• Tidak ada hasil yang ditemukan

Siliwangi, Sudut Pandang Filologis.

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Membagikan "Siliwangi, Sudut Pandang Filologis."

Copied!
2
0
0

Teks penuh

(1)

Pikiran Rakyat

eCUNPAD

)

O(NON UNPAD

ZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

)

(

)

~ - - = '. " . ~ -"...." ,-""""""

o

BA

S e n i n

o

S e l a s a

o

R a b u

o

K a m i s

o

J u m a t S a b t u

o

M i n g g u

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

G

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

O J a n O P e b

o

M a r O A p r M e i O J u n O J u l O A g s O S e p O O k t O N o v O D e s

S i l i w a n g i , S u d u t

P a n d a n g

F i l o b

g i s

g u n a k a n a k s a r a d a n b a h a s a S u n d a B u h u n , a k s a r a C a c a -r a k a n , P e g o n , m a u p u n L a t i n . B a h a n y a n g d i g u n a k a n t e r b u a t d a r i l o n t a r , n i p a h , s a e h , d a l u -a n g , m -a u p u n k e r t a s , y a n g t e r -t u a n g d a l a m c a r i t a s a j a r a h ,

b a b a d , s e r t a c a r i t a f i k s i j s a s t r a ( l e g e n d a , m i t e , s a g a , f a b e l ) , d i g u b a h d a l a m b e n t u k w a w a c a n ; p u i s i y a n g d i g u b a h b e r d a -s a r k a n a t u r a n p u p u h ( d a n g -d i n g ) . B a n y a k j u g a t e k s y a n g d i g u b a h d a l a m b e n t u k p r o s a / p r o s a l i r i k ( t e r u t a m a n a s k a h b u h u n y a n g m e n g u p a s t e n t a n g s e j a r a h a t a u s i l s i l a h r a j a ) .

N a s k a h s e b a g a i o b j e k k a j i a n f i l o l o g i ,y a n g m e n g a n d u n g " f a k -t a f i l o l o g i s " m e s k i p u n t e k s n y a m e n g u p a s t e n t a n g s e j a r a h , d a r i s u d u t p a n d a n g i l m u s e j a r a h m u n g k i n t i d a k b i s a d i k a t e -g o r i k a n s e b a -g a i " f a k t a s e j a r a h " , t e t a p i l e b i h k e p a d a " k a r y a s a s t r a y a n g m e n g a n d u n g u n s u r s e -j a r a h " ( f a k t a s a s t r a ) . N a m u n ,

t i d a k b i j a k s a n a j u g a a n d a i k a n " t e k s s e j a r a h " y a n g t e r k a n d u n g d a l a m n a s k a h i t u h a n y a d i a n g -g a p " d o n g e n g " a t a u " s e k a d a r i s a p a n j e m p o l b e l a k a " . D a l a m h a l i n i , p a r a a h l i t e l a h m e n g e s a m p i n g k a n f a k t a f i l o l o g i s , f a k -t a m e n -t a l , d a n f a k -t a s o s i a l . K i -t a h a r u s b e n a r - b e n a r m e n e l i t i d a r i b e r a g a m s u d u t p a n d a n g i l m u s e c a r a m u l t i d i s i p l i n e r , s a m p a i s e j a u h m a n a u n s u r s e j a r a h y a n g t e r k a n d u n g d a l a m " t e k s n a s k a h s e j a r a h " i t u .

G a r a p a n f i l o l o g i s s e c a r a m u l -t i d i s i p l i n e r b i s a m e n j a d i i l m u

b a n t u d a n d i b a n t u o l e h i l m u i l -m u l a i n , s e p e r t i l i n g u i s t i k , i l -m u s a s t r a , s e j a r a h k e b u d a y a a n , p e n g e t a h u a n b a h a s a - b a h a s a y a n g m e m e n g a r u h i b a h a s a t e k s , a g a m a , m a u p u n a n t r o -p o l o g i d a n f o l k l o r ( S u r y a n i ,

