THaCTIEN^KINH^GHIfM
CHINH SACH XA HOI HOA DAU TU PHAT TRIEN KET CAU HA TANG
GIAO THONG DUdNG B O 6 VIET NAM
BUI THjVAN*
Chinh sach xa hdi hda dau tu phat trien cau ha ting giao thdng dudng bd da cho phep thu hdt dugc nguon luc dang ke td khu vuc kinh te tu nhan, gop phan lam thay dSi diin mao ha tang giao thdng dudng bd d nudc ta. Tuy nhien, gin day xay nhung mau thuin, xung dot gida nha dau tu tu nhan vdi ngudi sd dung dich vu tai mdt so tram thu phi BOT, khiin cho viec thuc hien chd truang xa hdi hda dau tuphit trien dlinh vuc nay gap nhiSu kho khan. Bai viit dudi day nghien cdu chi'nh sach xa hgi hoa diu tuphit trien ket cau ha tang giao thdng dudng bg dnudc ta, chi ra nhung kit qua dat dugc cung nhdng han che va vin di dat ra, tren ca sd do dua ra mdt sd khuyen nghi chinh sach.
Tir khda: xa hdi hoa dau tu, phit trien kit ciu ha tang giao thdng dudng bd The policy of socialization investment for developing road infrastructure has attracted considerable resources from the private sector, contributing to improving the road in- frastructure in our country. However, recent conflicts between private investors and service users in some BOT tolls have led to difficult implementation of the policy of so- cialization of investment This paper studies the policy of socialization investment in road infrastructure development in our country, states constraints and issues raised and policy recommendations for these issues.
Keywords: socialization investment, development of road infrastructure.
Ngaynhan: 10-11-2018 Ngayphanbiendanhgia: 25-11-2018 Ngay duyet dang: 05-12-2018
1. Chinh sach xa hoi hoa dau tu phat trien ket cau Nghi quydt Dai hdi dai bieu toan qude lan thu ha tang giao thong dudng bo 6 nudc ta qua cac VT (1986) da xac dinh giao thdng van tai la khau giai doan quan trpng nhat cua ket cau ha tang va giao - Giai doan td 1986- 1991' Bat ddu cho phep thdng van tai phai di trudc mot bude de dap dng xa hdi hda ngudn thu de phat trien ha tang dudng yeu eau phat trien eda nen kinh td qudc dan dp. Trong bdi canh ngan saeh het sdc khd khan trong __^ ^ nhung nam dau ddi mdi, Nha nudc bat dau ban ' ThS Bili Thi \in - Trudng Dai hoc Giao thong van hanh mot sd chinh sach cai each, tung bude cho f^J phep xa hdi hda ngudn thu de phat trien ha tang
dudng bd. Quyet dinb cho phep thu phi giao
44 |TAPCHfKINHTEVAQUANLV| 5(528(122018)
thdng dudng bd, dudng sdng ra ddi dupc danh dau bang Quyet dinh so 211/HDBT ngay 9/11/198? ve viec thu plii giao thdng dudng Bp, dudng sdng do Hgi ddng Bg trudng ban hanh. Vdi quyet dinh nay ngudn thu td phucmg tien sd dung dudng bp, dudng sdng lan dau tien duge thuc hien, mac du sd Iugng thu dugc khdng dang ke nhtmg eung gdp phan cho kinh phi bao tri.
Giai doan nay, Nha nudc chua cd ehinh sach thu hut cae thanh phan kinh te tham gia dau tu vao linh vuc ket eau ha tang giao thdng (KCHTGT) ndi chung cung nhu ket cau ha tang giao thdng dudng bd (KCHTGTDB) ndi rieng.
