Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 94
I M P L E M E N T AS I P AS A L 3 9 A Y AT ( 1 ) H U R U F d P E R AT U R A N P E M E R I N T A H N O M O R 2 4 T A H U N 1 9 9 7 T E N T AN G P E N D A F T R A N T AN A H T E R K AI T J U A L B E LID E N G A N K U A S A M U T L A K O LE H P E J AB AT P E M B U AT A K T A T AN A H D I K A B U P AT E N K L U N G K U N G
O l e h :
L u h W i ke S a p t i a D e wi N I M . 1 2 9 2 4 6 1 0 1 1
M a ha s i s wa P r o gr a m M a gi s t e r K e no t a r i a t a n U n i ve r s i t a s U d a ya n a E ma i l : wi k e s a p t i a @ g m a i l . c o m
P e mb i mb i n g I : P r o f . D r . I K e t u t R a i S e t i a b ud h i , S . H . , M . S P e mb i mb i n g I I : D r . N i K e t u t S up a st i D h a r ma wa n, S H . M . H u m. L L M
A b s t r a c t
T h e L a n d D e e d o f f i c i a l ( t h e P P A T ) i s a p u b l i c o f f i c i a l g i v e n t h e a u t h o r i t y t o m a k e a n a u t h e n t i c d o c u m e n t r e l a t e d t o t h e c o n v e y a n c e o f l a n d . I n t h e l a n d c o n v e y a n c e , m a n y p a r t i e s e m p l o y a p o w e r o f a t t o r n e y o r a p r o x y t o r e p r e s e n t h i m o r h e r s e l f i n c o m m i t t i n g a n a c t o f l a w , o n e o f w h i c h i s t h e a c t o f b u y i n g a n d s e l l i n g o f l a n d . T h e p r o b l e m f o r m u l a t i o n o f t h i s t h e s i s i s h o w t h e i m p l e m e n t a t i o n o f t h e p r o v i s i o n s o f a r t i c l e 3 9 p a r a g r a p h (1 ) l e t t e r d o f t h e G o v e r n m e n t R e g u l a t i o n N u m b e r 2 4 o f 1 9 9 7 a b o u t t h e p r a c t i c e s o f m a k i n g t h e l a n d s a l e d e e d s b y t h e P P A T i n t h e K l u n g k u n g R e g e n c y , a n d w h a t t h e r e s p o n s i b i l i t i e s o f t h e P P A T i n c a r r y i n g o u t t h e i r d u t i e s a s o f f i c i a l s w h o m a k e t h e l a n d s a l e d e e d b a s e d o n a n a b s o l u t e p o w e r o f a t t o r n e y . T h e r e s e a r c h m e t h o d o l o g y u s e d i n t h e s t u d y i s j u r i d i c a l e m p i r i c a l r e s e a r c h . I t c a n b e s e e n f r o m t h e s c o p e o f d i s c u s s i o n n a m e l y o n w h a t i s w r i t t e n i n t h e l e g i s l a t i o n (d a s s o l l e n ) a n d t h e d e v i a t i o n s f o u n d i n t h e p r a c t i c e s o f m a k i n g t h e l a n d s a l e d e e d s m a d e b y t h e P P A T (d a s S e i n ). T h i s t h e s i s u s e s t h e n u l l i f i c a t i o n , t h e l e g a l a f f e c t i v i t y , t h e r e s p o n s i b i l i t y , a n d t h e l a w e n f o r c e m e n t t h e o r i e s .
T h e f i n d i n g s o f t h e r e s e a r c h s h o w e d t h a t t h e r e w e r e s o m e i r r e g u l a r i t i e s o f t h e i m p l e m e n t a t i o n o f A r t i c l e 3 9 p a r a g r a p h (1 ) l e t t e r d r e l a t e d t o t h e l a n d s a l e d e e d b y a n a b s o l u t e p o w e r o f a t t o r n e y f o u n d i n t h e R e g e n c y o f K l u n g k u n g , f o r i n s t a n c e , t h e r e w a s a n i n d i c a t i o n t h a t a P P A T a c c e p t e d a p r i v a t e l y - m a d e a b s o l u t e p o w e r o f a t t o r n e y t o m a k e a l a n d c o n v e y a n c e c e r t i f i c a t e . T h i s w a s m a d e b e c a u s e o f t h e c r e d i t o r ' s d e b t a g r e e m e n t s . O t h e r i r r e g u l a r i t i e s f o u n d , t h a t t h e r e w a s a l a n d c o n v e y a n c e c e r t i f i c a t e m a d e u n d e r a s t a n d - a l o n e p o w e r o f a t t o r n e y t h a t i r r e l e v a n t t o t h e l a n d d e e d o f s a l e . T h e a c c o u n t a b i l i t y o f a P P A T w h o a c c e p t s a n a b s o l u t e p o w e r o f a t t o r n e y i n m a k i n g t h e l a n d c o n v e y a n c e c e r t i f i c a t e l i e s e x c l u s i v e l y o n h i s / h e r o w n d i s c r e t i o n b e c a u s e t h e P P A T i s n o t u n d e r a g o v e r n m e n t a g e n c y . I t i s a l w a y s p o s s i b l e t h a t t h o s e w h o f e e l h a r m e d b y t h e m a l p r a c t i c e s h a l l b e e n t i t l e d t o a c i v i l a c t i o n f o r r e d r e s s . B y t h e r o u t i n e m o n i t o r i n g a n d g u i d a n c e , i t i s e x p e c t e d t h a t n o v i o l a t i o n s s h a l l b e c o m m i t t e d b y t h e P P A T o t h e r w i s e , h e o r s h e m a y b e e x p o s e d t o a l a w s u i t s i n t h e f u t u r e .
K e y w o r d s: t h e S a l e D e e d , t h e A b s o l u t e p o w e r o f A t t o r n e y , t h e L a n d D e e d O f f i c i a l .
I . P E N D A H U L U A N
T a na h s e b a ga i p e n u nj a n g ke b u t u ha n ma n u s i a d i d a l a m p e mb a n g u na n e k s i s t e ns i n ya s e ma k i n me n i n g ka t . B e r k a i t a n d e n g a n i t u me n i n g ka t p u l a k e b u t u h a n b e r up a j a mi n a n h u k u m d i b i d a n g p e r t a n a ha n . T a na h me mi l i ki p e r a n p e n t i n g b a g i
i nd i vi d u d a l a m ma s y a r a ka t ka r e n a me mi l i k i n i l a i e ko no m i s ya n g d a p a t me nd u k u n g ke h i d up a n ma n u s i a . P e n t i n g n ya ke g u na a n t a na h b a g i o r a n g a t a u b a d a n h u k u m me n u n t ut a d a n ya j a mi n a n k e p a s t i a n h u k u m a t a s t a na h
A c t a C o m i t a s ( 2 0 1 6 ) 1 : 9 4 – 1 0 8 I S S N : 2 5 0 2 - 8 9 6 0 I e - I S S N : 2 5 0 2 - 7 5 7 3
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 95
t e r s e b ut .1 S a l a h s a t u c a r a u n t u kme mi l i k i t a na h a d a l a h me l a l ui j u a l b e l i .
J ua l b e l i me r up a ka n s u a t u b e nt u k p e r j a nj i a n ya n g me l a hi r ka n ke wa j i b a n u nt u k me mb e r i ka n s e s ua t u, ya n g t e r wu j ud d a l a m b e nt u k p e n ye r a ha n ke b e nd a a n o l e h p e nj ua l d a n p e n ye r a ha n ua n g s e b a g a i p e mb a ya r a n o l e h p e mb e l i ke p a d a p e nj u a l s e hi n g ga b e r p i nd a h l a h h a k a t a s t a na h t e r s e b u t ke p a d a p e mb e l i d a n p e n ga l i ha n t e r s e b ut ha r us d i l a k u k a n d i h a d a p a n P e j a b a t P e mb ua t A k t a T a na h .2 D a l a m me l a k u k a n p e r b u a t a n h u k u m j ua l b e l i , ha r u s a d a ke h e nd a k d a r i ke d u a b e l a h p i h a k d a n s e p a k a t me n g e n a i ha r g a d a n b a r a n g s e r t a d i l a k u ka n s e c a r a t e r a n g, t u n a i d a n r i i l .3
P e r k e mb a n ga n g l o b a l i s a s i ya n g s e ma k i n b e r ke mb a n g me n ye b a b ka n ke b u t u ha n ma s ya r a ka t a t a s j a s a d a r i P P AT s e ma k i n d i b ut u h ka n . H a l i n i t e r ut a ma t e r ka i t d e n ga n a d a n ya ke i n gi n a n d a r i ma s y a r a ka t u nt u k me n ya t a ka n ke he nd a k d e n ga n a l a t b u k t i ya n g o t e nt i k. P P AT me r up a k a n p e j a b a t u mu m ya n g me mp u n ya i t u ga s d a n k e wa j i b a n u n t u k me mb e r i ka n p e l a ya n a n d a n ko n s ul t a s i h u k u m ke p a d a ma s ya r a k a t ya n g me mb ut u h ka n .4
P a s a l 1 7 9 2 K U H P e r d a t a me n ya t a ka n b a h wa “P e mb e r i a n k u a s a
1F l o r i a n u s , S . P S a n g s u n, 2 0 0 8 , T a t a C a r a M e n g u r u s S e r t i p i k a t T a n a h, V i s i me d i a , J a ka r t a , ha l . 1 .
2Salim H.S, 2008, Hukum Kontrak, Sinar Grafika, Jakarta, hal. 51.
