• Tidak ada hasil yang ditemukan

Perjalanan Hidup Dan Upaya Membangkitkan Kembali Seni Opera Batak Tilhang Serindo

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Membagikan "Perjalanan Hidup Dan Upaya Membangkitkan Kembali Seni Opera Batak Tilhang Serindo"

Copied!
14
0
0

Teks penuh

(1)

2

PERJALANAN HIDUP DAN UPAYA MEMBANGKITKAN

KEMBALI

SENI OPERA BATAK TILHANG SERINDO

Esra Parmian Talenta Siburian

Abstrak

Suatu fenomena menarik yang ada di tanah Batak Sumatera Utara, yaitu keberadaan kesenian tradisional Opera Batak yang pernah mengalami kejayaannya dan kini hampir mengalami kepunahan. Kesenian ini mengalami masa surutnya, bahkan jarang terdengar sejak tahun 1980-an. Kesenian Tradisional Batak ini muncul pada tahun 1925 yang saat kejayaaannya sering dipentaskan secara berkeliling dari desa ke desa bahkan dari kota ke kota. Masyarakat Batak pada masa itu selalu mengharapkan kehadiran Opera ini untuk dipentaskan di desanya

Opera Batak adalah salah satu jenis kesenian rakyat yang terdapat dalam masyarakat Batak yang mempunyai nilai-nilai tradisi dan memiliki unsur seni musik, tari, vokal dan drama. Kondisi masyarakat Batak pada saat itu tidak memiliki seni pertunjukan, kecuali yang menyatu dalam upacara dan yang mempunyai fungsi tertentu dalam masyarakatnya.

Opera adalah karya musik panggung yang besar yang didasarkan sesuatu cerita drama, atau suatu drama yang dimusikkan. Opera Batak Tilhang Serindo memiliki hubungan erat dengan masyarakat Batak itu sendiri, yaitu masyarakat yang kokoh memegang adat dan kepercayaan nenek moyang. Pertunjukan seni Opera Batak sangat digemari oleh pendukungnya, pertumbuhannya tidak hanya subur di daerah asalnya namun merambah ke daerah-daerah sekitarnya serta sering mengadakan pertunjukan keliling ke berbagai daerah antara lain Tapanuli, Sumatera Timur, perbatasan Aceh, bahkan pernah diundang ke Istana Negara pada masa Presiden Soekarno, dan tidak jarang Opera ini di tampilkan pada pertemuan-pertemuan berskala internasional.

Namun sekitar tahun 1970-an pertunjukan Opera Batak ini mengalami kemunduran yang drastis. Munculnya industri-industri rekaman, siaran radio, dan televisi yang menyuguhkan cerita-cerita menarik yang mampu menyerap daya tarik penonton sehingga Opera Batak ini kehilangan para pendukungnya. Marsius Sihotang sebagai pengarah lakon

Opera Batak Dosroha tidak pernah lagi melakukan pertunjukan sejak tahun 1981. Kata Kunci : Opera Batak, Tilhang Serindo, Revitasisasi.

!,5+(/;3;(5

5>?=5>1 21>7;9D>I1 ;5=21<9 C5>9 DB149C9 41> EC181 EC181 E>DE; =5=25B41I1;1> 291C1>I1 498E2E>7;1> 45>71> ;1D1 QB5F9F1<9C1C9R =5=21>7;9D;1> ;5;E1D1> ;5=21<9 1D1E B5F9F1<9C=5 I1>7 1BD9>I1 =5>7894E@;1> ;5=21<9

)1BD?>? !1BD?49B4:? 1D1E ;521>7;9D1> ;5=21<9 95D5B F5BC )81B?> )949AE5 !?>C5@ ;?>C5@ 9>9 291C1>I1 49;19D;1> 45>71> 81< 81< I1>7 25BC961D ;5171=11> !?>C5@ ;?>C5@ <19> I1>7 =5BE@1;1> @5B25411> @5B25411>

>E1>C1 I1>7 D941; 2579DE 25C1B 41<1= 1;D9F9D1C ;5171=11> 1>D1B1 <19> <090A,7 @5=2181BE1> #0=?<209.0 ;521>7;9D1> #01:<8?7,>4:9 @5=25>DE;1> E<1>7 41> <0/4=.:@0<C 1D1E @5>5=E1> ;5=21<9 (5F9F1<9C=5 =5>EBED 95D5B F5BC 41> )81B?> )949AE5 @141 81;5;1D>I1 141<18 CE1DE E@1I1 E>DE; =5B5CDBE;DEB9C1C9 =1C1 <1<E I1>7 <5298 B5<5F1> 45>71> C9DE1C9 ;?>D5=@?B5B !1B5>1>I1 9CD9<18 D5BC52ED D941; B5<5F1> E>DE; 49D5B1@;1> 41<1= BE1>7 <9>7;E@ ;5171=11> #0@4@,74=80 =5=@E>I19 31;E@1> I1>7 <E1C &5=E>3E<1>

(2)

;5=21<9 C5>9 DB149C9 %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? 41<1= 25>DE;>I1 I1>7 21BE I1>7 D5<18 49C5CE19;1> 45>71> ;52EDE81> ;52EDE81> =1C1 ;9>9 #0@4@,74=80 141<18 =5BE@1;1> B51;C9 1D1E D1>D1>71> D5B8141@ =?45B>9C1C9 41> B1C9?>1<9C1C9 )531B1 89@?D5D9; <0@4@,74=8025B6E>7C9 C521719 =5;1>9C=5 E>DE; =5>EBE>;1> ;535=1C1> 1;921D D5;1>1> C?C91< 5;?>?=9 41B9 =?45B>9C1C9 41> D5;1>1> 9>9 C1>71D 49B1C1;1> ?<58 ;5<1C =5>5>718 @5B;?D11> #5<1<E9 @B5C@5;D96 ;52E41I11> C5>9 41@1D 49@1>41>7 C521719 5<5=5> C9CD9=1D9; I1>7 D941; 41@1D 49@9C18;1> 41B9 C9CD9= ;52E41I11> &141 1G1<>I1 =1>EC91 41<1= =5=5>E89 ;52EDE81>>I1 =5>39@D1;1> C5CE1DE I1>7 49C52ED 45>71> ;52E41I11> *1@9 <1=1 ;5<1=11> ;52E41I11> 9DE<18 I1>7 =5>71DEB ;5894E@1> =1>EC91 )5CE>77E8>I1 D941; 141 ;52E41I11> 491= 49 41<1= ;51411> I1>7 CD1D9C !52E41I11> 1;1> D5BEC 25B;5=21>7 C5CE19 45>71> @5B;5=21>71> J1=1> 21719 19B I1>7 =5>71<9B =5>5<ECEB9 1<EB @5B:1<1>1> I1>7 @1>:1>7 ;141>7 25B91; 41> 25B75:?<1; 41> D5B;141>7 D5>1>7 !5C5>91> C521719 C1<18 C1DE E>CEB @5>I1>771 41<1= CE1DE ;52E41I11> I1>7 25B;5=21>7 =5>EBED ;?>49C9 J1=1> =5BE@1;1> CE1DE @B?C5C I1>7 25B;5=21>7 41B9 G1;DE ;5 G1;DE )5>9 141<18 D941; <19> 141<18 @5>?<?>7 41<1= =5=181=9 ;5=ECD189<1> 41> ;5=E>7;9>1> =1>EC91 45>71> 31B1 I1>7 <5298 219; C589>771 <5298 D?<5B1> 41> 41@1D =5=181=9 894E@ 45>71> 31B1 I1>7 <5298 :5B>98 !5C5>91> B1;I1D 41@1D 492541;1> =5>EBED E>CEB E>CEB C5>9 I1>7 49D?>:?<;1> C5@5BD9 C5>9 D1B9 C5>9 =EC9; C5>9 CE1B1 41> C5>9 4B1=1 1D1E =5BE@1;1> 712E>71> 41B9 E>CEB E>CEB D5BC52ED

%@5B1 1D1; 141<18 C1<18 C1DE :5>9C ;5C5>91> B1;I1D 1D1; I1>7 =5=@E>I19 >9<19 >9<19 DB149C9 41> =5=9<9;9 712E>71> E>CEB E>CEB D5BC52ED *5D1@9 C531B1 ;5C5<EBE81> E>CEB 4B1=1 <5298 =5>?>:?< 41<1= @5=5>D1C1> %@5B1 1D1; 9>9 *5?B9 6E>7C9 #1<9>?GC;9 25B1>7;1D 41B9 @5=9;9B1> 218G1 =1>EC91 141<18 =18<E; 29? @C9;?<?79C I19DE =5=@E>I19 E>CEB 29?<?79C I1>7 25BE@1 B171 1D1E 69C9; D5D1@9 C5;1<97EC :E71 =5=@E>I19 E>CEB @C9;?<?79C 1D1E ;5:9G11> #1<9>?GC;9 25B1>771@1> 218G1 C5D91@ E>CEB ;52E41I11> I1>7 D5B41@1D 41<1= =1CI1B1;1D D941; <19> 141<18 E>DE; =5=5>E89 ;52EDE81> 894E@>I1 219; 29?<?79; =1E@E> @C9;?<?79; 5>71> @5>75BD91> C5D91@ E>CEB ;52E41I11> 9DE 25B6E>7C9 E>DE; =5=5>E89 ;5G1:921> E>DE; =5=5>E89 Q900/I45=9 ;5<1>7CE>71> 894E@ =1>EC91 >D9>I1 41<1= D5?B9 6E>7C9 I1>7 49;5=21>7;1> #1<9>?GC;9 141<18 41<1= ;5791D1> 25B;5C5>91> 41<1= C52E18 ;52E41I11> 141<18 81>I1 E>DE; =5=E1C;1> ;52EDE81> >1<EB9 @B92149>I1 !5C5>91> 141 81>I1 ;1B5>1 4?B?>71> ;52EDE81> =1>EC91 1;1> B1C1 ;59>4181> I1>7 499>79>9>I1 1<1= C9DE1C9 @5BE2181> C?C91< I1>7 C541>7 D5B:149 C11D 9>9 @1>41>71> 6E>7C9 #1<9>?GC;9 =5>75>19 6E>7C9 B5<979 E>DE; ;52EDE81> @C9;?<?79; 1;1> 49@5B7E>1;1> E>DE; =5=181=9 171B D5D1@ 25BD181> C5BD1 6E>7C9 D5>D1>7 CE1DE ;52E41I11> 41<1= =1CI1B1;1D 219; C521719 =18<E; 29?<?79; =1E@E> @C9;?<?79;>I1 E>7C9?>1<9C=5 #1<9>?GC;9 49C9>9 1;1> 49@1;19 E>DE; =5<981D 41> =5=181=9 6E>7C9 E>CEB ;52E41I11> I1>7 25BC961D B5<579EC 41> 892EB1>

