Bank Konvensional

Bank Konvensional

Bank Konvensional

MUQADDIMAH

MUQADDIMAH

Para

Para Ulama' Ulama' dandan Fuqaha' Fuqaha' terdahulu telah membuat perbahasan mengenaiterdahulu telah membuat perbahasan mengenai mu'amalat-mu'amalat 

mu'amalat-mu'amalat manusia yang berlaku pada zaman mereka, ber manusia yang berlaku pada zaman mereka, ber istinbat istinbat sertaserta ber 

ber ijtihad ijtihad menentukan hukum-hakammenentukan hukum-hakam syarak syarak baginya sehingga tidak wujud sebarangbaginya sehingga tidak wujud sebarang bentuk aktiviti atau

bentuk aktiviti atau mu'amalat mu'amalat melainkan sudah ditentukan hukum-hakammelainkan sudah ditentukan hukum-hakam syarak syarak dandan pendirian

pendirian ulama' ulama' tentangnya. Mereka telah membuat perbahasan mengenai jual-beli,tentangnya. Mereka telah membuat perbahasan mengenai jual-beli, syarikah, mudharabah/qiradh, salam, rahn, hiwalah, wakalah

syarikah, mudharabah/qiradh, salam, rahn, hiwalah, wakalah dandan mu'amalat-mu'amalat mu'amalat-mu'amalat  yang lainnya yang muncul pada zaman mereka.

yang lainnya yang muncul pada zaman mereka.

Gerak kerja dan

Gerak kerja dan mu'amalat mu'amalat manusia tidak pernah terhenti pada satu tahap. Padamanusia tidak pernah terhenti pada satu tahap. Pada setiap zaman akan muncul pelbagai gerak kerja

setiap zaman akan muncul pelbagai gerak kerja atauatau mu'amalat mu'amalat baru yang tidak pernahbaru yang tidak pernah wujud pada masa sebelumnya. Maka dengan sebab itulah

wujud pada masa sebelumnya. Maka dengan sebab itulah kita mendapati pada zamankita mendapati pada zaman moden ini terdapat pelbagai bentuk dan jenis

moden ini terdapat pelbagai bentuk dan jenis mu'amalat mu'amalat dan dan gerak kgerak kerja erja manusia manusia yangyang tidak pernah dikenali oleh para

tidak pernah dikenali oleh para ulama' ulama' dandan fuqaha' terdahulu dan belum muncul padafuqaha' terdahulu dan belum muncul pada zaman mereka seperti

zaman mereka seperti mu'amalat mu'amalat dan gerak kerja bank, insuran, bursa-bursa saham,dan gerak kerja bank, insuran, bursa-bursa saham, pertukaran mata wang, perniagaan sekuriti dan sebagainya.

pertukaran mata wang, perniagaan sekuriti dan sebagainya.

Kalaulah

Kalaulah ulama' ulama' dandan fuqaha' fuqaha' generasi terdahulu telah melaksanakangenerasi terdahulu telah melaksanakan tanggungjawab mereka terhadap agama dan

tanggungjawab mereka terhadap agama dan umat Islam dengan membuat perbahasanumat Islam dengan membuat perbahasan dan menentukan

dan menentukan mauqif syara' mauqif syara' terhadap semuaterhadap semua mu'amalat mu'amalat yang berlaku pada zamanyang berlaku pada zaman mereka, maka menjadi tanggungjawab para

mereka, maka menjadi tanggungjawab para ulama' ulama' generasi baru pada hari ini untukgenerasi baru pada hari ini untuk membuat perbahasan dan menentukan

membuat perbahasan dan menentukan mauqif syara' mauqif syara' bagibagi mu'amalat-mu'amalat mu'amalat-mu'amalat  barubaru yang muncul pada hari ini.

yang muncul pada hari ini.

Kertas kerja y

Kertas kerja yang sederhana inang sederhana ini cuba mi cuba meneroka eneroka salah satusalah satumu'amalat baru yangmu'amalat baru yang muncul pada zaman ini iaitu

muncul pada zaman ini iaitu mu'amalat mu'amalat bank. Penumpuan yang diberikan di dalam kertasbank. Penumpuan yang diberikan di dalam kertas kerja ini ialah kepada bank

kerja ini ialah kepada bank konvensional konvensional yang merupakan bank yang awal wujud danyang merupakan bank yang awal wujud dan berleluasa di tengah masyarakat pada hari ini.

berleluasa di tengah masyarakat pada hari ini.

Kertas kerja ini mengandungi tiga bahagian:

Kertas kerja ini mengandungi tiga bahagian:

a)

takrifnya, jenis-jenisnya dan sejarah kewujudannya. takrifnya, jenis-jenisnya dan sejarah kewujudannya. b)

b) BaBahahagigian an kekedudua ma menenyeyentuntuh teh tentantang bng banank pk pererdadagagangngan ian iaiaitu stu sejejenenis bis banankk konvensional 

konvensional yang paling penting dalam ekonomi hari yang paling penting dalam ekonomi hari ini. Penumpuan yang diberikanini. Penumpuan yang diberikan ialah kepada aktiviti bank tersebut.

ialah kepada aktiviti bank tersebut. c)

c) OlOleh keh kereranana maa matltlamamat sat sebebenenar kiar kita bta bukukan san sekekadadar mar menengegetahtahui sui selelokok-be-belolok tek tentntanangg bank

bank konvensional tetapi yang lebih penting daripada itu ialah mengetahui pendiriankonvensional tetapi yang lebih penting daripada itu ialah mengetahui pendirian syariah

syariah tentang aktiviti-aktivitinya, maka bahagian ketiga tentang aktiviti-aktivitinya, maka bahagian ketiga dalam kertas ini membicarakandalam kertas ini membicarakan beberapa

beberapa mauqif syariahmauqif syariah dandan fiqh Islami fiqh Islami terhadap aktiviti-aktiviti bank hasil daripadaterhadap aktiviti-aktiviti bank hasil daripada pengkajian yang telah dibuat oleh para

pengkajian yang telah dibuat oleh para ulama' ulama' semasa.semasa.

BAHAGIAN PERTAMA

BAHAGIAN PERTAMA

BANK KONVENSIONAL

BANK KONVENSIONAL

(Satu Pengenalan) (Satu Pengenalan)

1.Takrif Bank

1.Takrif Bank

Iaitu satu institusi kewangan yang menjalankan aktiviti

Iaitu satu institusi kewangan yang menjalankan aktiviti memberi dan menerimamemberi dan menerima pinjaman, mengeluarkan

pinjaman, mengeluarkan draf-draf draf-draf 1 atau bil-bil perintah bayar, menjadi pemegang1 atau bil-bil perintah bayar, menjadi pemegang amanah ke atas harta, simpanan dan barang-barang bernilai, membiayai/memodali amanah ke atas harta, simpanan dan barang-barang bernilai, membiayai/memodali perusahaan-perusahaan dan projek-projek dan aktiviti-aktiviti yang seumpamanya. perusahaan-perusahaan dan projek-projek dan aktiviti-aktiviti yang seumpamanya.

Di dalam Kam

Di dalam Kamus Dewan terbitan Dus Dewan terbitan DBP, Bank BP, Bank ditakrifkan sebagai :"ditakrifkan sebagai :"Institusi Institusi yangyang menerima dan menyimpan wang pelanggannya serta memberi pinjaman kepada

menerima dan menyimpan wang pelanggannya serta memberi pinjaman kepada orangorang ramai dan menguruskan hal-hal kewangan yang lain."

ramai dan menguruskan hal-hal kewangan yang lain."

2. Jenis-jenis bank konvensional

2. Jenis-jenis bank konvensional

1. Bank Pusat (Central Bank)

1. Bank Pusat (Central Bank)

Bank Pusat merupakan sebuah badan kewangan yang bertanggungjawab menjaga Bank Pusat merupakan sebuah badan kewangan yang bertanggungjawab menjaga kestabilan kewangan sesebuah negara dan menurut dasar

kestabilan kewangan sesebuah negara dan menurut dasar kerajaan. Biasanya ia dipunyaikerajaan. Biasanya ia dipunyai dan ditadbir oleh kerajaan.

dan ditadbir oleh kerajaan.

Bagi setiap negara terdapat bank pusatnya tersendiri. Bank pusat di Malaysia ialah Bagi setiap negara terdapat bank pusatnya tersendiri. Bank pusat di Malaysia ialah Bank Negara Malaysia. Di antara tujuan-tujuan asasnya ialah:

Bank Negara Malaysia. Di antara tujuan-tujuan asasnya ialah: a)

a) MeMengngeleluauarkrkan an mamatatawawang ng dadan n memenynyimimpapan n cacadadangnganan.. b)

c) Mewujudkan kestabilan kewangan dan struktur kewangan yang baik. d) Mempengaruhi keadaan kredit demi kepentingan negara.

e) Sebagai sumber pinjaman terakhir dan jurubank kepada bank-bank perdagangan.

