• Tidak ada hasil yang ditemukan

SERAT KABAR KATHOLIEK·

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2023

Membagikan "SERAT KABAR KATHOLIEK·"

Copied!
4
0
0

Teks penuh

(1)

No. 36

RAGAD ADVERTENTIE:

Kahar premili : 1 - 30 temboeng f 1 . - Langkoengipoen, saben 10 temboeng oetawi kirang: f 0.50.

Advertentie Hmrah: f 0,15 sagaris:

(apes: f 1.25).

Moendoet kapatjak langkoeng saking sa- pisan, oetawi moendoet dados lengganan,

t~pang rembag roernijin kalijan admini- stratie.

18 October 1929

-

-

Hoofdredacteur·

SERAT KABAR KATHOLIEK·

B. S 0 EM ARN A

kabantoe

REDACTIE - COMMISSIE.

Medal saben dinten Djoemoewah.

ISINIPOEN:

Adil Ian tresna-Thomas Edison- W anita ing babagan sociaal-Volks- school en Vervolgschool- Miajil- Sanget noewoen : - Potret - Sa- titik; tjilik-tjilik; pating plenik;

nanging santosa - Rak makaten ta - Ontjen sekar gambir melati - Katrangan saking Redactie - Ka- trangan saking Pengadjar dateng Patjar merah-Wawasan boekoe- Oerap-sari - Ngleresaken lepat - Correspondentie.

PRADJA RAHAJOE.

THOMAS ALVA EDISON.

Pabrik2 lampoe elektris ing taoen poenika sami moeljakaken toewan Thomas Alva Edison. dene wiwit manggihipoen lampoe elektris ingkang kenging dipoenangge ngantos sapriki sampoen wonten 50 taoen. Aniem ing Ngajodja oegi toemoet moeljak- aken. Ing dinten Senen 14 October

ing aloen-aloen ing wantji sonten di- poenwonteni gambar sorot ( bios- koep ). Para moeriding pamoelangan tengahan sarta moerid pangkat ing- kang inggil saking pamoelangan andap sami dipoensedahj ningali.

Edison poenika sin ten ta? Edison poenika tijang Amerikah. Lairipoen kala 11 Pebroewari 1847 ing Milan TRESNA LAN ADIL. bawah Ohio. Nalika oemoer 12 taoen padamelanipoen njadekaken koran Tresna kalijan adil poenika ma- wonten ing sepoer ingkang mlampah noet dedasaripoen pantjen kosok- ing margi Grand-Trunk.

wangsoel, nanging manoet anggen- Sasampoenipoen sawatawis lami ipoen dipoenetjakaken saged toe- Edison dame! koran pijambak, na- mindak malah kerep kedah toemin- manipoen .,Grand - Trunk-Herald."

dak sareng. Poenika oegi toemoet kasade pijam~

Terangipoen makaten: Jen koela bak.

gari. Wewenang kados makaten poe- nika namanipoen patent. Dados sa- derek lengganan Swara Tama waoe angsal patent satoenggal. Poenika katandinga kalijan Edison ingkang angsal patent 800. Wah njata peng- pengan !

Saderengipoen Edison, sampoen wonten ingkang tjobi-tjobi dame!

lampoe elektris mawi pentol gelas poenika. nanging nalika samanten dereng kenging dipoenangge. Edison ladjeng nandangi sarta kenging di- poenangge. Sapriki sampoen 50 ta- oen kapengker. Mila sami moeljak- aken Edison. Masti kemawon sareng sampoen won ten inf kang manggih, njaekaken (njampoemakaken) lang- koeng gampil.

Pamoedji koela m >egi tanah In- donesijah poenika kedjawi madjenga ing babagan rohani, oegi madjenga ing bab djasmani. W ontena saderek Indonesijah ingkang dados Edison!

Tanah Indonesijah temtoe ladjeng madjeng 50 taoen.

} . vb .. . , en l\.O er.

L A R A S A T I.

bade tresna dateng sesami poenika Edison poenika remen sinaoe pi- sesami waoe kedah koela anggep jambak, pakaremanipoen maos boe-

kados badan koela pijambak. Dene koe bab ngelmoe pamisah. Saking WANITA ING BABAOAN jen koela bade adil dateng sesami, temenipoen ngratjik-ratjik, ngantos SOCIAAL.

sesami waoe kedah koela anggep ing sepoer ngrikoe dipoensedijani ka- Bab laki rabi djiatan poenika kados dene tijang sanes, ingkang maran. Ing satoenggiling din ten ratjik- boten prajogi. Padat; n makaten ke- gadah wewenang. Nganggep sesami anipoen andjebloeg. meh kemawon dah kadoewa sarr poen ngantos kados badan pijambak poenika da- kreta sepoer karisakan. Mila Edison kat~roesaken, awit bo:en ambegdjak- dos dedasaripoen tresna. Nganggep ladjeng dipoenkesahaken. aken kalih-kalihipoe , poenapa ma- sesami kados tijang sanes poenika Edison noenten sinaoe nilgram, lih ngitjalaken kamardikan.

dedasaripoen adil. Kalih-kalihipoen ladjeng saged dados telegrafist. Sa- Toemrap sawenehing wanita, tetela kosok-wangsoel. lebetipoen dados telegrafist, Edison ingkang boten ema i-emah, boten Oepami won ten tijang margi k~e;:-;.~.Q~~~· ~ill·~~~i·~~~--!~~~~+~w.i~•OUJ.EP~t»~.i man a wi wa- sandoeng, a1afaran trang pangatos- oesana a 18 3 saged jasa pa- nita waoe ladjeng toenggil bale atos, ladjeng tatoe. Kaela welas, brik, dame! pirantos tilgram. Ing grija kalijan tijang ingkang bebra- amargi panganggep koela kados taoen 1876 jasa pabrik kados maka- jatan. Gesang makaten poenika badan koela pijambak jen tatoe, ten wonten ing Menlo Park bawah sampoen salaras kalijan kawonten- inggih poenika ngangge djampi. New Jersey. Ing taoen 1886 da- anipoen wanita, sampoen samesti- Kelampah tijang waoe sanadjan dede mel laboratorium wonten ing West nipoen kemawon. Dene bab bawa sanak kadang, noenten koela djam- Oranje kabantoe insinjoer katah per- pijambak, poenapa-poenapa dipoen- peni. Poenika tresna namanipoen. loe njaekaken accumulator Ian auto- tandangi pijambak, boten kenging

Koela kekesahan, aken koeli am- mobile. kangge oegeran, balik namoeng bektakaken barang koela. Dados Dedamelan anggenipoen manggih njebal saking angger.

koela ngangge kekijatanipoen poen Edison poenika katah sanget. Poe- Pramila tijang estri kaseboet sa- koeli. Kekijatao waoe gadahanipoen nika oegi dados dadakaQipoen Edison nadjan njepeng damel pisan, prajo- ngrika, dede gadahan koela, mila dipoenpendet mantoe tijang soegih. ginipoen inggih agegrijaa noenggil koela wangsoelaken awarni epahan Tijang soegih waoe ngoepados reka tijang ingkang among brajat; liripoen kados ing samastinipoen. Poenika soepados sampoen ngantos kepan- nindakaken poenapa jngkang mage- adil namanipoen. doengan. Edison sagah madosaken pokan kalijan bebrajatan, katoen- Toemrapipoen ngagesang, tresna reka, nanging neda dipoen-gandjar toena ing tijang ingkang sampoen saged toemindak pijambak boten poetranipoen. Tijang soegih njagahi'. nama dados bijoeng. Poenika teba sesarengan kalijan adil, makaten oegi Kelampah peti tosan ingkang isi arta Ian papanipoen kangge njamboet adil saged toemindak boten sesa- dipoendokoki kawat elektris. Poen damel, panggenan ingkang saroe- rengan kalijan tresna, kados toelada tjalon marasepoeh sareng klimpe, djoek kalijan wewatekan toewin ing nginggil poenika. Nanging sa- sepen tijang, bade tjobi-tjobi. dasaring tijang estri. Pandamelan ged oegi sesarengan, malah kerep Peti bade kabikak, nanging ladjeng waoe boten kawon kalijan panda- kedah sesarengan, oepaminipoen andemok kawat elektris, woesana melanipoen bijoeng, sebab pijam- manawi koeli ingkang ambekta ba- radi kasangsaran. bakipoen inggih toemoet nggoela- rang koela waoe sareng dateng ing Edison sareng toewi, ladjeng tjrijos wentah anak Ian bade nampeni pi- panggenan ingkang koela djoedjoeg manawi peti arta bade kabikak ing toewasipoen, ingkang dados bage- ladjeng sakit. Koela soekani epahan tijang sarta ingkang bade ambikak anipoen tijang among brajat.