3J . K a r t i n i S o e d j e nd r o , 2 0 0 1 , P e r j a n j i a n P e r a l i h a n H a k A t a s T a n a h Y a n g B e r p o t e n s i K o n f l i k, K a n i s i u s , Y o g ya ka r t a , h a l . 8 2 .
4K o ma r A nd a s a s mi t a , 2 0 0 1 , N o t a r i s S e l a y a n g P a n d a n g , C e t . 2 , A l u mn i , B a nd u n g, ha l . 2 .
a d a l a h s ua t u p e r j a nj i a n d e n ga n ma n a s e o r a n g me mb e r i ka n ke k ua s a a n ke p a d a o r a n g l a i n, ya n g me n e r i ma n ya u nt u k a t a s na ma n ya me n ye l e n g ga r a ka n
suatu ur usan”. Berd asar kan sifat
p e r j a nj i a n n ya , ma k a p e mb e r i a n k u a s a d a p a t me r up a ka n p e mb e r i a n k ua s a u mu m, ma up u n p e m b e r i a n k u a s a k h u s u s . B e r d a s a r ka n P a s a l 1 7 9 5 K U H P e r d a t a ya n g d i ma k s ud d e n ga n p e mb e r i a n k ua s a k h u s u s a d a l a h p e mb e r i a n k ua s a me n g e na i ha n ya s a t u ke p e nt i n ga n t e r t e n t u a t a u l e b i h, a r t i n ya u n t u k me l a k u k a n p e r b ua t a n - p e r b u a t a n t e r t e nt u, d i p e r l u ka n p e mb e r i a n k ua s a k h u s u s ya n g me n ye b ut k a n p e r b ua t a n ya n g ha r u s d i l a k u k a n. P e mb e r i a n k u a s a u mu m a d a l a h p e mb e r i a n k ua s a ya n g d i r u mu s k a n d a l a m k a t a - k a t a u mu m , ha n ya me l i p u t i p e r b u a t a n -p e r b ua t a n p e n g ur u s a n.
S e c a r a no r ma t i f, b e r d a s a r ka n P a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur u f d P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 t e nt a n g P e nd a ft a r a n T a na h menyatakan bah wa “PPAT menolak me mb ua t a kt a a p a b i l a s a l a h s a t u p i ha k a t a u p a r a p i ha k b e r t i n d a k a t a s d a s a r s ua t u s ur a t k u a s a mu t l a k ya n g p a d a ha k i ka t n ya b e r i s i ka n p e r b ua t a n h u k u m p e mi nd a h a n ha k” . S e r t a d a l a m B a b V I I I P a s a l 6 2 P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 ya n g me n ga t ur me n g a t ur me n ge n a i s a n k s i me n ya t a ka n b a h wa :
P P AT ya n g d a l a m me l a k s a n a ka n t u g a s n ya me n g a b a i ka n k e t e n t ua n - ke t e n t ua n s e b a ga i ma na d i ma k s u d d a l a m P a s a l 3 8 , P a s a l 3 9 d a n P a s a l 4 0 s e r t a ke t e n t ua n d a n p e t u nj u k ya n g d i b e r i k a n o l e h M e n t e r i a t a u P e j a b a t
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 96
ya n g d i t u nj u k d i k e na ka n t i nd a k a na d mi ni s t r a t i f b e r up a t e g ur a n t e r t ul i s s a mp a i p e mb e r he nt i a n d a r i j a b a t a n n ya s e b a g a i P P AT , d e n g a n t i d a k me n g u r a n gi k e mu n g k i na n d i t u n t u t ga n t i k e r u gi a n o l e h p i h a k -p i ha k ya n g me nd e r i t a ke r u g i a n ya n g d i a ki b a t ka n o l e h d i a b a i ka n n ya k e t e n t ua n - ke t e n t ua n t e r s e b u t .
B e r d a s a r ka n ha s i l p e nj a j a ka n a wa l , d i t e mu k a n P P AT ya n g me mb u a t a k t a p e r a l i ha n h a k a t a s t a na h ( j ua l b e l i ) d i K a b up a t e n K l u n g k u n g t i d a k me n t a a t i a t ur a n me n g e na i t a t a c a r a p e mb u a t a n a kt a o t e nt i k . K a s u s ya n g t e r j a d i d i K e c a ma t a n N us a P e ni d a K a b up a t e n K l u n g k u n g a d a l a h j u a l b e l i ya n g d i d a s a r ka n p a d a p e r j a nj i a n u t a n g p i u t a n g s e b a ga i p e r j a n j i a n p o ko k n ya ka r e na p i ha k d e b i t ur t i d a k d a p a t me l u na s i ut a n g n ya s e hi n g g a t a na h j a mi n a n b e r a l i h ke p a d a k r e d i t ur . D a l a m k a s us t e r s e b ut t a na h j a mi n a n d i a l i h ka n d e n ga n c a r a p r o s e s j u a l b e l i d e n g a n k ua s a mu t l a k ya n g t a np a d i d a s a r i o l e h p e r j a nj i a n i ka t a n j ua l b e l i . P i ha k d e b i t ur me mb e r i ka n k u a s a mu t l a k d i b a wa h t a n g a n k e p a d a o r a n g l a i n ( p i ha k ke t i ga ) d e n g a n b e r a d a d i b a wa h t e ka na n.
B e r d a s a r ka n ur a i a n d i a t a s t e r l i h a t a d a n ya ke s e nj a n g a n a n t a r a p e l a k s a n a a n/l a w i n a c t i o n (d a s s e i n ) d a n p e n g a t ur a n/l a w i n b o o k (d a s s o l l e n) , s e h i n g ga h a l i ni me n a r i k u nt u k d i ka j i l e b i h l a nj u t .
I I . M E T O D E P E N E L I T I A N I I . 1 J e n i s P e n e l i t i a n
J e n i s p e ne l i t i a n ya n g d i g u n a ka n d a l a m p e n e l i t i a n i n i a d a l a h p e n e l i t i a n h u k u m e mp i r i s ya i t u d i t e mu k a n n ya s ua t u ke s e nj a n g a n a n t a r a a p a ya n g
s e ha r us n ya (d a s s o l e n) d e n ga n a p a ya n g t e r j a d i d i ma s ya r a ka t (d a s s e i n) ya n g d i k a j i u nt u k ke p ua s a n a ka d e mi k . P a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur u f d P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 t e nt a n g P e nd a ft a r a n T a na h menyatakan bah wa “PPAT menolak me mb ua t a kt a a p a b i l a s a l a h s a t u p i ha k a t a u p a r a p i ha k b e r t i n d a k a t a s d a s a r s ua t u s ur a t k u a s a mu t l a k ya n g p a d a ha k i ka t n ya b e r i s i ka n p e r b ua t a n h u k u m p e mi nd a h a n ha k . N a mu n d a l a m p r a k t e k n ya t e r d a p a t s ua t u k a s u s d i K a b up a t e n K l u n g k u n g d a l a m h a l P P AT me n e r i ma p e mb u a t a n a k t a j u a l b e l i ya n g p e r a l i ha n h a k n ya t e r s e b u t d i a l i h ka n d e n ga n k ua s a mu t l a k .
I I . 2 S i f a t P e n e l i t i a n
S i f a t p e n e l i t i a n d a r i p e n e l i t i a n i n i a d a l a h p e ne l i t i a n d e s kr i p t i f ya n g b e r t uj u a n me n g g a mb a r k a n s e c a r a t e p a t s i f a t - s i f a t i nd i vi d u, k e a d a a n, ge j a l a a t a u ke l o mp o k t e r t e nt u a t a u u nt u k me n e nt u k a n a d a t i d a k n ya h ub u n ga n a n t a r a s u a t u ge j a l a d e n ga n g e j a l a l a i n d a l a m ma s ya r a k a t .5
I I . 3 L o k a s i P e n e l i t i a n d a n P e n g a mb i l a n S a mp e l
A d a p u n l o ka s i p e ne l i t i a n d a l a m p e n yu s u n a n p e ne l i t i a n i n i a d a l a h K a nt o r N o t a r i s / P P AT d i K a b up a t e n K l u n g k u n g. T e r p i l i h n y a K a b up a t e n K l u n g k u n g s e b a ga i l o k a s i p e n e l i t i a n ka r e na ka b up a t e n K l u n g k u n g s ud a h me n g a l a mi p e r k e mb a n ga n j ua l b e l i ya n g s a n g a t s i g n i fi ka n y a n g d i s e b a b ka n p e r k e mb a n ga n i n v e s t a s i ya n g ma s u k s e ma k i n b e s a r .
P o p ul a s i d a l a m p e ne l i t i a n i n i a d a l a h k a nt o r N o t a r i s / P P AT d i
5Amiruddin dan H. Zainal Asikin, 2004, Pengantar Metode Penelitian Hukum, Raja Grafindo Persada, Jakarta, hal. 25.
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 97
K a b up a t e n K l u n g k u n g y a n g b e r j u ml a h1 3 u ni t K a n t o r N o t a r i s / P P AT . D a l a m p e n e l i t i a n i n i me t o d e s a mp e l ya n g d i g u n a ka n a d a l a h p u r p o s i v e s a m p l i n g ya i t u t e k n i k ya n g s e c a r a s e n ga j a d i p a ka i ka r e na me m i l i h ka r a kt e r t e r t e nt u. D a l a m p e n e l i t i a n i n i d i t e t a p ka n 4 ( e m p a t ) ka n t o r N o t a r i s / P P AT d i K a b up a t e n K l u n g k u n g.
I I . 4 S u mb e r D a t a
J e n i s d a t a ya n g d i p a ka i d a l a m p e n u l i s a n i n i me l i p u t i d a t a p r i me r d a n d a t a s e k u nd e r .