(3)

*5?B9 6E>7C9 I1>7 D5B41@1D 41<1= DE<9C1> )?5B41BC?>? :E71 41@1D =5=21>DE =1C1<18 9>9 41<1= =5>71>1<9C9C I19DE 6E>7C9 @B9=5B 41> 6E>7C9 C5;E>45B E>7C9 &B9=5B 492179 =5>:149 D971 )521719 C1B1>1 B9DE1< )521719 892EB1> @B92149 )521719 @B5C5>D1C9 5CD5D9C )541>7;1> 6E>7C9 )5;E>45B D5B49B9 41B9 C5=29<1> )521719 @5>79;1D C?<941B9D1C ;5<?=@?; =1CI1B1;1D )521719 @5=21>7;9D B1C1 C?<941B9D1C 21>7C1 )521719 =5491 ;?=E>91;C9 21>7C1 )521719 =5491 @B?@171>41 ;5171=11> )521719 =5491 @B?@171>41 @?<9D9; )521719 =5491 @B?@171>41 @B?7B1= @5=5B9>D18 )521719 =5491 =549D1C9 )521719 C1B1>1 D5B1@9 )521719 @5B1>7C1>7 @B?4E;D9F9D1C &1>41>71> 6E>7C9?>1<9C=5 ;52E41I11> 9>9 =5>77E>1;1> @B9>C9@ 218G1 C5D91@ @5B14121> 141D ;5291C11> 945 1D1E 7171C1> 7171C1> C5B1D ;5@5B31I11> 8149B E>DE; =5=5>E89 6E>7C9 C5BD1 DE71C D5BD5>DE 41<1= =1CI1B1;1D>I1

1<1= ;?>D5;C DB149C9 ;5C5>91> @141 E=E=>I1 =5=@E>I19 6E>7C9 6E>7C9 C521719 25B9;ED C521719 C1B1>1 @5BC5=2181> @141 I1>7 CE@B1>1DEB1< 7192 C521719 @5B<5>7;1@1> E@131B1 141D @5B<5>7;1@1> E@131B1 ;5171=11> 41> C521719 C1B1>1 892EB1> @5B71E<1> 41> C521719 D?>D?>1> #,50 +(3(4 (9>(8(2(: (:(2 $6)( #1CI1B1;1D 1D1; I1>7 571<9D5B D941; =5>75>1< CDBE;DEB ;5B1D?> C5@5BD9 /?7I1;1BD1 1D1E )EB1;1BD1 I1>7 =5=9<9;9 C5>9 ;8ECEC ;5B1D?> I1>7 49@E@E; 41<1= D5=2?; 9CD1>1 !5C5>91> 1D1; *?21 CE418 C5:1; <1=1 49;5>1< ?<58 ?B1>7 21>I1; 218;1> 49 ;1<1>71> 21>7C1 21>7C1 1C9>7 C521719 ;5C5>91> I1>7 =5=9<9;9 >9<19 >9<19 141D C5BD1 2E41I1 =C1I1B1;1D 1D1; )571<1 :5>9C ;5C5>91> I1>7 4939@D1;1> 41B9 1;1< 41> 2E49 =1CI1B1;1D 1D1; *?21 C5<1<E =5=@E>I19 =1;>1 D5BC5>49B9 I1>7 D5BC5=2E>I9 49 21<9;>I1 1;D?B 61;D?B I1>7 25B@5>71BE8 @141 ;5C5>91> 41> 2E41I1 1D1; *?21 141<18 61;D?B 1<1= 41> ;51411> @1<9>7 ;E1D @5>71BE8>I1 @141 =EC9; 41> <17E <17E 1D1; ;1B5>1 45>71> ;51411> 1<1= I1>7 @5>E8 45>71> 21DE 21DE 41> CE1C1>1 C5@9 49 <141>7 <141>7 =1CI1B1;1D 1D1; =5=@E>I19 ;5291C11> =5>I1>I9 E>DE; =5>7892EB 49B9 41> =5>71D1C9 ;5C5@91> !?>49C9 1<1= 415B18 1D1; I1>7 CE<9D =5=5B<E;1> ;5D571B1> E>DE; =5>78141@9 D1>D1>71> 894E@ #EC9; 41> <17E 2179 ?B1>7 1D1; =5BE@1;1> 5;C@B5C9 :9G1 =5B5;1 E>DE; 29C1 =5>5B9=1 ;5>I1D11> 894E@ 171B <5298 D571B =5>78141@9>I1 9>771 ;9>9 ?B1>7 1D1; D5B;5>1< C521719 CE;E 21>7C1 I1>7 @1>419 41<1= =EC9; 41> 25B:9G1 =EC9; !1B5>1 =EC9; 141<18 CE1B1 I1>7 41@1D =5=E1C;1> @5B1>1> 41> =5>771=21B;1> 9C9 :9G1 5;C@B5C9 (19>5B 1B<5 @E> 25B41C1B;1> @5>71=1D1>>I1 C5<1=1 25BD18E> D18E> 49 )E=1D5B1 +D1B1 25B;5C9=@E<1> 218G1 ?B1>7 1D1; 141<18 CE;E 21>7C1 I1>7 25B:9G1 =EC9; 41> =5>EBED 491 81< 9DE :E71 49C5212;1> ?<58 ;51411> 1<1= I1>7 CE<9D CE1C1>1 415B18 I1>7 C5@9 41> D1>D1>71> 894E@ I1>7 CE<9D

1;D?B 141D 41> ;5@5B31I11> =5BE@1;1> 61;D?B 25B9;ED>I1 I1>7 C1>71D 25B@5B1> 41<1= =5=25>DE; :9G1 C5>9 C5?B1>7 CE;E 1D1; %B1>7 1D1; =5>39@D1;1> =EC9; C5=E<1 49DE:E;1> ;5@141 81< 81< I1>7 D1; 41@1D 4931@19 ?<58 @1>31 9>4B1 I19DE >1 =: <, 4/, *E81> 1D1E 5G1

(4)

C961D>I1 B9DE1< %B1>7 1D1; ;8ECEC>I1 1D1; *?21 I1>7 <5298 ;E1D ;5@5B31I11>>I1 D5B8141@ C5CE1DE ;E1C1 I1>7 D941; >1=@1; 0-,>, ?7,5,/4 , :7:925B@5>41@1D 218G1 =EC9; 1D1; 49141;1> 2E;1> 81>I1 E>DE; 25B8E2E>71> 45>71> I1>7 >1=@1; D5D1@9 45>71> I1>7 D941; >1=@1; C5@5BD9 I1>7 291C1 49<1;E;1> 41<1= C5D91@ E@131B1 141D 1;D?B 141D 41> ;5@5B31I11> D941; 81>I1 =5=@5>71BE89 =EC9;>I1 C1:1 D5D1@9 :E71 25B@5>71BE8 @141 35B9D1 B1;I1D>I1 7,8( (:(2 %@5B1 141<18 25B1C1< 41B9 2E41I1 ;<1C9; /E>1>9 I1>7 25B25>DE; C5>9 4B1=1 %@5B1 I1>7 141 49 D1>18 1D1; =5BE@1;1> C1<18 C1DE C5>9 DB149C9 I1>7 25B;5=21>7 45>71> D941; C5>71:1 I1>7 =5>41@1D @5>71BE8 ?<58 2E41I1 <E1B !1D1 %@5B1 141<18 @5=25B91> 41B9 C5?B1>7 @1CD?B I1>7 41D1>7 ;5 D1>18 1D1; 41<1= =9C9 ;5171=11> 1> C5D5<18 =5>I1;C9;1> ;5C5>91> B1;I1D 1D1; I1>7 25B>1=1 H<?/0 <?/0I 91 =5<981D 21>I1; @5BC1=11>>I1 45>71> ;1B1;D5B9CD9; ;5C5>91> %@5B1 49 1B1D %@5B1 1D1; =5BE@1;1> C5>9 @5BDE>:E;1> @5>D1C ;5<9<9>7 @5BD1=1 49 D1>18 1D1; 5>DE; ;5C5>91> %@5B1 1D1; @141 E=E=>I1 =5=@E>I19 5=@1D E>CEB 49 41<1=>I1 I19DE 35B9D1 D1B91> =EC9; 41> <17E 1> C5>9 D51D5B <5298 25B@5B1> 41<1= @5BDE:E;1> %@5B1 1D1; 9>9 5>DE; ;5C5>91> %@5B1 @141 E=E=>I1 =5=@E>I19 5=@1D E>CEB 49 41<1=>I1 I19DE 35B9D1 D1B91> =EC9; 41> <17E