samestinipoen, poenika adil, nanging waoe boten sanes kedjawi tjalon Saoepami wonten wanita satoeng- oegi koela poelasara, koela djam- rama mara-sepoeh pijambak. Tjekak- gal kalih ingkang nedya bawa pi- peni, poenika tresna. ing tjrijos (manoet £irijosipoen Edi- jambak, ladjeng kados-poendi? Wa- Sapoenika soepados wontena pra- son pijambak), Edison dipoenpendet nita waoe boten poeroen oetawi dja rahajoe, tetijang ingkang ngang- mantoe. boten saged njamboet damel ing ge tijang berah, no mer satoenggal Edison poenika sami - sami tijang salebeting grija. Poenapa boten kedah adil, tegesipoen: tijang berah ingkang wasis memanggih, kalebet prajogi manawi djagading tijang waoe epahanipoen kedah tjotjog namer satoenggal. amargi saking ka- estri ladjeng kawijaraken, dados kalijan kamanoengsanipoen kados tahipoen, kadosta: pirantos nilpoen tija'ng waoe kalebetaken ing djagad, ingkang sampoen koela atoeraken Ian nilgram, mimeograaf. phonograaf. ingkang roemijin namoeng dados roemijin, nalika koela ngrembag dynamo, microphoon, microtasimeter, ambah - ambahanipoen tijang djaler bab ,,epahaning berah." N om er ka- aerophoon, megaphoon, phonoplex kemawon.

lih: tresna, oepaminipoen: ngedeg- Ian sapanoenggilanipoen. (lngkang makaten poenika noe- aken grija ingkang sae (pantes di- Tjatjahing patent ngantos boten woehaken pitakenan, poenapa tijang poenenggeni ing manoengsa) kang- kirang saking 800. Para maos temtoe estri ladjeng kakengingaken sinaoe, ge para berah lsp. ngertos poenapa tegesipoen patent. nampi pangadjaran, sekolah; panga-

Kita ingkang sami bade ngadjeng- Temboeng patent poenika tegesipoen djaran poenapa toewin kados-poendi, aken tanah Djawi, kedab ngoedi warni-warni. nanging toemrap tijang koela djereng bendjing kemawon, mawi sarana ingkang leres, soepa- ingkang memanggih kados dene toe- manawi koela ngrembag no. V;

dos sadaja tijang berah ing pabrik- wan Edison poenika: wewenang da- ,, Kados-poendi menggah panggoela- pabrik poenika manggiha adil. Na- mel lan sade barang iilgkang mentas wentahipoen bangsa wanita?") nging kita boten kenging namoeng anggenipoen manggih namoeng toe- Dene wangsoelanipoen pitakenan manah dateng pabrik - pabrikipoen mrap ingkang manggih waoe. nginggil boten nama gampil; dereng bangsa kilenan kemawon, dalasan Oepami wonten salah satoenggiling nama njekapi manawi dipoenwang- gadahanipoen bangsa wetanan (Arab, lengganan Swara Tama saged dame! soeli makaten: ,,sebab wong wadon Tjina, Djawi lsp.) inggih kedah ka- katja mripat; katja mripat waoe ma- ikoe sedje karo wong lanang moe- manah. Ngadat katah djempol2 ing- nawi dipoenangge, mbok barang ka- lane arep nindakake panggaweane kang boten manah babar pisan da- ling-kalingan tembok kandel, meksa wong lanang ija ora bisa (mrantasi)."

teng pabrikipoen bangsa wetanan katingal. Ladjeng soemedya ngedeg- Sebab poenapa wangsoelan makaten waoe (oepami: pabrik mbatik lsp.), akeo pabrik. nanging soepados sam- poenika dereng njekapi? inggih, mangka poenika kirangipoen adil poen wonten ingkang tiroe - tiroe, awit wonten pandamelanipoen tijang kerep ngoengkoeli bangsa kilenan. noenteo njoewoen pangajoman da- djaler ingkang katindakaken tijang Mangga, jen para maos boten teng Negari. Woesana Negari pa- estri, Ian toemindakipoen teka inggih pitados, kapriksa pijambak. Sasam- ring wewenang namoeng pijambak- sae.

poenipoen poenika, koela atoeri ipoen ingkang kenging dame! katja Sanadjan kodratipoen tijang kalih- toemandang. mripat waoe. Sinten ingkaqg tiroe- kalihipoen waoe beda-beda, ingkang

poen

P. D. tiroe, bade angsal denda saking Ne- dados djalaranipoen ngwontenaken

andoem dame!, djaler estri sampoen tampi bebahan pijambak-pijambak, ewasamanten wonten pandamelan ingkang katindakaken sesarengan, oepaminipoen pandamelan among tani, nggarap pategilan oetawi sabin.

Ing ngrikoe tijang estri saged petel Ian wekel panjarnboet damelipoen Ian boten wonten tijang ingkang bade menging oetawi ngelokaken bab poenika. Terkadang inggih nandangi pandamelan awrat sanget sampoen meh sami kalijan tijang djaler. Ananging manawi dipoen- waspaosaken saestoe, meksa wonten kaotipoen. Inggih leres, pandamel- anipoen sami, ananging tjaranipoen anggarap bed a. Tijang djaler panggah poegoeh betah ing kangelan, awit ma- katen poenika sampoen tjepengani- poen saben dinten, toer mila sam- poen bebahanipoen pados kaja.

Dene tijang estri namoeng tetoe- loeng dados sisihanipoen tijang dja- ler.

Dados jen makaten inggih na- moeng nama samben anggenipoen ngrentjangi tijang djaler, boten ke- nging kawastanan madeg pijambak pados pekah toewin moeroegaken wijaring tebanipoen tijang estri, sa- bab ratjak kangge njamboet-damel awrat boten kijat badanipoen.

Pamilihipoen pandamelan lan pangkat boten kenging manawi na- moeng ngengeti bade sami babar pisan kalijan tijang djaler. lngkang makaten poenika boten bade mi- kantoeki dateng badanipoen, malah saged dame! pitoena.

Kedjawi ingkang sampoen kase- boet ing ngihggil, women tijang estri, ingkang mligi ngoerbanaken badanipoen kangge tijang sanes.

Lah poenika sampoen boten kare- potan pados pangoepa djiwa poe- napa, awit sadaja kasanggi pakem- palan oetawi sampoen mbekta banda

I

pijambak wiwit bade loemebet ing pakempalan. Wiwit djaman kina kawontenan makaten poenika sam- poen wonten lan saged Jestantoen, amargi mila inggih pantjen tjondong kalijan wataking wanita, saged mahjakaken katresnanipoen nglang- koengi katimbang prija. Oepamini- poen kemawon bab moelasara tijang sakit, nggoela-wentah lare Iola oetawi lare kapinten, Ian sanes-sanesipoen.

0, katah sanget lelabetipoen bangsa wanita dateng gesang sesarengan Ian boten soesah dipoenelar dja- djahanipoen kemawon, sampoen na- ma wijar gilar - gilar; Ian bangsa kc:ela wanita boten soesah asangga roenggi koemedah-kedah. mijaraken tebanipoen. 0, taksih omber sanget papan kita, dados soemangga tjan- tjoet tali wanda tetoeloeng njaekaken gesang sesarengan ing madyaning djaman madjeng.

A. SW ASTI ASTOETILAH.

ONDERWIJS.

VOLKSSCHOOL-VERVOLG- SCHOOL.

Ing wekdal sapoenika ing poendi- poendi panggenan (kita padoesoenan, pareden) meh temtoe sampoen won- ten sekolahanipoen doesoen (Volks- school). lngkang dereng wonten, sami kaajatan (kawiwitan) dipoen- edegi sekolahan waoe. Senad.ian ing redi-redi, ingkang roemijin langka wontenipoen sekolahan, sapoenika sampoen sami wonten.

Saben panggenan ingkang sam- poen wonten sekolahanipoen doe- soen kalih oetawi tigang panggenan (oetawi langkoeng), ing ngrikoe tem- toe ladjeng wonten sekolahan sam- betanipoen sekolahan doesoen waoe, inggih poenika: Vervolgschool. Per- loenipoen soepados lare-lare ing sekolahan doesoen sageda ngla- djengaken pasinaonipoen.

Sekolahan Djawi babaran enggal meh sadaja kadamel kados mekaten.

Awis sanget ingkang ladjeng teroes madeg sekolahan angka kalih (Vol- ledig) kados wingi-wingi. Sebabi- poen poenapa kadamel kados meka- ten? Para saderek kados sampoen boten kekilapan, inggih poenika soepados saged ngirid. Tjobi koela

Taoen 9.

REGlNIPOEN LENGGANAN SWARA TAMA

sampoen kalijan regining Soeara Katholiek I taoen f 7.5

o l

njoewoen kabajar

f 3,75 ~ roemijln.

Adr~sipoen Redactie Ian Administratie i

IGNATIUS-COLLEGE

DJOKJAKARTA.

~~iHI€HI€HiHIH~!HJ.~~~~~~

Drukkerij .. Canlslus" Ojokja.

atoeri namataken. Wragad poenapa- poenapa sarwa langkoeng sakedik.

Blandjanipoen goeroe kados-poendi?

Rak inggih langkoeng sekedik ta?

Doenoenging pangirid waoe, jen katanding kalijan sekolahan angka kalih, inggih poenika doemoenoeng won ten ing Volksschool.

Wohipoen pamoelangan babarnn enggal poenika waoe kados-poen- di? Lha, poenika taksih dados ra-

me.

Goeroe-goeroe katah ingkang mestani awon. Djalaran !are saking Volksschool, jen katampi wonten angka kalih, boten saged angsal papan samestinipoen, inggih poenika ing klas IV. Lare wedalan saking Volksschool, jen kasoekakaken klas IV, keter sanget. Anggenipoen me- katen waoe kados -poendi? Margi kabekta saking bedaning leerplan Volksschool kalijan tweedeschool.