1 . D a t a p r i me r a d a l a h s ua t u d a t a ya n g b e r s u mb e r d a r i p e n e l i t i a n l a p a n ga n ya i t u d a t a ya n g d i p e r o l e h p e n e l i t i d a r i s u mb e r a s a l n ya ya n g p e r t a ma d a n b e l u m d i o l a h d a n d i ur a i ka n o l e h o r a n g l a i n. U nt u k me mp e r o l e h d a t a p r i me r , ha r u s d i t e nt u k a n wi l a ya h d a n s ub ye k p e ne l i t i a n n y a .
2 . D a t a s e k u nd e r a d a l a h s ua t u d a t a ya n g b e r s u mb e r d a r i p e n e l i t i a n ke p u s t a ka a n ya i t u d a t a ya n g d i p e r o l e h d a r i d a t a ya n g t e r d o k u me n k a n d a l a m b e n t u k b a h a n - b a h a n h u k u m. B a ha n h u k u m t e r d i r i d a r i b a h a n h u k u m p r i me r , b a ha n h u k u m s e k u nd e r d a n b a ha n h u k u m t e r s i e r .
a . B a h a n h u k u m p r i me r a d a l a h b a h a n - b a h a n h u k u m ya n g me n g i ka t .6 Y a n g d i p e r g u na k a n d a l a m p e ne l i t i a n i n i a d a l a h : 1 . K i t a b U nd a n g - U nd a n g
H u k u m P e r d a t a .
2 . U nd a n g -U nd a n g N o m o r 5 T a h u n 1 9 6 0 t e nt a n g P e r a t ur a n
6Bambang Sunggono, 2010, Metodologi Penelitian Hukum, Rajawali Pers, Jakarta, hal.
113.
D a s a r P o ko k -P o ko k A gr a r i a ( L e mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a T a h u n 1 9 6 0 N o mo r 1 0 4 , T a mb a h a n Le mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a N o mo r 2 0 4 3 ) .
3 . P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 t e n t a n g P e nd a f t a r a n T a n a h ( Le mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a T a h u n 1 9 9 7 N o mo r 5 9 , T a mb a ha n Le mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a N o mo r 3 6 9 6 ) .
4 . P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 3 7 t a h u n 1 9 9 8 t e n t a n g P e r a t ur a n J a b a t a n P e j a b a t P e mb ua t A k t a T a na h ( L e mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a T a h u n 1 9 9 8 N o mo r 5 2 , T a mb a h a n Le mb a r a n N e ga r a R e p ub l i k I nd o ne s i a N o mo r 3 7 4 6 ) .
5 . P e r a t ur a n K e p a l a B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l N o mo r 1 T a h u n 2 0 0 6 T e n t a n g K e t e nt ua n P e l a k s a n a a n P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 3 7 T a h u n 1 9 9 8 T e n t a n g P e r a t ur a n J a b a t a n P e j a b a t P e mb ua t A k t a T a n a h.
6 . P e r a t ur a n M e nt e r i N e ga r a A g r a r i a / K e p a l a B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l N o mo r 3 T a h u n 1 9 9 7 T e n t a n g P e r a t ur a n P e l a k s a n a a n P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 2 4 T a h u n 1 9 9 7 T e n t a n g P e nd a f t a r a n T a n a h.
b . B a h a n h u k u m s e k u nd e r a d a l a h b a h a n h u k u m ya n g m e mb e r i k a n p e nj e l a s a n me n g e na i b a ha n h u k u m
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 98
p r i me r .7 Y a n g d i p e r g u na ka n d a l a mp e n e l i t i a n i ni a d a l a h b e r up a b u k u - b u k u h u k u m, ma k a l a h - ma k a l a h ya n g b e r ka i t a n d e n g a n p e r ma s a l a ha n ya n g d i b a ha s d a l a m t e s i s i n i .
c . B a h a n h u k u m t e r t i e r a d a l a h b a h a n ya n g me mb e r i k a n p e t u nj u k s e r t a p e nj e l a s a n ya n g me n u nj a n g b a h a n h u k u m p r i me r d a n b a h a n h u k u m s e k u nd e r . B a h a n h u k u m t e r s i e r d a p a t b e r up a k a mu s h u k u m d a n e n s i k l o p e d i a .8
I I . 5 T e k n i k P e n g u mp u l a n D a t a 1 . T e k ni k d o k u me n t a s i .
Y a i t u c a r a p e n g u mp ul a n d a t a p r i me r d e n ga n me n g a m b i l d a t a ya n g t e l a h t e r s e d i a d a l a m b e n t u k b e r ka s - b e r k a s a t a u d o k u me n r e s mi ya n g a d a h ub u n ga n n ya d e n g a n ma s a l a h d a l a m p e n u l i s a n t e s i s i n i .
2 . T e k ni k wa wa nc a r a
C a r a me mp e r o l e h d a t a p r i me r d e n g a n me n ga d a ka n wa wa n c a r a l a n g s u n g ke p a d a p i ha k - p i ha k t e r ka i t d e n g a n p e n u l i s a n t e s i s i ni mi s a l n y a b e b e r a p a K a nt o r N o t a r i s d i K a b up a t e n K l u n g k u n g. M o d e l wa wa n c a r a ya n g d i g u n a ka n a d a l a h wa wa n c a r a b e r e nc a n a . W a wa nc a r a b e r e nc a na b i a s a n ya d a ft a r p e r t a n ya a n ( k u e s i o ne r ) t e l a h d i s i a p ka n s e b e l u mn ya d a n d i s u s u n s e c a r a s i s t e ma t i s . K u e s i o ne r ya n g t e r s t r u kt u r d a n s i s t e ma t i s ke mu d i a n o l e h p e wa wa n c a r a d i t a n ya k a n k e p a d a r e s p o nd e n d e n ga n c a r a me mb a c a ka n n ya k e p a d a r e s p o nd e n u n t u k d i j a wa b . S e mu a r e s p o nd e n ya n g t e r p i l i h d i a j u ka n k ue s i o ne r ya n g s a ma , ka t a - k a t a s a ma
7Ibid, hal. 114.
8Amirudin dan Zainal Asikin, op.cit, hal.32.
d e n g a n p o l a d a n s i s t e ma t i ka ya n g s e r a ga m.9
I I . 6 T e k n i k A n a l i s i s D a t a
T e k ni k a na l i s i s d a t a d i l a k u ka n d e n g a n me l a k u k a n ke g i a t a n me r a p i ka n d a t a d a r i ha s i l p e n g u m p ul a n d a t a d i l a p a n ga n s e hi n g g a s i a p p a ka i u nt u k d i a na l i s a .10 T e k n i k a n a l i s a d a t a d a l a m p e n e l i t i a n i ni d i l a k u ka n d e n ga n c a r a me r a p i k a n d a t a ya n g d i p e r o l e h d a r i ha s i l wa wa n c a r a d i P e n ga d i l a n N e g e r i K l u n g k u n g d a n b e b e r a p a ka n t o r N o t a r i s / P P AT d i K a b up a t e n K l u n g k u n g.
I I I . T I N J A U A N U M U M M E N G E N A I P P A T , A K T A , J U A L B E L I S E R T A P E M B E R I A N K U A S A
I I I . 1 P P A T
P a s a l 1 a n g k a 1 P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 3 7 t a h u n 1 9 9 8 t e nt a n g P e r a t u r a n J a b a t a n P e j a b a t Pemb uat Akta T anah “ PPAT ad alah p e j a b a t u mu m ya n g d i b e r i ke we n a n ga n u nt u k me mb u a t a kt a -a k t a o t e n t i k me n g e na i p e r b ua t a n h u k u m t e r t e nt u me n g e na i ha k a t a s t a na h a t a u H a k Milik Atas Satuan Ruma h Susun”.
P P AT s e b a ga i p e j a b a t u mu m b e r k e d ud u ka n :
1 . I nd e p e nd e n t ( ma nd i r i ) 2 . I mp a r s i a l ( t i d a k me mi h a k) 3 . B u ka n b a wa h a n a t a u
s ub o r d i n a s i p i ha k l a i n ya n g me n g a n g ka t n ya
4 . M e mp u n ya i we we n a n g ya n g t e l a h d i t e nt u k a n b e r d a s a r ka n a t ur a n h u k u m ya n g m e n g a t u r j a b a t a n t e r s e b u t ( a t r i b u t i f)
9Bagong Suyanto dan Sutinah, 2011, Metode Penelitian Social, Kencana Prenada Media Group, Jakarta, hal. 77.
10Ibid.
