Prakata
viii
Kata-kata Aluan
vii
Daftar Kata
v
1. Pengenalan
1
2. Visi dan Misi
1
3. Organisasi
2
4. Budaya Korporat
3
5. Piagam Pelanggan
3
6. Perkhidmatan
3
6.1
Konsep Pelaksanaan Perkhidmatan Kesihatan Secara Integrasi
3
6.2Jenis Klinik Kesihatan dan Tahap Perkhidmatan
5
6.3
Perkhidmatan
5
6.3.1
Perkhidmatan Rawatan Pesakit Luar
6.2.1
Tahap Perkhidmatan Klinik Kesihatan Dikategorikan Kepada 3
5
5
6.3.2
Perkhidmatan Jagaan Kesihatan Ibu
5
6.3.3
Perkhidmatan Kesihatan Bayi dan Kanak-kanak
6
6.3.4
Perkhidmatan Kesihatan Sekolah
6
6.3.5
Perkhidmatan Kesihatan Remaja
6
6.3.6
Perkhidmatan Kesihatan Dewasa
6
6.3.7
Perkhidmatan Kesihatan Warga Emas
6
6.3.8
Perkhidmatan Kesihatan Orang Kurang Upaya
7
6.3.9
Perkhidmatan Kecemasan dan Ambulans
7
6.3.10
Perkhidmatan Dietetik
8
6.3.11
Perkhidmatan Kaunseling Pemakanan
8
6.3.12
Perkhidmatan Domisiliari
8
6.3.13
Perkhidmatan Klinik Bergerak
8
6.3.14
Perkhidmatan Berhenti Merokok
9
6.3.15
Perkhidmatan Kendiri (self monitoring)
9
6.3.16Perkhidmatan Terapi Gantian Methadone
9
7.3 Proses Kerja
11
7.3.1 Pendaftaran Secara Bersepadu
11
7.3.2
Triage
12
7.3.3
Konsultasi
12
7.3.4
Intervensi
12
7.3.5
Persetujuan Bertulis (Consent)
12
7.3.6
Temu janji
12
7.3.7
Rawatan Kecemasan
12
7.3.8
Rujukan
13
7.4 Carta Alir Pesakit Di Klinik Kesihatan
14
7.5 Pelaporan Insiden
15
7.6 Kawalan Infeksi
15
7.7 Kecederaan Disebabkan Alatan Tajam
15
7.8
Medication Error
16
7.9 CPG / SOP
16
7.10 Pengurusan Bencana
16
7.11 Bertugas Atas Panggilan
17
8. Tadbir Urus Bukan Klinikal
8.1 Prasarana
17
17
8.1.1 Kemudahan Dalam Bangunan Klinik
17
8.1.2 Kemudahan Dalam Kawasan Klinik
18
8.1.3 Penyelenggaraan dan Pembaikan Klinik
19
8.1.4 Keselamatan Klinik
19
8.1.5 Perkhidmatan Pengawal Keselamatan
20
8.1.6 Kebersihan dan Keceriaan Klinik
20
8.2 Pengurusan Sumber Manusia
8.2.1 Carta Organisasi dan Fungsi
20
8.2.2 Pegawai Perhubungan Awam
21
8.2.3 Jadual Tugas Anggota
21
8.2.4 Gantian Tugas
21
8.2.5 Pemakaian Pakaian Seragam
22
8.3 Pengurusan Aset (Harta Modal dan Inventori)
8.3.1 Penyelenggaraan dan Pembaikan
22
20
22
8.3.2 Pemantauan
22
8.3.3 Bekalan Bahan Steril
23
8.4.3 Keselamatan dan Kerahsiaan Data
25
8.4.4 Non-HIMS dan eHIMS
25
8.4.5 Laporan Perubatan
26
8.4.6 Mediko Legal
26
8.4.7 Kematian
26
8.5 Pengurusan Kewangan
8.5 .1 Pekeliling Perbendaharaan Berkaitan
26
26
8.5 .2 Jadual Fi
26
8.5 .3 Penerimaan Hadiah dan Sumbangan
26
8.6 Pengurusan Aduan Awam
8.6.1 Pekeliling Berkaitan
27
27
8.6.2 Penyeliaan
27
8.7 Pengurusan Peralatan dan Mesin
8.7.1 Dokumen Berkaitan
27
27
8.7.2 Penyelenggaraan / Kalibrasi
27
8.7.3 Pemantauan dan Pelupusan
27
8.8 Penambahbaikan Kualiti Berterusan
8.8.1 ISO 9001:2000
28
28
8.8.2 Inovasi dan Kreativiti
28
8.8.3 Program Kepastian Kualiti
28
8.8.4
Credentialing & Privileging
28
8.8.5 Audit Klinikal dan Bukan Klinikal
29
8.8.6 Kepuasan Pelanggan
29
9. Penglibatan Komuniti
9.1
Panel Penasihat Klinik Kesihatan (PPKK)
29
29
9.2
Wakil Kesihatan Kampung (WKK)
29
9.3
Sukarelawan Penjagaan Kesihatan Asas (SPKA)
29
10. Pengurusan Perkhidmatan Kesihatan Di Institusi
30
11. Kolaborasi Dengan Agensi Lain
11.1 Penglibatan Anggota Di Peringkat Komuniti
30
30
12. Teknologi Maklumat Dan Komunikasi (ICT)
12.1 Pengurusan Perkakasan dan Rangkaian ICT
31
31
12.2 Aplikasi Klinikal & Sokongan Klinikal
31
15. Lampiran
Lampiran 1 – Carta Organisasi Klinik Kesihatan
35
Lampiran 2 – Pengkelasan Skop Perkhidmatan Klinik Kesihatan Kepada
Advance, Intermediate dan Universal mengikut Pelan
Piawai
36
DAFTAR KATA
ATT
-
Anti Tetanus Toxoid
BID
-
Brought in Dead
BPKK
-
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga
C& P
-
Credentialing & Privileging
CPD
-
Continuous Professional Development
CPG
-
Clinical Practice Guideline
CSSD
-
Central Sterile Services Department
DDA
-
Dangerous Drugs Act
DTS
-
Depot Tahanan Sementara
EHR
-
Electronic Health Record
EKSA
-
Ekosistem Kondusif Sektor Awam
FMS
-
Family Medicine Specialist
GITN
-
Government Intergrated Telecommunications Network
ICT
-
Information Communication Tecnhology
ISO
-
International Organisation for Standardisation
JK
-
Jururawat Kesihatan
JKN
-
Jabatan Kesihatan Negeri
JM
-
Jururawat Masyarakat
OKU
-
Orang Kurang Upaya
PGA
-
Pasukan Gerakan Am
PhIS/CPS
-
Pharmacy Information System / Clinic Pharmacy System
PKD
-
Pejabat Kesihatan Daerah
PLKN
-
Program Latihan Khidmat Negara
POCT
-
Point of Care Test
PPKK
-
Panel Penasihat Klinik Kesihatan
PP
-
Pegawai Perubatan
PULAPOL
-
Pusat Latihan Polis
PUSPEN
-
Pusat Pemulihan Penagihan Narkotik
QAP
-
Quality & Assurance Programme
SOP
-
Standard Operating Procedure
SPKA
-
Sukarelawan Penjagaan Kesihatan Asas
TPC-OHCIS
-
Teleprimary Care and Oral Health Clinical Information System
WKK
-
Wakil Kesihatan Kampung
Saya ingin merakamkan ucapan terima kasih kerana diberi peluang memberi sepatah dua
kata sempena penerbitan buku Polisi Operasi Klinik Kesihatan. Tidak dapat dinafikan
dokumen panduan seperti ini amat diperlukan oleh anggota kesihatan di peringkat lapangan
bagi memastikan pengurusan dan pelaksanaan aktiviti kesihatan di klinik-klinik kesihatan
dapat dijalankan sepertimana yang dikehendaki oleh pihak kementerian.
Penyediaan dokumen polisi ini juga merupakan sebahagian dari usaha berterusan pihak
kementerian bagi memastikan penjagaan kesihatan yang komprehensif dan berkualiti dapat
disediakan di klinik-klinik kesihatan selari dengan transformasi perkhidmatan kesihatan.
Semoga dengan penerbitan buku polisi ini dapat menjadi rujukan kepada semua anggota
kesihatan dalam menyediakan perkhidmatan kesihatan yang berkualiti, komprehensif dan
bersepadu di Malaysia.
Sekian, terima kasih
DATUK DR. LOKMAN HAKIM BIN SULAIMAN
Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam)
Kementerian Kesihatan Malaysia
Assalamualaikum W.B.T dan Salam 1Malaysia,
Syukur kehadrat Allah SWT kerana dengan izin-Nya saya berpeluang mengabdikan kata
alu-aluan dalam buku Polisi Operasi Klinik Kesihatan. Syabas dan tahniah kepada semua
pihak yang terlibat dalam penerbitan ini.
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga (BPKK), Kementerian Kesihatan Malaysia
bertanggungjawab dalam penyediaan buku ini sebagai panduan kepada anggota kesihatan
yang bertugas berkaitan dengan aktiviti-aktiviti dan skop perkhidmatan yang perlu
dijalankan.
Ini bertepatan dengan visi dan misi KKM agar menjadi sebuah negara yang terdiri daripada
individu, keluarga dan masyarakat yang sihat melalui sistem kesihatan yang adil dan
saksama, cekap, mampu disediakan dan bersesuaian dengan persekitaran.
