 nay la lao dgng hgp ding, thuang tap trung a A Rap Xe-ut, Nhat Ban, Hing C6ng, Cac Tilu vuong quic A Rap thing nhdt, Dai Loan, mgt nira c6n Iai chu yeu di cu a cac nuac nhu My, Canada, Uc, Nhat Ban, Anh. Chi tinh rieng nam 2007, sl kieu hii giri vl qua cac kenh chinh thiic dat hon 14 ty USD (xem Bdng 1), dong gop 10%) ting san phdm quic dan (GNP) ciia nuac nay, vugt qua ca tiln vien trg phat trien hay dau tu true tilp nuac ngoai vao Philippines.
Philippines hai ngoai ve nir&c
2000
6,0
2001
6,3
2002
7,1
2003
7,5
2004
8,5
2005 10,6
2006 12,7
2007 14,4
Dan vi
2008 16,4
; Ty USD
2009 14,3 Nguon: http://www.phil-lmidole.sov.ph/lmi/philLMIl.htm
5. Ngheo doi, bat binh dang cao va nhieu tieu cue xa hoi
Nghfeo doi la van de n6i com cua Philippines va trong nhirng nam gan day, Philipines chi gat hai dugc rat it thanh tim trong n6 lire xoa d6i giam ngheo. Khoang 1/3 dan s6 nuoc nay sing dual miic ngheo. S6 nguai ngheo tuy da giam tir 25,5 trieu xu6ng c6n 23,8 trieu trong giai doan 2000 2003 song lai tang len din 27,6 trieu nguoi vao nam 2006. So vai thoi ky truoc khimg hoang tai chinh chau A 1997, thanh tich giam ngheo co ve dang bi tut lai.
Ty le ngheo tinh theo mirc thu nhap binh quan dau nguai 1 USD mgt ngay cua Philipines chi giam dugc tir 13,5%) nam 2000 xulng con 13,4%) nam 2006. Trong khi do, chi sl tuong tu da giam tir 15,4%) xulng 7,7% a Trung Quic, tir 9,9% xulng 8,5% a Indonesia, tir 5,2%
xulng 1,8%) a Thai Lan va tir 15,2%) xulng 4,9%) a Viet Nam trong ciing thai ky. Sl nguoi ngheo cua Philipines da tang hon 2 trieu nguoi tir 25,4 trieu nguai len 27,6 trieu nguai thoi ky 2000 2006 trong khi s6 nguoi ngheo o cac nuorc lang gilng da giam xulng. Mpt trong nhiing ly do khiln sl nguai ngheo tang 6
28 -NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj TH^ GIQI S6 6(182) 2011
Le Thj Ai Lam NhCfng vin d l kinh t l xa hpi eg ban cua Philippines...
Philippines la do dan sl da tang manh trong thoi ky 2000 2006, tang 14%, gdp 3 idn mirc tang binh quan cua khu vuc D6ng A Thai Binh Duong (Fujii Tomoki 2008).
Ty le ngheo khac nhau a khu vuc thanh thi va nong th6n. Ty .le doi ngheo 6 nong th6n Iu6n cao ban, chiem gan mpt nira dan sl, dat mirc 45,9% nam 2006. Q d6 thi, tinh trang ngheo tra nen t6i te hon ke tir sau nam 2000, ty le ngheo da tang manh tir 16,8%) len 19,5% nam 2006, cac chi s6 ve khoang each ngheo va miic dp nghiem trpng cua ngheo diu tang (Fujii Tomoki, 2008).
Hon nira, ty le ngheo va tiln bp giam ngheo rat khong dong deu giiia cac viing trong nuac.