Jen ladjeng wonten Vervolgschool kados-poendi? Angel anggenipoen ndadosi, djalaran saking sekolahan werni-werni, ingkang pamoelanging goeroe sami beda-beda, ladjeng kadadosaken satoenggal. sampoen temtoe kemawon rewel. Milanipoen goeroe ing Vervolgschool ingkang moelang klas ngandap anggenipoen ndandosi inggih ngantos kempis- kempis, kerdja keras ! ! !

Wonten salah satoenggaling S.O.

ingkang mestani, jen bab woelangan lare volksschool boten kawon kalijan lare angka kalih klas (1-3), malah kepara langkoeng sae, djalaran Volks- school langkoeng kerep kapriksa dening S.O. Margi goeroenipoen kerep kapetjoet, pen dame Jani po en ladjeng langkoeng sae. Kawonipoen waoe kabekta margi bedaning leer- plan, (Poenapa awon saenipoen pe- damelanipoen goeroe poenika na- moeng goemantoeng pepriksan? E, Iha, blahi ne mas nek ngono ki I I Martaja).

Jen saking panimbang koela, jen lare Volksschool langkoeng awon tinimbang !are angka kalih klas 1-3 poenika kok inggih katah emperipoen, awit goeroenipoen ratjak kirang . . . . . • . . - (sampoen dados peng- galih lo, boten sedaja mekaten).

Margi kados mekaten poenika, katah para H.O. Ian S.O. ingkang oesoel dateng Pamarentah soepados cursus goeroe doesoen Jangkoeng kasaekna, tinimbang ingkang sam- poen-sampoen.

Oesoel kados mekaten waoe, ke- djawi soepados Volksschool lang- koeng sae, oegi ateges soepados Pamarentah sampoen ngantos kesa- ngeten anggenipoen ngirid.

Poenapa karsanipoen Pamarentah namoeng soepados saged irid? Te- rang boten. Toedjoe ingkang ageng inggih poenika soepados kita lndo- nesit!rs enggal kawradinana kawroeh sekolahan, boten ketang sekedik oeger sampoen tampi, gampil ang- genipoen ngadjengaken.

Kados ingkang sampoen kawrat ing kala warti riki, negari sampoen gadah Volksschool 12.050. Lan ta- oen 1930 poenika taksih ndjangka

malih 450 sekolahan cursus goeroe doesoen 20.

Nembe mangke koela mireng re- raosanipoen, satoengiling prijantoen B.B. ingkang ndadosaken radi tji- ngak kpela.

Reraosanipoen makaten:

Sarehning ing bawahipoen sam- poen radi katah Volksschoolipoen, nanging saweg won ten vervolgschool sekedik (satoenggal toer saweg madeg enggal, ning bab moerid sam- poen njekapi, bregas). Jadjeng ang- gadahi kadjeng soepados !are Ver- volgschool kerep kaseneng-senengna (bv: rame-rame, schoolwandeling enz), perloe kangge mantjing lare Volksschool, sami senenga ngla- djengaken dateng Vervolgschool.

Bab poenika kabijantoe sanget.

Koela waoe sampoen matoer, madeg enggal toer moerid sampoen bregas lo. Mangka ing rikoe taksih katah Volksschool, ingkang enggalan, moerid dereng ketingal maremaken (tjatjahipoen, lan lebetipoen)·

Idam-idaman ingkang mekaten waoe inggih sae. Nanging poenapa boten langboeng prajogi mbijantoe

(2)

amrih aening Volksschool roemijin?

Jen Vervolgschool kerep karamek- ramekaken ladjeng !are Volksschool kakendelaken kemawon? Poenapa boten kwalik? Mantjing !are soepa- dos poeroen neroesaken sinaoe poenika gampil poendi kalijan man- tjing tare soepados poeroen sinaoe?

Ngengetana jen dame! pandemen poenika langkoeng angel tinimbang dame! tembokipoen. mBikak wana langkoeng angel tinimbang nggarap sabin.

Wasana sami ndadosna penggalih- an.

lang, kaloeng, sengkang, ingkang ka- tah aosipoen poenika goenanipoen poenapa? Poenapa bade dame! se- nenging !are waoe? Genah boten.

Lan sinten ingkang gadah kadjeng nganggen - anggeni makaten waoe?

Poenapa bapakipoen? Temtoe ke- mawon inggih iboenipoen. Ladjeng poenapa kadjengipoen? Para maos kados sampoen saged a.mbatang pi·

jambak.

Sapoenika Mevrouw Atma k ela atoeri nimbang-nimbang; wewatekan ing nginggil poenika katoemrapna sad. prija, poenapa saged matoek?

Aksamanta Martaja. Ing karangan pandjenengan: ,,Bo- M I D J I L .

1. Wong ngaoerip ngaraha ing pamrih, tjotjog toeroet mentjok,ge- leng gilig loegoe gegarane, angeng- geni ga limang prakawis, loenggoeh igoeh toewin, sagoeh, tegoeh pang- goeh.

2. Liring loenggoeh angenggeni adil, angintjeng kasoektjen, tinin- tingan lair troesing batos, tan ma- lentjeng mring ala kang ngantjik, mjat kijating diri: apa koewat nempoeh.

3. !goeh ikoe wroeh kabeh pra- kawis, ewoeh lan piawon, bangkit 'mbengkas lawan njingkirake,ingkang wilet moelet tan katawis, tinang£!oe- lang kesis, kang ngribeti moendoer.

4. Sigra sagoeh agahan kadoegi, trampil tanpa meng-eng, tjoekat tja- kep satandang tandoeke, trangginas jen ana kang ngregoni; tata tatag titis, tinanggoelang poetoes.

5. Nanging koedoe, tegoeh denta ngoedi, tan moendoer ing banjon, kalis wegah loengkrah Ian sajahe, wirang 1sin tan pisan tinolih ketang bisa orapti, don ingkang tinoedoeh.

6. Jekti panggoeh gajoehanta mangkin, krana woes linakon, pait getir Iara Ian pakewoeh, kari ngoen- doeh madoe lawan gendis. sarwa lega legi, karja tjingak ngoengcen.

N gandap miri.

ten kirang tijang djaler ingkang tjoe- getan aten 1. s. s." Poenika pantjen- ipoen inggih wonten leresipoen. A- na . . . nging poenapa poenika ke- nging kangge nerangaken oetawi we- waton: oemoemipoen? Poenika sa- menipoen makaten: ,,Boten kirang tijang ingkang dridjinipoen nem."

Poenapa poenika inggih kenging kangge waton, bilih tijang poenika dridjinipoen nem?

c. Kedjawi wewatekan ingkang sampoen koela atoeraken ing nging- gil, bedaning wanita Ian prija inggih taksih wonten, inggih poenika bab:

physieke Ian psychische geschikt- heid. ( Poenapa poenika mevrouw Atma?). Koela inggih ngertos, menawi ing djaman kina-makina doemoegi ing bendjing kijamat, katah wanita ingkang djempol-djempol; koela ing- gih ngertos, jen ing Oxford, Cam- bridge, Chicago, Parijs toewin Ja- pan wonten College-nipoen kangge sad. wanita, ingkang sami sinaoe wonten ing Universiteit, ... ana- nging tetemboengan ing ngandap poenika koela atoeri maos ingkang ngantos ngertos gamblang.

Prof. Kraft-Ebing ngendika: ,,Slechts zeer weinige, buitengewoon sterke en zeer gunstig aangelegde vrouwe- lijke individuen doorstaan met goed gevolg de concurrentie met den man op intellectueel terrein. De groote meerderheid der vrouwen, die zich

K 0 ER 0 E SE " TR A

aan dien kamp wagen, loopt gevaar, daarbij ten onder te gaan. Het getal SANGET NOEWOEN.

Tjandakipoen Sw. Tm. no. 34.

der overwonnenen en gedooden is enorm." (Namoeng sakedik tjatjahi- poen wanita, ingkang saged djor- a. kirang tetepan manah. djoran kanti sembada kalijan prija, Ratjakipoen wanita poenika angel ing babagan kelandepaning pikiran saged njimpen wados. Dalasan wa- oetawi oetekipoen, inggih poenika dosipoen tijang djaler kerep kelam- namoeng wanita, ingkang anggadahi pahan dipoentjrijos - tjrijosaken da- aanleg ( dasar) ingkang santosa sa- teng. tijang sanes, sinaosa sampoen nget toewin sae. Ingkang katah, wa- dipoenwantos-wantos kados poena- nita ingkang poeroen perang tan ding pa kemawon dening tijang djaler. · lan prija, gampil doemawah ing ba- Toelada? . . . . atoesan. baja, inggih poenika risaking badan

b. tjetek gagasanipoen ( nglang- oetekipoen. Tjatjahipoen ingkang koengi prija). kasoran toewin pedjah tanpa wi-

Ratjakipoen wanita poenika 1ang- tjalan).