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 99
5 . A k u n t a b i l i t a s n ya ke p a d ama s ya r a ka t , N e g a r a d a n T uh a n.11
J e n i s P P AT me n ur ut ke t e nt u a n d a r i P a s a l 1 P e r a t ur a n P e m e r i n t a h N o mo r 3 7 T a h u n 1 9 9 8 a d a l a h t e r d i r i d a r i :
a ) P e j a b a t P e mb u a t A kt a T a na h ( P P AT ) a d a l a h p e j a b a t u mu m ya n g d i b e r i ke we na n g a n u n t u k me mb ua t a k t a - a kt a o t e n t i k me n g e na i p e r b u a t a n h u k u m t e r t e n t u me n g e na i ha k a t a s t a n a h d a n ha k mi l i k a t a s s a t ua n r u ma h s u s u n . P P AT d a l a m ha l i n i a d a l a h P P AT ya n g d i t u nj u k o l e h K e p a l a B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l ya n g t e l a h me n g i k ut i p e l a t i ha n P P AT d a n t e l a h l u l u s s e ko l a h ke no t a r i a t a n.
b ) P P AT s e me n t a r a a d a l a h P e j a b a t p e me r i n t a h ya n g d i t u n j uk ka r e n a j a b a t a n n ya u nt u k me l a k s a na k a n t u g a s P P AT d e n g a n me mb ua t a k t a P P AT d i d a e r a h ya n g b e l u m c u k up t e r d a p a t P P AT . P P AT s e me n t a r a a d a l a h C a ma t a t a u p e j a b a t P e me r i n t a h ya n g d i t u n j uk ka r e n a j a b a t a n n ya o l e h K e p a l a K a n t o r W i l a ya h B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l p r o p i ns i s e t e m p a t , u n t u k me l a k s a n a ka n t u g a s P P AT , d e n ga n me mb ua t a kt a P P AT d i d a e r a h ya n g b e l u m c u k up t e r d a p a t P P AT , d e n g a n wi l a ya h ke r j a n ya s e b a g a i c a ma t / P e j a b a t P e me r i nt a h.
c ) P P AT k h u s u s a d a l a h P e j a b a t B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l ya n g d i t u nj u k ka r e na j a b a t a n n ya u n t u k me l a k s a n a ka n t u ga s P P AT d e n g a n me mb ua t a k t a P P AT t e r t e nt u
11Habib Adjie, 2011, Merajut Pemikiran dalam Dunia Notaris dan PPAT, Citra Aditya Bakti, Bandung, hal. 102.
k h u s u s d a l a m r a n g ka p e l a k s a n a a n p r o gr a m a t a u t u ga s p e me r i n t a h t e r t e nt u. P P AT K h u s u s a d a l a h K e p a l a K a nt o r P e r t a n a h a n ya n g d i t u nj u k o l e h K e p a l a B a d a n P e r t a na h a n N a s i o na l u nt u k me mb ua t a k t a me n g e na i p e r b ua t a n h u k u m t e r t e n t u d a l a m r a n g k a p e l a k s a n a a n p r o gr a m p e l a ya n a n ma s ya r a ka t a t a u d a l a m r a n g k a p e l a ya n a n b a gi ne ga r a s a ha b a t b e r d a s a r ka n a s a s r e s i p r o s i t a s , ya n g d i s e b ut d a l a m S K P e n u n j uk k a n n ya . I I I . 2 A k t a
I s t i l a h a kt a b e r a s a l d a r i b a ha s a B e l a nd a ya i t u A k t e. M e n g e na i p e n g e r t i a n a k t a d a l a m b a h a s a R o ma wi ka t a a kt a d i s e b u t s e b a ga i g e s t a a t a u i n s t r u m e n t a f o r e n s i a, j uga d i s e b u t s e b a g a i p u b l i c a m o n u m e n t a a t a u a c t a p u b l i c a . A k t a a d a l a h s a l a h s a t u a l a t b u k t i t e r t ul i s a t a u s ur a t . A l a t b u k t i t e r t u l i s a d a l a h s e ga l a s e s u a t u ya n g me mu a t t a nd a t a nd a b a c a a n ya n g d i ma k s ud ka n u nt u k me nc ur a h ka n i s i ha t i a t a u u nt u k me n ya mp a i ka n b ua h p i k i r a n s e s e o r a n g d a n d i p e r g u na ka n s e b a g a i p e mb u kt i a n.
A k t a O t e n t i k me mp u n ya i t i g a ma c a m k e k ua t a n p e mb u kt i a n ya k n i :
a . K e k ua t a n p e mb u k t i a n l a h i r a d a l a h ke k ua t a n p e mb u k t i a n ya n g d i d a s a r ka n a t a s ke a d a a n l a hi r ya i t u a p a ya n g t a m p a k p a d a l a hi r n ya . B a h wa s ua t u s ur a t ya n g t a mp a k n ya s e p e r t i a kt a , ma ka
d i a n g ga p m e mp u n ya i
me mp u n ya i ke k ua t a n a k t a s e p a nj a n g t i d a k t e r b u kt i s e b a l i k n ya .
b . K e k ua t a n p e mb u k t i a n fo r mi l d i d a s a r ka n a t a s b e n a r t i d a k n ya
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 100
a d a p e r n ya t a a n o l e h ya n gb e r t a nd a t a n ga n d i b a wa h a kt a t e r s e b ut . K e k u a t a n p e mb u k t i a n fo r ma l me mb e r i ka n ke p a s t i a n t e nt a n g p e r i s t i wa b a h w a p e j a b a t d a n p a r a p i ha k me n ya t a k a n d a n me l a k u k a n a p a ya n g d i mu a t d a l a m a kt a .
c . K e k ua t a n p e mb u k t i a n ma t e r i i l s ua t u me mb e r i ka n ke p a s t i a n t e nt a n g ma t e r i s ua t u a kt a , me mb e r i ka n k e p a s t i a n t e n t a n g p e r i s t i wa b a h wa p e j a b a t a t a u p a r a p i ha k me n ya t a k a n d a n me l a k u k a n s e p e r t i ya n g d i mu a t d a l a m a kt a .
A k t a d i b a wa h t a n g a n a d a l a h a k t a ya n g d i b u a t o l e h p a r a p i h a k d a n b e n t u k n ya s e s ua i d e n ga n ke i n gi n a n p a r a p i ha k ya n g me mb u a t n ya . A k t a d i b a wa h t a n ga n k e k ua t a n p e mb u k t i a n n y a a k a n s a n ga t t e r ga nt u n g p a d a ke b e na r a n a t a s p e n ga k u a n a t a u p e n ya n g k a l a n p a r a p i ha k a t a s i s i d a r i a k t a d a n ma s i n g - m a s i n g t a nd a t a n ga n n ya .
I I I . 3 J u a l B e l i
B e r d a s a r ka n P a s a l 1 4 5 7 KUHPerdata “J ual beli adalah suatu p e r s e t uj u a n d e n ga n ma na p i h a k ya n g s a t u me n g i ka t ka n d i r i n ya u nt u k me n ye r a h k a n ke b e nd a a n d e n g a n p i h a k l a i n u nt u k me mb a ya r ha r ga ya n g dijanjikan”. Jual -b eli adalah suatu p e r j a nj i a n, d e n ga n ma na p a r a p i ha k ya n g s a t u me n g i ka t ka n d i r i n ya u n t u k me n ye r a h k a n s u a t u ke b e nd a a n, d a n p i h a k ya n g l a i n ut u k m e mb a ya r h a r ga ya n g t e l a h d i j a nj i k a n. P e r j a nj i a n j ua l b e l i p a d a u mu mn y a me r up a k a n p e r j a nj i a n ko ns e n s ua l k a r e na me n g i k a t p a r a p i ha k s a a t t e r j a d i n ya ke s e p a k a t a n
p a r a p i ha k t e r s e b u t m e n g e na i u n s ur e s e n s i a l d a n a k s i d e n t a l i a d a r i p e r j a nj i a n t e r s e b ut .12
P e r j a nj i a n j ua l b e l i me r up a ka n j e ni s p e r j a nj i a n t i mb a l b a l i k ya n g me l i b a t k a n d u a p i ha k ya i t u p e nj ua l d a n p e mb e l i . K e d u a b e l a h p i h a k ya n g me mb ua t p e r j a nj i a n j u a l -b e l i ma s i n g - ma s i n g me mi l i k i h a k d a n ke wa j i b a n u nt u k me l a k s a na k a n i s i p e r j a nj i a n ya n g me r e ka b ua t . P e r j a nj i a n j u a l b e l i me r up a ka n p e r j a nj i a n ko ns e ns u a l ka r e na me n gi k a t p a r a p i ha k s a a t t e r j a d i n ya k e s e p a ka t a n p a r a p i ha k t e r s e b ut me n g e na i u ns u r e s e ns i a l d a n a k s i d e nt a l i a d a r i p e r j a nj i a n t e r s e b ut .13 I I I . 4 P e mb e r i a n K u a s a
P a s a l 1 7 9 2 K U H P e r d a t a menyatakan bah wa “P emberian kuasa a d a l a h s ua t u p e r s e t uj u a n d e n ga n ma n a s e o r a n g me mb e r i k a n ke k ua s a n ke p a d a s e o r a n g l a i n , ya n g me ne r i ma n ya , u nt u k a t a s na ma n ya me n ye l e n g ga r a ka n suatu ur usan.” Kuasa ter seb ut dap at d i b e r i k a n d a n d i t e r i ma d e n ga n b e r b a ga i c a r a ya i t u :
a . D e n ga n a kt a u mu m/ o t e n t i k b . D e n ga n t ul i s a n d i b a wa h t a n ga n c . D e n ga n s ur a t b i a s a
d . D e n ga n l i s a n
P e ne r i ma n ya s e l a i n d a r i s e c a r a t e ga s s e b a g a i ma n a d i t e r a n g k a n d i a t a s d a p a t p ul a s e c a r a d i a m - d i a m d a n d a p a t d i s i mp ul k a n d a r i p e l a k s a n a a n n ya . P e me g a n g k ua s a b e r k e wa j i b a n u n t u k a n t a r a l a i n t e r u s me l a k s a na k a n t u g a s n ya s e b a ga i k ua s a s a mp a i s e l e s a i . S e l a ma i a b e l u m d i b e b a s ka n u nt u k i t u, i a b e r t a n g g u n g j a wa b a t a s
12Ahmadi Miru, 2007, Hukum Kontrak dan Perancangan Kontrak, Raja Grafindo Persada, Jakarta, hal. 126.
13ibid, hal. 126.
