4a senyawa alkohol eter

Se n y a w a Alk oh ol da n

Se n y a w a Et e r

Sulist yani, M.Si

 Senyawa or ganik adalah senyawa yang sum ber ut am anya berasal dar i t um buhan, hewan, at au sisa- sisa or ganism e ( m inyak bum i, gas alam , dan bat u bara) .

 Senyawa kar bon or ganik m eliput i senyawa kar bon dan

t ur unannya, di ant aranya alkana ( C_nH_{2n+ 2}) , alkena ( C_nH_2n) , dan alkuna ( C_nH_{2n- 2}) .

 Senyawa kar bon di luar alkana dianggap t ur unan ( der ivat if ) dar i alkana.

 Cir i khas senyawa t ur unan alkana adalah adanya gugus fungsi pada st r ukt ur m olekul.

 Sifat fisika dan sifat kim ia senyawa kar bon dit ent ukan oleh bagian t er t ent u dar i senyawa kar bon yang dinam akan gugus fungsi.

 Gugus fungsi dapat ber upa ikat an kar bon rangkap dua ( - C= C- ) , ikat an kar bon rangkap t iga ( - CΞC-), atom atau gugus atom.

Alkohol dan Et er

 Golongan alkanol disebut j uga alkohol, sedangkan golongan alkoksi disebut j uga et er.

 Kedua hom olog ber isom er fungsional kar ena keduanya

m em punyai r um us um um yang sam a, yait u C_nH_{2n+ 2}O, t et api ber beda gugus fungsinya.

 Monoalkohol dikelom pokkan sebagai alkohol pr im er, sekunder, dan t er sier.

Alkohol pr im er

Alkohol sek under

Alkohol t er sier

 Et er m er upakan senyawa kar bon yang m em punyai gugus –O-at au gugus alkoksi ( - OR) .

 Senyawa et er dapat m em bent uk ikat an hidr ogen dengan

senyawa lain yang m engandung gugus –OH, seper t i air, alkohol, fenol, dan senyawa dengan gugus am ina.

 Et er siklik m udah lar ut dalam air dar ipada et er rant ai t er buka, cont oh THT ( t et ra hidr o furan) .

O

Ta t a n a m a a lk oh ol:

1. Penent uan rant ai induk didasar kan pada rant ai C t er panj ang yang m engandung gugus –OH.

2. Penom oran rant ai induk ber fungsi unt uk m enunj ukkan posisi gugus fungsi m aupun cabang- cabang rant ai induk.

Et er dalam sist em I UPAC disebut alkoksi alkana.

Penam aan: dengan m em ber i nam a alkoksi pada gugus alkil t er kecil ( yang t er ikat pada at om oksigen ( - OR) dan nam a alkana pada

gugus alkil yang lebih besar selaku rant ai induk.

CH₃- O- CH₃

CH₃- O- CH₂- CH₃

CH₃- CH₂- O- CH₂- CH₂- CH₃

: m et oksi m et ana : m et oksi et ana : 1- et oksipr opana

: 2- et oksi but ana

Nam a Tr ivial

1- pr opanol = n- pr opil alkohol 2- pr opanol = isopr opil alkohol

2- m et il- 2- pr opanol = t - but il alkohol

I som e r i pa da Alk oh ol da n Et e r

 I som er : senyawa- senyawa yang m em punyai r um us m olekul sam a, t et api ber beda r um us bangun dan sifat - sifat nya.

 Jenis- j enis isom er : isom er rant ai, isom er posisi, isom er gugus fungsi, isom er geom et r ik, dan isom er opt ik.

1 . I som e r Posisi

- I som er i pada alkohol salah sat unya disebabkan oleh per bedaan let ak ( posisi) gugus OH pada at om kar bon dalam m olekulnya. - I som er pada alkohol dim ulai dar i pr opanol dst . Cont oh: pr opanol

m em punyai dua isom er posisi.

CH₃- CH₂- CH₂- OH CH₃CH- CH₃

OH

1- pr opanol 2- pr opanol

Lat ihan

I som er rant ai dan posisi pada et er dim ulai dar i suku keem pat , yait u yang m em iliki em pat at om kar bon ( C₄H₁₀O) .

CH₃- O- CH- CH₃

CH₃

Met il isopr opil et er ( 2- m et oksi pr opana)

CH₃- CH₂- O- CH₂- CH₃

Met il pr opil et er ( m et oksi pr opana)

CH₃- O- CH₂- CH₂- CH₃

Diet il et er ( et oksi et ana)

Lat ihan

Berapa j um lah isom er et er dengan j um lah at om kar bon 5?

2 . I som e r Fu n gsi

- Et er dan alkohol m em punyai r um us m olekul yang sam a, yait u C_nH_2n+ O, t et api gugus fungsi yang ber beda.

- Et er dan alkohol yang j um lah at om kar bonnya sam a

N o Ru m u s M ole k u l

I som e r Et e r I som e r Alk oh ol

1 C₂H₆O CH₃- O- CH₃ CH₃- CH₂- OH

2 C₃H₈O CH₃- O- CH₂- CH₃ CH₃- CH₂- CH₂OH CH₃- CH- CH₃

OH

3 C₄H₁₀O CH₃- O- CH₂- CH₂- CH₃

CH₃- O- CH- CH₃

CH₃

CH₃- CH₂- O- CH₂- CH₃

CH₃- CH₂- CH₂- CH₂OH

CH₃- CH₂- CH- CH₃ OH

CH₃ CH₃- C- CH₃

OH

Sifat- Sifat Alkohol dan Et er

ber bent uk cairan yang m udah m enguap

2. Tit ik didih dan t it ik leleh

- Alkohol dengan suk u m ak in t inggi ak an m em punyai t it ik didih dan t it ik leleh yang m ak in t inggi.