koeng kirang gagasanipoen tinim- Dokter estri asma Fehling ngen- bang prija; menawi moetoesi pra- dika: "De vrouw is veel minder te- kawis oetawi andawahaken tetem- gen de stormen des !evens opge- boengan sadjak kasesa: (Overhaastig, wassen dan de man. Het meest is voorbarig oordeelen, niet kalm over- voor de vrouw wenschelijk een be- leggen, onbezonnen spreken, ziedaar roep, waarvan het aanleeren een niet de eigenaardige kenmerken van me- al te lang wegblijven van de ouder- nig meisje); ladjengwohipoen: ngang- lijke woning eischt en die haar toe- gep tijang kirang djembar kawroehi- staat in den kring der familie te poen; nganggep tijang koemloeng- blijven." (Tijang estri poenika 1ang- koeng tanpa tanda jekti; kedjawi koeng kirang tahan nandang sang- poenika wohipoen ingkang langkoeng sajaning ( praharaning) ngagesang seger malih: ewan dateng sad. wanita tinimbang tijang djaler. Pramila Jang- pijambak ingkang oepami njandang koeng saking dening prajogi, ma- ngangge sadjak ngoengkoeli; ngen- nawi para wanita, ngoedia panda- djepi, njemoni dateng ingkang boten melan, ingkang pasinaonipoen boten dipoenremeni ( roedjoeki ). Watak tebih-tebih saking grijanipoen tijang boetarepan poenika inggih margi sa-

f

epoeh, poenapa malih saged taksih king tjeteking gagasanipoen. Poe- amor (sanak ) saderek).

napa watak kados makaten poenika Prof. Winkler ngendika: ,,Voor de doemoenoeng ing prija? Sanadjana

I

studie, de ernstige, wezenlijke, waar- inggih, ... inggih sewoe satoeng- lijk niet amusante studie deugt, het gal. Kedjawi poenika waoe . . . is mijn stellige overtuiging, de vrouw mangga, menawi wonten batih oe- niet. Zeer enkele slechts, zullen dit tawi huisgezin ingkang tjrah kalijan kunnen. Haar kracht ligt daar niet.. ...

huisgezin sanesipoen, ingkang katah En wanneer een vrouw al de intel (95°/0 ) rak margi tijang estri ! Toe- lectueele eigenschappen bezit, dan mraping tijang tetanggan, menawi zal toch eerst nog de vraag beant- ingkang estri sae (memanahan, solah- woord m~~.te~ word en, ~f zij daar- bawa, tetemboengan ) tapoekipoen nevens nog met andere e1genschap- inggih sae; nanging jen ingkang es- pen bezit, die voor haar in dit op- tri manahipoen awon, poenika ka- zicht een nadeel brengen. Ik geloof, Jijan tangga - tepalih inggih sadjak dat de speciaal vrouwelijke eigen- memengsahan. Tjontonipoen? . . • schappen inderdaad haar daarvoor 0, atoesan ! I beletselen in den weg leggen. (Toe-

c. manoet gambaring pangangen- mraping pasinaon, pasinaon ingkang angen kalijan raos. boten kenging sinambi sembrana;

Bebajaning wanita ingkang namer pasinaon ingkang saestoe Ian inggih tiga poenika: kakijataning panga- boten njenengaken jektos, poenika ngen-angen kalijan santosaning ge- manoet kajakinan koela, wanita boten sangipoen ingkang manoet raos. (Een kangge. Namoeng sawatawis ingkang derde gevaar is de Jevendige ver- saged. Djalaran kakijatanip~en boten beeldingskracht en het sterke ge- koewagang .... Lan menaw1 wonten voelsleven van de vrouw). Djalaran wanita ingkang anggadahi sadaja wanita poenika remen adamel ba- watek kawanteraning oetekipoen, danipoen pijambak dados poeser- ewasamanten pitakenan, poenapa ing gagasanipoen kalijan andjoedjoe wanita waoe _bot.en anggad~hi we~

gambaring pangangen - angenipoen watekan sanes mgkang m1toenem sarana prakawis ingkang peteng-pe- sanget ing babagan pasinaonipoen, teng oetawi nengsemaken manah. taksih kedah kawang~oelan r~emiji~.

(Met voorliefde maken jonge meisjes Kaela pitados, watakmg wamta mh- haar eigen ik tot het middelpunt gi poenika, ngalang - alangi sanget harer gedachten - en vullen haar kangge pijambakipoen toemraping verbeelding met donkere ot liefelijke pasinaon loehoer waoe).

voorstellingen). Ngengeti pangandikanipoen pri- d. remen ado! ati. (Behaagzucht). jantoen-prijantoen pinoendjoel waoe Mengsahing wewatekanipoen toe- sapoenika ladjeng tjeta, bilih sade- win kamoernenipoen wanita, ingkang rek wanita, ingkang katah - katah ambebajani pijambak poenika: remen kawon kalijan saderek prija ing ba- adol (golek) ati, boten oesah koela bagan kawanteraning oetek toewin djereng. physiek~ Ian psyc.hische geschikth~id

Lare alit dereng oemoer sedasa toemrapmg pasmaon kados mg inggah, dipoenanggen-anggeni ge- nginggil poenika.

- Antjer - antjer koela prakawis temboeng physiek - ingkang mage- pokan kalijan badan (sakodjoer).

psychisch

=

ingkang magepokan kalijan soekm (djiwa).

geschiktheid

=

pantes? patoet?

kangge dame!?

Dene tjara DjawiniP. n ingkang tjeples, koela soemanggakaken da- teng Mevr. C. Soetjilah Atmosoe- darmo, ingkang s en djembar kawroehipoen, malah mbokmenawi sampoen tirah2, sareng koela kawroeh- ipoen rak taksih kirang djembar.

Sapoenika wosing kodjah koela ing nginggil makaten:

A. pangadjeng-adjeng dateng anak djaler, maton (redelijk).

B. prija Ian wanita benten ing bab wewatekan toewin physieke Ian psy- chische geschiktheid. Dradjadihg wa- nita boten kawon loehoer kalijan dradjading prija, nanging benten. *)

* *

Sapoenika mevr. Atma, menawi

*

pandjenengan dereng tjotjog kalijan sebab-sebab poenika waoe sadaja ing bab: bedaning wanita Ian prija, poenika mratandani, menawi deda- sar pandjenengan boten kalis ing penasaran, poenapa malih koela Ja- djeqg saged mestani, bllih pandje- nengan dereng njandak dateng de- dasar katholiek ingkang saestoe, nja- ta toewin gemblengan.

Bab manah koela ladjeng sak m e n i r, boten babar pisan, malah sak m e n e e r oetawi sak redi Se- meroe. Bab jen keweleh . . . ndjoer . . . ; keweleh prakawis poenapa Mevrouw, Iadjeng kados-poendi?

Moeda koemloengkoeng.

T. R.

P O T R

E

T.**) Lo Kok njlao, lagi oengsoem ngremboeg politiek- politiekan, kok djeboel mak tjleboeng potret di- remboeg.

Djeneh anggoemoenaken; ambak- ambakna katik toekang potret, toekang potret Djawi kok meh boja wenten.

ccc::11::::n:::ac::ac::ac::ac:::ac::accc:::ac

Q Q

VAN LITH

~

STICHTING

8

D c:::ac::ac:ac::acc::ac:n:::acc::ac::ac::::ac

D

GOT RAH

D

D

DJAWI KATHOLIEK

D

8 0

s ~·~ ~'7~ ;~~; s ~

Q

ingkang kijat.

D

B ~

D

Mila soemaagga

D

~

koela atoeri dados .. warga"

~

Q

Van Lith - Stichting.

Q

ccc::acccc::acccc:::ac::aa

D

Pangreh V. L. S.

D

Q

p/a Bijz. H. I. S.

Q

a

MAG ELA NG

a

CCICICICICICCICICICICICCl

Koela doegi motret poenika ke- djawi kirang soemboet pamedali- poen, inggih mila pantjen pandamelan angel, awit kedah mangretos oepami:

ingkatig kapotret lenggahipoen pra- jogi kados-poendi, jen tijangipoen katah, kados - poendi wangoening krompolan, padangipoen kedah sa- pinten Ian sasaminipoen. Nanging ingkang kados makaten poenika kenging dipoensinaoe sarana nge- tjakaken Ian niniteni. Kadjawi poe- nika panggaraping potret pantjen kikrik, mila sanadjan koela terang- aken wonten ing ngriki ing~ih meksa kirang tjeta. Prajoginipoen manawi bade motret le. moendoeta oeba- rampenipoeri kadosta: camera (woe- djoed kotakan mawi lens), plaat oetawi gedah potret (mawi dipoen- oesar-oesari

J

ood-oetawi Broomzil- vergelatine), djantoenipoen kangge ontwikkelaar Ian fixeer, drukraam, dlantjang potret Isp. (gedah oetawi dlantjang potret poenika damel pijambak inggih saged. Broomzilver dipoenwori gelatine inggih poenika lim saking oelam. Dipoenwori toja ladjeng dipoenbenteri sakedik. Woe- sana di poenoesar-oesaraken oetawi dipoeniling ing gedah oetawi dlan- tjang. Panggarap Ian panjimpenipoen, kedah wonten ing petengan) 2e.

moendoeta boekoe bab rekanipoen motret.

Ngadat poenika tjara Wlandi, mila prajogi jen wonten ingkang nganggit tjara Djawi oetawi andja- wekaken mawi idinipoen ingkang nganggit.

Gedah potret ingkang medal sa- king camera poenika namanipoen negatief. Poenika minangka baboni- poen potret ing dlantjang oetawi ing gedah ingkang kangge toover- lantaarn (gambar pedjah kangge so- rotan).