Dengan adanya buku garis panduan ini dapat memberi panduan dan menjadi bahan
rujukan kepada semua anggota kesihatan bagi memastikan perkhidmatan yang profesional
dan berkualiti serta dapat meningkatkan kepuasan dan keyakinan kepada pelanggan.
TO’ PUAN DR. HJH. SAFURAH BT. HJ. JAAFAR
1.
PENGENALAN
Klinik kesihatan berfungsi sebagai penyedia perkhidmatan kesihatan di peringkat penjagaan kesihatan primer. Cabaran penjagaan kesihatan komuniti semasa dan perkembangan teknologi memerlukan Kementerian Kesihatan Malaysia menyusun semula strategi sistem penyampaian perkhidmatannya agar sejajar dengan keperluan semasa.
Perkhidmatan yang disediakan perlu memberi fokus kepada penghasilan impak atau outcome kepada komuniti. Pendekatan baru berkonsepkan perkhidmatan kesihatan secara integrasi telah diperkenal dan dilaksana supaya matlamat jangka panjang Kementerian Kesihatan Malaysia dapat direalisasikan.
Polisi Operasi Klinik Kesihatan ini disediakan sebagai panduan dan rujukan dalam pengurusan klinik kesihatan. Walau bagaimanapun pelaksanaan polisi operasi ini adalah tertakluk kepada kesesuaian dan keperluan setempat dengan mengambil kira keupayaan prasarana dan sumber sedia ada.
2.
VISI DAN MISI
2.1 Kementerian Kesihatan Malaysia VISI
Negara menggembleng tenaga ke arah kesihatan yang lebih baik. MISI
Misi Kementerian Kesihatan adalah untuk menerajui dan berusaha bersama-sama: i. Untuk memudahkan dan membolehkan rakyat mencapai sepenuhnya potensi
mereka dalam kesihatan, menghargai kesihatan sebagai aset paling berharga mengambil tanggungjawab dan tindakan positif demi kesihatan mereka. ii. Untuk memastikan sistem kesihatan berkualiti tinggi iaitu:
• mengutamakan pelanggan
• saksama
• tidak membebankan
• cekap
• wajar mengikut teknologi
• boleh disesuaikan mengikut persekitaran
iii. Dengan menekankan :
• sifat penyayang, profesionalisme dan kerja berpasukan • sifat menghormati maruah insan
• penglibatan masyarakat
2.2 Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga
Visi
Ke arah keluarga sihat sejahtera serta menikmati kehidupan yang berkualiti sepanjang hayat.
Misi
Untuk melahirkan institusi keluarga yang sihat sejahtera, BPKK:
• Mengadakan program kesihatan keluarga yang komprehensif dan bersepadu untuk setiap individu, keluarga dan masyarakat.
• Menggalakkan penglibatan masyarakat dalam penjagaan kesihatan melalui peningkatan kesedaran setiap individu, keluarga dan masyarakat.
• Memupuk kerjasama dan penyertaan pelbagai sektor dan agensi kerajaan serta Pertubuhan Bukan Kerajaan dalam pelaksanaan aktiviti-aktiviti kesihatan keluarga.
3.
ORGANISASI
3.1. Carta organisasi Klinik Kesihatan (Lampiran 1)
3.2. Klinik kesihatan diketuai oleh seorang Pegawai Perubatan Yang Menjaga yang dilantik secara rasmi.
3.3. Klinik Kesihatan yang tiada Pegawai Perubatan tetap, Pegawai Perubatan Yang Menjaga perlu dilantik dari kalangan Pegawai Perubatan dari klinik kesihatan terdekat di dalam daerah yang sama.
3.4. Semasa ketiadaan Pegawai Perubatan Yang Menjaga, pegawai pengganti perlu dikenalpasti.
3.5. Tanggungjawab Pegawai Perubatan Yang Menjaga:
3.5.3. Mempengerusikan mesyuarat pengurusan di peringkat klinik secara berkala. 3.5.4. Melihat pesakit dan memberi rawatan, kaunseling serta khidmat nasihat.
4.
BUDAYA KORPORAT
NILAI-NILAI TERAS 4.1. Penyayang
Kami komited untuk menerima pelanggan dengan sikap ramah mesra dan penuh perhatian. Kami bersedia memberi layanan dengan bersopan santun, responsif dan menghormati hak individu. Kami bertanggungjawab memberi perkhidmatan yang mesra pelanggan.
4.2. Profesionalisme
Kami komited untuk memberi perkhidmatan yang terbaik merangkumi etika dan taraf kerja yang dikehendaki serta prinsip anggota yang bertanggungjawab. Kami percaya dalam memberikan perkhidmatan cemerlang dan sentiasa bersedia memenuhi harapan masyarakat.
4.3. Kerja Berpasukan
Kami komited untuk bekerja sebagai satu pasukan dengan harmoni bagi mencapai matlamat yang sama.
5.
PIAGAM PELANGGAN
6.
PERKHIDMATAN
Klinik kesihatan menyediakan perkhidmatan kesihatan yang komprehensif secara integrasi di mana pelaksanaannya menggunakan pendekatan holistik meliputi aspek promotif, pencegahan, rawatan penyakit akut/ kronik dan penyakit berjangkit/ tidak berjangkit serta rehabilitasi yang berkesan, efisien dan berkualiti bagi meningkatkan tahap kesihatan rakyat merangkumi semua peringkat umur dari dalam kandungan hingga akhir hayat (from womb to
tomb):
6.1 Konsep Pelaksanaan Perkhidmatan Kesihatan Secara Integrasi
Asas pelaksanaan perkhidmatan di klinik kesihatan berkonsepkan integrasi dan dilaksanakan secara bersepadu untuk mewujudkan perkhidmatan yang seragam di seluruh negara.
Elemen-elemen Utama Pelaksanaan Perkhidmatan Secara Berintegrasi:
• Skop perkhidmatan kesihatan merangkumi wellness, illness, emergency and
support yang dilaksanakan secara bersepadu.
5.1 Piagam pelanggan yang dirangka hendaklah selaras dengan kehendak jabatan 5.2 Piagam pelanggan hendaklah dipaparkan dengan jelas dan terang serta diletakkan di
tempat yang sesuai dan mudah dilihat oleh pelanggan.
5.3 Semua peraturan yang ditetapkan mestilah bersesuaian dengan kemampuan dan mengikut keperluan masa.
• Perkhidmatan wellness dan illness digabungkan dalam satu pakej bagi setiap pelanggan berbentuk person focused management untuk menghasilkan penjagaan kesihatan secara holistik.
• Pengesanan awal risiko penyakit dan pelaksanaan intervensi secara mudah-laksana dilakukan diperingkat awal. Pengurusan penyakit kronik lebih efektif termasuk pengesanan dan pencegahan komplikasi di peringkat awal.
• Perkongsian sumber menghasilkan perkhidmatan bersepadu bertujuan mengoptimakan penggunaan semua sumber sedia ada.
• Memaksima kapasiti anggota yang sama skop dan bidang tugas ke arah pembentukan kemahiran pelbagai disiplin (multiskilling dan multitasking) supaya anggota berupaya bertugas dipelbagai disiplin / perkhidmatan demi melancarkan perkhidmatan sedia ada di klinik.
• Tidak berlaku pertindihan perkhidmatan bagi mengelakkan wujudnya perkhidmatan yang sama fungsinya dalam satu klinik.
• Penjenamaan semula semua papan tanda kepada nama perkhidmatan supaya tidak wujud klinik-klinik dalam klinik yang sama.
• Semua perkhidmatan di klinik diintegrasikan bertujuan menghasilkan impak yang lebih berkesan kepada pelanggan / pesakit dan mensasarkan kesihatan populasi.
6.2.1 Tahap perkhidmatan klinik kesihatan dikategorikan kepada 3 iaitu:
• Universal
• Intermediate
• Advance
6.3.1 Perkhidmatan Rawatan Pesakit Luar
Perkhidmatan pesakit luar di klinik kesihatan merupakan peringkat temu pertama bagi individu atau keluarga untuk mendapatkan perkhidmatan kesihatan. Pendekatan perkhidmatan diberikan menggunakan konsep Reviewed
Approach di mana keperluan kesihatan setiap pelanggan dikenalpasti dan
dikendalikan secara komprehensif merangkumi aspek promotif, preventif, promotif, kuratif dan rehabilitatif dijalankan mengikut keperluan umum. Ia juga merupakan perkhidmatan yang diberikan untuk semua pesakit walk-in sama ada kes-kes kecemasan dan bukan kecemasan.
6.3.2 Perkhidmatan Jagaan Kesihatan Ibu Perkhidmatan Antenatal
• Pemeriksaan fizikal umum • Pemeriksaan makmal rutin
• Obstetric ultrasound
• Ceramah kesihatan dan pemakanan • Pelalian (ATT)
• Kesihatan Pergigian • Lawatan rumah • Rawatan
• Rujukan bagi kes bermasalah
6.2. Jenis Klinik Kesihatan dan Tahap Perkhidmatan
6.3. Perkhidmatan
Klinik kesihatan telah diklasifikasikan kepada 6 jenis kemudahan iaitu Jenis 2 hingga Jenis 7 mengikut pelan piawai dan tahap perkhidmatan dikategorikan kepada 3 iaitu
Universal, intermediate dan Advance seperti di Lampiran 2.
Perancangan jangka panjang tiada lagi Klinik Desa baru dibina manakala Klinik Desa sedia ada akan dinaiktaraf kepada Klinik Kesihatan Jenis 7 (KK7) secara berfasa bermula dalam RMK 11 hingga RMK 13.
