ANALISE VAN DIE TSWANARAAISEL

D r. S.A. S w a n ep o e l D e p a r te m e n t B a n to e ta lc

ANALISE VAN DIE TSWANARAAISEL

1, INLEIDING

’n S tru k tu rc le , stilisticsc cn funksionele b csk ry w in g v an d ie T w a n a ia a is e l b rin g rnce d a t d a a r a a n die vo lg cn d e asp ck tc a a n d a g gegee m oet w ord:

— W a t is ’n raaisel en lioc w o rd d it in T sw a n a genoem .

— l o t w a ite r stu d icg eljied en litererc g en re lioort d ie raaisel en w a ite r su b v o rm e kan v ir T sw a n a o nderskei w ord.

— H o c sien die s tr u k tu u r v an T sw an a ra aisels d a a r nil.

— D c u r wie, w a a r, w a n n c e r en hoe w o rd T sw an a ra aisels v o o rg ed ra.

— W a lte r slilisliese k en m crk e kan in T sw an a ra aisels o nderskei w ord.

— W a lte r i'unksies v erv u l raaisels in ’n T sw an a g cm e en sk a p .

2. W AT IS ’N RAAISEL EN H O E W O R D D IT IN TSW ANA G EN O EM ?

2.1 W at is ’n r a a is e l

D a a r b c s ta a n ta lle deilnisies en om sk ry w in g s v a n w a t ’n raaisel is (G eorges en D u n d es, 1963:113, G iim a , 1967:39, G o w lett, 1979:47, C o le-B e n ch at, 1957:133, S c h a p e ra , 1932:215). D ie b elan g rik ste k en m erk e w a t d e u r b o g en o e m d e p ersone iiilgclig w o rd , is d ie volgende:

— D ie raaisel is trad isio n ee l o m d a t d it m o n d e lin g v a n d ie een geslag n a die a n d e r o o rg e d ra w ord.

— D it is ’n v e rb a le u itd ru k k in g e n val d u s in d ie k a d e r v an trad isio n elc m o n d e lin g e gebriiike.

— D it b e sla a n ook n il een o f m e e r b esk ry w en d e e le m e n te w a a rin le id ra d e v ir die id e n tifise rin g v a n ’n b e p a a ld e objek o f item v o o rg eh o u w o rd en d a n g e ra a i m oet w o rd w a t d it is.

M e t in a g n e m in g v a n b o g e n o e m d e k en m erk e k an ’n raa isel soos volg o m sk ry f w ord:

D it is ’n ta alsp el w a a rin v erslu ierd c se m anties-disliiiktiew c kcnm erke v an ’n b c p a a ld e o b je k v o o rg eh o u w ord w a t d a a r to e a a n le id in g kan gee d a t d ie reg tc ek w iv a le n t g era ai o f v crsk a f m o et w ord, ’n Soeke w ord o p ton gcsil om die reg ie a n tw o o rd le vcrskaf.

V ergeiyk die v o lgendc voorbeelde:

R aaisel: U ip h iri tsê tih a n o tse di Isenang n ió m osim eng.

V yf w olw e w at in ’n gat ingaan.

A n tw o o rd : K e rh en w an a

D it is vingers '

R aaisel; T ih o tlh o ra b o u p i o jc kgetsi.

Skiid d ie m eel u it en eet die sak.

A n tw o o rd : K e m ogodu.

D it is ’n pens.

2.2 W at w o r d ’n r a a is e l in T sw a n a g e n o e m ?

R aaisels s ta a n in T s w a n a o n d e r verskeie n a m e bekend. V ergeiyk C ole, 1931:523:

E kv. m v .

n y o b a /n y w a b a d in y o b a /d in y w a b a

le lep a m a le p a

By liierd ie lys kan volgens S clia p e ra (1931:215) ook gevoeg w ord:

E kv. m v .

tlia b a la k a n e d itlia b a la k a n e th a b a la k w a n e d ith a ia k w a n e

'I'h a b a la k w a n e is slegs ’n v a ria n te v o rin v an eersg en o em d e. U it die d rie b en a in in g s w o rd th a b a la k w a n c /d ith a b a la k w a n e as d ie m ces tip e re n d e en d ie alg em een ste w oord voorgestel.