Viing CO ty le nguoi ngheo cao nhat la viing H6i giao Mindanao va sau d6 la vimg Bicon voi ty le ngheo cao hon miic 60%) dan s6 trong su6t thai ky 1985 2003. Vao nam 2000, ban 2/3 dan s6 ngu tai viing Hoi giao Mindanao nam trong dien nguai ngheo. Dieu dang luu y ban niia la trong khi tbI gioi ciing nhu cac viing khac ciia Philipines ve co ban deu di theo xu huong giam ty le nguai ngheo thi viing H6i giao Mindanao co ty le nguai ngheo tang, tham chi tang manh. Trong thai ky 1985 2003, ty le nguoi ngheo da tang tir 56%) len 71%).
Ciing voi ty le ngheo cao, miic dp bdt binh ddng o Philippines dugc coi la kha nghiem trpng va dilu te hai ban la na dang c6 xu huong gia tang. Chi sl Gini ciia Philippines lu6n diing 6 mirc cao tren 43%) va tang trong thap ky 1990, (tu 43,8% nam 1990 len miic cao 46,7% nam 1998) sau do van dung a miic 44,5% nam 2003.
Miic chi sl Gini nhu vay khiln Philippines nam trong nhom 34 nuac co miic bdt binh dang cao nhdt thi giai. Trong khi do thu nhap cua 20%) dan s l ngheo nhdt trong ting thu nhap
ciia cac hp gia dinh hau nhu kh6ng tang ma tham chi c6n giam tir miic 4,79%) nam 1985 xulng c6n 4,67%) nam 2000. Tuy nhien, sau do chi s6 nay da tang chiit it, khi 20% dan sl ngheo nhat chi chiem 5% t6ng thu nhap quic dan nam 2003.
Tuy nhien, sir khac biet Ion ndm 6 thu nhap cua nh6m 20% dan s6 ngheo nhat va giau nhat khi 20% s6 nguai giau nhat Philippines chiem hon mpt nira thu nhap qu6c dan nam 2003, gap hon 10 lan so voi thu nhap cua 20% dan s6 ngheo nhat. Chi s6 Gini nam 2003 cua Philippines la 0,44, cao ban kha nhieu so voi Indonesia 0,34, Malaysia 0,4 va Thai Lan 0,42.
V Trong thai ky 1994- 2003, chi so Gini cua Philippines da tang 7%, cho thay rang tinh trang phan ph6i thu nhap da tro nen mat binh dang ban trong giai doan noi tren. Tuy nhien, tinh hinh c6 cai thien hon trong giai doan 2000 2003 tuy vay chi s6 Gini nam 2003 van cao ban so voi nam 1994 (ADB 2007). Dilu nay nghia la trong khi thu nhap dau nguoi tang song lgi ich cua tang truong da kh6ng dugc phan chia d6ng deu cho tat ca cac nhom dan s6. Trong giai doan sau do, thoi ky 2003 2006, khi thu nhap trung binh dau nguoi thuc te cua Philippines giam xu6ng khoang 10% thi co mpt sl tinh CO miic giam rat manh, dac biet vimg Mindanao. Tawi-tawi co miic giam manh nhat 42%. Ding thoi lai c6 mpt s6 tinh tham chi dat dugc miic thu nhap dau nguai tang trong khi ca nuoc giam. Tinh Siquijor co mirc tang gan 44%).
NIU SO sanh miic thu nhap dau nguoi giiia hai tinh CO miic cao nhat va thap nhat ciia Philippines nam 2006, su chenh lech len den 6 idn, theo do tinh c6 mirc thu nhap dau nguoi cao nhat la Benguet - 36.355 peso va tinh co mirc thu nhap dau nguai thap nhat la Tawi-Tawi, 6.664 peso.
NhOng vin di KINH T^ vA CHJNH TRj TH^ GIQI So 6(182) 2011- 29
NhCi'ng van d§ kinh t l xa hgi ca ban cua Philippines... Le Thi Al Lam
Su bdt binh ddng vl thu nhap, giao due, cac vdn dl dinh duong va y tl da the hien kha ro trong chi sl phat trien con nguai HDI theo tinh. Theo do, nam 2006, tinh c6 chi sl phat trien con nguoi cao nhat la Benguet dat miic 0,787 - ngang vai miic cac nuac co chi sl phat trien con nguoi cao, trong khi do tinh c6 chi s6 phat trien con nguai thap nhat la Tawi-Tawi va Suluamiic 0,33.