2. Bank Perdagangan (Commercial Bank)

Bank Perdagangan merupakan institusi yang dimiliki oleh pihak-pihak persendiri an yang bertujuan untuk mencari keuntungan. Bank-bank jenis ini memainkan peranan

terpenting dalam ekonomi moden, mempunyai paling banyak bilangan, dan melakukan pelbagai tugas penting dalam ekonomi.

1 Draf : Pemberian kuasa secara bertulis untuk membayar sejumlah wang kepada orang tertentu atau satu arahan bertulis yang dikeluarkan oleh seorang individu (Drawer /

بحاسل

) kepada seorang individu yang lain (the drawe

هيع وسمل

/ ), supaya membayar sejumlah wang yang tertentu kepada pihak yang ketiga (the payee/ 

ديفتسمل

). Draf dan begitu juga cek tergolong di dalam Halawah.

Aktiviti-aktiviti utama bank perdagangan ialah menerima deposit/ simpanan, memberi pinjaman dan membuat pelaburan. Namun demikian, aktiviti terutama bank perdagangan ialah mencipta deposit/ simpanan5 semasa melalui kegiatan pemberian pinjaman.6

Ia adalah sebuah institusi kewangan yang tidak dikhususkan yang berinteraksi dengan pinjaman jangka pendek.7

Maksud Bank Perdagangan sebagai institusi yang tidak dikhususkan ialah ia membuka mu'amalahnya kepada semua jenis pelanggan. Penamaan bank ini sebagai Bank Perdagangan atau Perniagaan tidak bermaksud bahawa i a hanya berinteraksi dengan peniaga atau pedagang sahaja. Istilah perdagangan atau perniagaan digunakan kepada bank-bank jenis ini kerana ia banyak berinteraksi dengan kertas-kertas

perdagangan/perniagaan (Commercial Paper ) seperti draf, cek dan sebagainya.8

3. Bank –Bank Khusus

Iaitu bank-bank mengeluarkan pinjaman kepada golongan atau sektor-sektor  tertentu sahaja seperti Bank Perusahaan/Perindustrian, Bank Pertanian dan Bank

sederhana dan panjang.9

a)Bank Perindustrian

Perindustrian-perindustrian memerlukan modal jangka panjang untuk membeli alat-alat baru dan meluaskan bidang pergerakan. Fungsi Bank-Bank Perindustrian ialah

membekalkan pinjaman modal yang diperlukan oleh para pemilik kilang industri atau orang-orang yang ingin membina kilang industri, dengan mengenakan faedah/bunga dengan kadar yang tertentu.

Bank jenis ini banyak terdapat di Jepun dan Jerman.

b)Bank Pertanian atau Kerjasama

Bank ini adalah khusus untuk memberikan pinjaman wang kepada para petani dengan mengenakan faedah dengan kadar yang tertentu.

Petani-petani seperti juga ahli-ahli perusahaan, memerlukan pinjaman jangka pendek dan jangka panjang. Pinjaman jangka panjang diperlukan untuk memperelokkan ladang, dan pinjaman jangka pendek untuk menolong mereka menbeli benih, baja dan alat-alat jentera. Di Malaysia terdapat Bank Pertanian dan Syarikat-syarikat Kerjasama untuk memenuhi keperluan para petani.

c)Bank Hartanah ( 

ىراقل

 )

Bank ini adalah khusus untuk mengeluarkan pinjaman kepada pemilik-pemilik

tanah yang ingin mendirikan bangunan di atas tanah mereka atau ingin menyempurnakan binaan di atas tanah mereka.

Bank-bank Hartanah10 memberikan jangka masa panjang kepada mereka dengan mengenakan faedah-faedah yang tertentu yang mesti dibayar bersama pinjaman asal.11

4.Bank-Bank Simpanan atau Tabungan (Savings Bank)

Bank–bank ini berfungsi mengumpul tabungan-tabungan kecil dan

menyalurkannya kepada kegunaan yang lebih berfaedah. Tujuannya ialah untuk menggalakkan jimat cermat dan membasmi simpanan beku.

Bank-bank membayar faedah-faedah kepada para penyimpan bagi simpanan-simpanan mereka dengan nisbah yang bergantung kepada kadar keuntungan yang diperolehi daripada pelaburannya.12

Contoh Bank Simpanan atau Tabungan ini ialah Bank Simpanan Nasional.

3)Sejarah Bank Konvensional

Pada tahun 1157, Bank Venicedi Itali telah ditubuhkan dan tugas besarnya ialah menguruskan pinjaman-pinjaman kerajaan. Bank Barcelona ditubuhkan dalam tahun 1401 di Perancis dan Bank Amsterdam ditubuhkan di Netherlands dengan fungsi yang sama. Selain daripada bank-bank kerajaan ini, bank-bank persendirian juga ditubuhkan untuk menguruskan wang asing dan pelbagai bentuk pendahuluan. Di England, bank mula berkembang pada kurun ke 16 dan 17 melalui tukang-tukang emas.13

Menurut Dr.Abu Bakar Umar Mutawalli dan Dr. Shauqi Ismail Syahatah : "Bank-bank Perdagangan moden pada hari ini tumbuh dan mencapai peningkatan bermula pada asalnya daripada sistem pertukaran/pengurupan (

ةرايصل اظن

) pada kurun/zaman pertengahan.14 Pada ketika itu, para penukar memainkan peranan menyimpan harta-harta pelanggannya (untuk mengelakkan daripada kesusutan berat duit (abrasion 15 / 

مل كءا

 ) di mana duit /wang pertukaran pada ketika itu adalah logam emas atau perak dan untuk mengelakkan masalah kecurian) di tempat simpanan yang selamat dengan memperolehi komisen. Apabila sistem Ini telah mencapai kestabilan dan

kepercayaan pelanggan kepadanya bertambah, maka para pelanggan terus membiarkan duit/harta mereka tersimpan dan tidak mengambilnya melainkan ketika memerlukan

sahaja. Para penukar (yang bertindak sebagai penyimpan tadi), apabila mereka

mendapati bahawa harta-harta tadi berkekalan di dalam simpanan simpanan mereka tanpa diambil oleh penyimpan dalam jangka masa yang l ama, iaitu jangka masa yang memberi peluang kepada mereka untuk mengeksplotasi harta-harta tersebut tanpa

mendatangkan risiko, maka mereka telah menjadikannya sebagai pinjaman/hutang yang diberikan kepada orang lain dengan mengenakan bayaran faedah/bunga. Idea atau fikrah inilah yang telah menjadi sandaran kepada Bank-Bank Perdagangan moden pada hari ini dalam memberi pinjaman kepada orang lain.”16

5. Kemasukan Bank-Bank

Konvensional ke dalam negara-negara umat Islam

Dr. Ahmad Najjar menyatakan di dalam kitabnya

دئو  و

:Umur sebenar  kemasukan bank-bank riba ke dalam negara-negara umat Islam tidak lebih daripada

seratus tahun.Umur ini bersamaan dengan umur permulaan masuknya penjajahan asing ke dalam negara-negara umat Islam dan penguasaan mereka secara bersenjata ke

atasnya.

Masyarakat umat Islam telah berlalu selama 13 kurun. Dalam masa ini, mereka tidak mengenali apa itu faedah/bunga dalam mu'amalat mereka dan tidak ber mu'amalah dengannya bahkan mereka menjauhi serta mengharamkannya.

Persamaan masa di antara kemasukan penjajahan ke dalam negara- negara umat Islam dan kewujudan bank-bank riba di tengah-tengah masyarakat umat Islam,

menguatkan pendapat yang menyatakan bahawa bank-bank riba ini didirikan dengan sengaja dan dengan bermaksud tertentu oleh penjajah iaitu untuk membantu mereka meneruskan penguasaan ke atas negara-negara umat Islam yang dijajah, menimbulkan pertentangan dalam masyarakat di antara apa yang diiktiqadkan17dengan apa yang dihadapi dalam kehidupan seharian dan begitu juga untuk melontarkan benih-benih keraguan di dalam jiwa umat Islam terhadap perkara-perkara yang diterima (oleh mereka) daripada syariat .18

6.Kemasukan Bank-bank

Konvensional 

ke Malaysia sebelum merdeka.