3. DIE STUDIEG EBIED EN LITERÊRE G ENRE W AARTOE DIE TW SANARAAISEL H O O R T

D ie b e s tu d e rin g v a n d ie raa isel w o rd v era i d e u r tw ee stu d icg e b icd e opgeCis, nl. A'k jnlklore en letterkunde. D it b rin g m ee d a t d ie raaisel d e u r h ie rd ie tw ee

dissiplincs v a n u it v ersk illen d c j)crspcktiew e r n s ta n d p u n tc b cstu d ec r w ord.

H ie rd ie d u alisticse o p tre d e v cro o rsa a k sonis d a l b c s tu d e rin g v a n raaiscls vir die b c lan g stelle n d c pcrsoon h ec lw at te cn stry d ig h e d e verskaf.

3.1 F o lk lo re e is d ie b e stu d e r in g va n d ie r a a tse l op

D ie b c s tu d e rin g v a n d ie raa isel w o rd veral d e u r d ie folklore opgeëis (D u n d e s, 1965:5, D orson, 1972:15-20, D ie W o o rd e b o ek v a n d ie A frikaansc T a a l, T a y lo r, 1965:19, F ra n c is L ee U tley , 1965:17). D it w o rd gesien as geestelike besit w a t in n io n d e lin g e vorm o o rg e d ra w ord. D a a r w ord n a raa isels gekyk en d a a rm e e g e h a n d e l as v e ra l ’n asp ek v a n k u ltu u r en as so d a n ig w o rd slegs m a a ts ta w w e a a n g e le om d ie k u ltu re le w a a rd e d a a rv a n te b cp a al.

3.2 D ie le tte r k u n d e e is d ie b e s tu d e r in g v a n d ie r a a is e l op

F in n e g a n (1970:1-25) sien d ie m o n d e lin g e roiklore (ook d ie raaisel) as lio re n d e to t d ie s tu d ie g e b ie d "oral literature'’. H ie rm e e w o rd d ie stiidie v an d ie raaisel b in n e d ie a r e n a v a n d ie le tte rk u n d e in g e trek . D it b rin g m ee d a t d ie lite re r-w e te n sk a p lik e n o rm e ook o p d ie b e s tu d e rin g v a n d ie raaisel toegepas k an w ord.

3.3 D ie p le k w a t d ie r a a is e l tu s s e n d ie stu d ie g e b ie d e in n e e m D ie plek w a t d ie raaisel tussen d ie tw ee s tu d ie g e b ie d e in n e e m asook d ie lite re re re g en re w a a rto e d it h o o rt k an soos volg voorgestcl w o rd (S w anepoel,

1982:8):

M a te rie le k u ltu u r

M o n d e lin g e Folklore E piese w erke V olksverhale

i

S tu d ieg e b ie d

i

L e tte rk u n d e

M o n d e lin g e le tte rk u n d e

G eskrew e le tte rk u n d e

L iriese w erke P rysgedigte

I ,

R aaisels

D ra m a tie s e w erke B egrafnisredes

I

R a a isrls kaii v a n w e c die wyse w a a ro p d ie ta a lc le n ie n te in die sam esteiiin g d a a rv a n g c b ru ik w o rd , as h o re n d c tot die liriese w erke geklassifiseer w ord.

D ie v o lg e n d e su b v o rm e v a n die raaisel in B a n to e tale w ord d e u r G ow lett (1979:47-65) onderskei:

— W a re raaisels. D it is die raaiseis w at u it een o f m e er sem em e (sam estellen d e dele) o p g eb o u is d.w .s. raaiseis w a a rin d a a r sekere se m an ties-d istin k tiew e k enm erke v an ’n v o o rw e rp gegee w ord.

— S preekw oordraaisel.s. D it is raaiseis w a a rin sp reek w o o rd e voorkom .

— T w e e ta lig e raaiseis. In h ic rd ie raaiseis is die raaisel en a n tw o o rd in verskillende tale.