Cac tinh toan ciia ADB, so sanh miic bat binh dang giiia cac khu vuc va trong npi bp khu vuc cho thay rang, bat binh dang cua cae ca nhan trong npi bp viing giai thich den ban 90%) cho sir bat binh dang t6ng the tren ca nuac.
D6ng thai, cac tinh toan tiep theo ciia ADB khi tim cac yeu t6 giai thich cho bat binh dang ve trinh dp giao due thi ket qua cho thay rang sir khac biet trong thu nhap hoac chi tieu dau nguoi cua trinh dp giao due nhu nhau giai thich cho 65% su bat binh dang t6ng the va sir khac biet ve trinh dp giap due chi giai thich dugc 35%) miic dp bat binh dang t6ng the.
Dieu nay chp thay rang, nang cao trinh dp giao due co the giiip giam bat binh dang song chi a muc vira phai.
Ly do gay ra cac van de ngheo va bat binh dang cao noi tren co the la do: Thie nhdt, bat 6n chinh tri va tham nhiing; Thu hai, su tap trung dat dai vao tay nguai giau va thieu mpt cuoc cai each dat dai triet de; Thu ba, dan s6 tang nhanh trong dieu kien tang truong kinh te kH6ng tuong ling.
6. Chenh lech phat trien viing va tap trung phat trien manh thu do Manila
Ve CO ban, Philippines c6 the chia thanh ba vimg dao Ion: Luzon, Visayas va Mindanao.
Luzon 15^0 gom ca Manila tao ra khoang 2/3
GDP cua Philippines. Ba viing dao nay dugc Chinh phu chia ra thanh 16 vimg truac day va hien nay la 17 vimg, do gdn day, viing Nam Luzon phat trien va Ion manh nhanh nen dugc phan ra thanh bai vung. Sir chi phii ciia khu vuc Manila tbI hien a ty trgng GDP ciia khu vuc nay, da tang len 36% nam 2000 so voi 30%
nam 1988. Manila c6 thu nhap dau nguai gdp 2,75 idn trung binh toan quic, ban gdp d6i khu vuc dugc coi la giau thu hai.
Dilu dang luu y la tang truong cua khu vuc thil d6 va nIn kinh tl khong tao ra hieu ung lan toa din cac khu vuc khac nhu sir mong dgi. Ly do chii yeu la chinh sach c6ng nghiep hoa thay thi nhap khau kh6ng khuyin khich phat triln dugc cac m6i lien ket ba ngu6n vai cac khu vuc tai nguyen trong nuoc. Bat can d6i phat trien viing da cam re sau vao sir phat trien dat nuoc voi sir chi ph6i cua khu vuc Thu do. Kich tinh ban niia la trong nhiing thap nien phat trien gan day, sir chenh lech phat triln viing c6n co xu huong gia tang vai sir chi phoi ngay cang Ion ban cua khu vuc Thu d6. Manila tra thanh mpt th6i nam cham thu hiit lao dpng, vin va tai nang kinh doanh a cac viing trong ca nuac. Thanh phi phat trien khi ma ddu tur vao boat dpng cong nghiep va ha tdng co so tap trung vao Manila va khi khu vuc nay thu hiit them nhilu quyln luc vl chinh tri va hanh chinh hou.
Kh6ng chi vay, nguIn nhan lire dugc dao tao tit hon a Manila ciing khien khu vuc nay dong gop manh hon cho d6ng di cu lao dgng ra nuoc ngoai va nhan dugc nguIn kilu hii thu vl Ion ban. Chinh sach ty gia bli doai ciia Chinh phu da tac dgng len tang truong hoat dgng san xudt va tang truong a nhiing khu vuc ma hoat dpng kinh tl tap trung manh ban. Trong giai doan 1948 1961, chinh sach kilm soat ngoai te ho trg cho cac nganh thay thi nhap khdu, cac khu vuc tang truong nhanh hen la Manila va Nam
30 -NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj IHt GICTf S6 6(182) 2011
Le Thj Ai Lam NhCi'ng vin d l kinh te xa hgi co ban ciia Philippines..
