NGHIEN CUU
RESEARCH
Van de va giai phap doi vol cac khu kinh te (yVvet Nam hien nay
Phgm van DQng
Tmong Dal hoc Kinh te - Dai hoc Quoc gia Ha NOI
Khu kinh t^ cd vai tro quan trgng trong thu hiit cac nguon luc cho phat tri^n kinh t^ ciia cac qudc gia nen dugc nhi^u qudc gia quan tam. Mgt sd qudc gia da thanh c6ng vang dpi. Tuy nhien, nhieu qudc gia d3 phai tra gia dit cho phat trien cac khu kinh te. Th6m vdo do, cd nhimg khu kinh le phu hgp vdi yeu cau phat trien cua nSn kinh te trong giai doan ddu nhung khong con thich hgp vdi giai doan tiep theo. Do do, Viet Nam cdn phai xem x^t Icii cac khu kinh te' hien cd, can nhac trong xay dung cdc khu kinh t^ cho tuong lai.
1. Tinh hai mat cua khu kinh te
Khu kinh t6' dudi cdc hinh thdc nhu khu thuang mai tu do, khu ch^ xudt, khu c6ng nghiep, dde khu kinh te'... CO vai tro quan trgng trong phdt tri^n kinh t^
cua nhieu qudc gia. Thii nhat, cac qudc gia cd di^u kien phat huy loi the tuyet ddi, Iai the tuong doi, Igi the nha quy mo. Thu hai, nha cac khu kinh te', cac qudc gia cd th^ thu hul vdn, cong nghf nuoc ngoai, ndng cao trinh do t6 chiic quan ly. Thu ba, cdc nudc di sau phdi khong ngung cdi thien moi trudng ddu tu, tir phat tri^n k€t cau ha tdng kinh te - xa hgi, hoan thien he thdng iuat phdp, cdc chfnh sdch kinh te - xa hpi...
Chinh cdc vai tro nay lam cho nhi^u qu6c gia da danh su quan tam dac biet cho phat trien cac khu kinh te va mpt sd qudc gia da thanh cong.
Can luu y rdng, de thuc hien dugc cac vai tro neu tren, cdi gid phai tra cho phdt trien cdc khu kinh l€
kh6ng phai la nho. Cac qudc gia phdi bo ra nhung khodn ti^n khdng 16 de xdy dung ket cau ha tdng.
Hang loat chinh sach uu dai ve thue, hn dung, dat dai, lao dgng... dugc danh cho cdc khu kinh te. Trong khi do, phdt tri^n cdc khu kinh te d nhi^u qudc gia lai kh6ng thanh c6ng. An Dp Id m6t vi du. Vdi tham vgng tra thanh tmng tam sdn xuat toan cau, An Do rat quan tdm xdy dung, phdt trien cac khu kinh te. Tinh den 2014, hon 560 khu kinh te da dugc cap phep. Tuy nhien, ddn nam 2015, chi khodng gdn 200 khu kinh te' hoat dgng thuc su, trong do rat nhieu khu kinh te khong dugc Idp day.
O Chdu Phi, thanh cong trong phat trien khu kinh td khOng cd nhieu. Thdp nien 90 cua th^ ky trudc, chinh phu Nigeria thanh lap khu kinh te tu do trgng diem vd ddu tu rat Ion vao khu kinh te' nay. Muc tifeu cua hg la thu but FDI vao sdn xuat de nang cao khd nang canh tranh, thuc day tang truang kinh te... Tuy
nhien, bat chdp ti^n bac va n6 luc d6 vao ddy, hon m6t thap ky sau, chi cd mgt sd cong ty hoat dong trong cac khu kinh te. Chinh phij Ghana cQng lap khu kinh te tu do tir giiia thap nien 90 ciia the ky trudc nhdm thu hiit FDI d^ tra thanh tmng tam det may va cong nghe thong tin trong khu vuc. Tuy nhien, dieu dd da khong trd thanh hien thuc. Tinh hinh a Kenya con toi te hon. Sau gdn 20 nam hoat dgng, cdc khu ch^
xuat chi xuat khau dugc hon 400 trieu USD. Cac khu kinh te' tu do a Nigeria, Senegal va Tanazania dong g6p khOng ddng k^ vao xuat khau ciia cdc qudc gia nay. Tap doan tu van chie'n luge Mc Kinsey, Singapore da dua ra tdng k^t, thdt bai cua cac khu kinh te la dieu thudng gap, khi co tdi 50% cdc khu kinh t^ hoat dSng kem bieu qua so voi mat bdng chung cua nen kinh t^
qudc gia.