— T o o n ra aiseis. In h ie rd ie raaiseis is d a a r ’n ooreen k o n is in toon tussen die raaisel en d ie a n tw o o rd .

— P ro b le em ra aisc ls. D il is raaiseis w at h ee lw al la n g e r as d ie a n d e r tipe raaisel is, en w a a rin d a a r ook nie ’n d u id e lik e oo reen k o m s tussen d ie raaisel en die a n tw o o rd is nie.

— G e b o n d e raaiseis. D it is raaiseis w at ’n vaste v o rm bet en nie gew ysig kan w ord nie.

V a n al h ie rd ie su b v o rm e w at ond ersk ei w o rd , kom slegs w are raaiseis in I 's w a n a voor.

4. D E U R W IE, W AAR, W ANNEER EN H O E W O R D TSW ANA- RAAISELS V O O R G ED R A

4.1 W ie v r a r a a is e is

D ie v ra v a n T sw an a ra a isc is is ’n a k tiw ite it w a t g ew oonlik d e u r jo n g m e n se o f k in d ers beoefen w ord. D it k an p ersone v a n b eid e geslagte wees. T w ee p erso n e is g ew oonlik by d ie v ra v an raaiseis b e tro k k e m a a r g ro ep e k an ook h ie rb y b e tro k k e wees. In ia asg e n o em d e geval w o rd d ie v ra en a n tw o o rd van die raa isel gew oonlik d e u r d ie leier v a n d ie g ro ep w aa rg e n ee m . Som s kan en ig e perso o n uit ’n g ro e p ook h ie rd ie rol vervul. Volwas.se p erso n e neem slegs by u its o n d e rin g a a n d ie v ra v an raaiseis deel. D it kom slegs vo o r w a a r jonges touw ys g em aa k w o rd in die wyse w a a ro p raaiseis gcv ra w ord.

4.2 W aar en w a n n e e r w o r d r a a is e ls g e v ra

R aaiscls kan o p en ig e |)lck cn cn ig c ty d v o o rg c d ra w ord. D ie v ra van raaisels is ’n ram ilieg c lc en tlicid cn as so d a n ig w o rd d il gew oonlik in die huis, latigs d ie v n u r, by d ie veepos c n /o l c re n s o p d ie w e rf v o o rg e d ra . A lhocw el d il d ce sd a e b y n a enige tyd g ev ra k an w o rd , he! d it m eeslal in die a a n d p la asg e v in d w a n n e e r die d a g ta a k afg elian d el is. D ie ru slig e verw yl v a n tyd het v era l a a n le id in g d a a r to e gegec. D it w as ta b o e om raaisels g e d in e n d e die d a g vo o r te d r a (Ju n o d , 1927:22, D ip ale, 1978:18). D it is o n tm o e d ig o n id a t d ie d a g ta a k , o p p a s v a n vee, h u isw erk en a lle rlia n d e ta k e, d a a r o n d e r sou lei.

D ie h e d e n d a a g se geslag is bew ns h ie rv a n m a a r ste u r Im lle n ie m e er d a a r a a n nie.

4.3 H oe w o rd d ie r a a is e ls g ev ra

D ie g e n o t w a t p erso n e u it raaiscls p u t, is gelcë in die wyse w a a ro p die ko m p etisie tussen d ie tw ee p a rty e v crloop. O in ’n raaisel te v r a s ta a n bekend as go lUiaba dtlhahalakwane.

E en p a r ty begin d e u r ’n raaisel to v ra en hou vol d a a rm e e solank die te c p a rty die raaisels opios d.w .s. d ie reg te a n tw o o rd verskaf. H ie rd ie proses w o rd v o o rtg esit to td a t d a a r nie ’n a n tw o o rd verskal' k an w o rd nie. D ie p erso o n w a t beg in h et, se d a n : A di tie marêkiva/ Laat hiille gekoop word. D ie a a iiv a n k lik e te ë p a rty v erv u l n o n d ie rol v an v r a e r to td a t die perso o n w at begin h e t ook v asg cv ra is. E ersg e n o ern d e (a a n v a n k lik c te c p a rty ) sê d an : Ml>olêllê ya gago! I se my joune!