Potret poenika jen padangipoen kirang, Jadjeng kirang tjeta. Mila oe- pami motret tijang wonten ing kamar

-;;;-oe vrouw is niet mind er, maar a n d res ban de man. T. R.

**) Karangan poenika sampoen kita be·

sot>t. Red.

RA. K MAKA TEN TA.

1. Sengkoet Ian tjakoet poenika kangge ada - ada poenapa kemawon perloe sanget. Tjobi mriksani sa- derek ingMadioen, ingkang sampoen mahjakaken tradjangipoen. Mila jektos sanget bebasan "oeger ka- djeng, inggih ladjeng." Saderek ing ngrika sapoenikanipoen saged ngwontenaken schakelschool wiwit woelan Augustus; senadjan moerid- ipoen dereng nama katah, boten sande temtoe bade mindak, kabe~ta saking ebahing djagad, ingkang ka- dos kasengsem dateng pangadjaran makaten. Mangga saderek toemoet tjantjoet, bribik- bribik noelad toe- lada sae, toeladanipoen saderek kita pijambak. Sampoen iren; won- tena ingkang miwiti madjeng salah satoenggal, mangke sanesipoen rak bade noetoeti. Lelajanan sakedik edang, mangke sadaja - sadaja tem- toe · enteng; nanging inggih kedah panteng, boten moendoer sadjang- kah kemawon, samangsa kadatengan ribed roewet. Poenapa schakelschool ing Madioen bade madeg, manawi prijantoen djempolan kekalih boten ngangseg tradjangipoen, kersa • ngoerbanaken baoe soekoe toewin ragad-ragad? Temtoe boten. Kaela pijambak ingkang sampoen kela- djeng keslempit ing redi, ldwa te- ngen namoeng wonten karang pa- das pating djenggoenoek, djoerang- madjoerang samekta kantoen mang- sa kemawon, sinten ingkang ke- djloengoep ing ngrikoe, koela won- tenipoen ladjeng namoeng ange- ploki saking katebihan kalijan te- tekoeng, kalijan memoedji Ian oe- roen - oeroen sasaged - saged koela.

Para saderek, enget djaman ma- djeng, sampoen ngetja-etja angoemba karna. Mangga woengoe asikep ge- Jar angelar djadjahan kita. Lang- koeng - langkoeng ingkang nama djempolan kedah ngadani, awit ingkang wonten ing ngandap roe- maos kadoeng manawi bade tjawe- tjawe, toer bokmanawi boten bade kagatosaken. Lo, makaten poenika pantjenipoen inggih boten kenging, awit manawi boten wonten ingkang miwiti ladjeng sinten? Sampoen kalembaraken sanes pakarjan ing- kang saged dipoentindakaken pi- jambak.

Ingkang dados pangadjeng soe- mangga garegah tjantjoet, sampoen anjimpen ingkang dados gegembo- lanipoen, kasebara ing madyaning rame; 1an jen makaten ladjeng bo- ten nama wastra loengsed ing sampiran, dereng nate kagem sam- poen nama soewek amoh.

2. Wahl! sajang sanget makaten poenika. Djempolan kita dereng katah, teka boten kenging kaadje- ngaken, dereng katingal dados

oetawi motret retja ing tjandi Men- doet ingkang nglebet, poenika :nawi soroting magnesium (woedjoed boe- boekan oetawi pita). Magnesium boeboekan poenika kangge instan- tane (sakedep netra).

Toekang potret poenika asring ngagengaken potret. Pirantosipoen ingkang sae inggih poenika saemper tooverlantaarn. Sorotipoen ingkang medal, katampenan dlantjang potret.

Jen dlantjang waoe anggenipoen dame! pijambak, lah mbok dame!

potret ingkang ,sami kalijan tijangi- poen (sirah doemoegi soekoe) inggih saged kemawon.

Jen dame! gambar sorot ingkang saged ebah-ebah poenika kados- poendi?

Rekanipoen inggih kados jen bade dame! gambar mawi tooverlantaarn.

Pirantosipoen motret wonten pijam- bak. Gedah dipoen-gantos celluloid (kados pati, ingkang dipoendamel schietkatoen lan kamfer. Schietka- toen poenika bangsa demamit, saged ndjebloeg, mila celluloid poenika asring moeroeb saking dajaning sorotipoen lampoe) pandjangipoen sok ngantos pinten-pinten K. M.

Jen motret, kantoen moeter kemawon.

Sapotretan dangoenipoen bangsa sapraatoes sekon. Dados tijang andjangkah satengah meter poenika djangkahipoen waoe dipoenpara- para, mila tijang kados makaten poenika wiwit andjangkah doemoegi sarampoengipoen dipoen--garnbar ka- ping 20 oetawi 30. Poenika bendjing- ipoen jen wonten ing pirantos film kados ing bioskoep, dipoenpoeter, katingalipoen kados gesang. Jen kerikaten pamoeteripoen, tijang rnlampah ladjeng kados mladjeng.

I

Jen kerindiken, tetijang sami katingal pating klemek.

Potret poenika samangke migoe- nani sanget. Oepami wonten tijang:

ing nglebet dada wonten peloripoen.

Soepados soemerep panggenanipoen, kedah dipoenpadangi mawi sorot X. oepami saking wingking, ladjeng ing sisih ten gen di poensoedijan i

djago, lo poenika namoeng saking pamawas koela.

Poenapa kemawon ingkang dados sebabipoen? Jen boten lepat, rnbok- manawi sebab kirang mremanem- aken kabetahanipoen sanes, kabe- tahan oemoem, nglenggahi sampoen saketja angga prijangga, watak ngoegoeng badan sendiri. Lah poe- nika ingkang moeroegaken Ian koela oepamekaken barang alit me- rit; prasasat boten kasat mata, toer panggenanipoen lebet sanget; ana- nging kadadosanipoen ambendol, ageng kelangkoeng-Iangkoeng. Mila kirang moerakabi sanes watak se- neng keladoek dateng badan i poen pijambak, watak pados pokilipoen pijambak! Poenika ndrawasi sanget, awit kasrenipet sakedik kemawon, teroes mampang-mampang, ladjeng moetoeng, boten predoelen.

Saben tijang, lo, katempelan wa- tak makaten poenika, boten ketang sakedik. Dene ingkang kalis wewa- takan waoe, dados pangalernan toewin djagad kaget angoenandika:

waaah! bisane timen, apa-apa moeng mligi anane kono; lentjeng djedjeg, toedjoene moerakabi oemoem, ora ngremboeg awake dewe.

Sareng watak mikantoeki badan- ipoen pijambak boten makaten. Oe- bad - oehed ingkang dipoentoedjoe inggih namoeng betahipoen pijam- bak. Wonten poendi kemawon ing- kang dipoenintjeng inggih kasoe- woering pijambak. Watak makaten poenika kerep dame! pitoenaning sanes. lnggih leres, manawi bade angsal melik, sengkoet anggenipoen njamboet dame!; poenapa kemawon roemaos ketjonggah; pandamelan awrat inggih sagah anggarap. Malah asring anggoemoenaken sanget tra- djang Ian wekelipoen. Ananging samangsa tijang sanes ingkang bade angsal melik, la, Jadjeng lembek, meri, woesana ketelasan daja, di- poen-iri poenapa-poenapa sampoen boten poeroen, dados wegahan, mopo, temahan mbelot dados tijang tanpa pangadji.

Para prijantoenl ingkang tinoeding dados pangandjoer soemangga koela njoewoen tinoentoen. lngkang bade ngadjengaken bangsa temtoe boten wegah, ngoerbanaken salira. Tijang alit angrerepa pasambatipoen, sareng ingkang dados pangadjeng ngetja- etja kemawon??? Salaras poenika???

Poenika dadosa panggalihanipoen ingkang wadjib; sinten kemawon andadara salira prijangga.

Noewoen, minta pangaksama, koela ingkang kesangsang ing

GI RISA SR A.

Djae Wana.

dlantjang potret. Mangke poen pelor rak katingal ing potret.

Jen pirantos potret kagandeng kalijan keker ingkang sae, sanadjan panggenanipoen tebih, inggih ke- nging kapotret. Bangsa ahli palin- tangan inggih saged motreti lintang- lintang.

lsen-isening saganten inggih ke ...

nging dipoenpotret.

Gambar-gambar ing serat kabar lsp. poenika waoe-waoenipoen ing- gih sarana motret. Dlantjang ing- kang sampoen isi potret, dipoen- potret malih, soepados angsal ne~

gatief. Ladjeng mendet plaat (oe- paminipoen seng), poenika dipoen- oesar-oesari chroomzure kali Ian lim mawi dipoenwori wedi aloes. Plaat waoe kapasang ing ngandap negatief, moerih katoelaran potret. Bakda poenika ladjeng di poenkoem bah ma- wi toja benter. Plaat ingkang kados makaten namanipoen cliche, kenging kangge ngetjap.

Bleg-bleg, tjan gkir lsp. as ring wonten potreting tijang, poenika inggih sarana potret. Boekoe tjara Wlandi ingkang ngrembag rekani- poen damel kados makaten poenika koela dereng nate mranggoeli. Jng basa sanes, jen maos catalogus- catalogus bokmanawi saged mang- gih.