- Giai doan 1991- 2007: Dua ra chu truong xa hgi hda dau tu phat trien ha tang dudng bg; xa hpi hda nguon thu n h i m hinh thanh quy tai ehinh phat trien ha tang dudng bp
Day la nhiJng nam dau thue hien chidn luge ddi mdi toan dien eua Dang va Nha nudc. Van de khdi phuc, nang cap KCHTGTDB la hdt sdc cap thidt can duge uu tien hang dau nhSm tao dieu kien de phat trien kinh te - xa hdi, thu hdt dau tu nudc ngoai. Nhu eau vdn dau t u phat trien KCHTGTDB rat Idn trong klii ngan sach Nha nudc hdt sde han hep. Cac du an khdi phuc nang cap he thdng KCHTGTDB bSng ngudn vdn hd trg phat trien ehinh thdc td cac nudc duge trien khai td nam 1993, nhung day la vdn cd ngudn gdc t d ngan sach nha nudc, do Chinh phu di vay ma chua phai la von xa hpi hda.
+ Chu truang xa bdi hda ddu tu phat trien ha tSng dudng bd
Xuat phat td nhu cau dau t u phat trien ha tang, td ehu trucmg ehung vd phat tnen kinh te nhieu thanh phan, Chinh phu da bude dau ehd y den viec tao co che, chinh sach thu hdt dau tu td khu vgc tu nhan vao linh vue ha tang dudng bp qua cae Nghi dinh:
Nghi dinh sd 77/CP ngay 18/6/1997 cda Chinh phu vd viec Ban hanh quy che dau tu theo hinh thdc hgp ddng xay dimg - kinh doanh - chuyen giao (BOT) ap dung eho dau tu trong nudc.
Nghi dinh sd 62/199B/ND-CP ngay 15/8/1998 cua Chinh phd ve vide Ban hanh quy ehd ddu tu theo hinh thdc hgp ddng xay dung - kinh doanh
- chuyen giao (BOT), hpp ddng xay dung - chuyen giao - kinh doanh (BTO), hgp ddng xay dung - chuyen giao (BT) ap dung eho dau tu nudc ngoai tai Viet Nam,
Tdy nhien, nhirng Nghi dinh tren v i n chua du dd tao dung mdi trudng phap iy cd the thu hut tu nhan tham gia ddu tu vao linh vuc KCHTGTDB, bdi day la linh vuc can vdn Idn, thdi gian thu hoi vdn dai.
+ Thue hien ehu truong xa hgi hda ngudn thu nham hinh thanh quy tai chinh phat trien KCHTGTDB
Nha nudc chd truang huy dpng mpi thanh phan kinh td trong xa hpi hinh thanh ngudn luc tai chinh cho phat trien KCHTGT. Dd la, tao ngudn vdn thong qua eac ngudn thu td thu phi giao thdng, qua gia ban xang dau va thu piii s d dung cau, dudng de dap ung nhu cau sda ehua, bao dudng he thdng KCHTGTDB.
Quydt dinh sd 13/CT ngay 11/1/1991 cua Chu tich Hdi dong Ed trudng cho phep thu phi qua cau dudng bd, thuc hien thu trgc tidp vao eac ddi tugng sd dung cau, dudng bp. Sau dd, vdi Nghi dinh 186/CP ngay 7/12/1994, Chinh phu cho phep thu phi giao thdng qua gia ban xang dau.
Vdi Quyet dinh nay bude dau lam thay ddi quan niem cua ngudi dan ve viee sd dung tai san cdng, tieu dung hang hda cdng edng Nhung ngudi s d dung dudng bd gdm eae ea nhan, doanh nghiep.,, ed nghia vu phai nop phi cau dudng.
Day la budc ngoat quan trpng nham thay ddi hanh vi tieu dung cua ngucrt dan ve viee sd dung dich vu ha tang dudng bp td ca che bao cap sang kinh te thi trudng.
Den giua nhung nam 2000, mac dd kinh te tu nhan phat tridn manh me hon d eae ITnh vuc, song viec thu hut doanh nghiep tu nhan tham gia dau tu phat trien KCHTGTDB van cdn rat han che Trudc ap luc ve vdn dau tu phat tnen, Chinh phd da ban hanh Nghi dinh sd 78/2007/ND-CP ngay 11/5/2007 ve ddu tu theo hinh thdc hgp ddng EOT BTO, BT nhSm ddng bd ehinh sach thu hdt dau tu, khdng phan biet ddu tu trong nudc vdi dau tu nudc ngoai theo tinh than Luat Ddu tu nam 2005 eung nhu khac phuc nhdng han che
5628(12-2018) I T A P C H I K I N H T E V A Q U A N L V I 45
THl/C TIEN-KINH NGHIEM
cua eac quy dinh eu.