1<1= @5BDE>:E;1> C5>9 %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? 35B9D1 I1>7 49D1=@9<;1> 141<18 =5BE@1;1> 35B9D1 B1;I1D I1>7 5B1D 8E2E>71>>I1 45>71> <1D1B 25<1;1>7 2E41I1 =1CI1B1;1D 1D1; $1=E> D941; :1B1>7 :E71 =5>1=@9<;1> 35B9D1 41B9 5D>9C <19> I1>7 =5>71>4E>7 >9<19 >9<19 ;5894E@1> ;5@5B31I11> B5<979 <575>41 @5>4949;1> ) 1<1= C5D91@ @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? C5<1<E =5>1=@9<;1> C52E18 D5=1 I1>7 =5BE@1;1> 945 ED=1 41<1= ;5C5<EBE81> @5BDE>:E;1> 9DE 1<1= C5D91@ D5=1>I1 491=29< 41B9 35B9D1 B1;I1D *5=1 25BCE=25B 41B9 =1C1<18 =1C1<18 I1>7 45;1D 45>71> ;5894E@1> C581B9 81B9 ;8ECEC>I1 I1>7 =5>I1>7;ED 45>71> 141D 41> DB149C9 =1CI1B1;1D 1D1; %@5B1 9>9 <189B 41B9 Q2094?= 7:.,7R =1CI1B1;1D 1D1; 9DE C5>49B9 !5C141B1> 218G1 C5>9 25B6E>7C9 C521719 21791> 41B9 DB149C9 5;C@B5C9 5=?C9 41B9 =1CI1B1;1D>I1 DE=2E8 ;E1D @141 @5>75<?<1 %@5B1 1D1; 9>9

*

&<?D =5BE@1;1> 1<EB 35B9D1 1D1E ;5B1>7;1 I1>7 =5=21>7E> 41B9 ;5C5<EBE81> 35B9D1 D5BC52ED &<?D 49C9>9 =5>I1>7;ED ;1B1;D5B 4I )54I1G1D9 =5>71D1;1> R218G1 1<EB 35B9D1 DB149C9 291C1>I1 49;E1C19 @?<1 @5=2121;1> D5BD5>DE 141 14571> @5=2E;11> 41> @5>EDE@1> 141 EBED1> 2121; I1>7 D5<18 49D5>DE;1> 141 21791> 21791> C521719 @5>I5<9>71> 14571> &?<1 @5=2121;1> 9>9 41@1D 25BE218 C531B1 9>D5B>1< =9C1<>I1 ;1B5>1 @5BE2181> DE>DED1> D5>D1>7 <1=1>I1 D?>D?>1> I1>7 49;585>41;9 149 2121; 2121; I1>7 141 41@1D 49@5BC9>7;1D 1D1E 4989<1>7;1> 171B D941; =5>9=2E<;1> ;5:5>E81> 2179 @5>?>D?>R &<?D I1>7 E=E= 41<1= %@5B1 1D1; 491G1<9 45>71> @5<E;9C1> @5B1> =?D96 <1;?> 45C;B9@C9 CE1C1>1 I1>7 =5>:149 <1D1B 25<1;1>7 @5B9CD9G1 C1=@19 D5B:149

(5)

@E>31; @5B9CD9G1 41> 491;89B9 45>71> @5>I5<5C191> I1>7 =5>71>4E>7 >9<19 =?B1< I1>7 219; C5CE19 45>71> >?B=1 >?B=1 I1>7 141 41<1= =1CI1B1;1D 1D1; + )5DD9>7 41<1= @5BDE>:E;;1> %@5B1 1D1; 141<18 @5B<5>7;1@1> @1>77E>7 I1>7 C1>71D @5>D9>7 @5B1>1>>I1 171B @5=5>D1C1> =1=@E =E>3E< C521719 @5B9CD9G1 I1>7 >I1D1 !1B5>1 35B9D1 499<81=9 41B9 ;5:1491> 41<1= =1CI1B1;1D 1D1; =1;1 C5DD9>7 I1>7 E=E= 49@1;19 141<18 71=21B <9>7;E>71> DB149C9?>1< =1CI1B1;1D 1D1; 49 C52E18 @5B;1=@E>71> 1I1 45;?B >1DEB1<9C 141<18 I1>7 C5B9>7 49@1;19 41<1= @5=5>D1C1> %@5B1 1D1; , 1<1= @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? I1>7 4?=9>1> =5>77E>1;1> 2181C1 415B18 1D1; *?21 D5D1@9 D5B;141>7 =5>77E>1;1> 2181C1 >49>5C91 1<1= CDBE;DEB <1;?> 491<?7 41@1D 49D9>:1E 41B9 4E1 C579 I19DE C579 5CD5D9C 41> C579 D5;>9C )579 5CD5D9C 141<18 21719=1>1 491<?7 81BEC <5298 =5>1B9; 9>418 @<1CD9C C589>771 =5=9<9;9 >9<19 <9D5B1DEB5 I1>7 D1>@1 =5BEC1; @<?D 1B9=1G1> )541>7;1> 41B9 C579 D5;>9C 141<18 49=1>1 491<?7 81BEC 49E31@;1> 45>71> :5<1C 9>D?>1C9 I1>7 D5@1D C5CE19 >9<19 @5C1> 41<1= 491<?7 6

#EC9; 9DE =5>71>4E>7 21>I1; @5>75BD91> I1>7 C1>71D <E1C C5212 =EC9; D5<18 =5>:149 C1<18 C1DE 21791> 41<1= ;5894E@1> =1>EC91 =EC9; :E71 D5<18 497E>1;1> E>DE; E@131B1 141D 9CD9141D C521719 1<1D ;?=E>9;1C9 41> 892EB1> C5<5@1C =5<1;E;1> ;5791D1> C581B9 81B9 $9<19 >9<19 B5<579EC @C9;?<?79C 41> C?C?9<?79C C1>71D =5=@5>71BE89 =EC9; =1CI1B1;1D 1D1; >9 41@1D D5B45>71B 45>71> >141 >141 I1>7 4981C9<;1> ?<58 1<1D =EC9;>I1 I1>7 D5B@EDEC @EDEC >1<E>7E> <E>7E> =5>71<E> 1<E> 45>71> @5B1C11> C5498 &1>45 $I?=1> :5B? &B1=1>1 #EC9; @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? 141<18 1>C1=25< &9492 ?9492,9 ,=,;4 41> 1>C1=25< :9/,92 $,-,92?9,9 #EC9; 9>9 25B6E>7C9 =5>79B9>79 D1B91> >:>:< 41> >I1>I91> 09/0 1<1= 81< 9>9 =EC9; C1>71D =5=@E>I19 @5>71BE8 @5>D9>7 41<1= %@5B1 1D1; E>7C9 =EC9; 9DE 2E;1> 81>I1 C521719 @5>79B9>7 D5D1@9 :E71 =5=21>7E> CE1C1>1 I1>7 49;585>41;9 35B9D1 =5=@5B;E1D ;1B1;D5B <1;?> 41> C521719 892EB1> D5BC5>49B9 2179 @5>?>D?> 1<1= =1CI1B1;1D 1D1; D1B91> 49C52ED 45>71> Q>:<>:<R C541>7;1> Q8,9:<>:<I 25B1BD9 =5>1B9 !1D1 >:<>:< 41<1= =1CI1B1;1D 1D1; 25B1BD9 D1B9 I1>7 =5=@E>I19 1BD9 ;8ECEC I19DE D1B91> I1>7 C961D>I1 B9DE1<

"17E B1;I1D =5BE@1;1> <17E DB149C9?>1< I1>7 =5>771=21B;1> ;5894E@1> =1CI1B1;1D>I1 1<1= %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? >I1>I91> >I1>I91> I1>7 49 @5BDE>:E;1> 141<18 >I1>I91> I1>7 4939@D1;1> ?<58 *9<81>7 C5>49B9 #5>EBED ;5@5B31I11> =1CI1B1;1D

1D1; G1B>1 89D1= =5BE@1;1> C9=2?< 41B9 >141 >141 I1>7 =5B4E 49C52ED I9,=4:6 =4:6R 45>71> @5B1C11> G1B>1 @ED98 C9=2?< 41B9 ;5C54981> 49C52ED H9,7?92?9 7?92?9R ;5C54981> 41> G1B>1 =5B18 C9=2?< 41B9 ;5=1D91> 49C52ED H9,3?74= 3?74=R =5>1>79C (2:68 (2:68 '(5. ,5>,)()2(5 7,8( (:(2 $03/(5. #,805+6 ,5.(3(40 ,7;5(/(5

(6)

&5>I5212 41B9 894E@ =1D9>I1 C52E18 C5>9 @5BDE>:E;1> 141 25B=131= =131= 41 I1>7 49C5212;1> ?<58 @5BE2181> I1>7 D5B:149 41<1= 2941>7 @?<9D9; 141 I1>7 49C5212;1> ?<58 =1C1<18 5;?>?=9 141 I1>7 ;1B5>1 D5B:149 @5BE2181> C5<5B1 =1CI1B1;1D @5>9;=1D 41> 141 @E<1 I1>7 ;1B5>1 D941; =1=@E 25BC19>7 45>71> 25>DE; 25>DE; @5BDE>:E;1> <19>>I1 )5<19> 9DE @5B;5=21>71> C5>9 @5BDE>:E;1> 29C1 @E<1 49<981D 41B9 C91@1 I1>7 =5>I1>41>7 41>1 @B?4E;C9>I1