Ben canh viec tra gia ve kinh te, cac qudc gia con phai tra gid ve xa hgi va moi truang. Di lien vdi viee thanh lap cac khu kinh te la tinh trang nguoi dan khong con ddt canh tac, khong co khd nang chuyen ddi ngh^ nghiep... Tinh [rang 6 nhiem a cdc khu kinh te trd nen pho bien...
2. Thuc trang cac kliu kinh te d Viet Nam hien nay Den cuoi thang 6 nam 2019, ca nuoc co 326 khu cong nghiep dugc thanh lap vdi tdng dien tich dat la 95,5 nghin ha, trong do dien tich dat cho phat tri^n cong nghiep - 65,6 nghin ha, chiem 68,7%. Trong 326 khu cong nghiep dugc thanh lap, co 251 khu da di vao boat dgng vdi tong dien tich ddt la 66,2 nghin ha va 75 khu cong nghiep dang trong giai doan den bti, giai phong mat bdng va xay dung vdi tdng dien tich la 29,3 nghin ha. Ty le lap day ciia cdc khu cong nghiep dang hoat dgng dat gdn 74%. V^ tong the, day Id ty 1^ co Ih^
chap nhdn dugc nhung nhu the se cd nhOng khu kinh te md ty le Idp ddy c ' '"
Cd nuac co 17 khu kinh t^ ven bi^n da dugc thdnh lap vdi tong dien tich mat ddt vd mat nudc khodng 845 nghin ha. Luy ke' den thang 6/2019, cd 38 khu cong nghiep ndm trong khu kinh te vdi tdng dien tich khoang 15,2 nghin ha; trong do 17 khu cong nghiep dang hoat d6ng cd tong dien tich khoang 6,9 nghin ha va 21 khu cong nghiep dang xay dung co bdn vdl tong dien tich 8,3 nghin ha.
D€n bet niia dau nam 2019, cdc khu kinh i€ tren ca nudc thu but dugc 340 du dn ddu tu nudc ngoai vdi sd vdn dang ky mdi dat 8,7 ty USD, ndng tong sd du an vdn dau tu nuac ngoai ien 8.900 du dn vdi tdng vdn dang ky dat 186 ty USD. Cdc khu kinh t^ tren ca nudc cung thu hiit dugc 334 du dn ddu tu cOa cdc doanh nghiep trong nudc vdi tong vdn dang ky mdi dat 82,9 nghin ty ddng, ndng tdng sd du dn ddu tu trong nudc ien hon 9.086 du an vol tong vdn ddng ky dat 2.060,5 nghin ty dong. Nhu vay, Viet Nam kha thdnh cOng trong thu hiit cac ngudn vdn ed nudc ngoai vd trong nudc. Dieu dd da giai quyet mgt phdn nhu cdu viec idm. Den het thdng 6/2019, cd ban 3,6 trieu lao dgng dang lam viec tai cdc khu kinh t^ tren cd nudc.
0 nhi^m moi trudng d cac khu kinh t^ cOng la vdn d^ khdng trdnh khoi ddi vdi Viet Nam. Vdi cdc giai phdp quye't liet cua Chinh phii va chinh quy^n cac dia phuong, tinh hinh xdy dung cong trinh xd ly nudc thai tdp tmng tai cdc khu cong nghiep cd nhi^u chuyen bie'n tich cue. Den het thdng 6/2019, c6 221/251 khu c6ng nghiep dang boat ddng co cong trinh xu ly nudc thdi tap tmng (dat ty le 88%). Chiing ta phdi tie'p tuc nang cao ty le nay nhung ket qua dd hodn toan cd the chap nhdn dugc. Van d^ quan trgng hon la chat lugng xu ly nudc thai nhu thd nao. Dong thdi, phdi xd ly ddng bg cd khi thai vd chdt thai rdn.