Di Malaysia, saudagar-saudagar memulakan urusan bank apabila mereka mewakili bank-bank Barat, khasnya bila bank-bank Inggeris mula bergerak di negara ini.

Dalam 1830, Guthries telah menjadi wakil BankCoutts and Company yang berpusat di London. Dalam tahun 1850, Bousteds menjadi wakil Hong Kong and  Shanghai Banking Corporation.Pada waktu itu perusahaan perdagangan Inggeris di

wilayah jajahannya sedang berkembang dan ini mencetuskan penubuhan beberapa bank Inggeris di antaranya ialah Oriental Banking Corperation.

Pada Tahun 1859 Mercantile Bank India telah menubuhkan satu pejabatnya di Pulau Pinang, diikuti oleh Charted Bank India dalam tahun 1875 dan Hong Kong and  Shanghai Banking Corperation pada tahun 1884. Kemudian daripada itu, ditubuhkan Bank Rotterdam dan Banque de Indochine.

Pada peringkat awal, bank-bank menumpukan operasi mereka di Pulau Pinang dan Singapura sahaja. Kemudiannya, bank-bank telah meluaskan perniagaan mereka ke

kawasan-kawasan pendalaman. Dalam tahun1888, Charted Bank mula beroperasi di Kuala Lumpur dan Taiping dan dalam tahun 1911, Bank Mercantile membuka satu

pejabat di Kota Bharu dan kemudiannya ia menubuhkan pejabat-pejabat di Pahang dan Terengganu.

Bank-bank Cina mula ditubuhkan di awal kurun ke 20. Sebelum itu telah wujud firma-firma kewangan Cina yang beroperasi sebagai kedai mengutip bayaran. Kegiatan-kegiatan mereka dalam perkembangan ekonomi negara ini dapat diperhatikan bila Bank  Kwong Yik ditubuhkan di Singapura dalam tahun 1906 danBank of Communications

dalam tahun 1901. Bank Cina yang lain yang ditubuhkan ialah Chinese Commercial Bank 

dalam tahun 1912, Hong Kong Bank dalam tahun 1917 dan Chinese Overseas Banking  Corperation dalam tahun 1932.

Bank-bank cepat bertambah selepas tahun 1920.Sebelum tahun 1920,hanya terdapat 13 buah bank menjalankan operasi di 30 buah cawangan. Ketika itu, belum wujud bank di Malaysia Timur dan Brunei. Pada tahun 1940, terdapat sebanyak 20 buah bank dan mempunyai 58 cawangan di Malaysia Barat dan Singapura dan 8 cawangan di negeri-negeri Berneo. Pada tahun 1959, terdapat sebanyak 26 buah bank yang

beroperasi di dalam 111 buah cawangan.19

BAHAGIAN KEDUA

BANK PERDAGANGAN

(Aktiviti-aktiviti bank)

Telah disebutkan tadi bahawa bank Perdagangan adalah bank yang paling penting dan mempunyai bilangan yang paling banyak dalam ekonomi moden.Oleh itu, ada baiknya kita mengetahui serba sedikit aktiviti-aktiviti bank Perdagangan.

1)Matlamat, Peranan dan Konsep Utama Bank Perdagangan.

Matlamat

asasi bank Perdagangan ialah mencari keuntungan.

Peranan

sebenar bank Perdagangan ialah sebagai sebuah institusi yang menjadi orang tengah dalam urusan kewangan (Financial Intermediaries/(

ةيلامل طيول

yang menjalankan aktivitinya berdasarkan kepada konsep "Memperniagakan Wang" untuk memperolehi keuntungan.

Maksud bank sebagai orang tengah bagi urusan kewangan (Financial 

Intermediaries

 /

ةيلامل طيول

) ialah ia menjadi perantara di antara golongan yang mempunyai lebihan wang/harta dan golongan yang memerlukan wang/harta iaitu di antara pemberi hutang/pinjam dan golongan yang meminjam. Ia menerima hutang-hutang (di atas nama simpanan) daripada individu-individu yang mempunyai lebihan wang dan kemudian mengeluarkannya semula sebagai hutang-hutang yang diberikan oleh bank kepada individu atau syarikat yang memerlukannya.20

Ia adalah ibarat sebuah terusan yang terkumpul di dalamnya harta-harta simpanan untuk membolehkannya memberi pinjaman/hutang kepada sesiapa yang berhajat kepada harta untuk memodali perniagaannya, perindustrian, pertanian atau sebagainya.21

Bagaimanakah bank Perdagangan memperolehi keuntungan daripada polisi yang dijalankan ini? Iaitu dengan memberi dan mengenakan faedah. Ia memberikan faedah kepada simpanan-simpanan untuk menggalakkan orang ramai supaya menyimpan wang di dalam bank dan mengenakan faedah keatas pinjaman/hutang yang dikeluarkan untuk memperolehi imbalan daripadanya. Nilai faedah yang dikenakan ke atas pinjaman adalah lebih tinggi daripada nilai faedah yang diberikan kepada simpanan. Ini adalah untuk

memperolehi nilai perbezaan di antara dua faedah yang ditetapkan ini yang merupakan keuntungan bank.

Perkara ini kalau dilihat dari segi teknikalnya ialah22 "Bank menerima

hutang-hutang (di atas nama simpanan) daripada individu-individu dengan memberikan

faedah/bunga yang rendah dan kemudiannya mengeluarkannya semula sebagai hutang-hutang yang diberikan oleh bank kepada individu atau syarikat dengan mengenakan bunga yang tinggi dan jumlah perbezaan di antara bunga yang di bayar untuk hutang-hutang daripada pelanggan dan bunga yang diterima dari hutang-hutang-hutang-hutang yang

dikeluarkan merupakan keuntungan bagi bank.

Memandang kepada hakikat di atas, maka Dr.Yusof al-Qardhawi menyatakan: "Kalau kita melihat kepada kunci kira-kira bank Perdagangan yang disiarkan (oleh akhbar  umpamanya), maka kita akan mendapati bahawa melaburkan harta ke dalam perniagaan, perindustrian dan projek-projek pelaburan, bukanlah menjadi aktiviti asal bank

Aktiviti asal bank Perdagangan ialah menerima dan memberi pinjaman/hutang. Ia mengambil hutang daripada individu-individu dengan memberikan faedah/bunga kepada mereka (umpamanya 12%) dan kemudiannya memberikannya kepada orang lain

(sebagai hutang pula) dengan mengenakan faedah yang lebih tinggi

(umpamanya15%).Jumlah perbezaan di antara dua faedah tadi (iaitu sebanyak 3%) akan menjadi keuntungan bagi bank.23

2) Sumber-sumber Modal Bank Perdagangan dan Penggunaannya24

Bank Perdagangan sepertimana institusi-institusi yang lain ber matlamatkan

keuntunggan, mempunyai sumber-sumber modal (

و راص

/Sources of Funds) tersendiri dan cara-cara ia mempergunakan modal-modal ini untuk memperolehi

keuntungan.

Sumber-sumber modal bank Perdagangan ialah:

a)Modal awal yang disumbangkan oleh pemegang saham untuk menubuhkan bank ini. b)Pinjaman daripada bank-bank lain sama ada bank dalam negeri (khususnya Bank Negara) atau bank luar negeri.

c)Simpanan-simpanan (deposit ) meliputi simpanan sebenar dan simpanan kredit.

Simpanan sebenar ialah simpanan yang diperolehi daripada pelanggan dan simpanan kredit ialah simpanan yang dicipta oleh bank hasil daripada ia menjalankan aktiviti pemberian pinjaman.

Sumber (a) dan (b) adalah sumber yang kurang penting dan sedikit jika

dibandingkan dengan sumber (c).Oleh itu, sumber yang utama bagi bank Perdagangan ialah melalui simpanan-simpanan (deposit  )i pelanggan.

Oleh kerana matlamat utama bank Perdagangan ialah mencari keuntungan, maka ia tidak mengumpul harta daripada pelbagai sumber (seperti yang di sebut tadi)semata-mata dengan maksud simpanan tetapi untuk mempergunakan harta tersebut dalam

pelbagai bidang bagi mencapai matlamat asasinya iaitu memperolehi keuntungan. Secara umumnya, bidang-bidang yang diceburi oleh bank untuk memperolehi keuntungan dapat diletakkan dalam dua kategori :

a) Membeli sekuriti-sekuriti yang meliputi saham dan bon samada milik kerajaan atau persendirian.begitu juga mendiskaunkan25 kertas-kertas perniagaan (seperti cek, draf 

dan sebagainya)

b) Mengeluarkan pinjaman dan pendahuluan26 (advance/

ةف

) untuk pelanggan

samada dengan jaminan atau tanpa jaminan.