Su ra ddi cda Nghi dinh nay da danh dau budc tidn Idn trong chu truong xa hpi hda, thu hut tu nhan dau tu KCHTGT Tdy nhien, cae Luat va eac van ban giai doan nay deu ehua ed hudng ddn lua ehgn nha dau tu,
- Giai doan 2008-2010: Tidp tue day manh thuc hien chu trucmg xa hpi hda, ban hanh Quy ehe thi diem dau tu theo hinh thde ddi tac cdng tu, eoi phat trien kdt cau ha tang la mot trong ba ddt pha chidn lupc de phat trien nen kinh te.
Sau mpt then gian phat tnen theo ca chd kinh td thi trudng, ndn kinh td da ed su tich tu von va tu lieu s ^ xuat. da xuat hien nhieu doanh nghiep tu nhan ed quy md vdn tuong ddi Idn, cac to chdc tin dung, ngan hang phat trien, Bp may ciuan ly nha nudc da cd su eai each tao dieu kien cho khu vuc tu nhan tham gia dau tu phat trien KCHTGT.
Chinh phd khdng ngdng hoan thien the che de thu hut dau tu td eae thanh phan kinh te the hien qua viee ban hanh Quy che thi diem dau tu theo hinh thuc ddi tae edng tu (PPP) theo Quyet dinh sd 71/QD-TTg ngay 09/11/2010 eua Thu tudng Chinh phu. Quy ehe thi diem nay eho thay quyet tam td phia Chi'nh phd trong viec day manh thuc hien ehd truang xa hpi hda ddu tu nham tao dot pha trong phat trien KCHTGT.
- Giai doan 2011- 2017: Day la giai doan thu hut dugc tu nhan tham gia nhieu nhat vao dau tu phat trien KCHTGTDB.
Nghi quydt Dai hdi dai bieu toan c^ude lan thd XI Dang Cpng san Viet Nam xac dinh viec xay dung ddng bd he thong ket cau ha tang kinh td.
nhat la he thdng giao thdng - yeu td dang gay ach t&c. can trd su tang trudng kinh te, g3y bdc xde trong nhan dan la mpt trong nhung nhiem vu trpng tam phat trien dat nudc 5 nam giai doan 2011-2015, Chidn luge phat trien kinh td- xa hpi giai doan 2011- 2020 da khang dinh, viee xay dung ket cau ha tang ddng bd, vdi mdt sd edng trinh hien dai, tap trung vao he thong giao thdng va ha tang dd thi Idn la mdt trong ba khau dot pha,
Nham thue bien muc tieu phat trien nhanh h0 thdng kdt eau ha tdng. nhat la KCHTGT. chd
truong day manh thue hien xa hdi hda dau tu dugc the hien rat rd trong Nghi quydt sd 13- NQ/TW Hpi nghi lan thd tu Ban chap hanh Trung uang Dang khda XI ngay 16/01/2012. Nghi quyet nhan manh xa hdi hda ddu tu de huy dpng ngudn luc ngoai ngan saeh, eoi dSy la xu hudng tat ydu khach quan. Ia giai phap him hieu de dap dng nhu cau ve vdn dau t u phat trien KCHTGT va nang cao chat lupng dich vu trong linh vuc giao thdng van tai. Thu hdt manh eae thanh phan kinh td, ke ea cac nha dau tu nude ngoai tham gia dau tu phat trien kdt cau ha tang, bao dam lai ich thoa dang cua nha dau tu. Md rpng hinh thdc Nha nudc va nhan dSn cung lam. Sda ddi, bd sung eae quy dinh vd ehinh saeh ho trg tai chinh, thue, gia, pill, le piii, nhupng quyen... de tang tinh thuong mai eua du an va su ddng gdp eua ngudi sd dung.
Hoan thien co che, chinh sach khuyen khich dau tu theo cac hinh thdc BT, BOT. BTO... trong dd hinh thde BOT duge ap dung phd bidn nhat.