Nhung nghien cuu tren ddy cho thdy: cdc khu kinh t€ 6 nudc ta cd quy mo khd lan, da gdp phdn quan trgng trong giai quyet viec lam, gdp phdn tdng trudng kinh td, ndng cao nang luc xuat khdu... Tuy nhien, mat trdi trong phdt tri^n cdc khu kinh te d Viet Nam cung rdt edn dugc quan tam:
Mgt id, mSl so khu kinh te thu hut ddu tu rdt ch$m, dan den tinh trang sii dung ddt lang phi, kem hieu qud. a mgt sd khu kinh te, ty le lap day con rdt thdp, thdm chi co m6t sd khu cong nghiep trd thdnh "quy hoach treo". Nguyen nhdn trudc hdt thuOc v^ quy hoach cdc khu kinh te' chua dugc tinh todn khoa hgc, chua thdt su phu hgp vdi dieu kien kinh td - xa h6i ciia dia phuang va ddt nudc. Mgt sd dia phuang xdy dung qud nhieu khu cong nghiep. Ddng thai, chdt lugng cac nha dau tu con thdp, khOng it chii ddu tu nang luc rdt y^u kem.
Hai la, moi trudng tu nhien bi 6 nhiem ngay cang ndng, dnh hudng kh6ng chi d^n ngudi lao dOng trong cac khu c6ng nghiap, md d^n m6i trudng sdng ciia
ngudi dan d cac dia phuang co khu kinh te'. O nhl^m moi truong do mgt sd nguyen nhdn ca ban nhu: nhi^u khu cong nghiep chua co he thdng xu ly chdt thdi hodc he thdng nay khOng dap ling dugc nhu cau xii ly;
cOng nghe sdn xuat cila cdc doanh nghiep qud lac bdu; quan ly nha nudc ve mSi trudng y^u kem...
Ba la, nong dan bi thu hoi dat cho cdc khu kinh te' dd trd thanh vdn de kinh te' - xa hgi buc xuc. O nhieu noi, viec den bd kh6ng thoa dang, khong giai quyet tdt cdc van d^ cd lien quan den nong dan sau khi thu hoi dat nhu: h6 trg dao tao ngh^, giai quydt viec lam... Van d^ Igi ich nhom trong thu hoi dat, giao dat cho doanh nghiep... gay khong it biic xuc trong xa hgi.
Bdn la, ca so ha tdng vat chat - ky thuat vd ca sa ha tang van hoa - xa bgi bat cap, kh6ng dap ling du nhu cau cua san xudt — kinh doanh cung nhu ddi sdng ciia dan cu dia phuong vd luc lugng lao d6ng lam viec tai cdc khu cong nghiep. O nhieu khu cong nghiep, ty le lao d6ng nii qua cao iam nay sinh cac cdc van de xa hgi. Van de cham soc phu nu vd tre em d nhiSu khu kinh td chua dugc quan tam dung m^c.
Nam Id, su canh tranh trong thu hiit dau tu giiia cac dia phuang ngay cang manh, co the ddn ddn nhiing each thu hiit, uu dai ddu tu vugt khoi nhiing quy djnh chung. Dieu nay dnh huang den mSi truong dau tu Chung ciia ddt nudc, lam tdn hai de'n Igi Ich chung ciia qudc gia, tao ke h6 cho cdc nha dau tu Igl dung.
3. Khuyen nghi chinh sach doi vdi cac khu kinh te trong nliung nam tdi
Phat trien cac khu kinh te' phai xudt phdt tir yeu cdu phat trien n^n kinh t^ trong tung giai doan. Chang han, thdi ky dau, cdn mo cua hOi nhap, cac dac khu kinh te phdi la cau ndi vdi thd gidi ben ngoai nen chung thudng dugc xay dung ben canh cac ciia khau, cdc thanh phd ven bien, cdc bai ddo... Cacuu dai la danh cho cdc nhd ddu tu nudc ngoai nhdm thu hiit vdn, trinh do quan ly va cong nghe ciiahg... nham tao viec lam, ndng cao nang !uc xudt khau vd khd nang canh tranh cua nen kinh te... Tuy nhien, khi nen kinh t^ da ma cua hgi nhap thanh cong, chien luge, quy hoach phdt tri^n cac dac khu kinh te can dugc xem xet lai.