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 101
ke l a l a i a n ya n g d i l a k u ka n d a l a mme nj a l a n ka n k ua s a n ya i t u. P e me g a n g k ua s a ya n g t e l a h me n ye r a h k a n ke k u a s a a n ya i t u ke p a d a o r a n g l a i n b e r t a n g g u n g j a wa b u nt u k o r a n g ya n g d i t u nj u k n ya i t u a p a b i l a :
a . I a t i d a k d i b e r i k u a s a o l e h p e mb e r i k ua s a u nt u k me n u nj u k o r a n g l a i n.
b . U nt u k i t u i a me ma n g t e l a h d i b e r i we we n a n g a ka n t e t a p i o r a n g ya n g d i t u nj u k n ya t e r s e b ut t e r n ya t a t i d a k c a ka p .
P e mb e r i k u a s a b e r ke wa j i b a n u nt u k me me n u h i s e mu a p e r i ka t a n ya n g t e l a h d i l a k s a na k a n o l e h p e me ga n g k ua s a s e s ua i d e n ga n k e k u a s a a n ya n g t e l a h d i b e r i ka n o l e h n ya k e p a d a p e me ga n g k ua s a i t u. A l gr a , d k k me nd e fi n i s i ka n p e mb e r i a n k u a s a adalah “Suatu per setujuan dengan ma n a p i ha k ya n g s a t u me mb e r i ka n k ua s a ke p a d a p i h a k ya n g l a i n ( p e n e r i ma k u a s a / l a s t h e b b e r ) , y a n g me n e r i ma n ya - u n t u k a t a s n a ma n ya s e nd i r i a t a u t i d a k - me n ye l e n g ga r a ka n s a t u p e r b u a t a n h u k u m a t a u l e b i h u n t u k yang memberi kuasa itu”.
I V . I M P L E M E N T A S I K E T E N T U A N P E R A T U R A N P E M E R I N T A H N O M O R 2 4 T A H U N 1 9 9 7 D A L A M P R A K T E K P E M B U A T A N A K T A J U A L B E L I O L E H P P A T D I K A B U P A T E N K L U N G K U N G
I V . 1 P e r a n P P A T D a l a m P e r a l i h a n H a k A t a s T a n a h
P P AT me mp u n ya i p e r a n ya n g s a n ga t b e s a r d a l a m p e r a l i ha n ha k a t a s t a na h k h u s us n ya j ua l b e l i t a n a h. P P AT me mp u n ya i t u ga s me mb a n t u K e p a l a K a nt o r P e r t a n a ha n u n t u k me l a k s a n a ka n p r o s e s p e nd a f t a r a n t a na h s e b a ga i ma na d i a t ur o l e h P e r a t ur a n P e r u nd a n g - u nd a n g a n ya n g me mp u n ya i ke k u a t a n m e n g i ka t d e n g a n
me mb ua t a k t a o t e nt i k s e b a ga i b u kt i t e l a h d i l a k u ka n n ya p e r b ua t a n h u k u m t e r t e nt u me n ge n a i h a k a t a s t a n a h.
D e n ga n d e mi k i a n, p o t e n s i t e r j a d i n ya ko n f l i k a t a u s e n g ke t a d i ke mu d i a n h a r i d a p a t d i c e g a h s e hi n g ga d i b ut u h k a n p e r a n g ka t h u k u m d a n s i s t e m a d mi ni s t r a s i p e r t a na ha n ya n g b a i k.
A k t a P P AT me r u p a ka n s a l a h s a t u s u mb e r ut a ma d a l a m r a n g ka p e me l i ha r a a n p e nd a f t a r a n t a na h d i I nd o ne s i a . P P AT s ud a h d i ke n a l s e j a k b e r l a k u n ya P e r a t ur a n P e me r i nt a h N o mo r 1 0 T a h u n 1 9 6 1 t e nt a n g P e nd a f t a r a n T a na h, ya n g me r up a ka n p e r a t ur a n t a na h s e b a ga i p e l a k s a n a U U P A. B e r d a s a r ka n P a s a l 1 a n g ka 1 P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 3 7 T a h u n 1998 dijelaskan bahwa ”PPAT adalah p e j a b a t u mu m ya n g d i b e r i ke we n a n g a n u nt u k me mb u a t a kt a -a k t a o t e n t i k me n g e na i p e r b ua t a n h u k u m t e r t e nt u me n g e na i ha k a t a s t a n a h a t a u ha k a t a s satuan r umah susun”.
M e n ur ut B o e d i H a r s o no , a kt a P P AT b e r f u n g s i s e b a ga i a l a t p e mb u k t i a n me n g e na i b e n a r s ud a h d i l a k u k a n n ya j u a l b e l i . J ua l b e l i t e r s e b ut ma s i h d a p a t d i b u k t i k a n d e n g a n a l a t p e mb u k t i a n ya n g l a i n.
A k a n t e t a p i , d a l a m s i s t e m p e nd a f t a r a n t a na h me n ur u t p e r a t ur a n ya n g t e l a h d i s e mp ur na ka n ya i t u P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 T a h u n 1 9 9 7 , p e nd a ft a r a n j ua l b e l i ha n ya d a p a t d i l a k u k a n d e n g a n a k t a P P AT s e b a ga i a l a t b u kt i ya n g s a h. O r a n g ya n g me l a k u k a n j u a l b e l i t a np a d i b u k t i ka n d e n g a n a k t a P P AT t i d a k a ka n d a p a t me mp e r o l e h s e r t i fi k a t , me s k i p u n j ua l b e l i n ya s a h me n u r ut h u k u m.
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 102
D a l a m me mb e r i p e l a ya n a n ke p a d ama s ya r a ka t s e o r a n g P P AT b e r t u g a s u nt u k me l a ya n i p e r mo ho na n - p e r mo ho na n u n t u k me m b ua t a k t a -a k t a t a na h t e r t e n t u ya n g d i s e b ut d a l a m p e r a t ur a n -p e r a t ur a n b e r ke n a a n d e n ga n p e nd a ft a r a n t a na h s e r t a p e r a t ur a n J a b a t a n P P AT . D a l a m me n g h a d a p i p e r mo ho na n -p e r mo ho na n t e r s e b u t P P AT wa j i b me n ga m b i l k e p ut u s a n u nt u k me n o l a k a t a u me n ga b u l ka n p e r mo ho na n ya n g b e r s a n g k u t a n s e p e r t i ya n g d i a ma na t ka n o l e h P a s a l 3 9 u nd a n g - u nd a n g N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 .
I V . 2 A k i b a t H u k u m J u a l B e l i H a k A t a s T a n a h B e r d a s a r k a n K u a s a M u t l a k
A k i b a t h u k u m a d a l a h a k i b a t s ua t u t i nd a k a n ya n g d i l a k u ka n u n t u k me mp e r o l e h s u a t u a k i b a t ya n g d i k e he nd a k i o l e h p e l a k u d a n ya n g d i a t ur o l e h h u k u m. S u a t u k ua s a mu t l a k ya n g d i d a h ul u i o l e h p e r j a nj i a n p e n g i ka t a n j ua l b e l i d a l a m p r a k t e k d i a k ui k e b e r a d a a n n ya d a n me r up a ka n p r o d u k h u k u m ya n g s a h. P e r j a nj i a n p e n g i ka t a n j ua l b e l i y a n g d i ma k s u d a d a l a h p e r j a nj i a n j ua l b e l i ya n g l u na s a r t i n ya t a na h s ud a h d i b a ya r ka n s e c a r a ke s e l ur u ha n s e s u a i ke s e p a ka t a n p a r a p i h a k s e hi n g g a p e nj u a l d a l a m ha l i n i a k a n me mb ua t ka n k ua s a u nt u k me nj ua l ke p a d a p e mb e l i u n t u k n a nt i n ya me wa k i l i d i r i n ya u nt u k b e r t i nd a k d i h a d a p a n P P AT me na n d a t a n ga n i a k t a j ua l b e l i . T e t a p i k ua s a mu t l a k ya n g b e r d i r i s e nd i r i t a np a m e mp u n ya i a l a s ha k ya n g d i mi l i k i o l e h p e n e r i ma k ua s a ma k a k u a s a t e r s e b u t a d a l a h d i l a r a n g s e s ua i k e t e n t ua n P a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur ud d P e r a t ur a n P e m e r i nt a h N o m o r
2 4 t a h u n 1 9 9 7 t e nt a n g p e nd a f t a r a n t a na h. K u a s a mu t l a k j ug a d i l a r a n g d a l a m k e t e nt ua n I ns t r u k s i M e n t e r i D a l a m N e ge r i N o mo r 1 4 t a h u n 1 9 9 2 t e nt a n g l a r a n g a n p e n g g u na a n k ua s a mu t l a k s e b a ga i p e mi n d a h a n ha k a t a s t a na h. M e s ki p u n s u a t u I ns t r u k s i M e nt e r i me r up a k a n s u a t u p e r a t ur a n ke b i j a ka n b u k a n me r up a k a n p e r a t ur a n p e r u nd a n g - u nd a n g a n t e t a p d i a k u i ke b e r a d a a n n ya k a r e na s e c a r a t e r u s me n e r u s d i p a ka i s e b a ga i a c u a n u nt u k t i d a k me n e r i ma k ua s a mu t l a k s e b a ga i s a l a h s a t u p e mi n d a ha n h a k a t a s t a n a h.