Peringkat perkhidmatan ini diberikan oleh klinik kesihatan dengan kategori penjawat awam sokongan dan pegawai perubatan pelawat atau tetap.
Peringkat perkhidmatan ini diberikan oleh klinik kesihatan dengan pegawai perubatan dengan atau tanpa Pakar Perubatan Keluarga (FMS)
Peringkat perkhidmatan ini diberikan oleh anggota kesihatan sokongan, pegawai perubatan dan pakar. Peringkat ini juga menyediakan perkhidmatan pengurusan penyakit yang lebih
specialized oleh penjawat kesihatan pelbagai disiplin yang berpakaran
seperti Pakar Perubatan Keluarga, Jurupulih Perubatan Keluarga, Jurupulih Perubatan Cara Kerja, Pegawai Sains Pemakanan, Pegawai Pendidikan Kesihatan dan dibantu oleh anggota perkhidmatan sokongan berteknologi tinggi. Tahap perkhidmatan ini akan menerima kes rujukan daripada perkhidmatan tahap universal dan intermediate.
Perkhidmatan Postnatal
• Lawatan rumah
• Perancang keluarga
• Khidmat nasihat, kaunseling dan pendidikan kesihatan
• Pemeriksaan fizikal postnatal
• Rujukan
6.3.3 Perkhidmatan Kesihatan Bayi dan Kanak-kanak
Perkhidmatan kesihatan yang disediakan untuk promosi kesihatan, penilaian perkembangan dan pertumbuhan, imunisasi, pemeriksaan pergigian, pemakanan, penjagaan kesihatan, rawatan dan rujukan.
6.3.4 Perkhidmatan Kesihatan Sekolah
Perkhidmatan untuk kanak-kanak prasekolah, murid sekolah rendah dan menengah yang belajar di sekolah-sekolah yang berdaftar dengan Kementerian Pendidikan Malaysia. Perkhidmatan secara berkala ini merangkumi perkhidmatan promosi kesihatan, pencegahan penyakit melalui imunisasi, saringan kesihatan, pemeriksaan kesihatan, khidmat nasihat, rawatan ringan dan rujukan.
6.3.5 Perkhidmatan Kesihatan Remaja
Perkhidmatan kesihatan untuk remaja yang berumur 10-19 tahun yang merangkumi promosi kesihatan, pencegahan, saringan kesihatan (BSSK), kaunseling, pemakanan, penjagaan kesihatan, rawatan dan rujukan. Skop perkhidmatan kesihatan yang ditawarkan seperti berikut:
• Kesihatan Pertumbuhan Dan Perkembangan
• Kesihatan Pemakanan
• Kesihatan Mental
• Kesihatan Seksual Dan Reproduktif
• Kesihatan Tingkah Laku Berisiko
• Kesihatan Fizikal
6.3.6 Perkhidmatan Kesihatan Dewasa
Perkhidmatan kesihatan untuk lelaki dan wanita berumur 20 hingga 59 tahun yang meliputi promosi kesihatan, saringan (BSSK), pencegahan, pemakanan, penjagaan kesihatan, rawatan dan rujukan.
6.3.7 Perkhidmatan Kesihatan Warga Emas
Perkhidmatan untuk warga emas yang berumur 60 tahun ke atas yang meliputi promosi kesihatan, saringan (BSSK), pencegahan, pemakanan, penjagaan kesihatan, rawatan, rehabilitasi, home care nursing dan rujukan.
6.3.8 Perkhidmatan Kesihatan Orang Kurang Upaya
Program penjagaan kesihatan bagi OKU termasuk penjagaan kanak-kanak keperluan khas di klinik kesihatan dan komuniti, program pencegahan dan kawalan hilang upaya penglihatan dan pendengaran serta pemulihan OKU dewasa.
Perkhidmatan yang disediakan meliputi pelbagai lapisan umur iaitu promosi kesihatan, saringan, pencegahan, pemakanan, penjagaan kesihatan, rehabilitasi, rawatan dan rujukan.
6.3.9 Perkhidmatan Kecemasan Dan Ambulans Perkhidmatan Kecemasan
Perkhidmatan kecemasan di klinik kesihatan luar bandar memberikan perkhidmatan kecemasan 24 jam, manakala klinik kesihatan di bandar memberikan perkhidmatan kecemasan pada waktu pejabat sahaja iaitu;
• Menilai (triaging) semua kes kecemasan
• Memberi rawatan kecemasan kepada kes-kes kritikal
• Resusitasi kes-kes kritikal dan tenat
• Menstabilkan pesakit sebelum dirujuk ke hospital Perkhidmatan Ambulans
Perkhidmatan ambulans klinik kesihatan memberi bantuan 24 jam kepada pelanggan yang hanya melibatkan kes-kes kecemasan, kemalangan dan memerlukan rawatan lanjut dengan segera.
• Khidmat panggilan ambulans (ambulancecall)
i. Kes kecemasan perubatan (medical emergency) ii. Kes pembedahan dan obstetrik
iii. Kemalangan
Jika klinik kesihatan tidak mempunyai ambulans atau ambulans sedia ada sedang digunakan, ambulans daripada hospital / klinik kesihatan terdekat hendaklah membantu apabila terdapat kes-kes kecemasan yang perlu dirujuk. i. Penggunaan ambulans mestilah mengikut garis panduan sedia ada.
(Rujuk Panduan Perkhidmatan Kecemasan Di Klinik Kesihatan)
ii. Pembayaran penggunaan ambulans adalah bergantung tertakluk kepada Akta Fi (pindaan) 1994
iii. Pemandu adalah be tranggungjawab keatas penggunaan kenderaan mengikut senarai semak yang ditetapkan
iv. Klinik kesihatan terlibat dalam jaringan call center dimana ia sebahagian pasukan mengurus panggilan ambulans di sektor / kawasan operasi atau jiran klinik kesihatannya
v. Kenderaan ambulans hendaklah diletakkan di tempat letak khas ambulan setiap masa.
• Khidmat rujukan ke hospital dari fasiliti kesihatan kerajaan. 6.3.10 Perkhidmatan Dietetik
Memberi khidmat nasihat pemakanan bagi kes-kes penyakit kronik seperti diabetes, hypertension, renal disease, obesity, dll bagi mengelakkan komplikasi.
Membuat kajian berkaitan pengambilan kalori serta pemakanan untuk mencegah gaya hidup yang tidak sihat.
6.3.11 Perkhidmatan Kaunseling Pemakanan
Kaunseling pemakanan diberikan oleh Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan / Pegawai Sains Pemakanan kepada pelanggan dengan masalah pemakanan. Bantuan makanan akan dibekalkan kepada kanak-kanak KZM di bawah umur 6 tahun, ibu-ibu yang kurang zat makanan dan semua warga tua dari golongan termiskin.
Perkhidmatan lain yang ditawarkan ialah demonstrasi memasak, ceramah pemakanan dan kempen pemakanan di klinik kesihatan dan komuniti.
6.3.12 Perkhidmatan Domisiliari
Perkhidmatan perawatan dan rehabilitasi yang disediakan di rumah untuk memastikan kesinambungan penjagaan pesakit yang didiscaj dan menyokong keluarga pesakit melalui latihan kepada penjaga dalam aspek jagaan pesakit bagi mengurangkan kemasukan semula pesakit ke hospital.
6.3.13 Perkhidmatan Klinik Bergerak
Untuk mempertingkat kecapaian perkhidmatan bagi masyarakat yang tinggal berjauhan dari klinik statik, perkhidmatan outreach melalui Perkhidmatan Klinik Bergerak (PKB) telah diwujudkan melalui kenderaan air, darat dan udara. Tumpuan khususnya ialah untuk penduduk terpinggir di kawasan pedalaman, kawasan ladang, kampung tradisional, penempatan orang asli, pulau-pulau dan termasuk kawasan tertentu di bandar.
Klinik bergerak ini merangkumi klinik bergerak sedia ada dan klinik bergerak 1 Malaysia (KB1M). (Rujuk buku Garis Panduan Klinik Bergerak 2014)
6.3.14 Perkhidmatan Berhenti Merokok
Semua fasiliti kesihatan hendaklah menjalankan khidmat berhenti merokok mengikut garis panduan yang ditetapkan.
6.3.15 Perkhidmatan Kendiri (self monitoring)
Semua fasiliti kesihatan perlu menyediakan sudut saringan kendiri bagi meningkatkan tahap kesedaran pelanggan terhadap status kesihatan sendiri.
6.3.16 Perkhidmatan Terapi Gantian Methadone
Perkhidmatan Terapi Gantian Methadone melibatkan konsultasi oleh Pegawai Perubatan, pendispensan methadone secara DOT (Direct Observation Therapy) kepada pelanggan, perkhidmatan kaunseling pelanggan dan keluarga, serta pemantauan berterusan dalam tempoh rawatan.
6.3.17 Perkhidmatan Sokongan Klinikal
• Farmasi
Farmasi pesakit luar merangkumi pendispesan ubat-ubatan, kaunseling ubat-ubatan, MTAC (Medication Theraphy Adherence Clinic), pendispensan Methadone dan perkhidmatan tambah nilai seperti farmasi pandu lalu, UMP1M dan SPUB. Rujuk Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Hospital & Klinik Kesihatan) Edisi 1:2011
• Makmal
Menyediakan perkhidmatan diagnostik yang merangkumi ujian Patologi Kimia, Hematologi, Mikrobiologi dan Serologi.