Toedjoenipoen karangan poenika:

ngindakaken seserepan Ian ngadjeng- aken politiek-econornie.

P. Dt.

SATITIK, TJILIK·TJILIK; PATING PLENIK; NANGJNG SANTOSA.

E,

eh sinten poenika. ? ?

Anoe, pangeram - eram saking Tega! ingkang bade kawoela atoer- akt!n kados ing ngandap poenika:

Meh sadaja prijantoen pirsa bilih in Res: Tega! poenika rame, lan ageng kerep katah tetingalan; na- nging sakediek sanget saderek Kath.

Djawi.

Makatena jen pinoedjoe nglempak saking sakiwa tengenipoen inggih

(3)

ragi loemamajan, wonten

±

15 tijang.

Nanging boten temtoe saben won- ten Mis saged nglempak sadaja.

Margi ingkang katah-katah sami dedalem ing sadjawining kita ingkang satjelak-tjelakipoen 5 K.M.

Dados inggih wonten ingkang langkoeng tebth malih.

Ewasamanten nalika dinten Ming- goe tg. 6-10-'29, dam el gegering tijang ingkang sami medal saking kerk.

Meh sadaja saderek kath: Walandi, sami mriksani saderek kath. Djawi -ingkang sami ngagem kokarde, minangka tanda angoermati Pandje- nenganipoen sinoehoen Kangdjeng Santo Bapa. (Sadjakipoen kok goe- moen.)

Nanging samanten oegi prijantoen Walandi (kath? boten kath?) inggih dame! gegering bangsa kita Djawi.

Nalika malemipoen Minggoe 6 10-'29. Sarni damel geger wonten ing Dansvloer ing Pasar ma/em;

minangka angoermati bilih Pasar malem samooen angsal 1 minggoe.

Kadjawi poenika saderek Djawi kath. oegi sami damel feest alit-alitan toewi n tjaos pisoengsoen aw arn i

bouquet. .

Nalika medal saking Gredja bates koela: ,,E, toewan-toewan ki apa pan- tjen, ora ngerti oetawa ora kelingan jen dina iki dina riaja kanggo K.S.

Bapa; apa pantjen goemoen ndeleng wona D1'awa." "Hlo, sareng sami ni-o . ngalt gendera d1ene Jan petak, kok ladjeng sami patin~ plenggong, sa- djak kadoewoeng."

Kotjapa; ing nginggil sampoen koela atoeraken, bilih saderek Kath.

katah ingkang sami dedalem tebih saking Gred}a; mila oepami sami ketjel1k, anggenipoen sami nderek Mis rak inggih melas sanget ta?

Mila poenika saking panoewoen koela moegi Rama Redacreur kersaa ngewahi advertentie pandjenegan ing Taman Sw.Tm., bilih ing Tegal namoeng wonten Mis Minggoe I Ian M;nggoe Ill.

*

Malah nalika tg. 29·9-'29 wonten aderek Semarang ingkang bade nderek Mis ing Tegal katjelik.

Paman. Jacob.

Brebes. 10/10-'29.

S E R A T K I N T 0 E N A N.

Saking Redactie "Pengadjar" kt- ta tarnpi karangan kados ngandap poenika:

Katrangan saking Peng adj a r, dateng pandjenenganipoen

P a t j ar M

e

r a h.

S w a r a T a m a tg. 7 - 9 - '29 uo. 33, ngewrat panjaroewe saking pandjenenganipoen Pat jar Me- r ah dateng karangan bab Pen- d id i k an kawrat ing Pen g a- dj a r ingkang kawedalaken ing Sa- l at i g a.

Manawi boten klintoe panjoeraos koela, pandjenenganipoen Pat j a r M er ah j akin s an get m an a-

w i P e n g a d j ar k a t j o k a n m a- te r i a Ii s me awawaton dene Pe- n gad jar boten saged milih poendi ingkang langkoeng perloe:

g e e s t e l i j k e o p voe di n g poe- napa I i ch ·am e I i j k e o p voe-

d in g.

Saki11g pamanggih koela, mastani Pengadjar katjokan ma-

t e r i a I i s rn e, n a m o e n g s a r a- n a waton kados ingkang k a t e r a n g a k

e

n de n in g pan- d j e 11 e n g an i p o e n Pa t j a r Me- r ah, poenika dereng tje- kap, kedah wonten boekti sanes i po en ma I i h.

Dene Pe n g a d j a r tetep ang- gadahi pa;nanggih bilih antjasing pa11ggoela-wentah 4 bab, i<ados ing- kang kawrat ing P e n g a d j a r no. 1, inggih poenika:

1. memboeka d an me mp er d a- 1 am perasaan a t a u k e I a k o e- a n, s o e p a j a soeka kepada

per b o eat an b a- i k;

2. m em p e r p e- r a n gi p e r a s a a n p a d a p e k er d j a- a n d j ah at;

3. me m b o e k a

dan memperda- 1 am pi k i ran;

4. mend jag a k es eh at an;

poenika kedah katindakaken sadaja, boten kenging go- tang salah sa- toenggal.

Menggah katranganing pigoena- nipoen satoe11ggal - toenggaling bab waoe, sampoen kawrat sadaja won- ten ing Pe n gad j a r no. 1 katja 5

doemoegi 10.

Ngengeti k aw on t e n a 11 sarta woe d j o e d in g piwoelang ing pamoelangan oemoem djaman sa- poenika, koela nggadahi pama11ggih bilih w o e l a n g a n-w o e 1 a n g a n ingrikoe oegi toemoedjoe dateng antjas 4 prakawis k a d o s i n g k a 11 g k a t e r a n g- a k e n i n g P e n g a d j a r k a s e- b o et nginggil.

Woesana njoewoen pa11gapoenten.

WAWASAN BOEKOE.

Redactie tampi boekoe - boekoe ing ngan- dap poenika:

MARDILARAS p.a. R. K.:standaardsch.

Wedi Klaren.

Ing Wedi wonten pagoejoeban Katholit:k nama Mardilaras. Sedyanipoen marsocdi gen- ding miwah sekar. lngkang kangge waton boekoe sesekaran anggitan dalem K. G. Mang- koenegara IV, kapilihan ingkang mengkoe wiraos sae. oetami ! lng pangangkah, sageda aoggampllaken ngambah margi karahajon.

Pakempalan Mardilaras, ngedalaken boe- koe nama Mardilaras, kaserat mawi aksara Djawi isi sesekaran pinten - pinten pepetikan saking boekoe anggitan dalem waoe, kapili- han ingkang sae-sae, poenapadene boekoe Djawi sanesipoen. Ian oegi anggitan Mardi- laras pijambak.

Katah sanget tijang remen rengen-rengeng mawi apalan sekar lekoh-lekoh, saroe-saroe!

Toemrap tijang Djawi adakanipoen kerep mendet apalan sekar ing boekoe anggitan da-

lem K. G. Mangkoenegara IV waoe (kapen-

det ingkang soeraosipoen boten sae.

Rengeng-rengeng mawi oeran-oeran saroe poenika tetela sanget angrisak kasoesilan. Oe- ran-oeran lekoh. saestoe ambobrokaken kaba- tosan! Lan boten namoeng kasoesilanipoen pijambak kemawon ingkang risak! Kasoesi- lanipoen "ingkang mirengaken inggfh toemoet hantjoer!

Kawontenan makaten poenika pantjen ke- dah dipoendandosi! Kedah dipoentandangi, sampoen ngantos keladjeng-ladjeng!

Boekoe Mardilaras, kita tanggel saged toe- moet-toemoet andandosi kawontenan makaten waoe! Lan, sanadyan poenika kawedalaken dening pakempalan Katholiek, nanging babar pisan boten anggepok Katholiek. Sekar ing- kang wonten ngrikoe nggepok kaoetaman oemoem ingkang dipoengadahi sadaja kema- won: Islam, Boeda, Protestan. lss. Mila sadaja pakempalan ingkang mrasoedi kagoenan gen·

ding, prajogi sanget moendoet boekoe waoe kagem apalan! Sadaja goeroe, inggih prajogi sanget moendoet. Awit, kadjawi ing ngrikoe isi sekar ingkang pantjen sae kangge apala- ning moerid, inggih isi lagoe dolanan kangge njenengaken !are sekolahan!

Koela wani anetepaken: .. Sinten ingkang nganggekaken boekoe waoe tetep amrada ka- batosanipoen pijambak, andjoendjoeng kasoe- silaning bangsa, andandosi bobroking moraal!'.

_Mangga, poenika koela tjoeplikaken .... .', wPira genging sangsara nireki, malah dad.

srananing noegraha Karana sangsara angger1 jen tinampao satoehoe, Ian eklas narimeng ati•

sadjatine moeng dadya panjobaning lakoe ...•

enz.-•. enz ...

Mangka, reginipoen boteo awis. namoeng f 0.60 (zegge sewidak sen!).

*

*

Wedalan toko boekoe J. B. WOLTERS, ONS EI GEN BOEK: f 0, 275 , karangani- poen W. Stavast. kalijan G. Kok.

Boekoe waosan poenika isinipoen sae, gam- baripoen pepak. Bab, gambar kedah ange- ngeti bilih ing pamoelangan H. I. S. djaman sapoenika boten wonten !are sekolah iket- iketan (zie gambar tapihing boekoe. tan biz.