525B1@1 25>DE; C5>9 @5BDE>:E;1> I1>7 25B6E>7C9 B9DE1< C521719 @5>I1>41>7 41>1>I1 141<18 =1CI1B1;1D>I1 .:88?9,7 =?;;:<>

41 C5>9 @5BDE>:E;1> I1>7 @B?4E;C9>I1 49D1>77E>7 ?<58 >571B1

2:@0<9809> =?;;:<> C5=5>D1B1 9DE 141 I1>7 81>I1 49291I19 41B9 81C9< @5>:E1<1> ;1B39C 41B9 @5>?>D?> .:880<.4,7 =?;;:<> ( # )?541BC?>? !5@9>4181> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? ;5 1;1BD1 49C5212;1> ;?D1 1;1BD1 =5>EBED C5?B1>7 C1B:1>1 C5>9 ,93;5BC 41B9 ECDB1<91 =5>I52ED>I1 C521719 Q",<,/4=0 <0,>0/R 1D1E Q)EB71 9@D11>R !?D1 =5DB?@?<9D1> 491>771@ =1=@E E>DE; =5=@5B219;9 C579 ;5894E@1> 41<1= C571<1 2941>7 I1>7 491>771@ 41@1D =5>:1>:9;1> CE1DE ;5894E@1> 5;?>?=9 I1>7 <5298 <1I1; &5>75<?<1 %@5B1 9>9 =5>71<1=9 ;5CE<9D1> D5BED1=1 ;EB1>7>I1 CE=25B 41I1 =1>EC91 21>I1; @5=19> I1>7 25B;E1<9D1C 1D1E 1>41<1> 89:B18 ;5 1;1BD1 E=<18 =1CI1B1;1D 1D1; 49 1;1BD1 I1>7 3E;E@ 25C1B =5>:149 @1C1B I1>7 =5>:1>:9;1> 2179 ;5C5>91> DB149C9?>1< 9>9 1;1BD1 49=1>1 E1>7 25B541B <5298 21>I1; 41B9 @141 49 415B18 C589>771 41@1D =5BE218 ;?>49C9 5;?>?=9 =5>:149 <5298 219; )5@5BD9 21>I1; ;5C5>91> DB149C9?>1< <19>>I1 ;5<5=181> ;5C5>91> D1B49C9?>1< %@5B1 1D1; 141<18 <5=18>I1 @B?C5C B575>5B1C9 C589>771 ;5D9;1 75>5B1C9 DE1 D941; 141 =1;1 1;1> CE<9D 41<1= =5>31B9 75>5B1C9 I1>7 21BE #1C1<18 =1C1<18 I1>7 498141@9 ;5<?=@?; @5;5B:1 C5>9 9>9 <1=1 ;5<1=11> =5=2E1D 1>77?D1 =5>31B9 1<D5B>1D96 <19> C521719 CE=25B @5>7894E@1>>I1 >6<1C9 @141 CE1DE >571B1 I1>7 25B1BD9 ;?>49C9 @5B5;?>?=91> >1C9?>1< 1;1> 25B@5>71BE8 @141 1;D969D1C ;5894E@1> 25B;5C5>91> =1CI1B1;1D>I1 ;8ECEC>I1 @141 ;5<?=@?; C5>9 I1>7 D941; 569C95> 1=5C ( B1>4?> D5B:5=181> ( # )?541BC?>? !5=E>4EB1> C5>9 DB149C9?>1< 9>9 41@1D 49<981D 41B9 E;EB1> @5>?>D?> 1D1E @5>4E;E>7 I1>7 C5=1;9> 25B;EB1>7 +;EB1> @5>?>D?> 141<18 61;D?B I1>7 C1>71D 25B@5>71BE8 @141 C5D91@ @5BDE>:E;1> C5>9 DB149C9?>1<

5C1B ;539<>I1 @5>?>D?> D5B71>DE>7 @141 B5@ED1C9 C52E18 @5BDE>:E;1> I1>7 =5>1B9; @1CD9 1;1> =5>I54?D @5>?>D?> I1>7 <5298 25C1B 41B9 @141 @5BDE>:E;1> I1>7 D941; 49;5<?<1 45>71> C5B9EC 5C1B ;539<>I1 @5>?>D?> D5B71>DE>7 @141 13E1> 25B1@1 :1E8 @5>?>D?> 81BEC =5>7141;1> @5B:1<1>1> E>DE; =5>31@19 754E>7 @5BDE>:E;1> ;1B5>1 ;?>49C9 =1CI1B1;1D @545C11> I1>7 C1>71D D5B21D1C 45>71> C1B1>1 DB1>C@?BD1C9 5C1B ;539<>I1 @5>?>D?> :E71 D5B71>DE>7 41B9 141>I1 E1>7 1D1E D941; ;1B5>1 ;5894E@1> =1CI1B1;1D 1D1; I1>7 141 49 @545C11> 141<18 25BD1>9 81BEC =5>E>77E 81C9< @1>5> I1>7 D941; C5G1;DE G1;DE 141 5C1B ;539<>I1 @5>?>D?> C1>71D =5>5>DE;1> 81B9 1@1 @5BDE>:E;1> 9DE 49141;1> @141 =1<1= =9>77E 1;1> <5298 21>I1;

(7)

?B1>7 I1>7 =5>?>D?> 41B9 @141 =1<1= C5>9> #1;1 41@1D 49@1CD9;1> :E=<18 1>77?D1 =1CI1B1;1D I1>7 =5>31B9 892EB1> ;5 <E1B BE=18 1;1> =5>9>7;1D

#1CI1B1;1D >4?>5C91 141<18 =1CI1B1;1D I1>7 C541>7 =5>71<1=9 =1C1 DB1>C9C9 )521719 CE1DE =1CI1B1;1D I1>7 C541>7 =5>E:E ;5 =1CI1B1;1D =?45B> 41> >571B1 >4?>5C91 C5>49B9 =1C98 41<1= D181@ Q@5B9?45 @?CD 17B1B9CR I1>7 =5>E:E ;5 @B1 9>4ECDB9 &5>71BE8 =?45B>9C1C9 I1>7 D5B<981D 41<1= @5>I521B1> 9>6?B=1C9 D58>?<?79 C5BD1 =1CC =5491 I1>7 C5B21 31>7798 &5BE2181> @141 =1CI1B1;1D ;?D1 ;?D1 25C1B 49 C5<EBE8 >4?>5C91 :E71 D5B<981D @141 =1CI1B1;1D 1D1; 1<1= =1;>1 @B92149 I1>7 =5>71<1=9 CE1DE @5BE2181> 41<1= D1D1>1> 41> D1D1 894E@ C581B9 81B9 &5>71BE8 7<?21<9C1C9 =5>E>:E;;1> =1CI1B1;1D >4?>5C91 =5>9;=1D9 25B21719 25>DE; C5>9 @5BDE>:E;1> =5<1<E9 *5<5F9C9 ?=@13D 9C3 ,949? ?=@13D 9C3 , 41> 1>D5>1 @1B12?<1 I1>7 41@1D 49>9;=1D9 C531B1 <1>7CE>7 =5B5;1 <5298 CE;1 =5>78129C;1> G1;DE>I1 4945@1> <1I1B ;131 41B9 @141 =5>?>D?> @5BDE>:E;1> I1>7 81BEC =5>75<E1B;1> E1>7 E>DE; =5=25<9 ;1B39C

1<1= @5B:1<1>1> ;5894E@1> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? D5B71=21B 45>71> :5<1C @5BE2181> C?C9?<?79C 5;?>?=9C 25B41=@1; @141 ;52E41I11> CE1DE =1CI1B1;1D )52E18 DB149C9 :E71 25BE218 ;5D9;1 25B141 49 41<1= 75>771=1> ?B1>7 ?B1>7 I1>7 =5>5B9=1>I1 %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? =5>78141@9 =1C1<18 25B1D E>DE; =5=@5BD181>;1> 894E@>I1 :ECDBE C5D5<18 D1B16 ;5894E@1> =1CI1B1;1D>I1 =5>9>7;1D C5CE19 D181@1> 9>4ECDB1<9C1C9 1<1= 81< D5BC52ED D5B:149 @5B75C5B1> EBED1> @B9?B9D1C I1>7 C5=E<1 @5>D9>7 =5>:149 ;EB1>7 @5>D9>7 41> C521<9;>I1 <D5B>1D96 =5491 =1CC1 =?45B5> I1>7 25B21C9C D5;>?<?79 C5@5BD9 D5<5F9C9 41> =1B1;>I1 29?C;?@ 45>71> ;1B1;D5B9CD9;>I1 I1>7 =EB18 =E418 4941@1D;1> =1=@E =5>I9>7;9B;1> %@5B1 *9<81>7 )5B9>4? 41B9 @B9?B?D1C 25B;5C5>91> =1CI1B1;1D 1D1; ;5.90 7,8( (:(2 (.0 (9>(8(2(: !,5+;2;5.5>( %@5B1 *9<181>7 )5B9>4? C5<19> 25B6E>7C9 C521719 892EB1> :E71 25B6E>7C9 C521719 C1B1>1 ;?=E>9;1C9 6E>7C9 C9=2?<9; I1>7 25B9C9;1> >?B=1 >?B=1 ;5894E@1> C?C91< 2E41I1 I1>7 =5>:149 <1D1B 25<1;1>7 1B18 C5BD1 D5BGE:E4>I1 CE1DE 25>DE; ;5C5>91> I1>7 =5>:149 D1D1 >9<19 ;5894E@1> I1>7 25B<1;E 41<1= =1CI1B1;1D J1=1>>I1 )5@1>:1>7 @5B:1<1>1> C5:1B18 @5B14121> =1>EC91 49 4E>91 9>9 C5>9 2E41I1 C521719 5;C@B5C9 @5B1C11> =1>EC91 =5BE@1;1> ;52EDE81> I1>7 25B;5=21>7 C5CE19 45>71> ;5894E@1> =1>EC91 41> <9>7;E>71>>I1 %@5B1 1D1; =5=9<9;9 6E>7C9 6E>7C9 I1>7 ;?=@<5;C 2179 =1CI1B1;1D 1D1; ;5.90 9:,:02 )521719 C5>9 @5BDE>:E;1> I1>7 =5<9@ED9 25B21719 25>DE; C5>9 C5@5BD9 C5>9 =EC9; C5>9 D1B9 C5>9 F?;1< C5>9 4B1=1 %@5B1 1D1; 25B6E>7C9 =5=5>E89 81CB1D 5CD5D9;1 =1CI1B1;1D>I1 #5<1<E9 G1418 9>9 @5=5<981B11> >9<19 41> >?B=1 41<1= 141D 2E41I1 1D1; 41@1D D5B@5<981B1 &5G1B9C1> >9<19 >9<19 =5<1<E9 C1B1>1 ;5C5>91> C5B9>7;1<9 <5298 565;D96 +>CEB 892EB1> D1>@1 @1;C11> 2181C1 I1>7 9>418 141<18 =5BE@1;1> ;5=1C1> I1>7 565;D96 E>DE;