(Rujuk Buku Panduan Juruteknologi Perubatan Penjagaan Kesihatan Primer 2006)
• Radiologi
Menyediakan perkhidmatan pengimejan yang mempunyai nilai diagnostik yang tinggi dan dilakukan oleh anggota yang berkelayakan iaitu Juru Xray. Jenis Xray yang dibuat ialah dada (CXR), abdomen, KUB, kepala, anggota atas / bawah dan tulang belakang. Pengimejan ultrasound adalah untuk kes-kes antenatal dan pemeriksaan abdomen / ginekologi.
• Rehabilitasi
Perkhidmatan yang diberikan merangkumi: Fisioterapi
Pemulihan carakerja
Perkhidmatan Kebajikan Perubatan Pendidikan Kesihatan / Khidmat nasihat Pusat jagaan harian bagi kes mental
7. TADBIR URUS KLINIKAL
7.1 Pengurusan Klinikal Klinik
Prinsip Dan Peraturan Dalam Penyampaian Perkhidmatan
Penyampaian perkhidmatan perlu berpandukan kepada: • Konsep dan aplikasi secara berintegrasi
• Perkhidmatan Berpusatkan Pelanggan (Patient centered service) • 8 Matlamat Kesihatan (8 Health Goals)
• Strategi Penjagaan Kesihatan Awam • Akta-akta yang diperuntukkan • Pekeliling dan Arahan Kerja • CPG dan SOP
• Amalan Budaya Korporat
Lapan Matlamat Pengurusan Kesihatan
• Wellness focus
• Person focus
• Self help
• Informed person
• Care Provided at home or close to home
• Coordinated continuous seamless care
• Services tailored as much as possible
Efficient and affordable services
Strategi Penjagaan Kesihatan Awam • Penjagaan kesihatan lebih terancang • Mengecilkan jurang ketidaksamarataan • Penekanan kepada kesihatan populasi
• Penyampaian yang memudahkan bagi pelanggan • Koordinasi, kesinambungan dan kolaborasi • Penglibatan komuniti secara aktif
• Pengurusan kesihatan awam secara total
7.2 Jadual Perkhidmatan (waktu operasi klinik, extended hours, klinik harian)
Waktu perkhidmatan klinik kesihatan beroperasi adalah tertakluk kepada arahan dan perubahan semasa. Waktu operasi klinik kesihatan terbahagi kepada:
7.2.1 waktu pejabat (8.00 pagi hingga 5.00 petang)
• Hari kelepasan Am dan Cuti Am Negeri tidak beroperasi
• Cuti hujung minggu (Ahad) kecuali bagi negeri Johor, Kedah,
Kelantan dan Terengganu.
7.2.3 Waktu perkhidmatan kes kecemasan di luar waktu pejabat
• Klinik kesihatan yang telah ditetapkan sahaja menyediakan perkhidmatan kes kecemasan yang beroperasi 24 jam menggunakan kaedah sistem bertugas atas panggilan di luar waktu pejabat.
7.3 Proses Kerja
7.3.1 Pendaftaran Secara Bersepadu
a) Semua pelanggan didaftar di kaunter bersepadu kecuali kes pergigian. b) Pendaftaran pelanggan baru atau susulan hendaklah dilakukan di
kaunter pendaftaran.
c) Semua pelanggan yang ada temu janji dikehendaki melakukan pendaftaran dengan menggunakan dokumen pengenalan diri.
d) Pelanggan boleh menggunakan dokumen pengenalan diri seperti:-• Kad pengenalan baru / lama
• Pasport • Sijil Kelahiran • Kad Tentera / Polis • Lain-lain dokumen rasmi
e) Setiap pelanggan yang mendaftar dikenakan bayaran seperti dalam Akta Fi (Perubatan) 1951 dan membuat pembayaran di kaunter pembayaran. Resit pembayaran hendaklah disertakan semasa pendaftaran.
f) Bayaran tambahan rawatan pergigian dan X-ray akan dikenakan selepas rawatan.
g) Biodata pelanggan hendaklah dimasukkan ke dalam Buku Pendaftaran JPL (PL102) atau sistem komputer.
h) Pelanggan akan diberi no. giliran mengikut jenis perkhidmatan yang berkaitan.
i) Kes kecemasan akan terus dihantar ke bilik rawatan. Pendaftaran dilakukan oleh waris / pengiring.
7.3.2 Triage
a) Semua pelanggan baru atau ulangan mesti melalui kaunter triage untuk menentukan bilik rawatan.
b) Semua pelanggan yang datang tanpa temu janji sama ada kecemasan atau tidak, perlu dilihat dan diberi rawatan pada hari yang sama.
c) Anggota paramedik yang berpengalaman akan ditugaskan di kaunter triage. d) Anggota yang bertugas perlu mengenalpasti kes-kes kecemasan dan bukan
kecemasan. 7.3.3 Konsultasi
Pelanggan akan dikonsultasi secara integrasi dan holistik, merangkum i aspek
wellness dan illness oleh Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan / Penolong
Pegawai Perubatan / Jururawat Terlatih mengikut skop dan bidang kuasa masing-masing.
7.3.4 Intervensi a) Farmakologi
Rawatan ubat-ubatan akan diberikan kepada pelanggan sekiranya perlu. b) Non-Farmakologi • Prosedur diagnostik • Prosedur rawatan • Perkhidmatan Rehabilitasi • Kaunseling Pemakanan • Pendidikan Kesihatan • Khidmat Nasihat
7.3.5 Persetujuan Bertulis (Consent)
Setiap prosedur perlu mendapatkan persetujuan bertulis dari pelanggan atau penjaga. (Lampiran 3).
7.3.6 Temu janji
Sistem temu janji bersepadu diamalkan bertujuan menyelaraskan semua temu janji perkhidmatan-perkhidmatan di klinik.
Klinik kesihatan juga mengamalkan sistem temu janji berperingkat (staggered
appointment). Pelanggan hendaklah mematuhi dan mengikut tarikh dan masa temu
janji yang telah ditetapkan serta disarankan untuk hadir 30 minit lebih awal bagi urusan pendaftaran dan perkara lain-lain.
7.3.7 Rawatan Kecemasan
7.3.8 Rujukan
a) Dalaman
Kes-kes boleh dirujuk kepada Pegawai Perubatan, Pakar Perubatan Keluarga atau disiplin yang lain seperti dietetik, pemakanan, perkhidmatan rehabilitasi, Pegawai Kerja Sosial Perubatan dan lain-lain.
b) Luaran
Kes-kes memerlukan rawatan sekunder di hospital perlu disertakan dengan surat rujukan oleh Pegawai Perubatan/ Pakar Perubatan Keluarga. Bagi klinik yang tidak mempunyai Pegawai Perubatan, kes boleh dirujuk terus ke hospital berserta surat rujukan.
c) Kes-kes kecemasan yang memerlukan rawatan segera, Pegawai yang bertugas perlu menghubungi Jabatan Kecemasan di hospital terlebih dahulu.
7.4 Carta Alir Pesakit Di Klinik Kesihatan Ya Tidak Kes Kecemasan Ujian Makmal / ECG / DLL Intervensi / Rawatan Rujukan Dalaman
Klinik kesihatan dengan kepakaran Hospital
Jabatan/agensi lain
Pendaftaran
Semua pelanggan yang datang untuk mendapatkan rawatan perlu mendaftar di kaunter pendaftaran (JPL /KKIA)
Triage -
Pelanggan akan dipandu arah untuk perkhidmatan seterusnya
Pemeriksaan (tanda vital/BMI) B * ilik Rawatan Kecemasan Kaunter Pendaftaran Bersepadu Triage/ Pra Konsultasi Aktiviti Pra Konsultasi Penyediaan pelanggan
Perkhidmatan wellness:- semak borang BSSK & ambil BMI dll
Penyakit kronik spt Diabetis:- pengambilan tekanan darah, pemeriksaan mata dll
Pelanggan akan dibuat pemeriksaan makmal mengikut keperluan/ mengikut kes.
Konsultasi (Diagnosa / Stratifikasi) Pelanggan Tamat Intervensi Farmakologi/bukan farmakologi. Rawatan dan Intervensi risiko kesihatan Pengurusan rawatan penyakit terkawal dan tidak
terkawal Pengurusan rawatan NCD/CDC Khidmat nasihat/kaunseling Notifikasi Lain-lain rawatan Konsultasi
Jururawat, PPP, MO & FMS mengikut skop, bidang kuasa dan tugas masing-masing.
Penentuan diagnosa dan kenal pasti risiko Stratifikasi tahap risiko kesihatan dan penyakit P
dan temujanjienentuan kaedah intervensi,rawatan dan rujukan
Ya
Tidak
Perlu Prosedur Diagnostik
Rujukan Rawatan * Rujuk Garis Panduan
Perkhidmatan Kecemasan Dan Ambulans Di Fasilti Kesihatan Primer 2015
7.5 Pelaporan Insiden
Membantu organisasi untuk terus belajar melalui pelaporan insiden dan implikasi kejadian supaya dapat mewujudkan persekitaran yang selamat dalam kalangan anggota kesihatan.
Pelaporan insiden terbahagi kepada tiga kategori:
Merah : kejadian serius yang melibatkan kecacatan, mengancam nyawa dan kematian Kuning : kejadian yang sederhana serius yang tidak melibatkan kematian
Hijau : kejadian yang tiada implikasi kepada pesakit / berisiko rendah
Borang notifikasi IR1.1 perlu diisi dan perlu dibuat oleh penyelia Lokasi kepada Setiausaha Jawatankuasa Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan dalam jangka masa yang telah ditetapkan mengikut kategori.