31),

TWEEDE TAALBOEKJE, djodonipoen ONS EIGEN BOEK III Ian IV, regi f0,40.

BEBOEKANE NGcLMOE ETOENG:

J. A. Wiggers direktoer Normaal Keuchenius- school ing Ngajogyakarta, regi f I. 25.

Boekoe poenika kanggemoerid Normaalsch.

Ian goeroe-goeroe angka kalih. isi bab papa- tokan ing dalem ng~lmoe etang (theorie).

lngkang preloe koela serat ing ngriki soe- pados dados panggalihanipoen ingkang nga- rang. prakawis term ngrambahaken kasebat katja 35.

Ngrambahake, poenika ateges ngepingake3 Teloe rambah teloe, poenika tegesipoen: 3X3.

(zie Roorda Jav. Holl. woordenboek biz. 366).

Dene jen ingkang ing basa Walandi kawas- tanan macht limrahipoen wonten ing basa Djawi nama rambang. Poenika kinten-kinten kangge ambedakaken kalijan temboeng ram- bah ingkang ateges ping waoe. D<:dos A.

poenika: kawaos a 1"8mbang teloe, 6~ poem- ka pamaosipoen: 6 rambang lima. Maoawi kawaos nem r:ambah lima ateges namoeng nem ping lima, boten 6X6X6X6X6.

KATRANOAN SAKINO ADMINI- STRATIE.

KATOER K. W. SOLO.

Tjentanganipoen Administratie ing verslag-ipoen K. W. Solo Sw.

Tm. no. 31 boten pisan - pisan kangge ngoetjemaken asmaning K. W. Soto oetawi ngitjalaken katahing lelabet anggenipoen sampoen mitoeloengi Administra- tie; poenika babar pisan boten.

Lan sateroesipoen Administratie

boten bade ngintoeni

wisset-tagihan dateng 1 e n g g a n a n, in g k an g won- t en ing weweng konipoen K. W. So 1 o. Poenika kawoe- ningana.

OERAP-SARI

KABAR KA THOLIEK.

Pahargjan ing Mendoet.

P. Hardjasoesana, martosaken ka- dos ngandap poenika:

Rihaja pistanipoen Kangdjeng Santo Rama 50 taoen djoemeneng Imam, kelampahan kanti wiloedjeng;

leres boten ngaja, sroewa- sroewi sarwa pasadja, nanging nengsemaken.

1. Dinten Setoe sonten djam 5.30' Lof Ageng (drie heeren) Rama Prennthaler dipoenladosi Rama Sa- timan kalijan Prater G. Vriens sa- king Moentilan. Ing salebetipoen Lof mawi preek; ingkang preek Rama Sa ti man.

2. Ngahad endjing djam 8 Mis ageng (drie heeren) Rama Satiman dipoenladosi Rama Prennthaler lan Prater G. Vriens.

3. Bakda Mis goeroe-goeroe ba- wah parochie Mendoet djaler estri goenggoeng 50 sami dahar sesa- rengan wonten Dwidjaatmadjan.

(lngkang tebih -tebih kadosta ing- kang saking Kalibawang sapanoeng- gilanipoe11 sami boten wangsoel, ngentosi receptie sontenipoen).

4. Sonten djam 4 tetijang Katho- liek ing Mendoet kalijan lare-lare

Soesteran sami arak-arakan. Won- ten ing ngadjeng Tjandi sarta won- ten ing ngadjeng Gredja kapotret ngantos rambah kaping sekawan.

Bibar arak-arak

±

djam 5.30 mle- bet Gredja Lof ageng mawi Te De um.

5. Bakda Lof let sawatawis me- noet, sami ngempal wonten speel- zaal Soesteran preloe receptie. Meng- gah prenataning receptie makaten:

a. Lare Soesteran menjanji.

b. Sakendeling menjanji M. M.

Prawiradarma lez!11g bab babad Da- lem Kangdjeng Santo Rama sarta bab loehoeripoen pangkat Santo Rama.

c. Menjanjianipoen lare·lare Soes- teran.

d. M. Dwidjaatmadja lezing bab babad larah- larahipoen pradja Va- t1caan sarta gandengipoen pradja Vaticaan kalijan kradjan sanes - sa- nesipoen ngantos doemoegi Romein- sche Questie.

e. Goeroe-goeroe sami njekar la- goe gambirsawit Ian gendjong go-·

ling, katoentoen dening saderek Hardjasoesana. Menggah soeraosing sekar dapoer ngloehoeraken saha moedjek-moedjekaken pandjeneng- anipoen Kangdjeng Santo Rama

Pius XI.

f. Menja11ji Djawi sesarengan Ja- goe Groote God wij !oven U.

g. Menjanjianipoen lare Soesteran.

h. Toespraakipoen Rama Prennt- haler.

i. Menjanjian Djawi sesarengan metik saking Tamtama Dalem Dewi Marijah ingkang medal 7 - 10 - '29.

- Sabibaripoen receptie ladjeng di poenpotret.

- Wasana wantji djam 9 bibar kanti wiloedjeng. Goeroe-goeroe te- roes dateng Dwidjaatmadjan preloe dahar sesarengan. Sasampoenipoen lelinggihan sawatawis, ladjeng sami bibaran.

6. Senen djam 6, Mis Soetji kang- ge !are - lare. Bibar Mis lare - tare estri sami sarapan sesarengan won- ten Soesteran, lare-lare djaler won- ten Pastoeran.

Pahargjan ing Soerabaja.

Kados dene ingkang sampoen ka- patjak ing Sw. T. no. 33 tanggal 27 Sept. '29 K. W. Soerabaja sampoen netepaken programmanipoen kangge pahargjan poenika, mi la sareng din- ten Ngahad 6 October, bakda Lof ageng (Plechtig Lof met predicatie saha Te Deum) watawis djam 7 sonten para saderek Katholiek ka- koeng, poetri saha para poetra, sa- sarengan sowan dateng pastoeran Ke- pan djen, katahipoen kirang - lang- koeng saderek 80/.00.

Sareng sadaja sampoen sami sa- tata Jinggih, mandar para kakoeng nrimah djoemeneng kemawon, lan- taran radi kirang panggenan, na- moeng katingal sami ngresepaken sadaja, pandjenenganipoen rama G. A. Mgr. de Backre rawoeh medal am bagekaken klajan renaning peng- galih soemerep saderek Katholiek Djawi samanten katahipoen, poena- pa malih para rama pastoor sanes- ipoen inggih toemoet djoemenengi saha sami tepang-tinepangan. Be- stuur K. W. moendjoek ing ngarsa- nipoen G. A. sarana basa Wlandi, amargi pandjenenganipoen dereng patos damang sanget dateng basa Djawi, menggah maksoedipoen ma- katen:

Mgr. Kawoela sadaja ing dinten poenika 6/10-'29 nderek soeka-soeka sarta ngrijajaken kangge het gouden priesterjubile van Z. H. Paus Pius XI, onze zoo roemvol regeerende Paus koning van Rome. Poenapa malih ngatoeraken sembah panga- bekti kawoela Katholieke Djawi sa- king Prefectuur pandjenengan, kon- djoek doemateng sampejan dalem K. S. Bapa lantara11 pandjenengan- ipoen Mgr. Moegi-moegi joeswa da- lem Sang Winisoeda (de jubilaris) dening Goesti Allah kaparingana pandjang saha wiloedjeng sapa- nginggili poen. enz. enz.

Woesana kangge poengkasaning atoer, njoewoen berkah koeat (een apostolisch zegen) kangge sadaja saderek katholiek saking sepoeh doe- moegi !are nem pisan, saking soe- gih doemoegi mlarat, miwah saking apangkat inggil doemoegi dladjat ingkang asor pijambak, boten isin- isin tanpa isi rikoeh-rikoeh ora idep pakewoeh, kawoela sadaja tansah pitados saha mitoehoe dateng sa- daja pepakenipoen Pasamoean Soe- tji garedja Roomsch katholieke. enz.

enz.

Wangsoelanipoen inggih basa Wlandi, menggah maksoedipoen ka- tjekak makaten: Para sadoeloer Kath.

Djawi ban·get boengahkoe, dene Katholiek Djawa samene kehe, pada meloe oega ngrijajakake 50 taoene Kangdjeng Santo Bapa, Ian panjoewoenmoe kaja kang woes dikandakake dening Be~tuur K. W.

bakal dak tindakake, apa maneh kang dadi idam-idamaning atikoe, jaikoe para sadoeloer Katholiek Djawa kang isih tjilik-tjilik nganti toemeka kang woes djempo, soepaja dadija bibiting Agama Katholiek

ONTJEN SEKAR GAMBIR MELATI.

TILAS NAIB DADOS ZENDELING?? 1 - - o - -

Para prijantoen!

Kita mentas sami ngrijajakaken se- ket taoenan dalem Ingkang Sinoe- hoen Kangdjeng Santo Rama Pius XI djoemeneng Imam!

Kita mentas sami maos verslag- verslag pahargjan seket taoenan dalem, ingkang kelampah wonten salebeting djagad Katholiek Djawi!

Margi toemoet mahargja, margi maos verslag-verslag waoe, koela tanggel pandjenengan sadaja temtoe kados koela, roemaos kapandjingan daja enggal. Kita kalebetan daja saja tresna kalijan Katholiek kita!