(8)

=5>I1=@19;1> @5C1> @141 C5=E1 ;5<?=@?; =1CI1B1;1D 1D1; 65;D969D1C 6E>7C9 9>9<18 I1>7 1;1> =5>5>DE;1> <1>775>7 D941;>I1 C52E18 ;5C5>91> 41<1= =1CI1B1;1D 1CB1D 25B;5C5>91> =1CI1B1;1D 1D1; 41<1= 25B21719 2941>7 C5>9 C5@5BD9 C5>9 CE1B1 C5>9 @5B1> C5>9 C1CDB1 C5>9 BE@1 41@1D 495;C@B5C9;1> =5<1<E9 %@5B1 1D1; D1>@1 81BEC =5>9>771<;1> ;5894E@1> 141D I1>7 ;E1D E>7C9 5CD5D9; I1>7 C5:1<1> 45>71> 6E>7C9 C?C9?<?79C =5=21G1 %@5B1 1D1; =5>:149 ;5C5>91> DB149C9?>1< I1>7 <5;1D 45>71> =1CI1B1;1D @5>4E;E>7>I1 ;5.90 64;502(90 &1B1 @5=19> %@5B1 =5>781B1@;1> @5>?>D?> =1=@E =5=181=9 <1;?> <1;?> I1>7 49C1=@19;1> 41> 41B9 @B?C5C @5=181=1> 9>9 C571<1 945 945 D5BD5>DE ;5@5B31I11> 5=?C9 41@1D 49;?=E>9;1C9;1> ;5@141 =1CI1B1;1D 1D1; )E1C1>1 ;?=E>1< I1>7 1;B12 =5=2E1D C52E18 ;5C5>91> D941; =5>:149 =9<9; @B92149 >1=E> =5BE@1;1> =9<9; 25BC1=1 =1CI1B1;1D>I1 I1>7 49=1>611D;1> 25BC1=1 45=9 ;5219;1> 25BC1=1 41B9 =1CI1B1;1D 1D1; !?>C5@ @5=9<9;1> 41<1= =1CI1B1;1D DB149C9?>1< D5BC52ED D1=@1;>I1 =1C98 <5CD1B9 41> C961D ;5@5=9<9;1> ;5C5>91> DB149C9 ;1B5>1 @141 41C1B>I1 ;5C5>91> DB149C9 D941; 49;5>1< C521719 @5=9<9; @B92149 D5D1@9 =5>:149 =9<9; 25BC1=1 =1CI1B1;1D 49CE1DE 415B18 4I )54I1G1D9 E>7C9 ;?=E>9;1C9 ;5C5>91> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? C1>71D 565;D96 ;5D9;1 C1B1>1 9>9 =1=@E =5>7;?=E>9;1C9;1> =1C1<18 =1C1<18 I1>7 141 41<1= =1CI1B1;1D 1D1; D5BED1=1 ;5@141 81< 81< I1>7 D941; 41@1D 49;?=E>9;1C9;1> C531B1

D5B2E;1 41<1= 6?BE= 49<E1B ;5C5>91> ;1B5>1 491>771@ D941; C5CE19 45>71> DB149C9 141D 41> >9<19 2E41I1 $1=E> ;5D9;1 >9<19 >9<19 141D 41> 2E41I1 =5>:149 <?>771B 565;D969D1C 6E>7C9 ;?=E>9;1C9 %@5B1 9>9@E> 1;1> =5<5=18 18;1> @141 :1=1> ;5=5B45;11> @E> C5>9 DB149C9?>1< %@5B1 1D1; 9>9 C1>71D 565;D96 25B6E>7C9 2179 =1CI1B1;1D 1D1; ;1B5>1 C11D 9DE 1BD9 ;1D1 Q=5B45;1R @E> D941; 49=5>75BD9 ?<58 C521791> =1CI1B1;1D I1>7 D9>771< 49 @545C11> #1;1 @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; 9>9 =1CE; C521719 C1B1>1 2179 @5=5B9>D18 E>DE; =1=1CE;;1> @B?7B1= @B?7B1=>I1 ;541<1= @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; 9>9 )521719=1>1 -1I1>7 I1>7 141 49 1G1 45=9;91> :E71 45>71> %@5B1 1D1; C521719 6E>7C9 ;?=E>9;1C9 41@1D =5B56<5;C9;1> @5C1> @5C1> @5=5B9>D18 =5<1<E9 C5>9 9>9 ?>D?8 @5C1> I1>7 C5B9>7 49C1=@19;1> =5<1<E9 =5491 %@5B1 1D1; 141<18 C5@5BD9 41<1= ;9C18 )9 :<? "49,6=, =5BE@1;1> 71=21B1> E@1I1 =5>7EB1>79 ;5894E@1>R ;1G9> @1;C1R I19DE D5>D1>7 4E1 C5:?<9 I1>7 D5<18 =5>79;1D :1>:9 E>DE; C5894E@ C5=1D9 >1=E> ?<58 ?B1>7DE1>I1 4981BEC;1> E>DE; ;1G9> 45>71> @1B921>>I1 C1E41B1 41B9 92E ;54E1 9>C1> 9>9 49@5B8141@;1> 45>71> 4E1 @9<981> !5D9;1 =5B5;1 =5<981D 45>71> @B5C@5;D96 141D =1;1 =5B5;1 1;1> =5>79;ED9 @5B;1D11> ?B1>7DE1>I1 I1>7 81BEC ;1G9> 45>71> @1B921> >1=E> :1>:9 I1>7 D5<18 49E31@;1> D941; 41@1D 499>7;1B9 !1B5>1 C5@5BD9 @5@1D18 I1>7 141 41<1= =1CI1B1;1D 1D1; R%:2? ?<,> 94 -?7? %:2? 9, 94/:694 ?3?8 >:2?,9 94/:694 ;,/,9R E;E= 141D I1>7 =5>781BEC;1> =5B5;1 ;1G9> 45>71> @1B921>>I1 D5D1@9 :1>:9 I1>7 D5<18

(9)

49E31@;1> D941; =E>7;9> 41@1D 499>7;1B9 >D1B1 Q?3?8R 41> Q;,/,9R =5BE@1;1> 49<5=1 2179 =1CIB1;1D @141 C11D 9DE 9 C1DE @981; 8E;E= I1>7 =5>71D1;1> 81BEC 8?B=1D ;5@141 ?B1>7DE1 D5D1@9 49 @981; <19>