(Rujuk Manual Incident Reporting & Learning System From Information To Action,
2013)
7.6 Kawalan Infeksi
Program kawalan infeksi perlu diamalkan secara betul dan berterusan agar dapat mengawal berlakunya jangkitan. Kegagalan dalam amalan kawalan infeksi akan memudahkan penularan jangkitan silang dari pesakit ke anggota kesihatan dan pesakit lain.
Perawatan kes di semua fasiliti kesihatan mesti mengamalkan konsep Standard
Precaution untuk mengurangkan transmisi mikroorganisma. Anggota kesihatan mesti
menganggap darah dan cecair badan pesakit berpotensi menjadi punca jangkitan. Semua sisa klinikal hendaklah diuruskan mengikut tatacara sedia ada. Proses pelupusan sisa klinikal merangkumi pengasingan, pengendalian dan pelupusan. (Rujuk buku Garis Panduan Kawalan Infeksi Di Fasiliti Kesihatan Primer 2013.)
7.7 Kecederaan Disebabkan Alatan Tajam (Sharp Injury)
Insiden kecederaan akibat benda tajam perlu dilaporkan oleh anggota kesihatan terbabit kepada penyelia lokasi dengan segera dalam masa 24 jam untuk penilaian dan rawatan pasca pendedahan. Penyelia lokasi perlu mengisi Borang WEHU A2 dan kes perlu dirujuk kepada Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan.
(Rujuk carta alir notifikasi dan sharp injury surveillance dalam Garis Panduan Kawalan Infeksi Di Fasiliti Kesihatan Primer 2013)
7.8 Medication Error
Medication error adalah kejadian yang membahayakan pesakit berlaku apabila
penyalahgunaan ubat disebabkan kecuaian prescriber/pendispensan ubat. Kejadian ini boleh dielakkan sekiranya setiap anggota kesihatan membudayakan konsep patient
safety goal.
Antara faktor yang menyebabkan berlakunya medication error adalah: i. Amalan profesional
ii. Produk kesihatan
iii. Sistem termasuklah preskripsi, komunikasi, label produk, pendispensan, edaran, pengambilan ubat, pendidikan, pemantauan dan penggunaan
Semua medication error perlu dilaporkan kepada Pegawai Farmasi menggunakan format laporan sedia ada. (Rujuk Guideline Medication Error Reporting Bil 1:2009)
7.9 CPG / SOP
Semua fasiliti kesihatan hendaklah mempunyai CPG / SOP yang berkaitan dengan program yang sedia ada yang dikeluarkan oleh KKM sebagai panduan dan rujukan. http://www.acadmed.org.my/, http://fh.moh.gov.my/
7.10 Pengurusan Bencana
7.10.1 Keselamatan Dan Pelan Tindakan Bencana (Disaster Plan)
• Sebarang bencana yang berlaku dalam kawasan klinik hendaklah dilaporkan kepada Pegawai Yang Menjaga dengan segera untuk tindakan yang sewajarnya.
• Pegawai Perubatan Y/M dan pasukan kesihatan yang dikenalpasti perlu membuat persiapan yang sewajarnya sebelum, semasa dan selepas bencana.
• Semua anggota perlu mengetahui langkah keselamatan yang terkandung dalam Garis Panduan Pengurusan Banjir (Kesihatan) Tahun 2008.
• Setiap klinik kesihatan perlu menyediakan pelan tindakan pencegahan bagi menghadapi malapetaka atau bencana alam seperti kebakaran dan sebagainya secara bertulis dan kemaskini mengikut arahan dan keperluan semasa.
• Penolong Pegawai Perubatan atau Pegawai Yang Menjaga atau Pegawai Kesihatan Daerah adalah bertanggungjawab untuk memastikan pelan tindakan disediakan.
• Satu pasukan atau jawatankuasa khas hendaklah dibentuk dengan tugas serta tanggungjawab pegawai-pegawai yang menganggotai jawatankuasa ini dikenalpasti.
• Pelan susun atur klinik hendaklah diadakan atau disimpan dengan baik dan peralatan keperluan serta perkara-perkara yang berkaitan untuk menghadapi kecemasan seperti pintu keluar (fire exit), pemadam kebakaran, perenjis air (water sprinklers), amaran kebakaran (fire alarm), tempat berkumpul, tanda arah (signage) yang penting hendaklah dikenalpasti dan disediakan. • Latihan dan pengetahuan yang perlu hendaklah diberi kepada anggota sama ada oleh pegawai-pegawai yang berkemampuan atau dari agensi luar yang berkaitan seperti bomba, polis dan sebagainya.
• Latihan praktikal menghadapi bencana seperti kebakaran hendaklah diadakan dari masa ke semasa untuk memahirkan anggota menghadapi suasana sebenar dan mengenalpasti kelemahan yang perlu diperbaiki. 7.10.2 Tatacara Keselamatan Kecemasan
Tatacara atau prosedur kecemasan hendaklah dilaksanakan mengikut garis panduan yang sedia ada seperti:
• Medical Emergency
• Pelan Bencana Alam • Keselamatan Kebakaran 7.11 Bertugas Atas Panggilan
Tugas atas panggilan (on call) adalah tugas yang dilaksanakan di luar waktu pejabat (24 jam sehari dan 7 hari seminggu). Anggota kesihatan yang menjalankan perkhidmatan di peringkat penjagaan kesihatan primer perlu memastikan mereka boleh dihubungi dengan kadar segera. Anggota kesihatan yang bertugas hendaklah memberi respon terhadap semua kes dalam masa 15 minit.
8. TADBIR URUS BUKAN KLINIKAL
8.1 Prasarana
8.1.1 Kemudahan dalam bangunan klinik
Persekitaran dalaman klinik perlu sentiasa bersih, teratur, mempunyai pengudaraan dan pencahayaan yang mencukupi serta susun atur perabot yang selamat.
Kemudahan dalam bangunan klinik:
• Ruang menunggu yang sesuai dan selesa dan dilengkapi dengan bahan-bahan bacaan / pendidikan kesihatan
• Ruang penyusuan susu ibu • Ruang tukar lampin anak • Tandas Awam
• Tandas anggota klinik
• Surau
• Bilik Mesyuarat
• Kemudahan untuk orang kurang upaya (OKU) (Contoh: troli, kerusi roda, tandas dll).
- Bilik air khas
- Ramp untuk pelanggan berkerusi roda.
o Parkir pelanggan / pelawat perlu diasingkan bagi memastikan kelancaran dan keselesaan pelanggan dan anggota klinik.
o
• Sistem pembesarsuara • Telefon awam
8.1.2 Kemudahan dalam kawasan klinik • Kafeteria
o Perkhidmatan kafeteria disediakan di luar bangunan klinik dan ia perlu mengambilkira keselamatan dan kualiti makanan untuk pelanggan. o Pemantauan berkala perlu dibuat terhadap kualiti dan keselamatan
makanan termasuk kebersihan premis dan keakuran pengendali makanan kepada peraturan yang berkaitan.
• PerkhidmatanKedaiKesihatan
o Permohonan bagi kemudahan kedai kesihatan hendaklah mendapat pandangan daripada Pegawai Kesihatan Daerah dan hendaklah mendapat kelulusan daripada Pengarah JKN masing-masing.
o Keperluan peralatan perubatan boleh didapati di kedai kesihatan berdasarkan peraturan yang sedia ada.
o Jualan makanan dan minuman yang tidak sihat adalah dilarang.
Parkir khas untuk OKU hendaklah disediakan berhampiran pintu masuk utama klinik
• Kemudahan Parkir / Lalulintas/ Kawasan Klinik
o Parkir dan laluan untuk pelanggan perlu disediakan.
o Semua anggota kesihatan dan orang awam perlu mematuhi peraturan lalu lintas.
o
• Media
o
o
o
• Pameran danJualan o
8.1.3 Penyelenggaraan dan Pembaikan Klinik
Pasukan penyelenggaraan klinik adalah bertanggungjawab memeriksa dan meneliti kerja penyelenggaraan atau pembaikan mengikut tatacara yang diperakui.
Kerja baikpulih dan pengubahsuaian hendaklah dirujuk terlebih dahulu kepada Pegawai Perubatan Y/M atau pegawai yang diberi tanggungjawab untuk pengesahan.
8.1.4 Keselamatan Klinik
• Semua anggota perlu bertanggungjawab menjaga keselamatan di dalam dan di luar klinik.
• Kunci klinik mesti disimpan di tempat yang selamat atau oleh anggota tertentu seperti Penolong Pegawai Perubatan, Jururawat, Jururawat Masyarakat dan Pembantu Perawatan Kesihatan.
Permohonan untuk menggunakan kawasan klinik perlu mendapatkan kelulusan daripada Pegawai Kesihatan Daerah. Sebarang kerosakan serta kehilangan adalah di bawah tanggungjawab pemohon sepenuhnya dan Pejabat Kesihatan Daerah berhak untuk menuntut sebarang kerugian.
Sebarang permohonan penggambaran filem di fasiliti kesihatan oleh pihak luar hendaklah dirujuk kepada Unit Komunikasi Korporat (UKK) di peringkat negeri masing-masing.
Pihak penerbit perlu mendapat persetujuan daripada ‘talent’. Penjawat awam kesihatan dan pesakit yang terlibat dalam penggambaran tersebut.