N a d a t d ie a n tw o o rd v ersk a f is, se hy d a n : nna ya me ke ... I Myne ook, is ...

H ie rd ie proses w o rd h e rh a a l en d ie p erso o n w a l d ie m eeste k o rrek kan a n tw o o rd , is die w enner.

5. DIE S T R U K T U U R V A N TSW ANARAAISELS 5.1 A lg e m e e n

V olgens G eorges en D u n d es (1963:113) o n d ersk ei P etsch v y f e le m e n te in d ie s tr u k tu u r v a n ’n raaisel, nl.

i. In tro d u c tio n fram e e le m e n t — th e fo rm u la e to in tro d u c e riddles.

ii. D e n o m in a tiv e kernel e le m e n t — th e response from th e a u d ie n c e to th e rid d le r asking w h a t is he g o in g to rid d le ab o u t.

iii. D i'scripive kernel elem en t — th e rid d le itself.

iv. Block elem e n t — positive o r negative.

V. C o n c lu d in g fra m e elem e n t — th e elem e n t w hich co n c lu d c th e riddle.

H a d e b e (1979:57) h et h ie rd ie s tru k tu u r m et g erin g e w ysigings o p Zoeloe toegepas. M et d ie s tr u k tu u r soos u iteengesit d e u r Pet.scli, en die toepassing v an H a d e b e k an d ie s tr u k tu u r v an T sw an a ra aisels soos volg u iteengesit w ord:

5.2 B e k e n d s te llin g s fo r m u le

D it is d ie inisiele g ed eelte w a a rd e u rd ie atm osfeer geskep w ord so d at raaisels gev ra kan w ord. D ie voltiorm w at onderskei w ord is:

M polêllê dilf), o m polêllê gore ...

Se v ir m y iets, se v ir m y d a t ...

V erk o rte v o rm e kom voor n a d a t d ie reg te atm osfeer geskep is, nl.

M polelle gore ...

Se vir m y d a t ...

M poiêllê ...

Sê v ir m y ...

5.3 R e sp o n s v an d ie w ed y w e r a a r

D it kom gew oonlik a a n d ie begin vo o r en d u i a a n d a t d ie u itd a g in g a a n v a a r w ord.

K e tia go bolella Ek sal jou se (an tw o o rd ) 5.4 D ie r a a is e llig a a m

D ie raai.sel w o rd volledig v o o rg ed ra, bv.

M etse mc) m p e n g ya th a b a .

S ta tte a a n d ie k an t (pens) v an ’n berg.

5.5 D ie v r a a g w o r d d a n g e s te l, nl.

K c eng?

W a t is dit?

5.6 H e r o p v r a g in g

In d ic n d ie w e d y w e ra a r nie goed g e h o o r het o f goed v e rsta a n het nie, kan d ie raaiscl w cer o p g e v ra w ord. D it w ord hoogstcns tw eckeer tocg elaat. D a a r w o rd gcvra:

E boêlctsc!

H e rh a a l dit!

Botsa g a p ê re utlw ê!

V ra w eer d a t ons kan hoor!

Boêlêlsa!

H e rh a a l!

5.7 D ie a n tw o o r d k a n d a n v e r s k a f w ord : K e d itscbê

D it is ore 5.8 B lo k k erin g

H ie r verskaf die v rae steller die iiilslag v an die raaisels, nl.

G o siam e!

D it is g o e d /re g ! O a fosa!

Jy het d it v erkeerd.

5.9 V e rd ere v e r sk a iH n g v an a n tw o o r d

D it w o rd slegs v ir ’n tw e e d e k ee r to e g e la a t w a a rb y w eer ’n b lo k k e rin g p laasv in d .

V oorbeeld:

A. M j)olcllê diló, o m polellê gore ...

Sê v ir m y iets, sc v ir niy d a l ...

B. K c lla go bolclla.

Ek sal v ir jo u sc.

A. S c d ib a n a sê se sa k g a le n j r .

'n F o n tein ljic w at nic d ro o g w ord nie.

A. K c eng?

W a t is dit.