Oleh kerana bank hanya bertindak sebagai orang tengah seperti yang telah disebutkan tadi, maka harta-harta/modal yang diperolehi daripada sumber-sumber tadi dikira sebagai tangunggan-tangunggan bank (liabiliti /

وضل) bagi pihak orang lain

(iaitu pemilik-pemilik modal). Sementara harta-harta /modal yang telah digunakan dalam bidang-bidang yang diceburi tadi dikira sebagai hak-hak atau harta bank (aset /

و

) yang berada di tangan orang lain.

(*Untuk membezakan di antara liabiliti (tangunggan) bank dan aset (harta) bank, lihat  contoh kunci kira-kira bank dalam lampiran 1)27

3) Aktiviti-aktiviti Bank Perdagangan28

Di bawah ini dikemukakan beberapa aktiviti bank Perdagangan yang dijalankan bertepatan dengan konsep dan polisi yang disebutkan tadi :

1) Menerima Simpanan

(Account)

Sejumlah besar daripada tanggungan bank terdiri daripada simpanan yang diterima daripada orang ramai. Simpanan yang diterima oleh bank Perdagangan ada dalam beberapa bentuk :

a)Simpanan Semasa (Checking Account)

Iaitu simpanan (akaun) bank yang membolehkan penyimpan mengeluarkan wang simpanannya pada bila-bila masa dengan menggunakan cek.Kebiasaannya, bank tidak membayar bunga bagi simpanan jenis ini sebaliknya penyimpan harus membayar kepada bank wang perkhidmatan.Walau bagaimanapun, ada dalam beberapa keadaan, bank membayar faedah yang kecil ke atas simpanan semasa ini sekiranya simpanan tersebut mencapai jumlah yang besar dan berdasarkan perjanjian di antara bank dan penyimpan.

b)Simpanan Tetap(Time Account)

Simpanan tetap merupakan jenis simpanan yang paling penting bagi bank. Ia boleh disimpan mengikut jangka masa tertentu seperti tiga bulan, enam bulan dan sebagainya. Bank memberi kadar bunga yang tinggi kepada simpanan yang tetap ini dan kadarnya

bergantung kepada tempoh simpanan.

Sebelum simpanan tetap ini matang, penyimpan tidak boleh mengeluarkan simpanannya kecuali kalau notis diberikan terlebih dahulu.

c)Simpanan Tabungan (Savings Account)

Iaitu simpanan yang mendapat faedah daripada bank dan disukai oleh penabung-penabung kecil. Tujuan utama diwujudkan simpanan ini ialah untuk menggalakkan orang ramai supaya menyimpan wang. Wang simpanan tabungan ini boleh dikeluarkan pada bila-bila masa.

2) Memberi Pinjaman kepada para pelangan.

Pemberian pinjaman kepada pelanggan adalah fungsi terpenting dalam bank Perdagangan. Menjadi tabiat bank, meminjam daripada pelanggan dengan bunga yang murah dan memberi pinjaman dengan bunga yang mahal. Perbezaan di antara bunga yang dibayar untuk simpanan-simpanan pelanggan dan bunga yang diterima dari pinjaman-pinjaman mendatangkan keuntungan kepada bank. Kadar bunga yang

dikenakan kepada peminjam tertakluk kepada jangka masa dan ri siko. Lebih lama jangka masa dan lebih banyak risiko maka lebih mahal pula bunga yang dikenakan.

Bank Perdagangan boleh memberi pinjaman kepada pelanggan melalui beberapa cara :

a) Melalui AkaunPinjaman

Melalui cara ini bank akan mengkredit kan jumlah pinjaman yang telah dipohon dan diluluskan ke dalam akaun semasa peminjam dan peminjam diwajibkan untuk membayar  bunga ke atas jumlah pinjamannya.

b) Pembukaan Kredit 29

Iaitu pelanggan membuat perjanjian dengan bank supaya bank membuka baginya satu kredit dengan jumlah wang yang tertentu di mana ia (pelanggan)boleh mengambil wang daripada jumlah kredit ini pada bila-bila masa yang ia perlukan dan ia tidak

menanggung faedah/bunga melainkan keatas wang yang telah ia keluarkan daripada  jumlah kredit tersebut. Kemudahan kredit ini dibuka oleh bank sama ada dengan jaminan

c) Melalui Kemudahan Overdraf 

Overdraf ialah pengambilan daripada bank yang melebihi simpanan atau jumlah wang yang dikeluarkan daripada bank yang melebihi simpanan.

Melalui kemudahan overdraf ini, bank membenarkan pelanggan mengeluarkan wang yang melebihi jumlah simpanannya dalam bank dan jumlah maksimun wang yang boleh dikeluarkan oleh pelanggan ditetapkan oleh pihak bank. Pelanggan hanya perlu membayar bunga ke atas jumlah kemudahan overdraf yang digunakan saahaja dan bukan ke atas jumlah maksimum wang yang dibenarkan.

d) Mendiskaun 31Bil Perintah Bayar (Draf)/Bil-Bil Pertukaran ( 

ةلايمل صخ

 )

Seorang peniaga yang ingin memberi kemudahan kredit kepada pelanggannya, maka ia boleh meminta bank perdagangan mendiskaunkan bil per tukaran yang

dimilikinya. Bank akan mengenakan bayaran komisen dan bunga untuk perkhidmatan mendiskaunkan bil-bil tersebut. Apabila bil pertukaran sampai tempoh matangnya, bank perdagangan akan menuntut bayaran daripada peniaga tersebut.

Pada hakikatnya, pendiskaunan bil-bil pertukaran adalah pemberian pinjaman  jangka pendek.

3) Melabur sebahagian daripada sumber kewangannya.

Bank Perdagangan akan melabur dengan membeli aset yang menghasilkan bayaran bunga di pasaran terbuka. Selain itu, pelaburan juga dibuat ke atas bil perbendaharaan32dan sekuriti kerajaan Malaysia.

4)Merundingkan draf, bank,cek pengembara dan sebagainya.

Cek biasa diterima di tempat di mana pelanggan dikenali. Cek boleh ditolak di tempat di mana pelanggan tidak dikenali. Bagaimanapun, ia boleh mendapatkan draf  bank itu akan diterima oleh sesiapa pun untuk menjejaskan pembayaran kerana ia adalah cek bank dan dengan itu ia tidak mempunyai risiko.

Adalah sukar dan berisiko bagi pelancong untuk membawa bersama-samanya wang tunai yang banyak.Sebagai langkah yang mudah dan selamat, ia boleh menukar  wang tunai itu dengan cek pengembara dari banknya. Bank mengeluarkan cek

pengembara tersebut dan ia boleh ditukar dengan wang tunai di mana-mana cawangan bank atau wakilnya di dalam dan luar negeri di tempat-tempat yang disebut di cek itu.

4)Merundingkan pelaburan untuk pelanggan

Bank Perdagangan boleh memberi nasihat kepada pelanggan-pelanggannya yang ingin menjalankan projek pelaburan. Begitu juga ia boleh bertindak sebagai agen kepada pelanggan yang ingin membeli saham atau surat jaminan kerajaan.

5) Menyimpan barang-barang bernilai pelanggan dan bertindak sebagai pemegang amanah.

6)Menguruskan perdagangan luar negeri seperti membeli dan menjual wang asing untuk pelanggan, menerima bil perintah bayar yang dikeluarkan di luar negeri dan kadang-kadang membelinya berdiskaun.

BAHAGIAN KETIGA

PENDIRIAN-PENDIRIAN

SYARAK 

TERHADAP BEBERAPA AKTIVITI-AKTIVITI

BANK

KONVENSIONAL

A) Prinsip-perinsip dan

taujihat Islam

di dalam

mu'amalat 

yang berkaitan dengan

harta.

33

1. Pengharaman semua jenis riba.

Menurut Ibnu Rusd , usul riba ada lima iaitu :

)

1

) ،ءاسل ار (

2

) ،ضفل ار (

3

) ،ز نخ (

4

،ج  (

)

5

ةض  ال ي(

2. Pengharaman gharar 

(

رغل

)

dan perjudian

(

اقمل

)

 Abu Hurairah r.a berkata di dalam satu hadis yang diriwayat kan oleh Imam Muslim ;

رغل ي ع هل ور ن

Fiirman Allah taala

:

ز اصن سيمل مل امن وآ ذل اأ

وتا ايشل مع  ر

3. Kewajipan memenuhi semua tuntutan.

Secara umumnya Islam mewajibkan manusia supaya memenuhi segala  jenis tuntutan seperti mana yang difirmankan oleh Allah taala :

اأ ل انا ؤ  ك ةل 

Walau bagaimanapun, apa yang kita maksudkan dalam perbicaraan kita ialah kewajipan memenuhi segala jenis tuntutan yang berkaitan dengan harta, iaitu Islam memerintahkan supaya manusia mengambil berat terhadap tuntutan membayar hutang pada waktu yang dijanjikan. Sabda Nabi s.a.w . :

4. Berlaku adil dan ber tasamuh/bertolak-ansur di dalam mu'amalat. Firman Allah :

طسقلا يمل يل وأ

Sabda Nabi (s.a.w.):

ضت  ض  ىت  ا  ام ر ةل حر

B) Pendirian

Syariat dan Feqah Islam

terhadap beberapa

mu'amalat bank.