- Et er m em punyai Td dan Tl lebih r endah dar ipada alkohol yang ber sesuaian. Hal ini k ar ena t idak adanya ik at an hidr ogen pada et er.

- Dalam laborat or ium , et er ser ing dipak ai sebagai pelar ut senyawa nonpolar seper t i lem ak dan dam ar.

4. Daya hant ar list r ik

Sif a t - sif a t Kim ia

1. I k at an hidr ogen

- Ant ar m olek ul alkohol t er dapat ik at an hidr ogen.

- Et er dapat m em bent uk ik at an H dengan senyawa lain yang m engandung gugus OH seper t i air, alkohol, fenol, at au gugus am ina ( - NH₂) .

- Alkohol ker ing dapat ber eak si dengan logam K dan Na.

Re a k si- Re a k si Pe n ge n a la n Alk oh ol da n Et e r

Reaksi- r eaksi Alkohol

1. Reaksi Dehidrasi

Dar i m olekul alkohol dapat dilepaskan m olekul air ( dehidrasi) . Reaksi ini dapat m em bent uk alkena at au et er ber gant ung pada kondisi r eaksi dengan asam sulfat at au Al₂O₃ sebagai zat

pendehidrasi.

CH₃CH₂OH H2⇄SO4CH₂= CH₂ + H₂O

180 o_C

Jika r eaksi dipanaskan pada t em perat ur 140 o_{C, akan t er bent uk et er.}

2CH₃CH₂OH ⇄ CH₃CH₂OCH₂CH₃ + H₂O

2. Pem bent ukan Est er ( Est er ifikasi)

Alkohol dengan asam k ar bok silat dapat m em bent uk est er, r eak si ini dinam ak an est er ifik asi. Reak si um um nya:

R- CO- OH + HO- R’ ⇄ R- CO- O- R’ + H₂O

Ex: CH₃COOH + CH₃CH₂OH ⇄ CH₃COOCH₂CH₃

asam kar boksilat alkohol est er

asam aset at et anol et il aset at

3. Reaksi Mem bedakan Alkohol Pr im er, Sekunder, dan Ter sier

 Alkohol pr im er dapat dioksidasi m ula- m ula akan m enj adi aldehid. Aldehida yang dihasilkan siap m enj adi asam kar boksilat . Jadi, oksidasi alkohol pr im er dengan zat oksidat or kuat akan m enghasilkan asam kar boksilat .

 Alkohol sekunder dapat dioksidasi m enj adi ket on saj a.

 Alkohol t er sier t idak dapat m engalam i oksidasi.

Reaksi- r eaksi Et er

1. Reaksi dengan PCl₅

R- O- R’ + PCl₅ → R- Cl + R’- Cl + POCl₃

2. Reaksi dengan HI

Est er ber eaksi ( t er urai) dengan asam halida t er ut am a HI

m em bent uk alkohol dan alkil halida. Jika asam halida t er bat as:

R- O- R’ + HI → R- OH + R’- I

et er alkohol alkil halida

Jika asam halida ber lebih:

R- O- R’ + 2HI → R- I + R’- I + H₂O

et er alkil halida alkil halida

3. Pem buat an Et er

Et er dibuat dengan sint esis et er William son, yait u r eaksi ant ara alkil halida dengan suat u alkoksida

R-X + R’O → R- OR’ + X

Ke gu n a a n Alk oh ol da n Et e r da la m Ke h idu pa n Se h a r i- h a r i

1 . M e t a n ol

- Mer upakan m onoalkohol suku per t am a

- Pada t em perat ur kam ar, ber upa zat cair yang t idak ber war na, m udah lar ut dalam air, dan m udah m enguap

- Met anol disebut j uga spir it us kayu ( wood spir it )

- Pem buat an m et anol dalam indust r i m elalui r eaksi r eduksi CO dengan H₂ pada T 450 o_{C dan P 200 at m . Reaksi m enggunakan}

kat alis ber upa cam puran ZnO dan Cr₂O₅.

Reaksi: CO( g) + 2H₂( g) ⇋ CH₃OH( g)

ZnO + Cr₂O₅ 450o _{, 200 at m}

Met anol digunakan sebagai bahan baku sint esis for m aldehida

2 . Et a n ol

- Et anol m er upak an m onoalkohol suk u kedua , dikenal sebagai alkohol biasa. - Pada suhu k am ar, ber upa zat cair t idak ber war na, m udah lar ut dalam air, dan

- Melalui pr oses peny ulingan dapat diper oleh alkohol dengan konsent rasi 95% .

- Et anol 100% dapat diper oleh dar i r eak si alkohol 95% dengan CaO, dengan t er lebih dahulu dir eak sik an dengan benzena.

- Agar t idak dikonsum si, alkohol dit am bah zat beracun, seper t i benzena, m et anol, dan pir idin sehingga disebut alkohol t er denat urasi.

Et anol digunakan unt uk m inum an beralkohol, pelar ut , spir it us, pem ber sih luka. Alkohol yang digunakan sebagai pelar ut dibuat dengan r eaksi hidrasi et ilena, suat u zat

Ke gu n a a n Et e r

- Dalam laborat or ium , et er dipak ai sebagai pelar ut senyawa nonpolar, seper t i lem ak dan dam ar.