Dokumentari yang telah diedit hendaklah mendapat kelulusan dari ibu pejbat KKM terlebih dahulu sebelum di tayangkan kepada orang awam.
Klinik kesihatan tidak boleh membenarkan pihak/ agensi luar untuk menggunakan klinik atau kawasan klinik bagi tujuan pameran atau jualan
• Alat pencegah, pengesan dan pemadam kebakaran ditempatkan ditempat yang bersesuaian dan boleh digunakan bila perlu.
• Sistem pengesanan asap dan rinjisan air perlu disediakan • Alat atau loceng amaran kebakaran perlu disediakan.
• Lampu kecemasan, generator dan alat-alat automasi perlu disediakan supaya bekalan elektrik dapat dikekalkan untuk mengekalkan potensi vaksin, bahan-bahan uji yang perlu disimpan dalam peti sejuk.
• Pintu-pintu kecemasan bebas dari sebarang halangan. 8.1.5 Perkhidmatan Pengawal Keselamatan
Perkhidmatan pengawal keselamatan boleh diwujudkan mengikut keperluan setempat seperti jenis klinik dan tahap perkhidmatan yang disediakan. Urusan pengambilan hendaklah dibuat melalui Pusat Tanggungjawab masing-masing. 8.1.6 Kebersihan dan keceriaan klinik
o Keadaan keseluruhan klinik perlulah sentiasa bersih, ceria, kondusif dan berimej korporat
o Vendor syarikat kebersihan (jika ada) menjalankan perkhidmatan mengikut spesifikasi yang ditetapkan.
o Staf menjalankan kebersihan klinik secara teratur
o Pemantauan secara berterusan ke atas kebersihan klinik
o Melaksanakan konsep amalan 5S mengikut garis panduan sedia ada o Tandas yang bersih
o Susun atur peralatan dan perabot yang kemas
Sudut bacaan pelanggan dan bahan pendidikan kesihatan disediakan.
8.2 Pengurusan Sumber Manusia
8.2.1 Carta Organisasi dan Fungsi
Penempatan perjawatan di bawah tertakluk kepada tahap perkhidmatan.
a. Kumpulan Pengurusan
Pakar Perubatan Keluarga
Pegawai Perubatan dan Kesihatan Pegawai Farmasi
Pegawai Sains Pemakanan Pegawai Pendidikan Kesihatan Pegawai Kaunselor
Pegawai Kerja Sosial Perubatan
Pegawai Pemulihan Perubatan Pendengaran Pegawai Pemulihan Perubatan Penglihatan Pegawai Dietetik
b. Kumpulan Sokongan
Penolong Pegawai Perubatan Jururawat Terlatih
Juruteknologi Makmal Perubatan Penolong Pegawai Farmasi Juru-Xray
Jurupulih Anggota Jurupulih Carakerja
Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Jururawat Pergigian
Juruteknik Pergigian Pembantu Tadbir
c. Kumpulan Sokongan ll
Jururawat Masyarakat
Pembantu Perawatan Kesihatan Pemandu
Pembantu Operasi Pekerja Rendah Am
Pembantu Kesihatan Awam
d. Pekerja Kontrak / Sambilan *
Merupakan bukan anggota kakitangan awam yang dilantik oleh organisasi yang memerlukan dan tempoh perkhidmatan pekerja kontrak biasanya adalah satu tahun manakala tempoh pekerja sambilan adalah 3 bulan.
8.2.2 Pegawai Perhubungan Awam
Semua fasiliti kesihatan disarankan agar dapat melantik seorang Pegawai Perhubungan Awam bagi memastikan perkhidmatan yang disediakan dapat berjalan dengan lancar dan sistematik. Perkhidmatan perhubungan awam . k i n il k n a s a w a k m a l a d n a r a u l n a d n a m a l a d n a g g n a l e p a d a p e k n a k ir e b i d
Disamping itu, kerjasama antara pihak klinik dengan orang awam adalah diperlukan.
8.2.3 Jadual Tugas Anggota
Semua fasiliti kesihatan hendaklah menyediakan jadual tugas harian rasmi, dipaparkan dengan jelas dan direkodkan untuk semakan dalam jangka masa yang sesuai.
8.2.4 Gantian Tugas
Pegawai yang tidak hadir, tugasnya perlu diganti dengan pegawai yang lain bagi memastikan perkhidmatan tidak terjejas.
8.2.5 Pemakaian Pakaian Seragam
Semua anggota yang berpakaian seragam hendaklah memakai pakaian seragam masing-masing ketika menjalankan tugas rasmi termasuk juga perkhidmatan atas panggilan (on call). Kategori yang tidak dibekalkan pakaian seragam hendaklah mematuhi etika pakaian sebagai penjawat awam. Anggota yang dibekalkan dengan kasut hendaklah mematuhi peraturan pemakaian yang ditetapkan. Pemakaian kasut selain yang telah ditetapkan adalah dilarang seperti memakai kasut sukan.
(Rujuk Pekeliling Perkhidmatan Bil. 7 Tahun 1990, Surat Pekeliling Perkhidmatan Bil. 5 Tahun 1995)
8.3 Pengurusan Aset (Harta Modal dan Inventori)
Semua aset perlu direkod, dilabel dan dikemaskini setiap masa bagi tujuan pengauditan. Harta modal adalah aset alih yang harga perolehan asalnya RM2,000.00 (dua ribu) dan ke atas bagi setiap satu atau aset alih yang memerlukan penyelenggaraan secara berjadual tanpa mengira harga perolehan asal. (seperti di buku panduan yang diterima bersama semasa perolehan)
Inventori adalah aset alih yang harga perolehan asalnya kurang RM2,000.00 setiap satu dan tidak memerlukan penyelenggaraan berjadual seperti perabot, permaidani, hiasan, langsir dan pinggan mangkuk tanpa mengira perolehan asal.
8.3.1 Penyelenggaraan dan Pembaikan
• Perlu diuruskan oleh pihak pembekal secara berjadual, juruteknologi makmal perubatan dikehendaki melakukan penyelenggaraan harian seperti kalibrasi.
• Jika ada kerosakan, perlu berhubung dengan pembekal.
• Buku/ jadual mesti ada pada setiap peralatan yang perlu diselenggara dan anggota perlu memastikan ditandatangan selepas setiap kali di selenggarakan peralatan tersebut.
Penyelenggaraan Peralatan Bukan Perubatan
• Inventori peralatan perlu dilakukan secara berkala mengikut jadual oleh anggota yang telah ditugaskan.
• Setiap kerosakan perlu dilaporkan kepada pihak pengurusan. 8.3.2 Pemantauan
• Penerimaan
• Pihak-pihak
pesanan atau bekalan mestilah disahkan oleh ketua unit. Pembantu Perawatan Kesihatan (PPK) membantu dalam pengambilan dan penyimpanan bekalan tersebut.
yang bertanggungjawab ke atas perkara Farmasi
Pihak Unit Pihak
Logistik : Bekalan ubat, bukan ubat dan reagen
Pengurusan: Peralatan pejabat, alat tulis dan peralatan domestik. Swasta (Jika berkaitan): Bekalan penyelenggaraan domestik dan kejuruteraan.
• Setiap barangan yang telah diterima hendaklah direkodkan ke dalam inventori atau rekod harta modal secara elektronik atau manual. Semua inventori perlu dilabel dengan terang dan jelas dan mengikut format yang disediakan.
• Setiap unit dikehendaki menyimpan salinan rekod inventori. 8.3.3 Bekalan Bahan Steril
• Pegawai Farmasi/ Penyelia Jururawat/ Ketua Jururawat / Penolong Pegawai Perubatan adalah bertanggungjawab dalam perolehan bekalan bahan steril.
• Kaedah sterilisasi digunakan bergantung kepada kemudahan yang terdapat di fasiliti kesihatan yang berkenaan.
• Peralatan yang perlu disteril hendaklah dibungkus dan dilabel sebelum dimasukkan ke mesin autoclave.
• Apabila telah disteril perlu disimpan di tempat yang kering, bersih, bebas dari habuk, haba, kelembapan dan disusun mengikut keperluan ( in,
out).
• Bagi fasiliti yang tiada mesin autoclave, barangan seperti sterile pack,
dressing pack, dan alat-alatan pembedahan yang telah disucihama
akan diterima dari CSSD hospital Kementerian Kesihatan Malaysia yang berhampiran.
(Rujuk Garis Panduan Kawalan Infeksi Di Fasiliti Kesihatan Primer Tahun 2013)
8.3.4 Bekalan Farmaseutikal
• Pegawai Farmasi adalah bertanggungjawab dalam perolehan bekalan farmasi.
• Bekalan ubat-ubatan akan dipesan menerusi unit Farmasi Klinik Kesihatan mengikut keperluan dan jadual mingguan atau bulanan.
• Semua bekalan farmaseutikal yang diterima perlu disemak dan diawasi (tarikh luput, kualiti dan kuantiti) oleh pegawai farmasi atau anggota yang diberi tanggungjawab.
• Ubat-ubatan kawalan (DDA drugs) hendaklah disimpan di tempat yang selamat dan berkunci serta perlu sentiasa disemak atau diawasi dari masa ke semasa. Setiap penggunaan perlu direkod dalam buku DDA.
8.3.5 Pelupusan
Pelupusan harta modal dan aset di fasiliti kesihatan hendaklah mengikut Pekeliling Perbendaharaan Malaysia KP 2.1/2013: Tatacara Pengurusan Aset Alih Kerajaan: Pelupusan.