O r a n g ya n g me n g g u n a ka n k ua s a mu t l a k ya n g t a np a a l a s ha k u nt u k me l a k u k a n p e r a l i h a n h a k a t a s t a n a h d i h a d a p a n N o t a r i s / P P AT t e nt u me l a n g g a r s ya r a t s a h n ya p e r j a nj i a n ya n g t e r c a nt u m d i d a l a m ke t e nt u a n P a s a l 1 3 2 0 K U H P e r d a t a a ya t ( 4 ) ya n g me n ye b ut k a n s e b a b ya n g h a l a l a t a u t i d a k me n t a a t i p e r a t u r a n b a i k i t u p e r a t ur a n h u k u m, k e s us i l a a n , ke a ga a ma a n ya n g t e l a h d i t e t a p k a n.
D e n ga n d i l a n g ga r n ya s ya r a t o b ye kt i f s a h n ya s ua t u p e r j a nj i a n ma k a k ua s a t e r s e b ut a ka n me nj a d i b a t a l d e mi h u k u m a t a u d a r i a wa l k u a s a mu t l a k t e r s e b ut d i a n g ga p t i d a k p e r n a h a d a . T i d a k me n u t up ke mu n g k i na n b a g i p i h a k ya n g me r a s a d i r u gi k a n k a r e na k ua s a mu t l a k t e r s e b u t a k a n me n u n t ut t i nd a k a n ga n t i r u gi s e b a ga i ma na t e r t u a n g d a l a m P a s a l 1 3 6 5 K U H P e r d a t a ya i t u “ S e t i a p p e r b u a t a n me l a wa n h u k u m ya n g o l e h ka r e n a n ya me n i mb u l ka n ke r u g i a n p a d a o r a n g l a i n, me wa j i b ka n o r a n g ya n g k a r e n a ke s a l a h a n n ya me n ye b a b ka n ke r u g i a n itu mengganti ker ugian”
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 103
I V . 3 P r o s e s P e l a k s a n a a n P a s a l 3 9a y a t ( 1 ) h u r u f d P e r a t u r a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 T a h u n 1 9 9 7 o l e h P P A T d i K a b u p a t e n K l u n g k u n g
D i K a b up a t e n K l u n g k u n g ya n g t e r d i r i d a r i 4 K e c a ma t a n ya i t u K e c a ma t a n D a wa n , K e c a ma t a n B a nj a r a n g k a n, K e c a ma t a n S e ma r a p ur a d a n K e c a ma t a n N u s a P e n i d a t e l a h b a n ya k t e r j a d i j ua l b e l i t a na h ya n g me l i b a t k a n p r o fe s i N o t a r i s / P P AT . b e r k a i t a n d e n g a n i t u p ul a me na r i k u nt u k d i t e l i t i me n g e na i p e l a k s a na a n p a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur u f d P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 t e r ha d a p ki n e r j a N o t a r i s / P P AT ya n g b e r a d a d i l i n g k up K a b up a t e n K l u n g k u n g.
D a r i p e n g a ma t a n ya n g d i l a k u k a n, ke t i k a a ka n t e r j a d i s ua t u p e r a l i ha n ha k a t a s t a na h, t i d a k s e l a l u j ua l b e l i b e r l a n g s u n g s e s ua i k e b i a s a a n s e b a g a i ma n a me s t i n ya . Ar t i n ya p a r a p i h a k t i d a k b e r t i nd a k l a n g s u n g d a l a m a k t a j u a l b e l i ya n g d i b u a t o l e h P P AT . A d a b e b e r a p a k a s u s ya n g t e r j a d i d i ma na p a r a p i ha k b e r t i nd a k b e r d a s a r ka n p e r j a nj i a n j ua l b e l i ya n g ke mu d i a n d i i k ut i a t a u b e r t a l i a n d e n g a n k u a s a me nj u a l ya n g d i b e r i k a n o l e h p e nj ua l k e p a d a p e mb e l i ya n g d i b ua t d i h a d a p a n N o t a r i s , d i s a a t n ya na n t i p i h a k p e mb e l i a ka n b e r t i nd a k s e nd i r i u n t u k me n a nd a t a n g a i a kt a j ua l b e l i d i h a d a p a n P P AT ya n g b e r t i nd a k u nt u k d a n a t a s na ma p e nj ua l d a n b e r t i n d a k u nt u k d a n a t a s na ma d i r i n ya s e nd i r i .
D a l a m p r a kt e k, a nt a r a p e r a t ur a n d e n g a n a p a ya n g t e r j a d i d i d u ni a p r a k t e k N o t a r i s / P P A T t e r d a p a t
b e b e r a p a p e n yi mp a n g a n, d i a nt a r a n ya a d a l a h p e n yi mp a n ga n p e r t a ma t e r j a d i d i wi l a ya h K e c a ma t a n N us a P e ni d a , d a l a m h a l P P AT me ne r i ma k u a s a mu t l a k ya n g b e r i s i ka n kl a u s ul t i d a k d a p a t d i t a r i k ke mb a l i o l e h p e mb e r i k ua s a . H a l t e r s e b u t t e r j a d i ka r e n a p a r a p i h a k s e b e l u mn ya t e l a h me mb u a t p e r j a nj i a n u t a n g p i ut a n g d a n ka r e n a d e b i t ur t i d a k d a p a t me l u na s i ut a n g n ya ke p a d a kr e d i t ur , ma k a d e n g a n k e a d a a n t e r p a k s a d e b i t ur me m b e r i ka n k ua s a mu t l a k d i b a wa h t a n ga n k e p a d a kr e d i t ur a g a r t a na h n ya b e r a l i h k e p a d a kr e d i t ur . A nt a r a kr e d i t ur d a n d e b i t ur p a d a mu l a n ya me mb u a t p e r j a nj i a n s e wa me n ye wa t a na h ya n g s ud a h t e r j a d i p a d a t a n g g a l 1 0 M a r e t 2 0 0 0 ya n g d i s a k s i ka n o l e h B e nd e s a A d a t P e d , K e p a l a d e s a P e d s e r t a C a ma t N us a P e ni d a d a n s e wa n ya t e l a h d i b a ya r l u n a s . P a d a s a a t s e wa s e d a n g b e r j a l a n, d e b i t ur me mi nj a m u n a g ke p a d a kr e d i t ur s e j u ml a h R p . 8 4 . 0 0 0 . 0 0 0 , - ( d e l a p a n p u l u h e mp a t j ut a r up i a h) . S e l a nj ut n y a d e b i t ur t i d a k ma mp u me mb a ya r ut a n g n ya ke p a d a kr e d i t ur s e hi n g g a d e b i t ur me nj u a l t a na h mi l i k n ya d e n ga n k ua s a me nj ua l mu t l a k ya n g b e r i s i ka n kl a u s ul t i d a k d a p a t d i t r a r i k ke mb a l i ya n g d i b ua t d i b a wa h t a n ga n ya n g d i s a ks i ka n o l e h B e nd e s a Ad a t P e d , K e p a l a d e s a P e d s e r t a C a ma t N us a P e n i d a . K e t i ka me l a k u k a n p e r a l i h a n ha k a t a s t a na h d i ha d a p a n P P AT , P P AT m e n e r i ma k u a s a mu t l a k t e r s e b u t u nt u k me mb a l i k na ma a t a s na ma kr e d i t u r . P a d a h a l k ua s a t e r s e b ut k u a s a ya n g t i d a k me mi l i k i a l a s ha k a t a u d a s a r y a n g d i j a d i ka n p e d o ma n u nt u k p e r a l i ha n h a k a t a s t a na h k a r e na b e r t e nt a n g a n d e n ga n
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 104
p e r a t ur a n p e r u nd a n g - u nd a n g a n ya n gb e r l a k u d a n a s a s i t i ka d b a i k.
P e n yi mp a n ga n -p e n yi mp a n g a n l a i n n ya a d a l a h k ua s a me nj ua l ya n g t a np a b e r t a l i a n d e n g a n p e r j a nj i a n i k a t a n j u a l b e l i . P e n yi mp a n ga n s e l a nj u t n ya a d a l a h P P AT me n e r i ma k ua s a me nj ua l ya n g t i d a k d i d a s a r ka n p a d a p e r j a nj i a n i ka t a n j ua l b e l i . K u a s a ya n g b e r d i r i s e nd i r i t a np a a d a n ya p e r j a nj i a n i k a t a n j u a l b e l i s e b a ga i p e r j a nj i a n p e nd a h u l ua n d a p a t d i k a t a ka n s e b a ga i k ua s a mu t l a k ya n g t i d a k d i p e r ke n a n ka n u nt u k d i j a d i k a n d a s a r d a l a m p e r a l i ha n h a k a t a s t a na h . H a l t e r s e b u t d i k a r e n a ka n p e ne r i ma k ua s a t i d a k me mp u n y a i d a s a r ha k u nt u k me l a k u ka n p e r a l i ha n h a k ke p a d a o r a n g l a i n k a r e na k ua s a t e r s e b u t me mb e r i ka n k e we n a n ga n ke p a d a p e n e r i ma k ua s a u n t u k me n g u a s a i d a n me n g g u n a ka n t a n a h n ya s e r t a me l a k u k a n s e ga l a p e r b ua t a n h u k u m ya n g me n ur u t h u k u m d a p a t d i l a k u ka n o l e h p e me g a n g h a k n ya .