Nen kinh te Viet Nam da tro thanh nen kinh te djnh hudng xuat khdu vd dang hgi nhap qudc te ngay cang sdu rgng. Ndm 2019, kim ngach xuat nhap khdu ciia Viet Nam dat 516,959 ty USD, gan gap d6i so voi GDP.
Do md cua ciia nen kinh td Viet Nam kha cao. Them vao do, Viet Nam dang chuyen doi mo hinh tang trudng, tii chi^u rgng sang chi^u sdu. Do dd, da den luc Viet Nam phdi xem Iai cac khu kinh te mgt each nghiem tuc.
Thu nhdt, cdn xem lai quy hoach cac khu kinh te hien nay co con phu hgp vdi yeu cdu phat tri^n ciia
NGHIEN CUU
RESEARCH s^
n^n kinh te hay kh6ng. Tnrdc h^t, nhiing khu cong nghiep su dung cong nghe lac hau, gay 6 nhiem moi trudng ddng gop vao thuc hien cdc muc tieu kinh t^ vi md rat ban che, dang gay tdn hai trudc mdt cung nhu lau dai v^ m6i trudng, moi sinh cdn sdm dugc loai bd.
Da de'n luc phdi tap tmng thu hiit cac doanh nghiep cong nghe cao dg nSng cao kha ndng canh tranh, bdo v^ moi truang. Hai Id, nhung khu kinh te khong edn phCi hgp vdi quy hoach phdt tri^n kinh td - xa h6i cdn dugc di ddi hoac quy hoach lai. Quy hoach cac khu kinh te, dac biet la cac khu cong nghiep phai gan lien vdi quy hoach khu dan cu. Khu cong nghiep va khu ddn cu phdi cd each biet dii ldn, ddm bdo an ninh moi trudng cho dan cu. Tu thuc tien cdc khu cong nghiep hien nay, vdn de ha tdng giao thong, ha tdng xa hgi cho cong nhan (nhdd, nha tre, tramy te...) can dugc quy hoach chu dao. Day Id mgt trong nhiing di^u kien ddm bdo phdt trien ben vOng cac khu kinh td.
Thii hai, viec thu hdi ddt cho phat tri^n cdc khu kinh te can thdt su tuan thil nguyen tac hai boa Igi ich giiia ngudi bi thu hoi dat — Igi ich doanh nghiep — Igi ich dia phuang — Igi ich qudc gia. Dieu can luu y la Igi ieh ngudi bi thu hoi ddt chi dugc thuc hien mot ldn, Igi ich ciia cdc chu the khac dugc thuc hien thudng xuyen, Idu dai. Do do, su hdi boa cdc Igi ich doi h6i phai uu tien Igi ich ngudi bi thu hoi ddt. Su uu tien can dugc thg hien bang gia d^n bu thoa dang, h& trg chuyen doi nghe nghiep, tao viec lam, cho d... cho hg.
Nhiing hien tugng xam pham Igi ich cua nguoi bj thu hdi ddt can dugc xu ly cdng khai, nghiem tuc. Cdn phai coi hien tugng khigu kien ddng ngudi, keo dai, vugt cdp Id bigu hien yeu kem cua chinh quygn va su khdng hai hda giiia cdc loi ich.
Thd ba, cdn xem xet lai cdc uu dai vdl cdc doanh nghiep trong cdc khu kinh te. Nhi^u khu kinh te' da dugc Idp khi Viet Nam mdi md ciia, hdi nhap. Dg thu hiit, nha nudc da cho cac doanh nghiep ddu tu vao khu kinh td dugc hudng rat nhieu uu dai. Dgn nay, thdi gian uu ddi da dii ddi, nhiing uu dai do cd thd khdng cdn phCi hgp; cdc uu dai phai danh cho cac doanh nghiep cdng nghe cao, bdo ve mdi truang. Han niia, neu tiep tuc uu dai se la phdn biet ddi xii vdi cdc doanh nghiep ngoai khu kinh te, lao moi trudng canh tranh khdng binh ddng.