;,/,9 =5BE@1;1> ;5C5@1;1D1> I1>7 <189B 41B9 81D9 I1>7 @1<9>7 41<1= 2179 ;54E1 9>C1> I1>7 D5<18 =5>79;1D :1>:9>I1 E>DE; 894E@ C5=1D9 &141 =1C1 <1=@1E 1@129<1 1>1;>I1 @5B5=@E1> 1D1E <1;9 <1;9 CE418 =E<19 =5>79>:1; 45G1C1 =1;1 ;521>I1;1> 41B9 ?B1>7DE1>I1 D5<18 =5=@E>I19 @9<981> E>DE; 49:?4?8;1> ;5@141 @B91 <19> ;5.90 #04)6302 )9=2?< ?<58 *EB>5B 494569>9C9;1> C521719 C5CE1DE I1>7 491;E9 25BC1=1 =5<1=21>7;1> =5G1;9<9 1D1E =5>79>71D;1> C5CE1DE =5<1<E9 @5=9<9;1> C961D I1>7 1>1<?79 1D1E =5<1<E9 1C?C91C9 41<1= ;5>I1D11> 1D1E@E> 7171C1> #5<981D C9=2?< 41<1= CE1DE =1CI1B1;1D 41@1D =5>7E>7;1@;1> 1@1 I1>7 141 4921<9; C9=2?< 5>71> =5>7E>7;1@;1> 1@1 I1>7 141 4921<9; C52E18 C9=2?< 1D1E 4921<9; CE1DE @5B2E1D1> C9=2?<9; 25B1BD9 ;9D1 81BEC =5>31B9 =1;>1 I1>7 =5<5;1D @141 @5B2E1D1> C9=2?<9; 1D1E @141 C9=2?< D5BC52ED !5C5>91> %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? C521719 C1<18 C1DE ;B51D969D1C 2E41I1 =1>EC91 41<1= 894E@>I1 C571<1 25>DE; 41> 6E>7C9>I1 25B;19D1> 5B1D 45>71> =1CI1B1;1D>I1 49=1>1 ;5C5>91> 9>9 DE=2E8 41> 25B;5=21>7 49 415B18>I1 41> ;54E1>I1 D5B:1<9> 8E2E>71> D9=21< 21<9; !5C5>91> 9>9 41@1D 49=1>611D;1> =1CI1B1;1D 1D1; C541>7;1> ;5C5>91> C5>49B9 25B;5=21>7 45>71> =1CI1B1;1D C521719 CE=25B 9<81= I1>7 D1; 8129C 8129C>I1 %7(>( ",<0:(309(90 #1>EC91 41> ;52E41I11>>I1 C5>1>D91C1 =5>71<1=9 @5BE2181> C59B9>7 25B21719 61;D?B I1>7 25BE218 !5C5>91> C521719 CE2 C9CD9= 41<1= ;52E41I11> @E> =1E D1; =1E 81BEC =5>78141@9 ;5>I1D11> 218G1 91 2E;1><18 CE1DE C9CD9= I1>7 25B49B9 C5>49B9 >1=E> =5>:149 ;?=@?>5> 41B9 C52E18 C9CD9= 41C1B I1>7 ;?=@<5;C +=1B !81I1= 25B@5>41@1D 218G1 C5D91@ =1CI1B1;1D 2521C =5<5CD1B9;1> =5>7E218 218;1> =5>39@D1;1> 71I1 21BE 41<1= C571<1 25>DE; ;5C5>91> =1CI1B1;1D>I1 1<1= @5B;5=21>71> J1=1> I1>7 494?B?>7 ?<58 =?45B>9C1C9 41> 7<?21<9C1C9 C91@1@E> I1>7 D5B@1;E @141 @?<1 @?<1 41> 31B1 25BD9>41; DB149C9?>1< 1;1> C5=1;9> 31>77E>7 41> CE<9D 2179>I1 41<1= =5>78141@9 @5B;5=21>71> J1=1> 41<1= C571<1 2941>7 +=1B !81I1= )5>9 @5BDE>:E;1> C521719 C1<18 C1DE 1C@5; I1>7 @5>D9>7 41<1= ;5894E@1> =1>EC91 @5B;5=21>71>>I1 C1>71D 49G1B>19 ?<58 25B21719 61;D?B >?> C5>9 41> I1>7 @1<9>7 C97>969;1> 141<18 61;D?B @?<9D9; C?C91< 41> 5;?>?=9 !5D971 61;D?B D5BC52ED C1>71D =5>5DE;1> 8149B>I1 C52E18 75>B5 1D1E 218;1> 25>DE; C5>9 @5BDE>:E;1> 41<1= ;5894E@1> =1CI1B1;1D>I1 !5D971 61;D?B D5BC52ED ;141>7 ;141>7 61;D?B @?<9D9; I1>7 <5298 =5>?>:?< ;141>7 ;141>7 61;D?B C?C91< D5D1@9 C5B9>7 @E<1 61;D?B 5;?>?=9 I1>7 C1>71D =5>5>DE;1> 1D1E 218;1> ;5B1@ D5B:149 @5B@14E1> 1>D1B1 4E1 1D1E ;5D971>I1 !5D971 61;D?B D5BC52ED 2E;1> C1:1 =5=@5>71BE89 ;52E41I11> 49 >4?>5C91 D5D1@9 2?<58 49;1D1;1> ;5 C5<EBE8 @5>:EBE 4E>91

)521719 C5>9 ;?<5;D96 %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? 1G1< 25B49B9>I1 49 D18E> 25B6E>7C9 C521719 @5>:171 >9<19 >9<19 141D 41> 2E41I1

(10)

=1CIB1;1D 1D1; 5B9D1 35B9D1 I1>7 4921G1;1>>I1 =5>71>4E>7 >9<19 >9<19 C?C91< I1>7 25BDE:E1> =5>4949; I19DE 41<1= =5=25>DE; ;5@B921491> C5BD1 G1D1; =5>7181B719 894E@ 41> ;5894E@1> =5=25B9 D5<141> D5>D1>7 C9;1@ C1DB91 I1>7 25B:E1>7 E>DE; ;525>1B1> 41> 25B1>9 =5>78141@9 D1>D1>71> &5BE2181> ?B45 @?<9D9; I1>7 25B1BD9 @E<1 @5BE2181> 25B21719 ;529:1;1> @5=5B9>D18 49 C571<1 2941>7 =1E D1; =1E =5=21G1 @5>71BE8 @141 ;5894E@1> 41> ;5791D1> =1CI1B1;1D >4?>5C91 &141 =1C1 @5>:1:181> 5<1>41 41> 5@1>7 =5<1<E9 %@5B1 1D1; 9>9 25B21719 ;B9D9; C?C91< 49C1=@19;1> 41> 49;5=1C 41<1= <1;?> <1;?> I1>7 141 41<1= 35B9D1 141D 41> 2E41I1 =1CI1B1;1D 1D1; +@1I1 9>9 49<1;E;1> 45>71> ;5C141B1> @5>E8 41B9 @5>75<?<1 %@5B1 1D1; 218G1 C521719 ;5C5>91> DB149C9?>1< I1>7 <189B 41B9 ;52EDE81> B1;I1D C5D5=@1D ;5C5>91> 9>9 =5=9<9;9 ;5G1:921> E>DE; =5>71BD9;E<1C9;1> C571<1 DE>DED1> 41> ;52EDE81> =1CI1B1;1D>I1 45=9 C52E18 @5BE2181> I1>7 25B1BD9 $1=E> D941; 81>I1 @5>75<?<1 %@5B1 1D1; I1>7 C141B 1;1> 6E>7C9 @?<9D9; C52E18 C5>9 @5BDE>:E;1> DB149C9?>1< I1>7 45;1D 45>71> B1;I1D>I1 1<1= 81< D5BC52ED D5B:149 @5B75C5B1> EBED1> @B9?B9D1C I1>7 C5=E<1 @5>D9>7 =5>:149 ;EB1>7 @5>D9>7 41> C521<9;>I1 <D5B>1D96 =5491 =1CC1 =?45B5> I1>7 25B21C9C D58>?<?79 C5@5BD9 D5<5F9C9 41> =1B1;>I1 29?C;?@ 45>71> ;1B1;D5B9CD9;>I1 I1>7 =EB18 =E418 4941@1D;1> =1=@E =5>I9>7;9B;1> %@5B1 *9<81>7 )5B9>4? 41B9 =1CI1B1;1D 1D1; =1CI1B1;1D @5>4E;E>7 ED1=1>I1

5>?=5>1 21>7;9D>I1 ;5=21<9 C5>9 DB149C9 41> EC181 EC181 E>DE; =5=@5B41I1;1> ;5C5>91> 9DE C5<1<E 498E2E>7;1> 45>71> ;1D1

QB5F9F1<9C1C9R 1D1E <0@4@,74=85 I1>7 =5=9<9;9 @5>75BD91> =5>7894E@;1> ;5=21<9 &141 81;5;1D>I1 B5F9F1<9C=5 1D1E ;521>7;9D1> ;5=21<9 141<18 CE1DE E@1I1 E>DE; =5B5CDBE;DEB9C1C9 =1C1 <1<E 41<1= 25>DE; I1>7 B5<5F1> 45>71> C9DE1C9 ;?>D5B=@?B5B !1B5>1>I1 9CD9<18 D5BC52ED =5BE@1;1> 9CD9<18 E=E= 41> C11D C5;1B1>7 9>9 21>I1; 497E>1;1> 41<1= 41> 49D5B1@;1> 49 <E1B <9>7;E@ ;5171=11> (5F9F1<9C1C9 =5>71>4E>7 E>CEB >?F1C9 C5<1<E 49;19D;1> 45>71> @5>77E>11> D58>?<?79 21BE 219; 25BE@1 C52E18 1<1D =1E@E> 1D1C C52E18 945 I1>7 1;1> =5>781C9<;1> @B?4E; 21BE I1>7 49<1;E;1> 9>49F94E 41<1= =1CI1B1;1D>I1 1;D?B 61;D?B D5B:149>I1 9>?F1C9 494?B?>7 ?<58 2525B1@1 81< 1>DB1 <19> 1 ;5C141B1> C5D91@ 9>49F94E 1;1> ;5;EB1>71> 41<1= ;52E41I11>>I1 2 =EDE 41B9 ;518<91> 9>49F94E I1>7 25BC1>7;ED1>

3 141>I1 C9CD9= @5B1>7C1>7 41<1= =1CI1B1;1D I1>7 =5>4?B?>7 =EDE

4 141>I1 ;B9C9C 41<1= =1CI1B1;1D !?5>D:1B1>9>7B1D

(?I -17>5B :E71 =5>:5<1C;1> 218G1 9>?F1C9 41<1= 25B;5C5>91> 41@1D 49<1;E;1> 45>71> 4E1 ?B95>D1C9 &5BD1=1 =5>713E @141 1DEB1> 1D1E ;?>F5>C9 I1>7 25B<1;E !54E1 25>DE; 9>?F1C9 I1>7 =5=21G1 @5BE2181> >?F1C9 49<1;E;1> 41<1= B5F9F1<9C1C9 @141 %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? I1>7 @5BD1=1 49<1;E;1> 9>?F1C9 ;5 41<1= 49/4209:?= 41> 81C9<>I1 C5CE19 DB149C9 41> ;?>F5>C9 I1>7 25B<1;E 41> =5>71B18 @141 ;5<1>:ED1> DB149C9 &5BE2181> 9>9 C5B9>7 491>771@ C521719 Q@5B219;1>R &5BE2181> ;54E1 141<18 I1>7 =5>713E @141 81< 81< I1>7 25B<1;E 49 <E1B DB149C9

0B:209:?= 291C1>I1 81C9<>I1 25B2541 45>71> ;?>F5>C9 I1>7 141 =5=@5B<E1C ;1G1C1> @1B1

(11)