1.

Qarar daripada "

 ز, ةي ثول مج

"

Dalam qarar/ keputusan yang telah dikeluarkan oleh,

رهزلا يمسا ثوحبا عجم

pada tahun 1965 mengenai mu'amalat-mu'amalat bank disebutkan bahawa :

1) Faedah / bunga yang dikenakan ke atas segala jenis pinjaman/hutang,semuanya adalah tergolong di dalam riba yang diharamkan, tidak kira samada pinjaman tersebut adalah pinjaman untuk perbelanjaan hangus

(

كت قل

) atau pinjaman untuk aktiviti pengeluaran

(

اتن قل

). Ini kerana keseluruhan nas-nas Al  Quran dan As Sunnah secara qat'ienya mengharamkan dua jenis riba ini.

2. Riba samada banyak atau sedikit ,adalah haram sepertimana yang ditunjukkan oleh pemahaman yang betul/tepat terhadap firman Allah :

افعاض ااأ ال وك  وآ ذل اأ

3. Memberi pinjaman dengan mensyaratkan riba adalah sesuatu yang diharamkan dan pengharaman ini tidak terangkat dengan sebab hajat atau darurat .Meminjam dengan diisyaratkan riba juga adalah sesuatu yang diharamkan dan tidak terangkat dosanya

4) Aktiviti-aktiviti bank yang terdiri daripada simpanan-simpanan semasa,

pengeluaran cek-cek, surat-surat jaminan dan draf-draf dalaman yang berfungsi di antara para peniaga dan bank-bank dalam negeri, semuanya adalah mu'amalat-mu'amalat bank yang diharuskan oleh syarak . Komisen atau bayaran yang dikenakan oleh bank bagi

perkhidmatan-perkhidmatan ini tidak tergolong di dalam riba.

5) Simpanan-simpanan yang mempunyai jangka masa tertentu (iaitu simpanan tetap), membuka kredit dengan mengenakan faedah dan segala j enis pemberian pinjaman

dengan bunga/faedah, semuanya terdiri daripada muamalat-mu'malat riba yang diharamkan.

6) Adapun mu'amalat-mu'amalat bank yang berkaitan dengan draf-draf luaran, maka ditangguhkan pandangan terhadapnya sehinggalah sempurna perbahasan

mengenainya.

2. Kedudukan bunga/faedah bagi pinjaman /hutang.

Berkata Ibnu Qudamah di dalam kitabnya :

“

34

”

غمل

ا

اما ح و د  ةي   ك

Berkata Ibnu Munzir :

ا ةد أ از تسمل ع   سمل أ ع ومأ

ار ل ع ال ذخأ أ, ل ع

Daripada ungkapan Ibnu Munzir dan Ibnu Qudamah ini, jelas kepada kita bahawa para ulama' sepakat menyatakan bahawa sebarang penambahan yang disyaratkan oleh orang yang memberi pinjaman kepada orang yang meminjam ke atas pinjaman /hutang yang diberikan, adalah riba yang diharamkan oleh syarak tanpa melihat kepada nama yang diletakkan kepada penambahan tersebut seperti bunga/faedah, hadiah, saguhati dan sebagainya kerana kaedah yang dipakai oleh ulama' di dalam menentukan hukum terhadap sesuatu perkara ialah:

Di dalam syariat Islam, 'aqad hutang tergolong dalam 'aqad sukarela

(

تل

) kerana bukan tergolong dalam 'aqad pertukaran

(

ةرامل

) kerana matlamat asasi daripada pemberian hutang ialah untuk membantu peminjam (

تقمل

).

Oleh kerana 'aqad  hutang ini adalah aqad tabarru' maka tidak seharusnya pemberian hutang dibuat untuk memperolehi keuntungan atau habuan kerana ia berlawanan dengan ruh tabarru' itu sendiri.35

3.

Mauqif Syariah

terhadap denda berbentuk wang yang dikenakan kepada

peminjam kerana melewatkan membayar pinjaman.

36

Menurut bekas Mufti Mesir, Dr. Syed Thantawi : "Hukuman atau denda yang berbentuk wang yang diputuskan oleh Institusi Kehakiman ke atas peminjam yang melewat-lewatkan membayar hutang bukanlah bermatlamatkan riba tetapi ia adalah untuk memelihara /menjaga harta manusia supaya tidak dinikmati dengan cara batil atau salah oleh orang-orang tamak dan melewat-lewatkan membayar hutang."

Walau bagaimanapun pendapat ini telah dijawab oleh Dr.Ramadhan Hafiz as Suyuti , Pensyarah Fiqh Muqaran di Universiti Al Azhar, dengan katanya : "Pendapat ini adalah batil kerana seseorang hakim apabila memutuskan hukuman supaya peminjam yang lewat membayar hutangnya daripada bank supaya menyempurnakan pembayaran dan kemudiannya memutuskan pula supaya peminjam tadi membayar satu jumlah

tambahan ke atas hutang asal sebagai denda, maka tidak syak lagi bahawa penambahan yang berlaku ke atas hutang asal ini adalah riba yang diperolehi oleh orang yang memberi pinjam daripada si peminjam. Keadaannya, adalah serupa dengan amalan biasa bank yang bertindak sebagai pemberi pinjaman kepada seseorang dan kemudiannya

mengambil hutang asal beserta faedah daripadanya sebagai pembayaran balik. Kedua-dua bentuk ini tidak ada perbezaannya. Maka, bagaimana kita boleh menyatakan bahawa salah satu daripadanya bukan riba?".

Ini tidak bermakna bahawa Islam tidak memelihara harta yang menjadi milik

pemberi hutang. Islam mempunyai caranya tersendiri yang lebil adil iaitu dengan memberi hak kepada hakim untuk mengenakan tindakan al-Hajr (penahan daripada

membelanjakan harta) ke atas si peminjam (yang enggan membayar hutangnya) dan kemudian menjual harta miliknya untuk membayar hutang yang tertanggung di atas bahunya. Dirawayatkan daripada Ka'ab bin Malik :

ردل ر) ةيع اك   ةعا ةلا ا ع جح ل أ

)

4. Pendirian

Ulama' 

terhadap simpanan-simpanan bank dan faedah-faedah bagi

simpanan bank.

Walaupun ahli-ahli bank mengislahkan wang yang diberikan oleh individu untuk disimpan di dalam bank sebagai "simpanan"

(

ةول

) tetapi kebanyakan para ulama' menyatakan ia adalah "Pinjaman /Hutang" (

قل

) yang diberikan oleh pelanggan kepada bank.37

Ini kerana kandungan 'aqad yang berlaku di antara individu (yang bertindak sebagai pelanggan) dengan Bank di dalam aktiviti tersebut menyalahi syarat-syarat

Wadi'ah di dalam

36

fiqh Islami dan 'aqad tersebut lebih mirip kepada 'aqad hutang (al-Qiradh ). Sebagai contohnya, dalam aktiviti penyimpanan yang berlaku dalam mu'amalat bank pada hari ini, bank terpaksa menjamin /menaggung sebarang kerosakan yang berlaku terhadap harta-harta simpanan tidak kira samada kerosakan tersebut datang daripada pihak bank

sendiri atau tidak,sedangkan di dalam 'aqad wadi'ah pada pandangan fiqh Islami , pemegang harta simpanan

(

ةدل ومل

) tidak menjamin kerosakan bagi harta simpanan melainkan yang berpunca daripadanya.