Tagalog. Ben canh chinh sach ty gia, cac chinh sach vl m6 h i trg cho chinh sach thay thi nhap khau ciing co tac dgng din chenh lech phat triln vimg nhu thue quan, trg cdp san xudt trong nuac va chinh sach tien te. Cac chinh sach nay da tao dieu kien thuan lgi cho mpt sl vimg hay mpt s6 nganh tap trung 6 mpt vai vi tri chien luge trong nuoc chii yeu khu vuc Thii d6 va viing lan can. Gan day, Chinh phii da co nhiing chinh sach nham giam bot sir chenh lech phat trien viing va huong den cac chinh sach khuyen khich xuat khau, song nhiing chinh sach nay eho thay kh6ng hieu qua trong viec dua cac boat dpng che tao ra kh6i Manila va Nam Tagalog. D6ng thai cac hoat dpng tang cuong phat trien n6ng nghiep va cong nghiep che bien n6ng pham dugc khuyen khich nhung van chua dat dugc hieu qua mong dgi.
Chinh sach khuyen khich xuat khau ciing kh6ng dat dugc hieu qua cao trong b6i canh d6ng tien trong nuoc van bi danh gia cao so vai cac d6ng tien cac nuoc lang gieng. Ben canh do, cac chinh sach can d6i phat trien viing khac nhu phat trien co so ha tang ciing khong dat dugc tien bp Ion. Trong b6i canh ngan sach luon tham hut 6 miic cao, dau tu vao co so ha tdng chii ylu dugc tap trung vao nhirng dia diem mang dinh huong qu6c tl manh ban nhu cang hang kh6ng, cang biln chii kh6ng tap trung vao mang luoi giao th6ng ngi dia va hanh lang.
Dilu nay lam cho nhiing khu vuc phat trien nhanh cang c6 dilu kien phat trien hon, c6n nhiing viing kem phat triln van kb6ng dugc ket nli. Vimg ngheo nhdt, Tay Mindanao lai c6n bi tut sau ban niia do c6 nhung xung dot npi bp va quan ly kem ciia dia phuong.
Nhin chung, chinh sach phat triln vimg kh6ng tao ra dugc dilu gi thay dli trong thai gian qua, ngoai trir mpt tiln trinh phi tap trung
hoa. Chinh sach phi tap trung hoa dat dugc mgt vai diem dang mong dgi, la ehuyen giao quyen lire ra kh6i trung tam va tang cuang chat lugng quan ly va mgt vai chinh quyen dia phuang da boat dpng hieu qua. Chinh sach phi tap trung hoa dugc soan thao kha t6t song thuc hien tbi c6n nhieu van de do qua trinh huong dan thuc hien thieu ro rang va cho den nay can can trung tam - dia phuong van la van de.
7. Trien vong phat trien kinh te xa hoi Philippines den nam 2020
Nhiing phan tich ve cac van de kinh te xa hgi ciia Philippines cho den nam 2010 nhu o tren cho thay mpt biic tranh kha day du ve dat nuoc nay. Mpt mat tang truong kinh te va cac vdn de xa hpi ciia nhirng nam 2000 dang cho thdy nhirng cai thien dang ke so voi thai ky cu6i nhiing nam 1990. Nhirng diem tich cue dang dupc de cap den la nganh dich vu trong nuac va chiln luge xuat khau lao dpng vai nguon kieu bli giii ve ngay cang tang. Day ciing co the do gdn vai nhiing lgi the mang tinh dai ban cua Philippines la nguon nhan lire dugc dao tao t6t va gi6i tilng Anh. Trong khi do, nhiing diem vin bi coi la yeu, tac dgng tieu cue den phat triln ciia nhung nam 1990 nhu tham hut ngan sach, ding tien bi danh gia cao, ng xau Ion dang cho thdy co nhirng dau hieu cai thien.