@5>4E;E>7 DB149C9 >?F1C9 I1>7 49<1;E;1> 1>D1B1 <19> 41<1= 81< 81< C521719 25B9;ED

#EC9; >?F1C9 49<1;E;1> =5>77E>1;1> 1<1D =EC9; 45>71> D58>?<?79 I1>7 <5298 21BE =9C1<>I1

60C-:,</ 24>,< 74=><46 :<2,9 1D1E 1<1D 1<1D =EC9; <19> I1>7 418E<E D941; =5>:149 21791> 1<1D =EC9; @5>4E;E>7 )5;1<9@E> 1<1D 1<1D =EC9;>I1 25BE218 45>71> @5>1=2181> 9>CDBE=5> ;5 41<1=>I1 >1=E> 9B1=1 41B9 =EC9; 1D1; C5CE>77E8>I1 D5D1@ =5>71>4E>7 39B9 ;81C #9C1<>I1 41<1= @5>1=@9<1> =EC9; ?>41>7 I1>7 =5>71>4E>7 >9<19 =179C 49 41<1=>I1 C5?<18 ?<18 D5B1C1 E>CEB @5=E:11> D5B8141@ 1BG18 1BG18 >5>5; =?I1>7

*1B91>

&141 1G1<>I1 D1B91> I1>7 49@1;19 41<1= @5BDE>:E;1> 141<18 D1B91> DB149C9?>1< I19DE D?BD?B ;5=E491> @5BE2181> 49<1;E;1> 45>71> =5>1=@9<;1> D1B91> DB149C9?>1< I1>7 49=?4969;1C9 =5>:149 D1B91> 6:9>08;:<0< C589>771 ;5<981D1> <5298 25BF1B91C9 41B9 @141 @1;5= D1B91> C525<E=>I1

"17E "17E I1>7 4921G1;1> C525<E=>I1 =5BE@1;1> 39@D11> *9<81>7 E<D?= C5>49B9 D5D1@9 C5D5<18 =5>71<1=9 @5BE2181> =E<19 =5=1CE;;1> <17E <17E @?@E<5B @141 =1C1 9DE *58>9; <17E I1>7 4921G1;1> 45>71> 39B9 ;81C 71I1 25B>I1>I9 @141 CE;E 1D1; 25BE@1

,9/?92 ,9/?92 25B>I1>I9 45>71> CE1B1/4,C?9 ,C?9 =1C98 41@1D 49<981D 41<1= @5BDE>:E;1> I1>7 CE418 =5>71<1=9 @5BE2181>

5;?B1C9 &1>77E>7 >?F1C9 49<1;E;1> 45>71> =E<19 =5=@5B7E>1;1> 25B21719 C1B1>1 @5>4E;E>7 C5DD9>7 I1>7 25BE@1 21B1>7 21B1>7 5<5;DB?>9; 41> 21B1>7 21B1>7 2E1D1> <19>>I1 C5@5BD9 <1=@E

C?B?D I1>7 =5>77E>1;1> @5B1<1D1> =ED1;89B C5@5BD9 <1=@E C?B?D I1>7 25BG1B>1 G1B>9 C?E>4 C9CD9= I1>7 41@1D =5>4E;E>7 CE1C1>1 %B>1=5> ?B>1=5> @1>77E>7 <19>>I1 C5=E1 49C5CE19;1> 45>71> ;?>49C9 1;DE1< =1C1 ;9>9 )5>9 @5BDE>:E;1> I1>7 ;?<5;D96 81BEC 41@1D =5=E1C;1> 9>4B1 45>71B 9>4B1 @5>7<981D1> C5BD1 B1C1 41B9 @5>?>D?> C5@5BD9 D5B<981D 41<1= ;?CDE= I1>7 497E>1;1> ?<58 @5=19> 5B9D1 9<1;E;1> @5= 2181BE1> 35B9D1 ;8ECEC>I1 =5>71>7;1D =1C1<18 I1>7 =5B56<5;C9;1> ;?>49C9 =1CI1B1;1D EB21> D941; <179 C5;541B =1C1<18 B9DE1< 41> 141D ;DE1<9C1C9 35B9D1 9>9 =5>41@1D C1=2ED1> @?C9D96 41B9 75>5B1C9 =E41 >1=E> =5>41@1D ;B9D9; 41B9 ;5<?=@?; DE1 E41I1 2E;1><18 C5CE1DE I1>7 CD1D9C 41> C5<1<E 49@5BD181>;1> >1=E> 89<1>7>I1 >9<19 >9<19 2E41I1 CE1DE =1CI1B1;1D 1;1> =5>71;921D;1> =1CI1B1;1D D5BC52ED D5B312ED 41B9 1;1B 2E41I1>I1 =5C;9@E> C1>71D CE<9D E>DE; =5>I52ED;1> 29<1 =1>1 CE1DE ;52E41I11> 49=E<19 41> ;1@1> 41@1D 49C5<5C19;1> #1>5:5=5> &5BDE>:E;1> &981; @981; I1>7 D5B;19D 41<1= @B?C5C B5F9F1<9C1C9 =5>I141B9 ;529:1;1> ;529:1;1> ;5C5>91> 25B;19D1> 45>71> ;529:1;1> @1B9G9C1D1 )9=2?< I1>7 D5B5@B5C5>D1C9;1> 41<1= %@5B1 1D1; D941; <179 =5BE@1;1> C52E18 ;B51D9F9D1C C5>9 =EB>9 >1=E> CE418 =5>71@4?@C9 41I1 :E1< @1B9G9C1D1 =5>:149;1> %@5B1 1D1; C521719 ;5C5>91> DB149C9?>1< I1>7 =5>:149 21791> ;?>D5;CDE1< 49 D5>718 ;?=E>9D1C 1D1; I1>7 =?45B> 141<18 DE:E1> 41B9 B5F9F1<9C1C9 !145B9C1C9 &B?C5C B575>5B1C9 =ED<1; 49<1;E;1> =1;1 @141 D18E> 49<1;E;1> @5<1D981> @5<1D981>

(12)

E>DE; =5>31B9 2929D 2929D 21BE +C181 9>9 2E;1><18 CE1DE 81< I1>7 =E418 E>DE; 49<1;E;1> &141 D18E> ;5<?=@?; %@5B1 )9<9>4E>7 C521719 =?45< %@5B1 1D1; 41B9 81C9< B5F9F1<9C1C9 =5>7141;1> C5B1>7;191> @5=5>D1C1> !521>7;9D1> ;5=21<9 C5>9 DB149C9?>1< %@5B1 1D1; *9<81>7 )5B9>4? 9>9 141<18 D5B;19D 45>71> ?D?>?=9 415B18 49=1>1 @B?7B1= @5=5B9>D18 49 41<1= =5>7894E@;1> ;5=21<9 C5>9 DB149C9 I1>7 81=@9B 49D9>771<;1> I1>7 =5BE@1;1> G1B9C1> >5>5; =?I1>7 @141 CE;E 1D1; &5=5>D1C1> I1>7 494E;E>7 ?<58 21>I1; @981; 9>9 49141;1> 49 25B21719 ;?D1 1>D1B1 <19> )9@?8?<?> "17E2?D9 41> &5=1D1>7 )91>D1B =5>41@1D 41B9 @5>4E;E>7 ;5C5>91> DB149C9?1>< D5BC52ED &5=5>D1C1> 9>9 49<1>:ED;1> 45>71> G?B;C8?@ 7E>1 =5>1B9; =9>1D 41B9 75>5B1C9 =E41 @1>9D91 25;5B:1C1=1 45>71> 2525B1@1 C5;?<18 =5>5>718 E>DE; =5=?29<9C1C9 C9CG1>I1 41<1= =5>I1;C9;1> @5BDE>:E;1> %@5B1 1D1; G1< I1>7 49=E<19 41<1= B1>7;1 =5>31B9 2929D 21BE 9>9 D5B>I1D1 =5>41@1D C1=2ED1> @?C9D96 41> 1>DEC91C 41B9 =1CI1B1;1D @5>4E;E>7>I1 (575>5B1C9 9>9 49 ;8ECEC;1> 2179 75>5B1C9 =E41 ;1B5>1 75>5B1C9 =E41 =5BE@1;1> 81B1@1> 21>7C1 75>5B1C9 =E41 =5BE@1;1> D5>171 @5=2181BE +@1I1 B5F9F1<9C1C9 D5B8141@ %@5B1 1D1; 9>9 =5<921D;1> 21>I1; @981; D5B=1CE; @5:121D @5:121D &5=5B9>D18 15B18 )E=1D5B1 +D1B1 /1I1C1> C?C91< =1CI1B1;1D 1;145=9C D?;?8 D?;?8 141D C5BD1 41B9 21>I1; @981; I1>7 @54E<9 45>71> ;5C5>91> DB149C9?>1< !,5;:;7 +@1I1 B5F9F1<9C1C9 %@5B1 1D1; I1>7 49 E@1I1;1> C5<1=1 9>9 =5>E>:E;;1> 218G1 C5>9 DB149C9?>1< %@5B1 1D1; D5BC52ED 49=1C1 <1<E>I1 =5=@E>I19 6E>7C9 D5BD5>DE 41<1= =1CI1B1;1D>I1 +C181 B5F9F1<9C1C9 I1>7 49<1;E;1> C1>71D 25B1D ;1B5>1 ?@5B1 9>9 =5=@E>I19 =E1D1> >9<19 >9<19 >?B=1 >?B=1 141D 9CD9141D 41> D1D1>1> C?C91< 2E41I1 =1CI1B1;1D 1D1; 9<1 EC181 B5F9F1<9C1C9 9>9 25B81C9< 4981B1@;1> %@5B1 1D1; 9>9 41@1D =5G1B9C;1> 1D1E =5>5BEC;1> >9<19 >9<19 2E41I1 1D1; >9<19 >9<19 2E41I1 1D1; >?B=1 >?B=1 C5BD1 141D 9CD9141D 1D1; @141 E=E=>I1 *5B41@1D 4E1 @5>41@1D =1CI1B1;1D I1>7 25B2541 =5>75>19 =?D9F1C9 41<1= EC181 B5F9F1<9C1C9 D5B8141@ %@5B1 1D1; &5>41@1D @5BD1=1 41B9 7?<?>71> DE1 =5>785>41;9 171B %@5B1 1D1; 9>9 49@5>D1C;1> C5CE19 1C<9>I1 C5@5BD9 ;5D9;1 1G1< 41B9 D1=@9<1>>I1 D1>@1 141>I1 @5BE2181> ;1B5>1 9DE 141<18 G1B9C1> 2E41I1 41B9 >5>5; =?I1>7 CE;E 1D1; &5>41@1D ;54E1 D5B49B9 1>7;1D1> =E41 I1>7 =5>785>41;9 141>I1 @5=2181BE1> 41<1= %@5B1