Para ulama' sepakat menyatakan bahawa pemegang harta simpanan (

ومل

ا

ةدل

) adalah pemegang amanah dan bukan penjamin. Oleh itu, ia tidak

bertanggungjawab terhadap kerosakan, kecurian atau kemusnahan yang berlaku pada harta simpaann melainkan sekiranya berlaku khianat, merosakkan harta tersebut atau lalai dalam menjaganya.Berkata Ibnu Rusd :

ةنومض  ةناأ ةول  ع راص ءامع ف

مؤ ع ام 

Begitu juga menurut ulama' pemegang harta simpanan (

ةيع ومل

) sekiranya ia menggunakan harta simpanan ataupun ia mencampur harta simpanan tersebut

dengan hartanya sama ada dengan izin daripada orang yang menyimpan (

ومل

) atau tidak,maka simpanantersebut akan hilang sifatnya sebagai wadi'ahdan berpindah menjadi hutang 

قل

)

)

yang berada di bawah tanggungan pemegang harta

simpanan tadi serta mengenai padanya hukum al-Qardh (

قل

).Di dalam pengamalan bank-bank konvensional pada hari ini jelas menunjukkan kepada kita bahawa bank menggunakan simpanan-simpanan pelanggannya untuk pelaburan dan  juga untuk pemberian pinjaman.38

Apabila menyedari bahawa aqad yang berlaku adalah aqad hutang (tanpa melihat nama atau istilah yang diberikan), maka ia mesti menjadi "

سل قل

" dan

bukan "

ىول قل

". Oleh itu, tidak harus berlaku padanya faedah atau bunga kerana ia adalah riba yang diharamkan pada semua jenis hutang.

Kesimpulannya, semua jenis simpanan (akaun)bank samada simpanan semasa ,simpanan tetap atau simpanan tabungan adalah tergolong di dalam pengertian hutang (iaitu hutang yang diberikan oleh individu kepada bank ) dan bunga atau faedah yang ditentukan bagi simpanan-simpanan ini oleh bank adalah riba yang diharamkan oleh

syarak.

5. Pandangan

Ulama' 

Terhadap Wang.

Di dalam tugas utama bank pada hari ini ialah mengeluarkan wang .Perbahasan

ulama' Islam terhadap kedudukan wang ini pada pandangan Islam adalah panjang dan luas serta banyak berlaku percanggahan perdapat. Oleh itu, dalam kertas ini, kita hanya mengemukakan secara ringkas pendapat-pendapat ulama' dengan memberi penekanan kepada pendapat yang kuat.

Para Fuqaha' telah membahagikan harta (melihat kepada tugas /fungsinya)kepada dua bahagian iaitu :39

(1) Wang (

وقل

)

Tujuan dan fungsi asal wang ialah mu'amalat (

ةامل

)

dan maksud mu'amalat ini di sisi Fuqaha' ialah menjadiannya sebagai pengukur nilai

(

مل

ا

)

. Adapun tujuan asal

'arudh 40 ialah untuk mengambil manfaat.

Sistem Wang bagi mana-mana negara hari ini, terdiri daripada tiga jenis duit/wang iaitu wang pembantu (

دعاسمل وقل

) atau wang syiling, wang kertas (

وقل

ا

ةيرول

)dan wang bank

(

ةيصمل وقل

). Pandangan ulama' tentang semua jenis wang ini adalah seperti di bawah 41:

a) Wang Pembantu/Syiling.

Ia adalah wang logam yang diperbuat daripada logam-logam yang murah seperti tembaga, timah dan aluminium. Wang jenis ini hanya merupakan sebahagian kecil

daripada jumlah dalam edaran dan matlamat uatama diwujudkannya ialah untuk

memudahkan pertukaran dalam jual beli yang melibatkan barangan yang mempunyai nilai yang kecil.

Kebiasaannya, nilai sebenar logam wang pembantu adalah lebih rendah daripada nilai muka yang dinyatakan di atas logam tersebut. Oleh itu, ia juga dikenali sebagai wang tanda sebab ia mempunyai nilai muka yang lebih tinggi daripada nilai logam tersebut.

Kewujudan wang jenis ini bukanlah sesuatu perkara baru tetapi ia telah digunakan oleh orang Arab pada zaman Jahiliah dan Islam, dan mereka memanggilnya dengan

nama Fulus (

وفل

).

Keadaan dan fungsi fulus ini adalah serupa dengan wang logam pada masa ini iaitu ia dibuat daripada logam yang rendah nilainya dan digunakan untuk melakukan pertukaran secara kecil-kecilan sahaja.

Para Fuqaha' telah membahaskan hukum fulus ini dan berlaku perbezaan pendapat di antara mereka kepada dua golongan :

1. Golongan Pertama.

Mereka mengangap fulus sebagai barangan

(

ع

/

ة

) dan bukan

thaman (

مل

). Oleh itu, mereka membezakan hukum

fulus dengan hukum dua matawang yang terkenal (iaitu emas dan perak) dalam masalah riba, pertukaran

(

صل

)

, salam

(

سل

),

dan zakat . (*Maksud

(

مل

)

di sini ialah matawang pengukur nilai/harga barangan).

2. Golongan Kedua .

Pada pandangan golongan ini, fulus adalah tergolong dalam jenis thaman (seperti  juga emas dan perak) dan hukumnya sama seperti hukum wang (sama ada emas atau

perak) di dalam masalah riba, salam pertukaran dan zakat (yang akan dihuraikan ketika kita membicarakan hukum wang kertas nanti).

Dr. Ali Ali Abdur Rasul menyatakan :"Jumhur Fuqaha' berpendapat bahawa Fulus

adalah barangan

(

ع

/

ة

)

dan bukan thaman.Walau bagaimanapu, golongan yang

menyatakan bahawa fulus tergolong dalam thaman adalah lebih kuat hujjahnya, lebih mendalam pemahamannya serta lebih bertepatan dengan realiti yang berlaku di mana ia telah berperanan sebagai thaman (matawang) dan diterima umum oleh menusia sebagai perantara di dalam pertukaran mereka. Apa yang berlaku pada fulus berlaku juga pada wang pembantu pada masa ini. (Oleh itu, hukum wang pembantu ini sama seperti hukum

fulus).

b) Wang Kertas.

Wang kertas adalah wang dicetak oleh kerajaan melalui bank pusat yang

merupakan wang sah kerana pihak kerajaan memberi jaminan akan membayar nilai yang dinyatakan di atas kertas tersebut. Setiap wang kertas yang dikeluarkan disokong oleh harta kerajaan sama ada dalam bentuk emas atau wang asing yang lainnya. Namun, dalam kebanyakan ekonomi moden sekarang terdapat sistem wang fiat 42, di mana wang kertas dan syiling tidak perlu disokong sepenuhnya oleh emas atau logam-logam lain yang bernilai. Ini bermakna matawang dalam edaran mempunyai nilai lebih rendah daripada nilai yang dinyatakan diatasnya.

Sistem Wang Kertas ini tidak dikenali pada zaman Fuqaha' terdahulu. Oleh itu, tidak ada penghuraian dibuat oleh mereka tentang hukum wang kertas ini. Adapun para

Ulama' Mutaakhirin, setelah mendapati wang kertas ini meluas penggunaannya di setiap negara di dunia pada hari ini, maka mereka telah membuat perbahasan meliputi pelbagai cabang yang berkaitan dengan wang kertas ini seperti

adakah diwajibkan zakat ke

atasnya? Apakah hukum pertukaran di antara wang-wang kertas ? Adakah berlaku

harus

untuk dijadikan modal di dalam

aqad salam

,

syarikat 

dan

'aqad-'aqad syara' 

yang lainnya?

Berlaku percanggahan pendapat di antara Ulama' Mutaakhirin dalam menentukan  jawapan bagi persoalan-persoalan di atas. Percanggahan pendapat ini adalah rentetan

daripada perbezaan pendapat di dalam memahami dan menentukan kedudukan sebenar  wang kertas ini yang dapat diringkaskan seperti berikut :

1. Pendapat Pertama.

Wang kertas ini adalah semata-mata dokumen hutang43yang dikeluarkan oleh bank

Pusat.

2.Pendapat Kedua.

Wang kertas adalah tergolong dalam kategori barangan perniagaan (

ع

ةراجتل

)

dan hukum-hakamnya sama seperti hukum barangan perniagaan.

3.Pendapat Ketiga.

Wang kertas adalah sama seperti fulus dan hukum-hakam yang sabit pada fulus

maka ia juga sabit pada wang kertas.

4.Pendapat Keempat.

Wang kertas adalah gantian kepada emas atau perak.

5.Pendapat Kelima.

Wang-wang kertas ini ialah sejenis matawang yang tersendiri yang berfungsi

seperti fungsi wang yang berlaku pada emas dan wang perak serta athman yang lainnya. Bahkan pada hari ini, ia telah mengambil kedudukan emas dan perak sebagai pengukur  nilai sesuatu barangan atau benda ekoran daripada lenyapnya penggunaan wang emas dan perak di dalam kebanyakan gerak kerja pertukaran.Wang-wang kertas ini dikira

sebagai jenis-jenis matawang yang berasingan bergantung kepada negara yang menjadi tempat keluarnya. Wang kertas Saudi dikira satu jenis matawang, wang kertas Amerika dikira satu jenis matawang dan begitulah seterusnya dengan wang-wang kertas yang lainnya.