B. Boclclsa!

H e rh aa l!

A. S c d ib a n a sê sc sa kgalcng.

’ii F o n lc in tjic w at nic d ro o g w ord nic.

B. K c niolom o.

Dit is ’n m ond.

A. G o siam c.

D it is g o c d /rc g .

H ie r d ic s tn ik tu u r w o rd g cw y sig en kan in v crk o rtc v o rm cg e g ec w o rd solank d it v c rsta a n w ord. D it w ord ook b aic bci'nvloed d e u r die ste m m in g tydens die proses v an raaiselvra.

6. DIE STILISTIESE K EN M ER K E V A N DIE TW SANARAAISEL D ie raa isci m o e t soos in 3.3 a a n g e to o n is, gesien w o rd as ’n s u b g e n re v a n d ie m o n d e lin g c le tte rk u n d e . D it is d a a ro in b clan g rik d a t litcrcr-w eteriskaplike m a a ts ta w w c to e g ep a s w o rd in die e v a lu c rin g d a a r v a n . D ie v o lg en d e is die mees u its ta a iid e stilistiese kcniTterke v an die T sw an a ra aisel.

6.1 D ie g e b r u ik v an id e o lo n e

Ideofone speel ’n b c la n g rik e rol in raaisels. C ole (1955:370) o m sk ry f ’n ideofoon soos volg:

Id eo p h o n c s a re vivid vocal im ages o r re p re se n ta tiv e s o f visual, a u d ito ry , a n d o th e r sensory o r m e n tal experiences.

’n V o o rb celd w a a rin liierdie f'unksies vervul w ord is:

R aaiscl: B ana b a n ia k g o a lia d iitsê m ó d itiilóng. 'I'hclclc, b a ilê!

B lanke k indcrs sit op stocle. W oorts wcg is tuillc.

A nlw ooicl: K c m c iiw an a D it is vin g tT S .

D ie b cw cg in g v an d ie v ingcrs w a n n e e r ’n h a n d to e g em a ak w ord, w ord h ie rm ee trelTend voorgcstel.

6.2 V e r k le in in g en v e r g r o tin g

D ie d iin in u tid ' agterv o eg scl w o rd b a ie a a n n a a m w o o rd e gesufllgeer. D it w o rd v e ra l g cd o c n d c u r g ro o t v o o rw e rp c as klcin vo o r te stel en sodocride ’n le id ra a d te v ersk a f w at m aklik g c ra a i k a n w ord.

R aaisel: B asim a n y an e b a b a tlo la n g d ith a b a tsótlhc.

S eunljies w at ooi al d ie berg e spring.

A n tw o o rd : K e m a tlh ó . D il is oc.

R aaisel: D ilh a b a n a tsê [X’di fa ihoko ga tsela.

T w cc bergies langs 'n pad.

A n tw o o rd ; K e m a!)êlc.

D it is borsle.

V erg ro tin g :

In so m m ig c raaisels w o rd sckerc o b je k tc v o o rg ch o u as b a ic g ro o t tcrw yl liulle in d e r w a a rh e id klein is.

R aaisel: R rê o n a le tsh c n io ê kgolo fela m a b ê lê a tê n g le legofi ga a tlale.

V a d e r hct ’n g ro o t la n d m a a r d ir k o r in g d a a r in m a a k n i e ’n h a n d vol nie.

A n tw o o rd ; K e ino riri D it is hare.

D ie h a re o p ’n m ens se h o o f w o rd verg ely k m e t d ie g r a a n o p ’n g ro o t lan d . 6.3 M eta fo re

M e ta fo re kom b aie in raaisel.'s vo o r ju is o n id a t in ’n m c ta fo o r d ie a -n o rn ia le b ek le m to o n w o rd . D ie v e rb a n d tussen d ie a n tw o o rd en d it w at geim piiseer w o rd , kan b aie goed in ’n m c tafo o r v erh u l w ord.

R aaisrI: D ip u d i tsê di golcgilw cng m o tshingw anêng.

Bokke w at in 'n tu in v asgcm aak is.

A n tw oord; K e m a p liu tsh e.