1D1; D5BC52ED

Upaya revivalisasi yang dilakukan melalui program inovasi belum membawa hasil optimal dan baru lebih dirasakan sebagai sarana memenuhi kebutuhan nostalgia akan seni Opera Batak yang pernah ada. Daftar Pustaka <691> * 2B189= 7ECDEC $05,<,3 /,9 "0<8,=,7,3,9 ,=, 494 &941D? &5>7E;E81> 121D1> EBE 5C1B /?7I1;1BD1 +>9F5C9D1C 14:18 #141 =1>98ED $ 41> &1B4545 $05,<,3 "0<608-,92,9 ,<2, 8,<2, ,>,6 1<975 >4B1 1>45= #145 41> )1< #EB79I1>D? %0,>0< ,0<,3 9/:90=4, 5>@1C1B

(13)

1>45= #145 41> )1< #EB79I1>D? %0,>0< ,0<,3

9/:90=4, 5>@1C1

B1>4?> ( 1=5C 05,6 505,6 $094 "0<>?95?6,9 /4 =4, %0922,<,

1>4E>7 & )* +&

Dieter Evers, Sharon Sidique, Religious Revivalism in Southeast Asia dalam Sojourn, Social Issues in South east Asia no.1. Febuary, 2: Institut of Southeast Asian Studies, (Chicago : 1979), 20 Edy Sedyawati, Perkembangan Sen

iPertunjukan, (Jakarta: Sinar Harapan, 1981), 26 55BDJ <966?B4 %,1=4< 0-?/,C,,9/?7I1;1BD1 !1>1C9EC E<D?= (1:1 #1B@?41>7 ,743,9 , >:7? 47,4 ?/,C, $?6? ,>,6 #541> B=1>41 1B181@ 1CIB1< 41> ?D=1> )91811> !<409>,=4 47,4 47,4 ?/,C, ,>,6 1;1BD1 )1>771B -9<<5= C;1>41B 1B4:1>1 >4B5 0.09/0<?92,9 ,=C,<,6,> 48,= ,>,92 ,7,8 :9>06= 0-?/,C,,9/?7:1;1BD1 ) $

Harimawan, Dramaturg, (Bandung: CV Rosda, 1998), 34-35

1BI=1G1> (# <,8,>?<24

1>4E>7 , (?C41

James R Brandon, Jejak-jejak Seni Pertunjukan di Asia Tenggara, terjemahan R.M. Soedarsono, (Bandung: P4ST UPI, 2003), 331 !1@<1> 1F94 41> <25BD #1>>5BC %0:<4 ?/,C, /?7I1;1BD1 &ECD1;1 &5<1:1B !1B< 4=E>4 $05,<,3 ?=46 '/?7I1;1BD1 ) !?5>D:1B1>9>7B1D ,9?=4, /,9 0-?/,C,,9 /4 9/:90=4, 1;1BD1 :1=21D1> #1>9; "925BDI $?6? ,>,6 092,9 :9/,92 ,>,69C, #1:1<18 &5>9>:1E *18E> , $? #5B91= <1> & %30 9>3<:;:7:2C :1 ?=4. $?BD8G5CD5B> $?BD8G5CD5B> +>9F5BC9DI &B5CC #E814:9B $5?>7 0>:/:7:24 "09074>4,9 ?,74>,>41/?7I1;1BD1 (1;5 )1B1C9> #EB79I1>D? )1< %<,/4=4 /,9 9:@,=4 0-0<,;, ,=,7,3 %,<4 /4 9/:90=4, 1;1BD1 -541D1=1 -94I1 )1CDB $19>77?<1> )1B9 1:1B9>9 !;0<, ,>,6 %473,92 $0<49/: ?/,C, ,>,6 %:-, );B9@C9 /?7I1;1BD1 ) &14=?41B=1I1 &B1=1>1 %,>, ,9 %03946 "09>,= 1;1BD1 1<19 &ECD1;1

Pande Nyoman Djero Pramana, Sang Hyang Jaran, (Surakarta: Cinika, 2004), 15 &1C1B92E 5> %,2,9492 ,>,6 %:-, $?,>? ,54,9 ,7,8 :9>06= :9/,92 $,-,92?9,9 );B9@C9 1; )1CDB1 +>9F )E=1D5B1 +D1B1 &1C1B92E 5> # (,A,=,9 $094 ,9 ,=C,<,6,> 9/:90=4, 4 )9<12EC 1<E<D1C 181C1 41> )1CDB1 +>9F5BC9D1C $575B9 #541> &EB21 !B9C=EC !;0<, ,>,6 %473,92 $0<49/: I"09246,> ?/,C, ,=C,<,6,> ,>,6 %:-, /4 ,6,<D1 (1G1=1>7E> !1<9;1 (?8949 (?85>49 41> *:5D:5@ 0=094,9 ,7,8 "09/06,>,9 0-?/,C,,9 ,9/?92 )* ) )1>7D9 1D1B1 $05,<,3 ,>,6 ,7420 !1B< )91>9@1B

Sartono, Kartodirdjo, Ratu Adil, (Yogyakarta : PT Gramedia, 1994), 10 )1BD?>? !1BD?49B:? #,>? /47 *:2C6,<>, 1;1BD1 &* B1=5491 )54I1G1D9 49 "0<>?8-?3,9 $094 "0<>?95?6,9 1;1BD1 )9>1B 1B1@1>

(14)

)91811> ! %473,92 !-0<749 ?7>:8 1;1BD1 5@1BD5=5> & 41> !( )91811> $1?= /,> ,743,9 , %:7? "<49=4; /,9 "07,6=,9,,99C, 1;1BD1 B169> )9>171 H%:<>:< ,>,6 ,9 ,69,9C,R #1:1<18 !52E41I11> 1D1; 1<981> $1 *?<E *18E> $? )?541BC?>? ( # $094 "0<>?95?6,9 9/:90=4, 4 <, 7:-,74=,=4 /?7I1;1BD1 14:1 #141 +>9F5BC9DI &B5CC )?5D1B>? ,8;,6 ",<4A4=,>, %0<3,/,; $094 "0<>?95?6,9)EB1;1BD1 &1C31 )1B:1>1 )*) )DB1EC <1E45 "5F9 ?6?9 /,9 $434< /?7I1;1BD1 !1>9C9EC *1;1B9 #E81=14 #:922092 07,C? $?8,>0<, ?>,<, *5C9C &1C31C1B:1>1 +>9F5BC9D1C 714:18 #141 ?7I1;1BD1

*1=2E>1> >77EB & ,8?= ,3,=, ,>,6 %:-,

9/:90=4, 1;1BD1 &EC1D &5=29>11> 181C1 5@1BD5=5> &5>4949;1> 1> !52E41I11>

Thoha Miftah, 2000. Perilaku

Organisasi, Konsep Dasar Dan

Aplikasi Jakarta: PT. Raja

Grafindo Persada *?29>7 >41B 9/03:9 , 0-,>, &5=1D1>7 )91>D1B !?<@?BD1C5 !& *?29>7 &89<9@ " %30 $><?.>?<0 :1 %:-, ,>,6 07401 49 %30 423 :/ =CD5B41= 13?2 F1> 1=@5>

Turner, Victor , 1967. The forest of symbol: Aspect of ndembu ritual Ithaca: Cornell University Press

Umar Khayam, Seni tradisi

masyarakat,(Jakarta : Sinar

Harapan, 1986), 18

Zulhizah, 1996. Islam dan Kesenian relevansi Islam dan Seni Budaya. Jakarta: Pustaka Kanisius

Referensi

Dokumen terkait

Perbedaan penelitian Seni Pertunjukan Arak-arakan dalam Upacara Tradisional Dugdheran di Kota Semarang dengan penelitian Barongan Jogo Rogo dalam tradisi Selapan Dino di

Dari permasalahan ini kami tim PKM-M berusaha memberikan bekal pelatihan kepada murid-murid dalam hal pertunjukan seni dan budaya, yang mana bekal ketrampilan ini

Lagu yang terdapat dalam Seni Naluri Reyog Brijo Lor mempunyai fungsi pengatur pertunjukkan, karena lagu tersebut terdiri dari tiga bagian, yaitu lagu pembuka

Jika kondisi pendidikan seni Indonesia, khususnya Yogyakarta saat ini dilihat dari sisi tertentu, terutama dalam bidang kajian seni budaya yang berbasis identitas,

Sungguhpun terdapat perbedaan, namun fungsi dan tujuan dasar manajemen mempunyai pemikiran yang tidak jauh berbeda, yakni dalam situasi dan kondisi tertentu di

Pertunjukan wayang tidak mungkin diambil dari budaya Hindu karena orang Hindu mempunyai bentuk teater yang sama sekali berbeda dengan teater Jawa dan istilah-istilah dalam

yang mempunyai fungsi utama sebagai tempat melekatkan telur cumi-cumi sampai menetas; dan dalam kondisi tertentu sarana ini dapat berfungsi sebagai fishing ground.Melihat