8.4 Pengurusan Maklumat Kesihatan
8.4.1 Penyelenggaraan data dan rangkaian maklumat
• Semua rekod perubatan dan X-ray perlu disimpan di tempat yang selamat untuk jangkamasa 7 tahun dan tidak kurang 10 tahun kecuali kes
medicolegal.
• Hanya anggota yang dibenarkan sahaja boleh memasuki tempat simpanan dokumen terkawal.
• Sistem pengawalan dokumen yang cekap dan berkesan perlu diadakan bagi pengawasan keselamatan dokumen terkawal.
• Sekiranya ada permohonan laporan perubatan dari pihak luar, kebenaran bertulis pelanggan perlu diperolehi dahulu sebelum dokumen tersebut dikeluarkan.
• Sistem rekod kesihatan berkomputer diwujudkan untuk setiap pelanggan yang menerima perkhidmatan atau rawatan di klinik kesihatan.
• Semua maklumat penting mengenai pelanggan hendaklah dimasukkan ke dalam data kesihatan pelanggan.
• Segala urusan kemasukan dan pindaan data perlu pengesahan terlebih dahulu.
8.4.2 Penghantaran Reten / Census / Laporan /
• Semua data dan laporan akan di simpan selama 7 tahun.
• Semua reten perlu disediakan oleh anggota yang dipertanggungjawabkan. • Reten perlu disemak oleh Ketua Unit sebelum dihantar ke daerah.
• Penghantaran ke daerah perlu mengikut waktu ditetapkan.
8.4.3 Keselamatan dan kerahsiaan data
Semua rekod adalah rahsia dan sulit kecuali dengan kebenaran pihak yang diberi kuasa.
• Maklumat pelanggan hanya boleh dikeluarkan dengan kebenaran pelanggan itu sendiri. Kebenaran daripada penjaga boleh diterima dalam keadaan berikut:
- Keadaan kesihatan pelanggan tidak mengizinkan - Masih di bawah umur (18 tahun ke bawah)
- Pelanggan telah meninggal dunia
• Maklumat tidak boleh dikeluarkan tanpa kebenaran atau pengetahuan pegawai Y/M atau Pakar Perubatan Keluarga yang menjaga.
8.4.4 Non-HIMS dan eHIMS
• Semua anggota kesihatan hendaklah memastikan data-data dikemaskini mengikut tempoh masa tertentu bagi memudahkan sistem pelaporan. • Membantu dalam perancangan dan pengurusan perkhidmatan kesihatan
di masa depan serta menilai prestasi yang lalu.
Semua data laporan pelanggan akan disimpan dalam komputer atau hard copy untuk jangkamasa selama 7 tahun (selepas tempoh itu data tersebut bolehlah dilupuskan).
• Menjadi asas untuk mengawal kemajuan dan keberkesanan penyampaian perkhidmatan kesihatan.
• Menghasilkan data-data yang perlu untuk mengukur prestasi yang boleh menjadi asas pengurusan di pelbagai peringkat operasi.
• Menghasilkan laporan tepat pada masa. 8.4.5 Laporan Perubatan
Semua laporan perubatan disediakan oleh Pegawai Perubatan yang dikenalpasti. Fi pembayaran hendaklah mengikut Akta Fi semasa.
8.4.6 Mediko Legal
Kes disyaki medikolegal yang diperiksa oleh Penolong Pegawai Perubatan perlu dirujuk kepada Pegawai Perubatan atau Pakar Perubatan Keluarga dalam masa 24 jam untuk pengesahan atau dirujuk terus ke hospital jika tidak terdapat Pegawai Perubatan di klinik tersebut.
8.4.7 Kematian
Semua kes kematian yang berlaku di klinik kesihatan hanya boleh disahkan oleh Pakar Perubatan Keluarga atau Pegawai Perubatan.
Semua kes brought in dead (BID) perlu dilaporkan kepada pihak polis untuk tindakan selanjutnya.
8.5 Pengurusan Kewangan
8.5.1 Pekeliling Perbendaharaan Berkaitan T
pekeliling semasa.ertakluk kepada Akta Fi 1951, Perintah Fi, Perubatan 1982 dan arahan atau 8.5.2 Jadual Fi
Caj bayaran pelanggan bagi warga negara tertakluk kepada Akta Akta Fi 1951, Perintah Fi, Perubatan 1982, arahan atau pekeliling semasa.
Bagi warga negara asing caj bayaran mengikut Surat Pekeliling Bahagian Kewangan Bilangan 1 Tahun 2014.
8.5.3 Penerimaan hadiah dan sumbangan
Penjawat awam dilarang daripada menerima atau memberi hadiah berkaitan dengan tugasnya dan dalam keadaan tertentu penjawat awam dibenarkan
8.6 Pengurusan aduan awam
Semua aduan awam yang diterima hendaklah dikendalikan seperti berikut;
• Keluarkan surat akuan terima dalam tempoh 1 hari bekerja setelah menerima surat aduan
• Salinkan surat menyurat termasuk email mengenai pengaduan awam kepada Jabatan atau Agensi Kerajaan berkenaan dan kepada pihak pengadu.
• Adakan mesyuarat bersama Jabatan / agensi kerajaan dan pengadu jika perlu.
• Beri maklumbalas yang diterima kepada pengadu dalam tempoh yang ditetapkan. • Pastikan Jabatan / Agensi yang berkenaan mengambil tindakan pembetulan. • Simpan rekod semua aduan yang diterima.
8.6.1 Pekeliling berkaitan
Pekeliling Penambahbaikan Proses Pengurusan Aduan Awam Bil.1 Tahun 2009.
8.6.2 Penyeliaan
Pegawai Perubatan Y/M di klinik kesihatan hendaklah memastikan semua aduan yang diterima akan diambil tindakan serta langkah penambahbaikan dilakukan dengan sewajarnya.
8.7 Pengurusan Peralatan dan Mesin
8.7.1 Dokumen Berkaitan
Mengikut Medical Device Act 373, syarikat yang terlibat dengan pengurusan dan pembekalan peralatan di klinik kesihatan hendaklah berdaftar. Perjanjian kontrak di antara KKM dengan syarikat yang dilantik perlu dipatuhi.
Semua aspek pengurusan peralatan dan mesin hendaklah mengikut pengurusan aset kerajaan semasa (harta modal dan inventori).
8.7.2 Penyelenggaraan / Kalibrasi
Semua peralatan perlu diselenggara dan dikalibrasi mengikut cara Pengurusan Aset Kerajaan sepenuhnya.
8.7.3 Pemantauan dan Pelupusan
Semua peralatan perlu dilupuskan mengikut cara Pengurusan Aset Kerajaan sepenuhnya dan pemantauan hendaklah dibuat secara berkala.
8.8 Penambahbaikan Kualiti Berterusan 8.8.1 ISO 9001:2000
ISO merupakan satu proses pengurusan kualiti yang berorientasikan pelanggan, berjalan secara berterusan, melibatkan semua aspek dan memberi penekanan kepada kerja berpasukan.
Semua anggota kesihatan hendaklah mematuhi standard ISO yang ditetapkan bagi memastikan kerja-kerja yang dibuat dilaksanakan mematuhi piawaian-piawaian yang telah ditentukan berdasarkan International Organisation for Standardisation.
8.8.2 Inovasi dan kreativiti
Inovasi merupakan kaedah mencari jalan untuk menghasilkan produk atau perkhidmatan yang lebih baik sama ada melalui pengubahsuaian atau penambahbaikan.
Kreativiti ialah kebolehan atau keupayaan untuk mencipta, mewujud dan menghasilkan sesuatu yang baru atau dalam bentuk baru melalui kemahiran imaginasi.
Semua anggota kesihatan yang bertugas di semua fasiliti kesihatan disarankan untuk mengamalkan budaya sentiasa kreatif dan inovatif dalam menyelesaikan sesuatu masalah bagi memperbaiki mutu perkhidmatan.
8.8.3 Program Kepastian Kualiti
Aktiviti-aktiviti berikut perlu dilaksanakan:
• Malaysian Patient Safety Goals
• Incident Reporting
• QAP
• Piagam Pelanggan
• Kajian Kepuasan Pelanggan • Audit Klinikal
• Pensijilan ISO 9000 • EKSA / Amalan 5S
• Mortality Review
8.8.4 Credentialing & Privileging
Kepakaran dalam sesuatu bidang perlu pengiktirafan yang sewajarnya demi memastikan penjagaan kesihatan yang terbaik dapat diberikan oleh anggota yang terlatih, mahir dan cekap melalui sistem penilaian yang setanding seperti
8.8.5 Audit Klinikal dan Bukan Klinikal
Pelaksanaan audit klinikal dan bukan klinikal hendaklah dilakukan secara berkala dengan menggunakan format borang yang standard. Ini penting bagi memastikan semua pegawai yang bertugas mematuhi SOP / CPG yang disediakan.
8.8.6 Kepuasan pelanggan
Merupakan salah satu perkara yang perlu diberi perhatian dalam mempertingkatkan kualiti penyampaian perkhidmatan kesihatan kepada pelanggan. Kajian kepuasan pelanggan perlu dijalankan di semua fasiliti kesihatan bagi mendapat maklumbalas kepuasan pelanggan serta pelaksanaan penambahbaikan dapat dibuat dengan sewajarnya.
9.