2 0 0 6 : 1 0 - 2 9 ) . H a l i t u s e j a l a n d e n g a n p e n d a p a t P h i l i p A u g u s B o e k h ( S u r y a n i ,2 0 0 6 : 3 ) y a n g m e n y a t a k a n , " f i l o l o g i a d a l a h i l -m u p e n g e t a h u a n t e n t a n g s e g a l a s e s u a t u y a n g p e r n a h d i k e t a h u i o r a n g " . M e s k i p u n d e m i k i a n , t i d a k b e r a r t i f i l o l o g a d a l a h " m a -h a s e g a l a n y a " d a l a m m e n a f -s i r k a n -s e b u a h t e k -s . D a l a m h a l m e n a f s i r k a n s u a t u f a k t a s e j a r a h a t a u b u k a n , t e n t u s a j a f i l o l o g i b e r b e d a d e n g a n i l m u s e j a r a h m a u p u n i l m u s a s t r a ( b a n d -i n g k a n R o s -i d -i ,6A p r i l2 0 1 1 ) .

D a l a m m e m a h a m i i s i t e k s n a s k a h b i s a s a j a t e r j a d i k e -s a l a h p a h a m a n d a n s a l a h p e n g e r t i a n . B u k a n h a n y a a n -t a r a f i l o l o g d a n y a n g b u k a n f i l o l o g , t e t a p i a n t a r f i l o l o g d a n a r k e o l o g s e r t a a h l i s e j a r a h , s e -b a g a i m a n a t e r j a d i p a d a p a r a f i l o l o gk a h o t t e r d a h u l u , a n t a r a A t j a , S a l e h D a n a s a s m i t a , E d i S . ( E k a d j a t i , A y a t r o h a e d i , E m u c h H e r m a n s o e m a n t r i , m a u p u n A m i r S u t a a r g a d a n U k a , b a h k a n a n t a r a U n d a n g A D a r s a d a n p e n u l i s s e k a l i p u n .

B e r k a i t a n d e n g a n i s i n a s k a h a t a u t e k s s e b a g a i o b j e k k a j i a n f i l o l o g i , a d a y a n g b e r u p a t e k s l i s a n d a n t e k s t u l i s a n . T e k s t u l i s a n a d a y a n g b e r u p a t u l i s a n t a n g a n d a n t u l i s a n c e t a k a n . D i l i h a t d a r i t r a d i s i p e n y a m p a i -a n n y -a , t e r d a p a t f i l o l o g i l i s a n , f i l o l o g i n a s k a h , d a n f i l o l o g i O l e h E L l S S U R Y A N I N . S .

P

R O d a n k o n t r a b e r k e n a a n d e n g a n t o k o h S i l i -w a n g i m e n g e m u k a t a t k a l a A j i p R o s i d i d a l a m p i d a -t o p e n g a n u g e r a h a n d o k t o r h o -n o r i s c a u s a d i U n i v e r s i t a s P a d -j a - d -j a r a n m e n y a t a k a n , " P r a b u

S i l i w a n g i a d a l a h t o k o h m i t o s " . S o n t a k s a j a b a n y a k p i h a k y a n g " k u r a n g s e t u j u " a t a s p e r n y a t a -a n n y -a i t u . M u n c u l p o l e m i k d i k a l a n g a n b u d a y a w a n , s e s e p u h S u n d a , t o k o h m a s y a r a k a t , a h l i , j u g a a k a d e m i s i . H a l i t u d i s e -b a -b k a n k e s a l a h p a h a m a n p e r -s e p -s i d i a n t a r a a h l i , y a n g m e -m a n d a n g s o s o k S i l i w a n g i d a r i s u d u t p a n d a n g y a n g b e r b e d a . A j i p R o s i d i " m e l i h a t s o s o k " P r a b u S i l i w a n g i " d a r i f a k t a s a s t r a ( " P R " ,6A p r i l2 0 1 1 ) .S e -m e n t a r a U n d a n g A .D a r s a d a r i f a k t a f i l o l o g i ( " P R " , 2 6 M a r e t