Pandjenengan sadaja mesti ladjeng manggalih bab Katholiek; menggalih karoekoenan ing salebeting Agama Katholiek!

Lan, . . . . pandjenengan sadaja mesti inggih Iadjeng manggalih ba- bad-babading Agami kita!

Wiwit roemijin doemoegi sapoe- nika, Ian inggih doemoegi mbendjing pisan, Agami Katholiek tansah bade dipoenawon-awon! Warni-warni daja sarananipoen golongan sanes ang- genipoen anjenjlorengi! Katah sanget gelaring mengsah anggenipoen ne- dya noempes! Neka-neka karenahing satroe ingkang katamakaken, soe- pados tetijang boten malebet dados poetraning Pasamoewan Dalem Pa- ngeran! . . . Nanging sadaja waoe, boten bade anedasi! Mandar kepara mandjing dados sepoehipoen!

Para maos!

Sasampoenipoen F adj a r Asia toewin B i n t a n g T i m o e r ma- sakan Parada Harahap, ngewrat ,,Hi- doep saja didalam klooster", sasam- poenipoen ,, Corre s po n den - t i e b 1 a d" ing Ngajogjakarta ngo- rek-orek Agami Katholiek, . . . . . sapoenika wonten koran malih ing- kang ngewrat kabar lelindoeren wa- ton saged ngodjahaken poenapa- poenapa ingkang toemindak awon wonten salebeting djagad Kristen!

Katjarijos, Bintang Mataram ing Ngajogjakarta ingkang dipoen- kemoedeni saderek Tjoa King Tjeng kalijan

J.

D r i j aw a n gs a kala tanggal 7 October (no. 82), ngewrat pawartos kados ing ngandap poe- nika:

,,Bekas naib djadi zendeling kristen.

Dari orang jang taoe membri ka- bar pada kita, bahoea toean Abdoellah' Patah itoe bekas naib di Kendilan (Tjepoe) lantaran menoentoet anak- nja soepaja djadi lndonesier jang tida tertjela ia soeda minta pada pendita Kristen, soepaja anaknja bisa bersekolah pada sekolahan jang tinggi. (Dokter pen).

Pendita soeka trima ini permin- tahan, asal sadja toean Patah soeka bantoe tjari orang boeat masoek Christen. Toean Abdoellah Patah ada satoe satoenja Indonesier jang pande poeter lidah dan ada pe- mimpin pemogokan di B.P.M. jang pertama, djoega pernah djadi advi- seur P. S. I. Blora.

Dalam hal bitjara toean Patah memang ada satoe satoenja orang jang pande, djadi tida moestail itoe pendita lantas trima sadja per- mintahannja toean Patah.

Sekarang anaknja toean Patah telah masoek di Kweekschool Chris- ten di Moentilan dan toean Patah diangkat djadi zendeling Christen di Solo.

Kaloe Mohammadijah di Solo koe- rang giat, boleh djadi kalah sama toean Patah dalem membri kejaki- nan baek boesoeknja lgama."

Nalika koela maos pakabaran ing

***

nginggil wao·e, *) roemaos pakewed anggen koela anggagapi.

Manawi nitik wontening temboeng z end e 1 in g, ingkang dipoenka- djengaken golongan Protestant.

Nanging, . . .. kenging pocnapa dene nama Kweekschool Moentilan mawi kaseboet wonten ngrikoe??

Mangka, Kweekschool Moentilan poenika dede gadahanipoen Zending;

jasanipoen Missie!

Margi makaten waoe, kala tang-

") lngkang ladjeng kapetik wonten Darma Kanda, Sedya Tama lss.) . . . .

Nglereaaken1 Ing Sw. Tm. no. 28 tg. 23 Augustus '29 panggenan trek- kingslijst goederenloterlj ing Kalibawang, moengel lot no.

858 angsal prijs no. 6.

Leresipoeni Jot no. 850 angsal prijs no. 6.

CORRESPONDENTIE.

Ahn. No. 201 kwrt. IV namoeng kirang f 0,375;

prajogi dipoendjangkepi mbendjing manawi mbajar taoen '30.

Serat-st-rat ing kang ang·

gal 13 October koela mrelokaken miterang dateng pandjenenganipoen Directeur Pams ing Moentilan. Kanti legawaning panggalih pandjene- nganipoen amaringaken stamboek- ipoen Pams Moentilan. Stamboek waoe koela olak-alik andjalimet sa- sarengan kalijan pandjenenganipoen Rector X. College poenapa dene pandjenenganipoen toewan Direc- teur! Ing ngrikoe pinanggih bot en wonten !are anakipoen Abdoellah Patah kaseboet nginggil!

Lan, saking mitra koela ingkang nandjihaken bab goeroe agami da- teng Soerakarta, koela pikantoek katerangan: ing koekoeban Katholiek Soerakarta boten wonten goeroe Agami Abdoellah Patah tilas naib kaseboet!

Sasampoenipoen makaten, koela ladjeng anetepaken pakabaran ing salebeting B i n tan g Ma tar a m waoe, g o r o h ! Tegesipoen: ing Kweekschool (Pams) Moentilan bo- ten wonten moerid anakipoen tilas naib Kendilan. Ing Soerakarta boten wonten goeroe Agama Katholiek tilas naib Abdoellah Patah!

Samangke terang, ingkang nga- baraken waoe kenging dipoenwas- tani b o t j ah t j i I i k! Tegesipoen:

boten saged ambedakaken Zende- ling poenika poenapa, Moentilan poenika poenapa! Boten mangertos bedanipoen Zendeling kalijan Mis- sionaris! Boten moedeng bectani- poen Zending kalijan Missie, Pro- testant kalijan Katholiek, Domine kalijan Pastoor! Terang sanget jen ingkang ngabaraken waoe namoeng lilindoeren waton bisa ngala - ala golongan Kristen! Hem, kok koe- rang temen kabar! Baoet temen gawe pangatik-atik!

(Saderek ingkang angabaraken pra- kawis waoe dateng B i n ta n g M a- t a ram, pandjenengan koela tjaosi pirsa inggih! Toemrap golongan Kweekschool Moentilan, dados go- longan Missie, decte Zending, boten bade ngangge tjara kados makaten!

Awit, golongan Missie mangertos:

dados Katholiek poenika jen na- moeng melik dradjad, pangkat lss., mesti boten bade sae anggenipoen ngalampahi Agami. Malah kepara gampil sanget sagedipoen anjidranil) Goemoen koela malih, dene pa- kabaran waoe tanpa kasoekanan comentaar poenapa poenika dening redactie Bintang Mataram. Mokal sanget manawi redactie boten ma- ngretos bectanipoen Zendeling ka- Jijan Moentilanl Nanging inggih ki- lap ding manawi pantjen kasengadja etok-etok boten mangertos!

* **

Kadang Katholiek ! Kita pantjen tansah dipoenintjih! Agami kita tansah dipoenawon-awon! Nanging tantjebing Agami · Kahtoliek saka- langkoeng bakoeh kados toegoe, pengkoeh kados wadas, mitajani ka- dos redi Himalaya! Margi dipoen- awon2 Agami kita bade ngalela ka- dos sekar padma! Djagad bade anekseni pijambak njatanipoen. Nga- lamdonja bade njipati pijambak ge- laripoen!

Mangga, poenika wonten kabar sae kaseboet . wonten M i dd e n J av a tanggal 10 October. Tilgram saking Roem tanggal 9 October njarijosaken prameswari Soeriya garwanipoen sang praboe Aman - Oellah tilas ratoe Afganistan, ka- wartos bade ngrasoek Agama Ka- tholiek ! Malah sang prameswari sampoen njoewoen sowan odensi dateng:ngarsa dalem I. S. Kg. S. Rama!

Prameswari Soeriya poenika waoe- nipoen kagoela-wentah wonten ing wihara Katholiek. Manoet pawartos, sang praboe Aman - Oellah boten memalangi karsaning garwanipoen, inggih sanadyan ingkang makaten waoe andjalari pandje11enganipoen boten bade saged wangsoel dateng Afganistan (anglenggahi damparing kaprabon malih! - ).

Moegi-moegi, Karaton Dalem sa- ja mindak-mindaka wijar tebanipoen!

Kumuningsasele 14 October.

Taklim: PATJAR MERAH.

gempoen mrangkoni ki- rang, boten bade katampi:

makaten oegi document;

document poenika saben 50 gr. f 0,02, nanging minimum f 0,125; da- dos sanadjan namoent; 50 gr. inggih f 0, 125; kirang saking 50 gram inggih f0,125 -

Abn. No. 175, R. F. H. prajogi, nanging sampoen ngantos mlesed.

Loetoeng Kesaroeng teka dereng ndjcdocll!!

W. Adisanta 2l'. School Karangred ja, pandjenengan kngganan nomer pinten??

Referensi

Dokumen terkait

Antonius oegi wonten Koerban Soetji ageng - age- ngan kondjoek ing Goesti Allah, minangka tjaos kasoegengan katoer ingkang Soesanta Kangdjeng Paus Pius XL Para tetijang ingkang nderek

naiika semanten wonten !are sawatawis ingkang sampoen kabaptis, poenapa margi sakit poenapa boten_, koela boten ngertos - ingkang setoenggal sam- poen ageng nanging dereng mambet