Tuy nhien, neu xem xet trong boi canh ts.ng truong dai ban, nen kinh te Philippines van c6n gap nhieu ban che. Nhirng diem manh truoc mat nhu sir phat trien dich vu nhanh chong va tang truong manh xuat khau lao dgng duong nhu lai kh6ng phai la nhiing sir phat trien rat t6t cho nen kinh te Philippines trong dai ban. Xuat khau lao dgng nhieu keo theo nhiing hau qua xa hpi va gia dinh kho luong. Trong khi do, doi voi nganh dich vu nhieu y kien cho rang, hien nay
NhOng vin di KINH it VA CHINH TRj IHt G\0\ S6 6(182) 2011- 31
NhCfng vin d l kinh t l xa hpi co ban cua Philippines. Le Thi Al Lam
Philippines van chua thi tap trung nguIn luc de phat triln khu vuc dich vu va bo qua khu vuc chl tao do vdn dk dan sl, viec Iam va cac he qua xa hpi ciia chiing. Tilp theo, Philippines ciing dugc cho la c6 rihung diem bdt Igi cho tang truong mang tinh co cau va gia tri. Diem bdt Igi thii nhdt la ve mat dia Iy, nlu so sanh voi cac lang gieng dat thanh tich tang truong cao nhu cac NIE va ASEAN khae, Philippines kh6ng dat dugc nhiing nen tang tang truong bin viing nhu hg. Diem bat lgi thu hai la lich sir tang truong da the hien sir kem c6i ngay ca trong dieu kien xuat phat ban dau bet siic thuan lpi ciia nhung nam 1950 nhu trinh dp nhan lire tuong doi kha, thu nhap dau nguai cao, on dinh chinh tri trong mpt m6i truong chinh phii dan
chu va giai doan tang truong nhanh ban dau nhiing nam 1950.
Mpt gia thuylt giai thich dugc dua ra la cac thap ky vira qua gdn vai nhiing chinh sach tii, dac biet chinh sach cong nghiep hoa thay the nhap khdu thay vi chinh sach huong ngoai va phat triln n6ng nghiep. Chinh sach nay da chuyin tir tinh trang ylu kem din tinh trang tii te. Viec phuc hii Iai chl do dan chii nhiing nam giiia thap nien 1980 da mang lai hang loat cac cuoc cai each dinh huong thi truong. Tuy nhien, dilu kien tai khoa thdt chat, ca so ha tang ylu kem dac biet giao tb6ng van tai va phan phii dien, nilm tin ddu tu thdp do bdt In chinh tri, thdt bai thi truong ban chl quy m6 cac co so chl tao da ban chl tang truong*
Tai lieu tham khao:
1. Aldaba, R. M. (2006): FDI and Corporate Taxation: The Philippines Experience, Paper Presented at the Intemational Symposium on FDI and Corporate Taxation:
Experience of Asian Countries and Issues in Global Economy, 17-18 February, National Center of Sciences, Tokyo. Available: http://www.econ.hit- u.ac.ip/~ap3/apppfdi6/papers.html.
2. AH, I., and H. H. Son (2007): Defining and Measuring Inclusive Growth:
Application to the Philippiness, ERD Working Paper No. 98, Economics and Research Department, Asian Development Bank, Manila.
3. Asian Development Outlook 2008, 2009.
4. Bhattacharyya, S. (2006): Which Institutions Matter Most for Growth? August.
http://ssrn.com/abstract=926487.
5. Cielito C. Gorio (2007): Has Growth been Pro-poor in the Philippiness? Intersect Vol. 22, No. 4, December.
6. Difuntorum, John Quillopo (2008): Exchange Rate Overvaluation and Its Impact to Manufactures Export Performance in the Philippiness, ISS, The Hague, The Netherlands.
.32 -NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj IHt G\tf\ So 6(182) 2011