PENGLIBATAN KOMUNITI
9.1 Panel Penasihat Klinik Kesihatan (PPKK)
Setiap klinik kesihatan disaran menubuhkan Panel Penasihat Klinik Kesihatan (PPKK) mengikut garis panduan KKM. Objektif penubuhan untuk mewujudkan saluran komunikasi dua hala yang lebih berkesan sebagai satu forum interaksi antara anggota masyarakat dan anggota Jabatan Kesihatan.
PPKK berperanan sebagai penghubung antara masyarakat dan anggota kesihatan. Ahli Panel Penasihat tidak boleh terlibat dalam urusan pentadbiran klinik.
9.2 Wakil Kesihatan Kampung (WKK)
Program berasaskan masyarakat yang diperkenalkan oleh Jabatan Kesihatan Negeri Sarawak untuk memperkukuhkan perkhidmatan kesihatan di kawasan pedalaman. Ia membantu dalam memberi perkhidmatan primer asas secara berterusan di kawasan pedalaman oleh sukarelawan setempat.
Matlamat penubuhan adalah untuk memastikan semua masyarakat mendapat akses kepada penjagaan kesihatan yang saksama.
9.3 Sukarelawan Penjagaan Kesihatan Asas (SPKA)
Program berasaskan masyarakat yang diperkenalkan oleh Jabatan Kesihatan Negeri Sabah untuk membantu mengawal penyakit malaria di kawasan terpencil. Program ini kemudiannya diperkukuhkan dengan pendekatan yang lebih luas sebagai perkhidmatan penjagaan kesihatan yang berterusan melalui sukarelawan masyarakat setempat. Pendekatan baru adalah untuk memasukkan modul kesihatan keluarga, pemakanan, kawalan penyakit berkangkit dan tidak berjangkit, rawatan ringan dan kesihatan alam sekitar supaya versi baru SPKA berkhidmat dengan skop yang lebih luas dan relaven dalam komuniti.
Strategi SPKA ;
• Penyertaan masyarakat
• Program latihan yang tersusun
• Sistem sokongan yang baik
• Penyertaan dan kerjasama anggota kesihatan
• Pemantauan dan proses penilaian yang baik
10.
PENGURUSAN PERKHIDMATAN KESIHATAN DI INSTITUSI
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM bertanggungjawab memastikan perkhidmatan berkualiti kepada semua lapisan masyarakat di semua peringkat usia termasuk juga di institusi-institusi agensi luar KKM.
Di antara institusi-institusi yang menyediakan perkhidmatan kesihatan adalah seperti :
• Kem PLKN
• DTS
• Penjara
• PUSPEN
• Rumah-rumah kebajikan dan perlindungan
• Sekolah Sukan dan Politeknik
• PULAPOL dan PGA
Perkhidmatan kesihatan yang disediakan di institusi-institusi agensi luar KKM juga menggunakan pendekatan holistik meliputi aspek promosi, pencegahan, rawatan dan rehabilitasi. Penjagaan kesihatan menyeluruh disediakan oleh KKM merangkumi pengendalian pesakit yang berpenyakit dan warga sihat diberi penekanan secara komprehensif.
11. KOLABORASI DENGAN AGENSI LAIN
11.1 Penglibatan Anggota Di Peringkat Komuniti
Anggota kesihatan digalakkan menganggotai jawatan kuasa pertubuhan kerajaan dan bukan kerajaan yang diiktiraf bagi mempertingkatkan jaringan komunikasi supaya perkhidmatan kesihatan dapat disampaikan dengan lebih meluas.
12.
TEKNOLOGI MAKLUMAT DAN KOMUNIKASI (ICT)
Komponen ICT terbahagi kepada 3
skop:-12.1 Pengurusan perkakasan dan rangkaian ICT
• Semua perkakasan ICT perlu disenaraikan dalam inventori aset.
• Segala perkakasan perlu diselenggara mengikut jadual penyelenggaraan yang ditetapkan.
• Sebarang penambahan keperluan perkakasan ICT baru perlu mengambilkira keperluan penggunaan aplikasi sedia ada.
• Sebarang penambahan keperluan perkakasan ICT baru dan rangkaian perlu melalui pegawai IT PKD/ Unit IT, Jabatan Kesihatan Negeri.
• Semua perkakasan ICT perlu dipastikan keselamatan bagi mengelakkan kecurian terutamanya perkakasan mudah alih seperti komputer riba. Perkakasan mudah alih perlu disimpan di dalam almari berkunci apabila tidak digunakan.
• Sebarang kerosakan rangkaian 1GovNet perlu dilaporkan kepada pihak GITN Helpdesk.
12.2 Aplikasi Klinikal dan Sokongan Klinikal
• Aplikasi Rekod Kesihatan Elektronik (EHR) di klinik kesihatan adalah Teleprimary
Care – Oral Health Clinical Information System (TPC-OHCIS). Manakala bagi
perkhidmatan farmasi akan menggunakan aplikasi PhIS/CPS. Aplikasi
TPC-OHCIS akan diperluaskan di klinik secara berperingkat.
• Sebarang penggunaan aplikasi klinikal dan sokongan klinikal selain daripada
TPC-OHCIS & PhIS/CPS perlu mendapat kelulusan dari Bahagian Pembangunan
Kesihatan Keluarga dan Bahagian Pengurusan Maklumat, KKM. • Anggota perlu dilatih dalam pengendalian aplikasi ICT.
12.3 Keselamatan dan kerahsiaan maklumat
• Semua rekod adalah rahsia dan sulit kecuali dengan kebenaran pihak yang diberi kuasa.
• Maklumat tidak boleh dikeluarkan tanpa kebenaran atau pengetahuan Pegawai Perubatan Y/M atau Pakar Perubatan Keluarga yang menjaga.
• Langkah-langkah kawalan keselamatan perlu diadakan untuk mengelakkan anggota-anggota yang tidak dipertanggungjawabkan mengendali, mengubah, menghapus dan menghilangkan data tanpa disengajakan berdasarkan kepada; - Dasar Keselamatan ICT (DKICT) KKM No. Semakan 4, 13 Februari 2013 - Surat Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2009 - Tatacara Penggunaan Dan
RUJUKAN
1. Akta Fi Perubatan 1951, Perintah Fi Perubatan 1982
2. Buku Panduan Juruteknologi Perubatan Penjagaan Kesihatan Primer 2006 3. Dasar Keselamatan ICT KKM, Versi 1.0
4. Garis Panduan Credentialing & Privileging Bagi Penjagaan Kesihatan Primer 2010 5. Garis Panduan Penubuhan Panel Penasihat Klinik Kesihatan 2007
6. Garis Panduan Wakil Kesihatan Kampung
7. Garis Panduan Sukarelawan Penjagaan Kesihatan Asas
8. Garis Panduan Perkhidmatan Kesihatan Anggota Kesihatan (Paramedik) Di Institusi-Institusi Agensi Luar KKM 2015
9. Garis Panduan Kawalan Infeksi Di Fasiliti Kesihatan Primer 2013 10. Garis Panduan Klinik Bergerak 2014
11. Garis Panduan Keselamatan dan Pelan Tindakan Bencana (Disaster Plan). 12. Manual Incident Reporting & Learning System From Information To Action, 2013 13. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Hospital & Klinik Kesihatan) Edisi 1:2011 14. Panduan Perkhidmatan Kecemasan Di Klinik Kesihatan
15. Pekeliling Perbendaharaan Malaysia KP 2.1/2013: Tatacara Pengurusan Aset Alih Kerajaan: Pelupusan.
16. Pekeliling Perkhidmatan Bil.3 Tahun 1998 17. http://fh.moh.gov.my/
PENGHARGAAN
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, Kementerian Kesihatan Malaysia ingin merakamkan ucapan terima kasih kepada semua anggota kementerian kesihatan di peringkat Kementerian, Jabatan Kesihatan Negeri, Pejabat Kesihatan Daerah dan klinik kesihatan yang telah terlibat dalam memberikan input teknikal dan apa jua bentuk sumbangan dalam menjayakan pembentukan garis panduan polisi operasi klinik Kesihatan ini. Adalah diharapkan kerjasama seperti ini akan diteruskan di masa-masa akan datang.
Penasihat : To’ Puan Dr. Hjh. Safurah bt. Hj. Jaafar Pengarah
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Dr. Kamaliah bt. Mohamad Noh Timbalan Pengarah
Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Penyunting : Dr. Noridah bt. Mohd Saleh Ketua Penolong Pengarah Kanan Bah. Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Dr. Noraini bt. Mohd Yusoff Ketua Penolong Pengarah Kanan Bah. Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Dr. Azreena bt. Che Abdullah Ketua Penolong Pengarah
Bah. Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Tn. Hj. Mohd Lazim b. Kadir
Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Bah. Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
Lampiran 1
CART
A ORGANISASI KLINIK KESIHA
TAN
Peg
awai
Per
ub
at
an
Y/M*
Pe gawai Sai ns Pemakanan Pe ga w ai Pe ru batan Pe ga w ai Fa rm asi Pe ng awai So sial Pe ru batan ru batan Pe m ban tu R en dah A m Pe ga w ai Diet e k Pe ga w ai Psik olo gi Jurupulih Anggota Pakar Pe ru batan K elu arg a Ju ru pu lih Cara ke rja Ju ru rawatPenolong Pegawai Perubatan Pembantu Perawatan Kesihatan Jururawat Masyarak at Pembantu Operasi Pegawai K hidmat Pe langgan Juru Te knol ogi Makmal Pe rubatan Pembantu Tadbir Pemandu Peke rja Rendah Am Nota : * Pe gawai Pe
rubatan Y/M adalah P
ak
ar Perubatan Ke