De didu eiiinh boat dgng dau tu theo hinh thde BOT, cac bd, nganh da ban hanh hoac trinh cap cd tham quyen ban hanh nhidu van ban quy pham phap phap luat nhu eae thdng tu, nghi dinh, luat. Vi the, td nam 2014 da tdng bude khSc phue duge eae bat cap, khoang trong phap ly.
Chang han, Nghi dinh sd 15/2015/ND-CP ngay 10/4/2015 ve dau tu xay dung KCHTGT theo hinh thuc BOT, BTO, BT da ed nhung quy dinh cu the hon nhieu so vdi tat ea cae Nglu dinb trudc dd.
Theo Nghi dinh nay, eac bp, nganh, uy ban nhan dan cap tinh ehiu trach nhiem xay dung dd xuat cac du an; Lua chpn nha dau tu, tham dinh, phe duyet va cdng bd du an; Ky ket hpp ddng du an, Quan ly, tnen khai xay dung du an va khai thac kinh doanh.
Tren co sd eae van ban quy pham phap luat hudng dan dieu cliinh cae luat lien cjuan nhu Luat xay dung, Luat Dat dai, Luat Doanh nghiep.
Chinh phu da ban hanh niiidu Nghi dinh hudng dan thi hanh, trong dd cd eae cjuy dinh dieu ehinh boat dpng dau tu theo hinh thdc PPP ndi ehung, trong dd ed hinh thuc hgp ddng BOT.
Sau mdt thcri gian thue hien theo Nghi dinh so 15/2015/ND-CP thue td hoc Id nhieu ban chd. ddi
46 I T A P C H I K I N H T ^ V A Q U A N L V I S628(l 2-2018)
hoi Nha nudc tiep tue phai sda ddi bd sung cho phu hop. Vi vay Nghi dinh 63/2018/MD-CP ngay 04/5/2018 vd PPP da thay the Nghi dinh 15/2015/ND-CP va cd hieu luc td ngay 19/6/2018. Nhung diem mdi ndi bat nhat trong ND 63/2018/ND-CP nay la bd chi dinh thau, chi lam BOT tren dudng mdi.
Nhu vay xuyen sudt thdi gian dai thuc hien ehd truong xa hdi hda dau t u KCHTGT, Cbinh phu da hoan thien dan the ehe de thu hut eac thanh phan kinh td tham gia phat trien KCHTGTDB d nudc ta.
2. Mot so ket qu& dat dUtfc, han che va nhihig van deditra
- Mpt so ket qua ndi bat trong viee thuc hien ehu trucmg xa hpi hda ddu tu phat trien KCHTGTDB d nude ta thdi gian qua
Tinh td nam 2001 den het nam 2016, Viet Nam ed 92 du an ha tang dudng bd da va dang sd dung vdn dau tu dudi hinh thuc hgp tac cdng tu theo nhieu hinh thdc hgp ddng du an khae nhau, vci tdng sd vdn dau tu la 511 546 ty ddng (khoang 22 ty USD). Trong cac hinh thde hgp dong cda hpp tac cdng - tu, xet ve ty trpng vdn dau tu tiii hinh thdc hgp ddng BOT chiem 55,67%, hinh thuc hgp ddng BT ehidm 34,67%., cdn lai la cac dang hgp dong khae^
Nhu vay ke tu khi Nghi dinh dau tien ve binh thde dau tu BOT dugc ban hanh nam 1997 eho den nam 2016. Iinh vue ha tang dudng bp da thu hut duge khdi Iugng vdn dau tu dang ke qua viee thue hien chinh sach xa hdi hda dau tu. Trong dd, so Iugng vdn tu nhan chu ydu dupc huy ddng bat dau td nam 2011. Cd the ndi, td nam 2011- 2015 la giai doan "bung nd" trong huy dpng vdn tu nhan, ddng vdn BOT, ET tang manh. Trong 5 nam nay, Bp Giao thdng van tai da huy dpng duoc khoang 169.948 ty ddng ngudn vdn tu nhan de dau t u 57 du an theo hinh thdc BOT^ Neu tinh ea du an BT thi ngudn vdn tu nhan tham gia ddu tu cdn cao hon nua.