Pendapat yang diterima oleh kebanyakan Ulama' pada hari ini ialah pendapat yang kelima. Berdasarkan kepada pendapat ini, dapat disimpulkan bahawa hukum-hakam yang berkaitan dengan wang kertas ini adalah seperti berikut :

a) Tidak harus secara mutlak nya, menjual wang kertas dengan wang kertas atau menjual wang kertas dengan wang lain (seperti wang emas, wang perak atau fulus)

secara

Rial Saudi atau lebih banyak daripada itu, secara bertangguh.44

b) Tidak harus menjual wang kertas dengan wang kertas dari jenis yang sama, dengan saling melebihkan

(

 افت

)

sama ada bertangguh atau tunai (iaitu menerima dalam majlis). Sebagai contohnya, tidak harus menjual 15 Rial Perak Saudi dengan 16 Rial Perak Saudi.

c) Harus secara mutlak nya menjual sejenis wang kertas dari jenis yang lain, sekiranya berlaku secara tunai (iaitu menerima dalam majlis). Sebagai contohnya, harus menjual satu Dolar Amerika dengan tiga Rial Saudi atau lebih sekiranya berlaku secara tunai.45

Berkata Ibnu Munzir :

ات  يراصتمل أ ع ل أ  هع فن  ك مأ

دا صل أ اضاقت أ 

Berkata Ibnu Qudamah :

 يغ اتصل  جمل  قل اض م ي : صل

ل

2. Wajib dikeluarkan zakat wang keatasnya, sekiranya sampai nisab. Kadar nisab zakat  wang ialah jumlahnya menyamai nilai dua 20 dinar ataupun (85 gram emas) atau 200 dirham (595 gran perak.) Jadi kadar nisab wang kertas ialah : 85 gram emas x nilai pasaran bagi satu gram emas.

3. Harus menjadikan wang kertas sebagai modal dalam aqad salam dan syarikat .

c) Wang bank

Wang bank ialah wang berbentuk simpanan di bank. Ia terdiri daripada wang simpanan orang ramai dalam akaun semasa di bank perdagangan dan ia boleh

dikeluarkan dengan menggunakan cek.Wang-wang simpanan di bank ini wujud dengan dua cara :

a)Dengan simpanan daripada pelanggan .

Iaitu pelanggan mengemukakan wangnya untukn disimpan oleh bank dan wang tersebut dapat dikeluarkan dengan cek pada bila-bila masa yang diperlukan.

Simpanan jenis ini dipanggil dengan simpanan sebenar.

b)Bank membuka akaun/simpanan bagi pelanggan melalui pemberian pinjaman.

Iaitu bank akan mengkreditkan jumlah pinjaman yang telah dipohon dan diluluskan ke dalam akaun/simpanan semasa pelanggan (yang memohon pinjaman) dan ia boleh mengeluarkannya dengan cek. Simpanan jenis ini dipanggil dengan simpanan kredit.

Dr. Ali Ali Abdur Rasul menyatakan: "Sifat yang ada pada wang bank iaitu ia boleh dipindahkan dengan serta-merta (malalui cek) kepada wang kertas pada bila-bila masa, meletakkan kedudukannya sebagai gantian kepada wang kertas. Oleh kerana hukum pengganti adalah sama dangan hukum sesuatu yang kena ganti maka, kita berpendapat bahawa hukum wang bank adalah sama dengan hukum wang kertas (seperti yang

dihuraikan tadi). Walau bagaimanapun, pendapat ini hanyalah kepada wang bank yang berupa simpanan sebenar iaitu simpanan yang diterima daripada pelanggan. Adapun wang bank yang berupa simpanan kredit iaitu simpanan yang dicipta oleh bank-bank ribawi apabila ia mengeluarkan pinjaman, maka ia tidak dapat disatukan dengan hukum-hakam wang kertas tadi. Ini kerana asas kewujudan simpanan kredit ini ialah pemberian hutang/pinjaman dengan mengenakan faedah dan asas ini tidak diterima oleh syarak.

6)Kedudukan cek sebagai pengganti matawang

Perkara ini berlaku ketika pertukaran matawang di bank-bank atau di antara

individu-individu. Sebagai contohnya, seorang lelaki menukar di bank matawang Ringgit Malaysia dengan Dolar Amerika. Ia memberi wang Ringgit Malaysia kepada bank dan menerima daripada bank, cek yang termaktub padanya jumlah wang Dolar Amerika yang bersamaan dengan nilai Ringgit Malaysia yang diberikan kepada bank. Dalam hal ini, adakah menerima cek sebagai pengganti wang dapat dikira sebagai "

قل

"

(penerimaan dalam majlis) yang menjadi syarat kepada pertukaran dua matawang yang berlainan jenis seperti yang disebutkan tadi?

Menurut jawapan yang diberikan oleh Lujnah Fatwa Saudi  :"Didalam masalah ini ,menerima cek terkandung di dalam pengertian menerima wang (yang ini diperolehi daripada pertukaran)46 dan ia menyerupai Halawah

(

ةلاوحلا

).Walau bagaimanapun,

kalau tidak menjadi kesukaran untuk menerima wang terlebih dahulu dan kemudian baru menukarnya kepada cek, maka ia adalah lebih sempurna dan lebih ihtiat (

وح

)

Kesimpulannya, cek boleh mengambil pengganti yang sempurna bagi wang dan menerima cek terkandung dalam pengertian "

ضبقلا

" di dalam pertukaran matawang. Ini kerana dalam hal ini, cek telah mengambil tempat matawang dan tidak kelihatan ketika berlakunya pertukaran.47

7)Membuat pelaburan dalam bank-bank mengamalkan

riba

.

Rumah Fatwa Mesir 

(ةصمل ءات ر)

ketika ditanya mengenai hukum menyimpan harta anak-anak yatim di dalam bank-bank tempatan (yang mengamalkan

mu'amalat riba), menyatakan : "melaburkan harta dengan corak yang telah disebutkan itu adalah tidak harus kerana ia tergolong dalam riba yang diharamkan oleh syara' . Begitu  juga tidak harus melabur harta anak-anak yatim dalam bentuk yang di sebutkan ini".

Menurut fatwa yang dikeluarkan oleh Rumah Fatwa Saudi : "Tidak harus memberi saham kepada bank-bank ribawi dan begitu juga tidak harus menjalankan

amalam-amalan /aktiviti yang mengandungi unsur-unsur riba dengan bank-bank atau selainnya kerana ia tergolong dalam pengertian bantu-membantu dalam perkara dosa dan

permusuhan yang dilarang oleh syara' di dalam firmannya:

دل   ع ونا  ىوقتل ل ع ونا

Kesimpulan daripada fatwa di atas ialah tidak harus membuat pelaburan harta dalam bank-bank yang mengamalkan riba walaupun harta-harta yang

dilaburkan itu milik anak-anak yatim.48

Bekerja di bank-bank yang mengamalkan

riba

Ditanya kepada Rumah Fatwa Mesir mengenai seorang lelaki yang bekerja

sebagai seorang pencatat di bank :

"عرل يستل"

dan seluruh aktiviti bank ini berlaku dengan faedah dan riba yang diharamkan atau dilarang oleh agama sedangkan ia berhajat kepada pekerjaan tersebut dalam kehidupanya?.

Jawapan yang diberikan ialah "Riba adalah sesuatu yang diharamkan oleh syara' 

dengan nas daripada kitab, sunnah dan ijma' para muslimin. Melakukan perbuatan atau amalan-amalan yang bersangkut-paut dengan riba seperti menulis/mencatat dan

sebagainya, adalah membantu dalam melakukan perkara yang diharamkan. Setiap

perkara yang membantu melakukan perkara yang diharamkan maka ia juga diharamkan oleh syara' . Di dalam hadis yang diriwayatkan olehBukhari dan Muslim. Rasulullah

s.a.w.bersabda:

هدا هاك هكؤ ال كآ ل

Laknat yang diterima oleh orang yang disebut di dalam hadis ini menunjukkan bahawa perbuatan mereka adalah satu dosa.49

Penutup

Demikianlah dibentangkan secara ringkas maklumat-maklumat tentang bank

konvensional dan beberapa mauqif syariah dan feqah Islam terhadap aktiviti-aktiviti bank konvensional . Semoga pembentangan yang sederhana dan serba kekurangan ini dapat membuka jalan kepada pembaca untuk membuat pengkajian seterusnya.