D il is p am p o en e .

Bokke w a t in ’n tu in v asg e m a a k is, is soos p a m p o e n e w at a a n d ie stoel m et h ulle ra n k e v e rb in d is.

R aaiscl: N llo e tsiiw êu e se n a n g lebati.

’n W it huisic w at nie ’n d e u r h et nie.

A n tw o o rd : K e lee.

D it is ’n eier.

’n W it liuisie w at nie ’n deiu' het nie is beslis ’n eier.

6.4 E u fe m is m e

E iifcm ism cs kom ook aig em een in raaisels voor. K in d e rs w ord veral liic rd c u r g elcer om sekerc d in g e en verskynsels m et respek cn ee rb ie d tc b e h a n d el. ’n V o o rb eeld h ie rv a n is:

R aaisel: M ê ts a n a m o ic th a b a n a mólê.

W a le rtjies h ic r en ’n b crg ie d a a r.

A n tw o o rd : K c m o ro to le m asepa D it is u rin e en ontiastin g . 6.5 H u m o r

H u m o r is ook ’n in te g ra le deel v a n raaisels. D ie vo lg en d e v o o rb ee ld e illu streer d it baio duidelik:

Raaisel: M m a n tsh w a re kc nye.

M a h ouvas m y d a t ek kan ontlas.

A n tw o o rd : K e nko.

D it is ’n neus.

R aaisel: S a n tsw a sc ka kw a m orago, sa m o th o se ka kw a pclc.

’n H o n d s’n is a g tc r ’n m ens s’n is d a a r voor.

A iilw oord: K e m angolc I)it is knicc.

R aaiscl: M o ap o lc tnoscsc o jc m o n atc.

I'rck h a a r rok nil cn c r t lekker (ect die Ickkcrtc).

A ntw ooicl; K.c dikgól>c D it is kabocniiclies.

6.6 S a m e s tc llin g s

S am c stc llin g s kom ook a lg c tn e e n v o o r o m d a t in een so ’n w o o rd ’n groot o m h a a l v an w o o rd e sa am g e v at w ord.

R aaiscl: N o n y a n c tsa m asclak g ak ala.

Vocis v an ver-gaan-kossock.

A n tw o o rd : K e m a tlh o . D it is oë.

R aaiscl: L a p a la M in a sek ó k ó th cla n g . S k c rm m u iir m o e d e r-sla a n -d it-in . A n tw o o rd : K e m cno

D it is ta n d e . 6.7 A n to n ie m e

A n to n ic m c kotn dikw els v o o r en v c rh o o g d ie ra a ise ia g tig h e id v a n h ie rd ic genre.

R aaisel: T sliw cu ya w cia, n tsh o e a tlh a tlo g a . D ie w itte d a a l a f cn die sw artc g a a n op.

A n tw o o rd : K e boiipi Ic lentsw e.

D it is tncel en ’n m aalklip.

6.8 B a la n s e n r itm e

D it is ’n k eninerk w at eie is a a n die raaiscl o rn d al d it liriesc kuns is.

R aaiscl: H u ts c n y a n a lee, ê nngw c lee.

lii e liocdjie ’n eier, die a n d e r dcel ook ’ii eier.

A n tw o o rd : K e Icfuló le m aswi.

D it is skiiim cn melk.

6.9 W o o rd h erh a lin g s

H crh alin ^ s v an woorcJe d r a vcral by to t die ritm c van raaiscls.

R aaisel: S a ta m p a ta m p a sa ya go tsalela falê.

D it g a a n sy eic itoers cn gee geb o o rle d a a r.

A n tw o o rd : K e lekatane.

D it is ’n m a k a ta a n . 6.10 B e v e lv o r m

O m d a t d it n io n d e iin g e w oordkiins is, kom d ie bevelvorm ook b aie voor.

R aaisel: T lh o tlh o ra b o u p i o jê kgêtsi!

S kud d ie m eel u it en eet die sak!

A n tw o o rd : K e m ogodu.

D il is ’n pens.