Du an dudng bd cd quy md Idn nhat la du an md rpng Qude Id 1 va dudng Ho Chi Minh doan qua lay Nguyen vdi tdng vdn la 116.670 ty ddng,
trong dd huy ddng duge 46% la vdn BOT (54.840 ty ddng)^.
Kdt qua nay duge coi la mdt bude dot pha idn trong viec thuc hien chu trucmg cua Dang ve xa bdi hda dau tu KCHTGT. Viec huy ddng dugc khdi iugng Idn von tu nhan da gdp phan xay dung nen nhung con dudng eao tdc; Cai tao, nang cap, md rpng nhung dudng qudc Id quan trpng lam thay ddi tich cue "dien mao" giao thdng dudng bp d nude ta. Theo sd Ueu cda Tong cue Dudng bp Viet Nam, tinh den cudi nam 2016, ca nudc cd tren 2200 km dudng cua cac du an BOT dua vao sd dung^.
- Mpt sd han chd, tdn tai trong viec thuc hien chu truang xa hdi hda dau tu phat trien KCHTGTDB theo hinh thdc hop ddng EOT d nudc ta
+ Mdt sd tuyen dudng sau khi dua vao khai thac thdi gian ngan da hoc lp nhung khiem khuyet nhu hSn Idn vet liin banh xe, dieu nay anh hudng den hieu qua khai thac va niem tin cda ngudi dan. Tham chi cd tuyen dudng chi mdi khanh thanh nhung be mat dudng da xuat hien nhieu "d ga" nhu cao tde Da Ndng - Quang Ngai.
-I- Vi tri dat mpt sd tram thu phi bi nhan dan phan ddi, mde phi va each thde thu phi cdn nhieu van de bat cap, dan den nhirng mau thuan khdng nhd giua ben thu phi va ngudi sd dung. Dien hinh la cac Tram thu phi BOT Cai Lay - Tien Giang;
EOT qude Id 6, Xuan Mai - Hda Binh; BOT Thanh Ne- Thai Binh; BOT edu Rac - Ha TTnh Mdt sd tram thu phi BOT gap phai su phan ddi manh me td phia ngudi sd dung, bude phai xa tram, den nay van ehua giai quyet dugc ddt diem tinh trang nay.
-|- Viec cjuan ly nguon thu tai mgt sd tram thu phi chua chat che, cd su phan anh ve gian lan trong'thu phi. Dieu nay dan den viec tinh toan thdi gian thu phi khdng ddng, thudng la gay thiet hai eho ngudi sd dung va Nha nudc. Vi du nhu Tram thu phi Phap Van - Cau Gie cd nhidu khuat tat trong bao cao sd tien phi thu duge so vdi thue te va da dugc Tong cue Dudng bd Viet Nam elii rd sau khi kiem chiing luu Iugng xe thuc te qua Tram
5(528(12-2018)|TAPCHfKINHT^VAQUANLY| 47
THlJCTlih^-KINHN^GH^EJVI + Hau hdt cac du an BOT vua qua la chi dinh thau va Bd Giao thdng van tai cho rSng do khong ai dau thau nen phai ehi dinh^.
- Mpt sd van dd dat ra ddi ven xa hpi hda dau tu theo hinh thde hpp ddng BOT trong linh vuc KCHTGTDB
Thd nhat, trong khi cac eo quan nha nudc ed tham quyen ludn khang dinh lam dung eae quy trinh cua du an, nhung thuc td nhidu du an va tram thu phi BOT ngudi dan vdn chi ra dugc nhdng dieu bdt hop ly, Vi vay phai xem xet va hoan tliien he thdng nhiing cjuy dinh, chinh sach, luat phap bdi khung phap ly dieu chinh hinh thdc dau tu PPR trong dd ed loai hinh hop ddng BOT edn nhieu bat cap,
Thd hai, ca che lua chon nha dau tu BOT can duoc xae dinh nhat cjuan.
Thd ba, cong khai thdng tin du an BOT (suat ddu tu, luu lugng xe qua.. ) de tao niem tin trong nhan dan.