Thu tu, cdc khu kinh te dugc xdy dung mdi nhat thidt phdi dua vdo tru cot la nhiing doanh nghiep cd uy tin nudc ngodi hodc trong nudc. Cac doanh nghiep nay khong chi dua tren trinh do cong nghe cao, hieu qud kinh td ldn, ma dieu quan trgng ban la sue lan tda rdt manh, cd kha nang thu hiit nhi^u doanh nghiep khac. Kinh nghiem thanh cdng trong phat trien cac khu kinh td tren the' gidi cho thdy: cdc khu kinh te' phai thu hut bdng dugc cac doanh nghiep cd ten tudi tren thg gidi. Tat nhien, thu hiit cdc doanh nghiep dd
khdng phai viec de nhung khdng th^ khdng iam.
Chinh phu, cac Bd chuc nang phai true tiep thuang thuyet, loi k^o nhiing doanh nghidp nay. Ben canh viec dau tu xdy dung kdt cau ha tang, xdy dung cdc chinh sdch uu dai ddu tu... thanh cdng trong xay dung cac khu kinh te tiiy thugc vdo thu hiit cdc doanh nghiep ldn. Dd ciing la bai hgc rdt ra tii thuc tien phdt trien cac khu kinh td cua Viet Nam trong nhung nam vua qua.
Hien nay, doanh nghiep Viet Nam, ca nhd nudc vd tu nhan da budc sang giai doan phat trign mdi, xudt hien cac tap doan kinh te kinh doanh gioi, cd ti^m Igc Idn, giau tham vgng: Tap doan Vingroup, Cdng ty c6 phan ddu tu Thd gidi di ddng (MWG), Tap dodn cdng nghiep — vien thdng qudn ddi (Viettel)... Chinh phu cd thg su dung cac tdp doan nay lam ndng cdt trong phdt trign cdc khu kinh td mdi. Mudn vay, Chinh phu phdi coi su ldn manh ciia hg chinh la su ldn manh ciia n^n kinh te qudc gia; giao trdch nhiem vd dem Igi Igi ich cho hg trong phat trien cac khu kinh te.
Thii nam, thuc hien phan cap manh me giQa tmng uong va dia phuang trong phat trign cac khu kinh tg. Cdp trung uong chi nen tap tmng phdt trien nhiing khu kinh tg ldn, dnh hudng dgn su phdt trign ciia nen kinh td. Cdc khu kinh te cdn lai nen giao het cho cdc dja phuong.
Ddy manh phan cap, giao quyen dg phdt huy tinh chu ddng, sdng tao, ddm nghi, ddm 1dm, gdn vdi trdch nhiem cua chinh quyen co sd. De Udnh tinh trang cdc dia phuang canh tranh nhau qud miic cdp thidt, digu bdt budc phdi thuc hien la khdng dugc trdi hoac vugt qua quy dinh cua tmng uang; phdp luat cdn dugc thugng tdn, khdng cd co chg rieng cho dja phuong nao. Dia phuang ndo "phd rdo" thi trudc tign vd chu ygu cdp Tmng uang phdi chiu trdch nhiem.
Tai lieu tham khao
Tdng cue thdng ke: Viet Nam — sd lidu thdng ke chu yeu nam 2019, Ha Ngi - 2019
Ha Thu (2018): Chuyen thanh bai cda cdc dac khu kinh td tren the' gidi. https://vnexpress.net/kinh- doanb/cbuyen-thanh-bai-cua-cac-dac-khu-kinh-te- tren-the-gioi-3761060.html
Bg Kg hoach & Dau tu (2019): Bdo cdo tinh hinh thanh lap vd phdt trign KCN, KKT 6 thdng dau ndm 2019. https://wvvw.vietdata.vn/bao-cao-tinh-hinh- thanh-lap-va-phal-trien-kcn-kkt-6-thang-dau-nam- 2019-239966962
https://nhandan.com-vn/tphcm/chuyen-pho- phuong, 22/3/2020.