DIE FU N K SIES W AT RAAISELS IN DIE TW SANAG EM EENSK AP VER V U L

R aaisels is ’n in te g ra le deel van die 'I’w sa n a se k u ltu u r e n trad isie. D it vervul die v olgende funksies in die gem eenskap:

— D ie v ra v a n raaisels w ord vcral te r wille v a n die o n tsp a n n in g sw a a rd e d a a r v a n gevra.

— D it is ook ’n m id d e l w a a rm e e in te lle k tu e le verm o ë en v lu g h e id v an d en k e m ec gctocts w ord,

— R aaisels m a ak ook g eb ru ik v an velerlci ta a lk u n d ig e clcm e n te en as so d a n ig w ord 'F sw ana d a a r d e u r verryk.

— D it stim u le e r k in d ers oin v o o rw c rp e ro n d o m h u lle w a a r tc n eem cn Ic ook ’n liefde vas v ir la te re o n tw ik k e lin g v an prysdigters.

7. SAM EV A TTIN G

D ie b cstuclcring v a n d ie raaiscl is ’n te rre iti w a t beslis in d ie lo e k o rn sa a n d a g m oel g en ict o m d a t d it ’n ta a l- en k u ltiiu rsk a t is v a n o n sk a tlja rc w a a rd c . D it is ook in o n d c lin g e ta a lk u n s en d ie m o d e rn e tegnologic v an klank- en b e e ld a p p a r a a t kan liierdic volkskiins b e w a a r en v a n ’n toekom s vcrseker.

8. BR O NNELYS

B R O W N , J .T . 1931. S ecw a n a D ictio n ary . L o n d o n M i.ssionary Society.

C .O L E , D . ' r . 1955. A n in tro flu ctio n to T s w a n a G ra m m a r. K a a p sla d : L o n g m an s, G re en & Co.

C O L E -B E U C H A T T , P.D . 1957. R id d les in B antu./l/riV an .SVWie.f, vol. 16, no. 3.

D IP A L E , A. 1978. “ M e ila ya Setsviiana” in Bn.swa no. 1.

D O R S O N , R .M . 1972. A frican lolkiore. N ew Y ork: A n c h o r Books.

D IJ N D E S , A. (red.) 1965. T h e stu d y o f folklore. L o n d en ; P re n tic e -H a ll.

F IN N E G A N , R . 1970. O ra l lite r a tu r e in A frica. O la l, O x fo rd : C la re n d o n Press.

G E O R G E S , R. A. & D U N D E S , A. 1963. T o w a rd s a s tru c tu ra l d efm itio n o f Ú\c v\(\ú\c. Journal of American folklore, vol. 76.

G O V V L E T T , D .F . 1979. A s tr u c tu ra l typology for B a n tu R iddles. African Studies.

G U M A , S .M . 1967. T h e form c o n te n t a n d te c h n iq u e o f tra d itio n a l lite ra tu re in S o u th e rn S otho. P re to ria : J.L. v an S ch aik , L td .

H A D EB Pj, S.B. 1979. “ S tr u c tu r a l a n d stylistic analy sis o f Z u lu rid d le s” in Derde Afrikatale kont>res, W e n tzel, P .J. U nisa.

J U N O D , H .A . 1972. T h e life o f a S o u th A fric an trib e . N ew York:

U niv ersity Books.

S C H A P E R A , I. 1932. K g a tia rid d les a n d th e ir significance, fiantu Studies, no. 6.

SV V A N EPO EL, S.A. 1982. D ie T sw a n a v o lk sv e rh a al. O n g e p u b lise e rd e proefskrif, U N IS A .

T A Y L O R , A. 1965. “ F olklore a n d th e stu d e n t o f lite r a tu r e ” i n T h e s t u d y o f folklore, v an D u n d es, A. L o n d o n : P re n tic e -H a ll.

U T L E Y , F .L . 1965. “ O n d e fin in g folklore in T h e stu d y o f folklore, v an D u n d es A. L on d o n : P re n tic e -H a ll.

W O O R D E B O E K V A N D IE A F R IK A A N S E T A A L , dl. D -F . P re to ria : S ta a tsd ru k k e r. 1950-1968.