Thd tu van dd lay y kien tham van eua ngudi sd dung, cua dan lien quan den du an BOT can dupc xem xet thue hien mpt each thuc chat.
3. Mpt so khuyen nghj chinh sach
Trong dieu kien ngudn ngan saeh con ban hep, nhu cdu vdn ddu tu Idn, Viet Nam xae dinh tiep tue day manh xa hdi hda de thu hut ngudn von ddu tu ngoai ngan sach la bet sdc can thiet trong nhung nam tidp theo. Mudn vay, can phai thuc hien ddng bd cac giai phap co ban sau:
- Dang, Nha nudc can the hien su dng hp va cam kdt ve mat chinh tri mpt each on dinh, nhat cjuan doi vdi ehu truong, chinh sach xa hpi hda dau tu phat trien KCHTGTDB. Nhdng thay ddi dot ngdt mang tinh chat hanh chinh mpt chieu.
hay chinh sach phat trien "luc that, Idc md" td phia Nha nudc se khidn eho tu nhan gap nliieu rdi ro khdng mong mudn, gap that bai khi tham gia dau tu theo hinh thde doi tae edng tu.
Su cam kdt ay phai dugc the hien qua viee xay dung, ban hanh chien luoc, tjuy hoach phat tnen kinh te xa hdi, quy hoach ha tang giao thdng va ha tang giao thdng dudng bp; Dua ra ehinh saeh, cjuy dinh phu hop ddi vdi hinh thdc dau tu PPR
- Xay dung ehinh sach, cjuy dinh ve hinh thdc dau tu PPP can dua tren cae nghien cdu day du, khoa hpc, cd su tham gia cua khu vuc tu nh^n.
cae chuyen gia, cae td chdc tai trg va eac doi tugng thu hudng. Cac chinh sach, quy dinb ve dau tu PPP la ea sd de cae co quan quan ly nha nudc dua ra cae quydt dinh hen quan den du an ddu tu (lua ehpn du an, lua chpn hinh thdc hop ddng, lua chpn nha dau tu...).
The chd hda cae cbinh saeh, cac quy dinh ve dau tu PPP thdng qua khung phap Iy bao gdm:
Luat, Nghi dinh, Thdng tu cda cae Bd va lien Bd.
Khung phap Iy nay cdn phai cd tinh ddng bd, thdng nhat vdi cac dao luat cd lien quan nhu Luat Dau thau, Luat Dau tu, Luat Ngan sach nha nude, Luat Doanh nghiep, Luat Xay dung, Luat Ddt dai va cac van ban phap luat khac.
Hoan thien chinh saeh, cjuy dinh ve dau tU theo hinh thdc ddi tae cdng tu vdi nhung ndi dung chd ydu nhu lua chpn va chuan hi du an dau tu; Lua chon loai hinh hgp ddng; Lua ehgn nha dau tu thdng qua dau thdu; Phan bd rui ro gida Nha nudc va tu nhan; Uu dai dau tu; Co chd edng khai, minh baeh thdng tin ve du an PPR
TAI Ll|nJ THAM K H A O
1) Pham Thi Tuyet (2018), Giia phap thu hiit von dau tu phat tnen giao thong duang bo tai Viet Nam, Luan in Tien siKinh te, Tnidng Dai hoc GTVT.
2) Bg Giao thong Van tai (2016), Bao cao danh gia cong tac diu tu ket ciu ha ting giao thong theo binh thUc hap dong BOTv^BTgiai doan 2011- 2015
3) Bo Giao thong van tai (2017), Bao cio vi$c thuc hien chinh sach, phap luat ve dau tu va khai thic cac cong trinh giao thong theo hinh thiic hop dong BOT do Bg GTVT quin iy
4) Tong cue Duong bo Viet Nam, Bio cao thudng nien nam 2016.
5)Van Duan, BOT. Khong ai dau thau nen phai chi dmh, httpsV/nld com.vn, truy cip ngay 25/6/2018.
48 I T A P C H I K I N H T E V A Q U A N L V I 5(528(12-2018)