V . T A N G G U N G J A W A B P P A T D A L A M M E N J A L A N K A N W E W E N A N GN Y A S E B A G A I P E J A B A T Y A N G M E M B U A T A K T A P E R T A N A H A N T E R K A I T
A K T A J U A L B E L I
B E R D A S A R K A N K U A S A M U T L A K
V . 1 T a n g g u n g J a w a b P P A T Y a n g M e n e r i ma K u a s a M u t l a k S e b a g a i D a s a r P e r a l i h a n H a k A t a s T a n a h
T a n g g u n g j a wa b a ka n t i mb ul a p a b i l a a d a n ya u n s ur ke s a l a h a n a t a u a d a ke r u g i a n ya n g t i mb u l d a r i p e r b u a t a n ya n g d i l a k u k a n o l e h P P AT . J i k a P P AT me ne r i ma k ua s a mu t l a k ya n g b e r t a l i a n d e n g a n p e r j a nj i a n i k a t a n j ua l b e l i s e b a ga i d a s a r u n t u k me l a k u k a n p e r a l i h a n h a k a t a s t a n a h
j ua l b e l i , P P AT t e r s e b ut t e l a h me l a k u k a n p e r b ua t a n ya n g b e na r ya n g t e l a h d i a ma na t ka n p e r a t ur a n - p e r u nd a n ga n d a n t i d a k me l a n g ga r h u k u m d a n k ua s a t e r s e b u t a d a l a h p r o d u k h u k u m ya n g s a h. P P AT i t u s e nd i r i a k a n d i b e b a s ka n d a r i p e r t a n g g u n gj a wa b a n p e r d a t a ma up u n t a n g g u n g j a wa b e t i ka ( mo r a l ) . A p a b i l a P P AT me n e r i ma k ua s a mu t l a k ya n g t i d a k d i d a s a r i o l e h p e r j a nj i a n i k a t a n j ua l b e l i d a n d a l a m k ua s a t e r s e b u t t e r d a p a t k l a u s ul t i d a k d a p a t d i t a r i k ke mb a l i ma ka ha l t e r s e b ut t e l a h me l a n g g a r ke t e nt u a n P a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur u f d P e r a t ur a n P e m e r i nt a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 .
B e r d a s a r ka n T e o r i f a u t e s p e r s o n a l l e s ya n g d i ke mu k a k a n o l e h K r a ne nb ur g d a n V e g t i g me mb e r i k a n
p e nd a p a t n ya me n ge n a i
p e r t a n g g u n gj a wa b a n ya n g me n ya t a k a n b a h wa k e r u gi a n t e r ha d a p p i ha k k e t i ga d i b e b a n ka n ke p a d a p e j a b a t ya n g ka r e na t i nd a k a n n ya i t u t e l a h me n i mb u l ka n k e r u gi a n. D a l a m t e o r i i n i b e b a n t a n g g u n g j a wa b d i t uj u k a n p a d a ma n u s i a s e l a k u p r i b a d i . D a l a m ha l i n i P P AT ya n g me l a k u k a n ke s a l a h a n a t a u s ua t u p e r b ua t a n p e n ye l u nd up a n h u k u m d a p a t d i mi n t a ka n p e r t a n g g u n gj a wa b a n s e c a r a p r i b a d i ka r e na P P AT t i d a k b e r n a u n g d i i ns t a n s i p e me r i nt a ha n . P r o fe s i P P AT me nj a d i s a t u d e n ga n p r i b a d i P P AT i t u s e nd i r i .
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 105
V . 2 P e n g a w a s a n d a n P e mb i n a a nP P A T D a l a m M e n j a l a n k a n J a b a t a n n n y a O l e h B P N d a n I P P A T
Pihak-Pihak yang berwenang melakukan
pengawasan terhadap PPAT dalam
melaksanakan jabatannya adalah Badan
Pertanahan Nasional dan Ikatan Pejabat Pembuat Akta Tanah. Adapun peranan Badan Pertanahan Nasional dalam hal ini adalah
memberikan pembinaan dan pengawasan
terhadap PPAT agar dalam melaksanakan jabatannya sesuai dengan peraturan perundang- undangan yang berlaku. Sedangkan peranan IPPAT dalam hal ini adalah memberikan bimbingan dan pengawasan terhadap PPAT agar dalam melaksanakan jabatannya sesuai dengan Kode Etik PPAT.
P e n ga wa s a n ya n g d i l a k u ka n o l e h I ka t a n P e j a b a t P e mb ua t A kt a T a na h ha n ya t e r h a d a p P P AT ya n g me nj a d i a n g go t a I P P AT s a j a d a n b e r i mp l i ka s i t e r ha d a p p e mb e r i a n s a n k s i , d a l a m a r t i a p a b i l a P P AT t e r s e b ut d i k e t a h u i me l a k u k a n p e l a n g ga r a n t e r ha d a p K o d e E t i k P P AT , ma ka a ka n l a n gs u n g d i p e r i k s a d a n a p a b i l a t e r b u k t i me l a n g g a r K o d e E t i k P P AT , ma ka a k a n d i b e r i k a n s a n k s i s e s ua i d e n g a n j e ni s p e l a n g g a r a n ya n g d i l a k u k a n n ya .
B e r d a s a r ka n wa wa nc a r a d e n ga n s a l a h s a t u S t a f N o t a r i s / P P AT p e n g a wa s a n ya n g d i l a k u ka n o l e h B P N d a n I P P AT me m a n g s e l a l u b e r k e l a nj u t a n s e t i a p t a h u n n ya , t e t a p i ke t i k a t e r j a d i p e me r i ks a a n p u n t i d a k s e mu a d i p e r i ks a s e c a r a d e t a i l . B i a s a n ya ya n g d i p e r i k s a a d a l a h b u k u d a f t a r P P AT ya n g d i t ul i s s a mp a i t a n g ga l p e me r i k s a a n d a n u n t u k mi n u t a ha n ya d i l i h a t a p a ka h t a h u n ya n g b e r s a n g k ut a n s a mp a i t e r j a d i n ya p e me r i k s a a n t e l a h d i j i l i d a t a u b e l u m.
P e me r i k s a a n t i d a k s a mp a i d e t a i l me l i h a t i s i a kt a s e p e r t i ya n g d i ma na t ka n p e r a t ur a n p e r u nd a n g - u nd a n g a n. H a l i t u ya n g me n ye b a b k a n ma s i h t e r j a d i p e n yi m p a n g a n d a l a m p r a k t e k n ya .
A g a r p a r a P P AT me mp u n ya i wa wa s a n ya n g l ua s b e r ka i t a n d e n ga n j a b a t a n n ya s e h i n g ga d a p a t me nj a l a n ka n t u ga s d e n g a n b a i k, ma k a p e r l u a d a p e mb i na a n d a n p e n g a wa s a n t e r ha d a p me r e ka . H a l i t u t e l a h d i a t ur d a l a m P a s a l 6 5 s a mp a i d e n g a n P a s a l 6 8 P e r a t ur a n K e p a l a B a d a n P e r t a n a ha n N a s i o na l N o mo r 1 T a h u n 2 0 0 6 , ya k n i s e b a g a i b e r i k u t :
P a s a l 6 5 me n ye b ut k a n b a h wa :
( 1 ) P e mb i n a a n d a n p e n ga wa s a n t e r ha d a p p e l a k s a na a n t u ga s P P AT d i l a k u k a n o l e h K e p a l a B a d a n.
( 2 ) P e mb i na a n d a n p e n ga wa s a n P P AT s e b a g a i ma n a d i ma k s ud p a d a a ya t ( 1 ) d a l a m p e l a k s a n a a n n ya o l e h ke p a l a B a d a n, K e p a l a K a n t o r W i l a ya h d a n K e p a l a K a nt o r P e r t a na h a n.
P a s a l 6 6 me n ye b ut k a n b a h wa :
( 1 ) P e mb i n a a n d a n p e n ga wa s a n t e r ha d a p P P AT ya n g d i l a k u k a n o l e h K e p a l a B a d a n s e b a ga i b e r i k ut :
a. Memberikan kebijakan mengenai
pelaksanaan tugas jabatan PPAT ;
b. Memberikan arahan pada semua
pemangku kepentingan yang berkaitan dengan ke-PPAT-an ;
c. Melakukan, pembinaan dan
pengawasan atas organisasi profesi PPAT agar tetap berjalan sesuai dengan arah dan tujuannya ;
d. Menjalankan tindakan-tindakan lain
yang dianggap perlu untuk
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 106
memastikan pelayanan PPAT tetapberjalan sebagaimana mestinya ;
e. Melakukan pemninaan dan
pengawasan terhadap PPAT dan PPAT Sementara dalam rangka menjalankan kode etik profesi PPAT.
( 2 ) P e mb i n a a n d a n p e n ga wa s a n t e r ha d a p P P AT ya n g d i l a k u k a n o l e h K e p a l a K a n t o r s e b a ga i b e r i k ut :
a. Menyampaikan dan menjelaskan
kebijakan dan peraturan
pensertipikatan tanah serta petunjuk teknis pelaksanaan tugas PPAT yang telah ditetapkan oleh Kepala Badan dan peraturan perundang-undangan yang berlaku ;
b. membantu melakukan sosialisasi, diseminasi kebijakan dan peraturan pensertipikatan tanah serta petunjuk teknis ;
c. secara periodik melakukan
pengawasan Kantor PPAT guna
memastikan ketertiban administrasi, pelaksanaan tugas dan kewajiban sesuai dengan ketentuan peraturan perundang-undangan ke-PPAT-an.
( 3 ) P e mb i n a a n d a n p e n ga wa s a n t e r ha d a p P P AT ya n g d i l a k u k a n o l e h K e p a l a K a n t o r P e r t a na h a n s e b a g a i b e r i k u t :
a. membantu menyampaikan dan
menjelaskan kebijakan dan peraturan pensertipikatan tanah serta petunjuk teknis pelaksanaan tugas PPAT yang telah ditetapkan oleh Kepala Badan dan peraturan perundang-undangan ; b. memeriksa akta yang dibuat PPAT dan
memberitahukan secara tertulis kepada PPAT yang bersangkutan apabila ditemukan akta yang tidak memenuhi
syarat untuk digunakan sebagai dasar pendaftaran haknya ;
c. melakukan pemeriksaan mengenai pelaksanaan kewajiban operasional PPAT.