2 0 1 1 ) . P e r n y a t a a n k e d u a n y a s a h s a h s a j a , s e s u a i d e n g a n s u -d u t p a n -d a n g i l m u d a n " r a n a h -n y a " m a s i -n g - m a s i -n g ,

B i l a d i c e r m a t i s e c a r a s a k -s a m a , U n d a n g

A

D a r s a t i d a k m e n y e b u t k a n s e c a r a t e r s u r a t b a h w a P r a b u S i l i w a n g i s e b a g a i t o k o h s e j a r a h / s e c a r a s e j a r a h s e b a g a i m a n a d i r i l i s A j i p R o s i d i . D a r s a b e r p e n d a p a t , S i l i w a n g i i t u " a d a " b u k a n " t o k o h d o -n g e -n g " , t e t a p i " g e l a r b a g i r a j a k e r a j a a n S u n d a y a n g f a k t a n y a a d a s e c a r a f i l o l o g i s m e l a l u i n a s k a h " . S e c a r a k o d i k o l o g i s m a u p u n t e k s t o l o g i s , b e r d a s a r k a n a t a s f a k t a f i l o l o g i s , n a s -k a h y a n g b e r k a i t a n d e n g a n t o k o h S i l i w a n g i , d i t u l i s m e n g
(2)

c e t a k a n ( S u r y a n i , 2 0 0 6 : 5 ) .

H u b u n g a n n y a d e n g a n t o k o h S i l i w a n g i , j i k a d i c e r m a t i l e w a t f a k t a f i l o l o g i , f a k t a s o s i a l , f a k t a m e n t a l , m a u p u n f a k t a s a s t r a , s e d i k : i t n y a a d a e m p a t r a j a S u n -d a y a n g m e m i l i k i j u l u k a n d a n b e r g e l a r " S i l i h W a n g i " / S i l i w a -n g i y a -n g d i k a g u m i d a n m a s i h m e l e k a t s e r t a m e l e g e n d a s a m -p a i s a a t i n i , s e h i n g g a m e n j a d i i k o n b a g i m a s y a r a k a t S u n d a , y a k n i L i n g g a B u a n a , N i s k a l a

W a s t u K a n c a n a , S r i B a d u g a M a h a r a j a , d a n S u r a w i s e s a .

J u l u k a n S i l i w a n g i y a n g m e l e k a t d a r i k e e m p a t r a j a S u n -d a m u n c u l k a r e n a f i g u r , p e r i -l a k u , d a n k e p e m i m p i n a n r a j a

m a m p u

ngretakeun

urang

reya,

" m e m b e r d a y a k a n s e r t a m e n y e j a h t e r a k a n o r a n g b a n y a k " . M e r e k a a d a l a h r a j a y a n g p a d a s a a t m e m e r i n t a h k e r a j a a n S u n d a d i t a n d a i d e -n g a -n g e o p o l i t i k y a -n g g u -n c a -n g s e k i t a r a b a d X V d a n X V I M , d i k a l a B a r a t m a s u k , s a a t M a -j a p a h i t r u n t u h , s a a t m a s y a r a k a t a g r a r i s m u l a i b e r k e n a l a n d e n g

-a n e k o n o m i d -a g -a n g , s e r t -a s -a -a t s e o r a n g r a j a m a m p u m e m p e r -l u a s m a u p u n m e n y a t u k a n k e m b a l i d a e r a h k e k u a s a a n n y a ( b a n d i n g k a n d e n g a n D a r s a , " P R " , 2 6 M a r e t 2 0 1 1 ) .

G e l a r S i l i w a n g i p a d a m a s a p e m e r i n t a h a n b i h a r i t i d a k s e m -b a r a n g a n d i b e r i k a n , t e t a p i b e r d a s a r k a n a t a s p e r t i m b a n g -a n , k e s e p -a k -a t -a n , s e r t a k e b i -j a k a n d a r i t i g a g o l o n g a n y a n g m e n e n t u k a n r o d a k e k u a s a a n d i

d u n i a , d i k e n a l d e n g a n s e b u t a n

,J t r i

tangtu

di buana,

y a n g

meliputiprebu

( e k s e k u t i f ) , r a

-m a ( l e g e s l a t i f ) , d a n

resi

( y u d i k a t i f ) , s e b a g a i m a n a t e r c e r -m i n d a l a -m k e h i d u p a n M a s y a -r a k a t K a n e k e s B a d u y

(tangtu

telu/tiqa kapuunan).