Disusun dan disediakan oleh: Ahmad Adnan bin fadzil, Kuliah Syariah Islamiah,

Universiti Al-Azhar (Cawangan Damanhur).

1 (Rujuk;

امع ر امل اصت اص ج

) ; Nabih Ghattas, m.s. 183 dan

ةيلامل ةامل,اصمل ج

, Adam Abidin,m.s. 53)

2

امع ر امل اصت اص ج

;Nabih Ghattas,m.s 44

3 Makroekonomi , Lee Wai Keong, m.s. 71

4 Prinsip-prinsip Ekonomi, Harcharan Sigh Khera, m.s. 233

5. Tugas Bank Perdagangan bukan sahaja menerima simpanan daripada orang ramai tetapi juga mencipta kredit atau mencipta deposit supaya mendapat keuntungan .Ada dua cara bagaimana bank mencipta kredit iaitu ; 1)Dengan pinjaman atau Overfraf,dan

2)Pelaburan Modal.

6. Makroekonomi, Lee Wai Keong m.s57

7. Pinjaman jangka pendek ;"ialah pinjaman yang dikeluarkan oleh bank di dalam jangka masa kurang daripada setahun dan dikenakan faedah dengan nisbah yang tetap "(lihat : 8 .(Rujuk

:

ىاصت يتل ل ىال ل يل

m.s 118

10. Hartanah menurut Kamus Dewan ialah harta yang terdiri daripada tanah dan rumah.

11. Rujuk;

اح اضر, ةي ةشل ءو .ل دئو

ويسل

m.s 29

12.

امع ر امل اصت اص ج

Nabih Ghattas ,m.s 448 dan Prinsip-Prinsip Ekonomi,Harcharan Singh Khera,m.s 223

13. Prinsip-prinsip Ekonomi, Harcharan Singh Khera, m.s. 224

14. Kurun/zaman pertengahan ialah zaman antara zaman purbakala dengan zaman baru dalam sejarah Eropah iaitu zaman di antara kejatuhan Empayar Rom ( 476M) sehingga kejatuhan kerajaan Konstantin (1453M/857H )

15. Abrasion / 

مل كءا

:Kesusutan yang berlaku kepada berat duit yang berpunca daripada perpindahannya daripada satu tangan ke satu tangan .

امع ر امل اصت اص ج

) Nabih Ghattas,m.s 2 ) 19 . Prinsip-prinsip Ekonomi,Harcharan Singh Khera,m.s 224

20 . (Rujuk : “

ايمع ايمع  صمل

”, Dr. Abdus Sami’al Misri m.s 9 dan “

ةظل ةيصل وقل

” Dr. Abdul Mu'im Mubarak dan Dr. Ahmad an Naqah,m.s 72 dan 126)

21 (Rujuk

:

ايمع ايمع  صمل

, Dr. Abdus Sami'al Misri,m.s

22 Rujuk :

ىاصت يتل ل ىال ل يل

, m.s 118 23. " Dr. Yusof Qardhawi , "

ل ال  ول دئو

m.s 39 24. Dr. Sami haram,

امل اظل  ول وقل ءىا  ا

m.s 197-205 dan

ةدقل ةظل ةيصل وقل

, Dr. Abdul Mui'im Mubarak dan Dr. Ahmad  an Naqah,m.s127

25 Mendiskaunkan : melakukan potongan daripada harga atau nilai penuh sesuatu. 26.Seperti wang pendahuluan yang diberikan kepada seorang kontraktor untuk membantunya melaksanakan kerja yang terkandung dalam akad kontraknya. 27.Rujuk lampiran 1

28.Di dalam mengemukakan aktiviti-aktiviti bank ini, rujukan utama yang digunakan ialah ;

Prinsip-prinsip Ekonomi (Harcharan Sigh), Makroekonomi (Lee Wai K eong),

ءىامل

  اصتقل

(Dr.Ali Ali Abdur Rasul) dan

اصت اص ج

29 Kredit :Menurut Kamus Dewan bermaksud :1."Wang yang dipinjam,jumlah atau kemudahan pinjaman. Memberi kredit bermaksud memberi pinjaman. 2 . Butir  perakaunan. Mengkreditkan bermaksud mencatat butir perakaunan.

30 Sekuriti :Menurut Kamus Dewan ialah "Sijil (seperti saham atau bon )yang menjadikan pemegangnya berhak mendapat bayaran faedah atau dividen. (*Bon ialah surat akaun hutang atau pinjaman)

31 Mendiskaunkan :melakukan potongan daripada harga atau nilai penuh sesuatu. 32 (Bil Perbendaharaan/Treasury Bills/

ةل ع د /ةنل ان

: Bil yang dikeluarkan atau dijual oleh kementerian Kewangan untuk memperoleh pinjaman-pinjaman jangka pendek). Rujuk

ر امل اصت اص ج

امع

, Nabih Ghattas, m.s 549

33, Dr. Ali Ali Abdur Rasul ,

  اصت ءىامل

m.s 117-125

34

D r. Ramadhan Hafiz as Suyuti ,

 ةشل ءو 

..ول دئو

ةي

m.s 83

38

,

Dr.Mohd. Abdul Hamid as Sayyid Mutawalli dan Dr. Mughawi as Sayyid Ahmad Bakhit,

 ةقفل  امل 

m.s 173

39,

 فل را  وقل ااصت

,Dr.Abu Bakar as Siddiq Omar  Mutawali dan Dr. Shauqi Ismail Syahatah m.s 16-18

40 Al Arudh (barangan) dikategorikan oleh Ulama' kepada dua pula iaitu: (1) Barangan Perniagaan

(

راجتل ع)

:iaitu barangan-barangan yang disediakan untuk jualan,

dan(2) Barangan Pemilikan

(

ةيقل ع

):iaitu barangan bukan untuk jualan. Di

dalam istilah ekonomi moden, barangan pertama dipanggil aset semasa (current assets/

ةلدت وأ

) dan barangan kedua dipanggil sebagai aset tetap (fixed asset /

وأ

ا

.)

41,Dr Ali Ali Abdur Rasul,

  ىاصت ءىامل

m.s 126-157

(untuk penjelasan lanjut tentang mauqif syariat terhadap wang syiling dan wang kertas, rujuk buku Dr.Yusof al Qardhawi,

ل ال  ول دئو

m.s 54-60).

ةيل

.(Rujuk buku

"

دوقنلا ةيقنلا ةرظنلا ةفريصلا

"

oleh Dr.Abdul Mu'im Mubarak dan Dr. Ahmad  an Naqah, m.s 19 )

43 Iaitu dokumen yang menunjukkan bahawa negara berhutang kepada individu yang memegang dokumen tersebut.

44 Contohnya: Ali buat pertukaran dengan Ahmad. Ali beri kepada Ahmad satu Dolar dan kemudian Ahmad kata kepada Ali : "aku akan beri kepada kamu 5 Rial besok atau lusa." Per tukaran ini adalah tidak sah kerana tidak berlaku secara tunai.

45 Sandaran-sandaran bagi keharusan ini ialah hadis-hadis nabi di antaranya ialah hadis :

دي د ت يك ةضفلا بذل وي)

( dan hadis

رولا بذل)

(ءا ءا ار (ةضفل)

46 Iaitu sahnya pertukaran disyaratkan "saling menerima"

(

 اقتل

)

dalam majlis supaya penukaran tersebut berlangsung secara tunai.

47

ةال امل  ح ويل  ةئا ءاخأ

"” ,

Syeikh Said   Abdul Azim, m.s 23 ( penaqolan dibuat secara mafhum).

48

"

ةال امل  ح ويل  ةئا ءاخأ

",Syeikh Said Abdul Azim, m.s 37-39

49 "ةمهلا تمعلا ضع ك ويبلا ىف ةعئش ءطخ", Syeikh Said Abdul Azim, m.s 39-40

HAK CIPTA TERPELIHARA ®

TIDAK DIBENARKAN MENERBITKAN SEMULA BAHAN INI DALAM APA JUA BENTUK SEKALIPUN, MELAINKAN SETELAH MENDAPAT KEIZINAN PENERBIT. HARGAILAH PENGORBANAN ORANG LAIN YANG BERTUNGKUS LUMUS MENYIAPKANNYA. MENCETAK SEMULA DAN MENERBITKANNYA DALAM APA JUA BENTUK SEKALIPUN DIANGGAP SEBAGAI JENAYAH DAN DIKIRA BERCANGGAH DENGAN SYARIAH ISLAM.