V . 3 S a n k s i B a g i P P A T Y a n g M e l a n g g a r P e r a t u r a n J a b a t a n Sanksi adalah hukuman sebagai sarana, upaya dan alat pemaksa ketaatan dan disiplin anggota Perkumpulan dalam menegakkan Kode Etik ini, dalam bentuk atau berupa antara lain teguran lisan maupun tertulis, peringatan,
schorsing (pemecatan sementara) serta
pemecatan dari keanggotaan (ontzetting) atau pemberhentian dari keanggotaan secara tidak hormat. Perihal sanksi hukum terhadap PPAT lebih tegas digambarkan dalam Pasal 28 Ayat (1) huruf c Peraturan Kepala Badan Pertanahan
Nasional Nomor 1 Tahun 2006 yang
menyatabahwa PPAT diberhentikan dengan hormat dari jabatannya karena melakukan pelanggaran ringan terhadap larangan atau kewajiban sebagai PPAT. Pasal 28 Ayat (2) menyebutkan bahwa PPAT diberhentikan dengan tidak hormat dari jabatannya karena : a . me l a k u k a n p e l a n g g a r a n b e r a t
t e r ha d a p l a r a n ga n a t a u k e wa j i b a n s e b a g a i P P AT d i j a t u hi h u k u ma n k ur u n ga n p e nj a r a ka r e na me l a k u k a n ke j a ha t a n p e r b u a t a n p i d a na ya n g d i a nc a m d e n ga n h u k u ma n k u r u n ga n a t a u p e nj a r a s e l a ma - l a ma n ya 5 ( l i ma ) t a h u n a t a u l e b i h b e r a t b e r d a s a r ka n p ut u s a n p e n ga d i l a n y a n g s ud a h me mp e r o l e h ke k u a t a n h u k u m t e t a p ; d a n
b . me l a n g ga r K o d e E t i k P r o fe s i . P a s a l 6 a ya t ( 1 ) K o d e E t i k I P P AT me nj e l a s k a n b a h wa s a n k s i ya n g d i k e na ka n t e r ha d a p a n g go t a ya n g me l a k u k a n p e l a n g ga r a n ko d e
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 107
e t i k d a p a t b e r up a t e g ur a n ,p e r i n ga t a n, s c ho r s i n g ( p e me c a t a n s e me n t a r a d a r i ke a n g go t a a n I P P AT , O nz e t t i n g ( p e me c a t a n d a r i
ke a n g go t a a n I P P AT ) ,
p e mb e r he n t i a n d e n ga n t i d a k ho r ma t d a r i ke a n g go t a a n I P P A T . P a s a l 6 a ya t ( 2 ) me nj e l a s ka n p e nj a t u ha n s a n k s i - s a n ks i s e b a ga i m a n a t e r ur a i d i a t a s t e r h a d a p a n g go t a ya n g me l a k u k a n p e l a n g ga r a n ko d e e t i k d i s e s u a i ka n d e n ga n k u a n t i t i a s d a n k ua l i t a s p e l a n g ga r a n ya n g d i l a k u k a n a n g go t a t e r s e b ut .
V 1 S I M P U L A N D A N S A R A N V 1 . 1 S i mp u l a n
1 . I mp l e me n t a s i ke t e nt u a n P a s a l 3 9 a ya t ( 1 ) h ur u f d P e r a t ur a n P e me r i n t a h N o mo r 2 4 t a h u n 1 9 9 7 d a l a m p r a k t e k p e mb ua t a n a kt a j ua l b e l i o l e h P P AT d i K a b up a t e n K l u n g k u n g t e r d a p a t b e b e r a p a ma c a m d i a nt a r a n ya P P AT me n e r i ma k ua s a mu t l a k ya n g b e r t a l i a n d e n ga n p e r j a n j i a n i ka t a n j ua l b e l i me r up a k a n p r o d u k h u k u m ya n g s a h ka r e n a t e l a h t e r j a d i p r i ns i p t e r a n g d a n t u na i . S e l a i n i t u P P AT me ne r i ma k ua s a mu t l a k ya n g d i b ua t d i b a wa h t a n ga n ya n g b e r i s i ka n k l a u s ul t i d a k d a p a t d i t a r i k ke mb a l i ka r e na d i l a t a r b e l a k a n gi o l e h p e r j a nj i a n ut a n g p i ut a n g , d e b i t ur t i d a k d a p a t me l u na s i ut a n g n ya s e h i n g ga d e b i t ur d e n g a n t e r p a k s a me mb e r i ka n k ua s a mu t l a k k e p a d a kr e d i t ur u nt u k m e n g a l i h ka n t a na h n ya ke p a d a kr e d i t u r , k u a s a t e r s e b ut me r up a ka n k ua s a ya n g d i l a r a n g o l e h p e r a t ur a n p e r u nd a n g - u nd a n g a n.
2 . T a n g g u n g j a wa b P P AT d a l a m me nj a l a n ka n we we na n g n ya s e b a ga i p e j a b a t ya n g me mb ua t a k t a p e r t a n a ha n t e r ka i t a kt a j ua l b e l i a d a l a h T a n g g u n g j a wa b a k a n t i mb u l a p a b i l a a d a n ya u n s ur ke s a l a h a n a t a u a d a ke r u gi a n ya n g t i mb u l d a r i p e r b ua t a n ya n g d i l a k u k a n o l e h P P AT . J i k a P P AT me n e r i ma k u a s a mu t l a k ya n g b e r t a l i a n d e n g a n p e r j a n j i a n i k a t a n j ua l b e l i s e b a ga i d a s a r u nt u k me l a k u k a n p e r a l i h a n ha k a t a s t a na h j u a l b e l i , P P AT t i d a k me l a n g g a r h u k u m d a n k u a s a t e r s e b ut a d a l a h p r o d u k h u k u m ya n g s a h. T a n g g u n g j a wa b p e r d a t a d a n mo r a l a k a n t i mb ul a p a b i l a P P AT me n e r i ma k u a s a mu t l a k ya n g b e r d i r i s e nd i r i d a n b e r i s i k a n kl a u s ul t i d a k d a p a t d i t a r i k ke mb a l i . P i ha k ya n g me r a s a d i r u gi ka n d a p a t me n g a j u k a n g u ga t a n s e c a r a p e r d a t a ke wi l a ya h h u k u mn ya s e r t a me l a p o r k e I k a t a n P e j a b a t P e mb ua t A kt a T a na h d i wi l a ya h j a b a t a n P P AT ya n g b e r s a n g k ut a n .
V I . 2 S a r a n
1. Seyogyanya PPAT dalam menjalankan tugas dan wewenangnya sebagai pejabat umum yang membuat akta otentik terkait larangan jual beli dengan kuasa mutlak mematuhi substansial dalam Peraturan
Pemerintah Nomor 24 Tahun 1997
khususnya Pasal 39 Ayat (1) huruf d sehingga dapat memberikan kepastian hukum bagi para pihak yang dating menghadap kepadanya.
2. Diharapkan untuk PPAT, apabila terjadi konflik dikemudian hari terkait akta yang dibuatnya maka bersedia bertanggung
Jurnal Ilmiah P rodi Magister Kenotariatan, 2015 -2016 108
jawab baik perdata maupun moral dalamkode etik PPAT serta Majelis Pengawas
hendaknya dapat lebih maksimal
menjalankan tugas dan fungsinya baik dalam hal pembinaan misalnya dengan
memberikan penyuluhan-penyuluhan
kepada PPAT sebagai upaya preventif
maupun tindakan pengawasan yaitu dengan memberikan sanksi kepada PPAT yang benar-benar telah menyimpang dari Peraturan Jabatan PPAT maupun kode etik profesi sehingga penanggulangan terhadap praktek pembuatan akta jual beli oleh PPAT yang bermasalah dapat dihindarkan.
V I I D A F T A R B A C A A N
Adjie, Habib, 2011, Merajut Pemikiran dalam Dunia Notaris dan PPAT, Citra Aditya Bakti, Bandung.
Amiruddin dan H. Zainal Asikin, 2004, Pengantar Metode Penelitian Hukum, Raja Grafindo Persada, Jakarta.
A n d a s a s mi t a , K o ma r A n d a s a s mi t a , 2 0 0 1 , N o t a r i s S e l a y a n g P a n d a n g , C e t . 2 , A l u mn i , B a nd u n g.
F l o r i a n u s , S . P S a n g s u n , 2 0 0 8 , T a t a C a r a M e n g u r u s S e r t i p i k a t T a n a h, V i s i me d i a , J a ka r t a .
M i r u, A h ma d i , 2 0 0 7 , H u k u m K o n t r a k d a n P e r a n c a n g a n K o n t r a k, R a j a G r a f i nd o P e r s a d a , J a ka r t a .
S o e d j e nd r o , J . K a r t i ni , 2 0 0 1 , P e r j a n j i a n P e r a l i h a n H a k A t a s T a n a h Y a n g B e r p o t e n s i K o n f l i k, K a ni s i us , Y o g y a k a r t a .
Sunggono, Bambang, 2010, Metodologi Penelitian Hukum, Rajawali Pers, Jakarta.
Suyanto, Bagong dan Sutinah, 2011, Metode Penelitian Social, Kencana Prenada Media Group, Jakarta.
Salim H.S, 2008, Hukum Kontrak, Sinar Grafika, Jakarta
*****