P e m b a

-g i a n k e k u a s a a n y a n g s a m a d a l a m M a s y a r a k a t A d a t K a m

-p u n g N a g a , d i k e n a l d e n g a n s e b u t a n t r i

tangtu

di bumi,

y a n g m e l i p u t i t a t a w i l a y a h

wilayah,

t a t a w a y a h

waktu,

d a n t a t a p o l a h

tingkah laku,

y a n g d i p e g a n g o l e h

kuncen,

teb«

d a n

punduh

( S u r y a n i & C h a r -l i y a n , 2 0 1 0 : 5 0

-s

6 ; b a n d i n g k a n D a r s a , " P R " , 3 A p r i l 2 0 1 1 ) .

B e r k e n a a n d e n g a n t o k o h S i l i w a n g i s e b a g a i p e m i m p i n , d a l a m b e b e r a p a n a s k a h S u n d a b u h u n m a u p u n p r a s a s t i / p i a -g e m , p e r u i m p i n y a n -g m e m i l i k i s i f a t D a s a P r a s a n t a / S a n g h y a n g S i k s a k a n d a n g K a r e s i a n , A s t a

-g u n a / S a n -g h y a n -g H a y u m a u -p u n d a l a m F r a g m e n C a r i t a P a r a h i y a n g a n , d a n C a r i t a P a r a

-h i y a n g a n a t a u P r a s a s t i B a t u -t u l i s d a n K a w a l i s e r -t a P i a g e m K a b a n t e n a n d a n l a i n n y a , a d a -l a h f i g u r p e m i m p i n i d e a l y a n g s u d a h n g a r a j a r e s i f l e g e n d a r i s ( i s t i l a h p e n u l i s , d i a r t i k a n s u d a h m u m p u n i d a n s u d a h

maren/

Iengser

d a r i k e p r a b u a n n y a , d a n d i g e l a r i S i l i w a n g i / S i l i h W a n g i , " r a j a y a n g h a r u m n a m a n y a " , k a r e n a r a j a s e b a g a i t o k o h s e -c a r a l e g e n d a r i s m e l a l u i f a k t a f i l o l o g i s , f a k t a s a s t r a , f a k t a s o s i a l , m a u p u n f a k t a m e n t a l t e l a h m a m p u m e m b e r d a y a k a n s e r t a m e n y e j a h t e r a k a n o r a n g b a n y a k ) .

***

Gambar

fig u r, p e ri-

Referensi

Dokumen terkait

Dalam banyak seminar nasional perbedaan status dan peran itu, yang terbentuk dalam proses sosial serta budaya yang panjang, dikemukakan sebagai masalah gender, masalah dominasi

Penulis, dosen Fakultas Hukum Unpad dan pengamat sosial serta

Penulis, dosen Jurusan Manajemen Komunikasi Fikom dan Pascasarjana Unpad, Ke- tua Program Fikom Unpad Kampus

Penulis, dosen Jurusan Manajemen Komunikasi Fikom dan Pascasarjana Unpad, Ke- tua Program Fikom Unpad Kampus

budaya dan dosen hukum Unpad, Miranda Risang Ayu berbicara dalam diskusi Bandung Mengenang Rendra 2009 di Bale Rumawat Unpad,. Bandung,

Gagasan penulis tentang struktur kota imajiner yang dipandang dari atas, dan digubah dengan menggunakan piranti lunak komputer, seperti Google Earth,. Photoshop dan

Kitab tawarikh menjunjung tinggi rumah Allah dan pelayanannya lebih dari pada para penulis sejarah yang pertama, mungkin karena ia melihat pentingnya memelihara kesetiaan bangsa

Dosen yang mengampu kami ternyata jauh dari bayangan saya, baik dari segi penampilan, cara.. mengajar, maupun