УДК330.3:338.28(574)
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ИНФРАҚҦРЫЛЫМДЫ ДАМЫТУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРТАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Нҧршекенова Б.М Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ҧ лттық университетінің 3курс студенті, Астана қ
Ғылыми жетекші - Амренова Ғ.Қ
Әлемдік экономиканың жаһандануы және қазақстандық экономиканың ашық жағдайында отандық компаниялардың ел ішіндегі және шетелдегі тауарлар мен капитал нарықтарындағы бәсекелік кҥреске дайын еместігі анық байқалуда. Сондықтан Қазақстан Республикасының әрі қарай дамуында тек ӛндірістің тҧрақтануы мен ӛсімі ғана емес, оның қҧрылымдық жағы да ҥлкен рӛл атқарады. Оның ҥстіне олардың бір бӛлігі іс жҥзінде жобалы инновациялық жҥ йенің әрекеттері болып табылады. Қазіргі таңда кез келген елдің экономикасының дамуы, халықтың рухани және материалдық игіліктерінің артуы, ең алдымен, сол елдің ғылымы мен білімінің, мәдениетінің тҧ рақты дамуына байланысты екені айқын.
Бҥгінгі таңда әлемнің кӛ птеген елдері ҧ лттық экономиканың тҧрақты дамуын инновациялармен байланыстырып отыр. Бҧл тҧрғыда Қазақстан Республикасының Ҥкіметі де елді инновациялық даму жолына тҥ сіру ҥшін жағдай жасауда. Жан-жақты жҥргізіліп жатқан саяси реформалар, бағдарламалар, стратегиялар ел экономикасының дамуына ықпалы зор. Осылардың негізінде алға қойылған мақсат - инновациялық қоғамды қалыптастыру. Әйтсе де, инновациялық ортаның қалыптаспауы инновациялық жҥйенің дамуына кедергі болып отыр.
Инновациялық орта деп ғылыми білімдер мен техниканың жетістіктерін ӛндіріске енгізіп, одан табыс табу мақсатында кәсіпкерлер мен тҥ рлі ҧйымдардың, жеке тҧлғалардың әрекет етуіне ыңғайлы экономикалық кеңістікті айтуға болады. Оның тиімділігі тек экономика қҧ рылымдарына ғана емес, әлеуметтік салаға да, экологиялық ортаға да,
мемлекеттің беделі мен бәсекеге қабілеттілігіне де ықпал етеді.
Халықтың әл-ауқатының кӛ терілуі мен ҧлттық экономиканың
тиімділігі кӛп
жағдайда инновациялық ҥрдістердің даму сатысымен айқындалады. Осы мақсатта қабылданған «Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003- 2015 жылдарға арналған стратегиясы», «Қазақстан Республикасының Ҧлттық инновациялық жҥйесінің қалыптасуы мен дамуының 2002-2015 жылдарғы арналған бағдарамасы», Қазақстан Республикасының «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» заңының жҥзеге асырылуы – тәуелсіз Қазақстанның кемел келешекке ҧмтылғандығының айғағы.
Индустриялық ӛндірістің тҧ рақты ӛ су тенденцияларын нығайту және оның қҧ рылымдық ӛзгерістерін жақсарту ҥшін отандық индустрияны дамыту мәселелерін кешенді тҥрде шешу бағдарын қарастыратын, алдымыздағы 2015 жылға дейінгі мерзімге арналған жаңа мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясатты жҥзеге асыруды белсенді жалғастыру қажет. Ӛйткені, мҧндай әрекет индустрия саясатына кешендік сипатты бере отырып, осы саланың даму деңгейі мен қазіргі жағдайын қалыптастыру мақсатын кӛздеген саясаттарды орындау барысында қателіктер мен кемшіліктердің пайда болуын тежеуге мҥмкіндік береді.
92
Қазақстан индустриясы халық шаруашылығының индустриялизация деңгейін, егеменді ел экономикасының нақтылығы мен перспективасын, қазіргі әлемдік шаруашылықтағы орны мен рӛ лін анықтайтын басты фактор болып табылады.
Қазақстанда ҥлкен руда қорлары, минералды шикізат, отын-энергетикалық ресурстар, қҧнды және сирек кездесетін жер металдар қоры бар, сондай-ақ, негізінен, ӛнімі шетелдерге жіберілетін пайдалы қазбаларды табудың және ӛңдеудің кҥшті индустриясы бар. Алайда, Қазақстанда машина қҧрылысының кӛп профильді жаңа базасы, жоғары сапалы дайын тауарлар ӛ ндіру және іс жҥзінде ғылыми-техникалық кҥрделі тауарлар ӛндіру саласы да жоқ, халық тҧтыну тауарларының индустриясы нашар дамыған, химиялық индустрия, мҧнай, газ және кӛмірсутек шикізаттарды ӛңдеу потенциалы жеткілікті тҥ рде қолданылмайды. Сонымен қатар, индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің 2010 жылғы кӛрсеткіші бойынша Қазақстанда кәсіпорындардың тек 4,2%
ғана инновациялық белсенді [2]. Ӛткен жылмен салыстырғанда 0,3% ӛсімді қҧрап отыр, бҧл еліміздегі инновациялық ахуалдың тӛмен дәрежеде екендігін кӛрсетеді. Бҧдан кӛретініміз, жҥ ргізіліп жатқан іс-шаралардың барлығы дерлік елдің инновациялық белсенділігін қамтамасыз ете алмайды. Себеп – жеке сектордың инновациялық қызметке ынтасыздығы және халықтың инновация туралы ақпаратқа қанықпауы, сондай-ақ ҧлттық менталитеттің ерекшелігі.
Инновациялық инфрақҧ рылымды дамытуда ең алдымен жағымды экономикалық ортаны қалыптастыру ӛ те маңызды. Ол ҥшін келесілерді жҥ зеге асыру оң нәтиже береді деп есептейміз:
Экономикалық қолдауларды заңдық-қҧқықтық қамтамасыз ету;
Инновациялық ҥ рдіске қатысушыларға бірдей жағдай жасау;
Мемлекет пен жеке сектордың ынтымақтастығын орнату;
Ӛндіріс пен ғылымның байланысын ынталандыру;
Қаржыландырудың мемлекеттік емес кӛздерін ынталандыру;
Салық жеңілдіктерін беру және т.б жағдайлар жасау.
Сонымен бірге әлемдегі инновациялық инфрақҧрылым ҥшін жағымды экономикалық ортаны қалыптастырудың шетелдік тәжірибелердің ішінен Қазақстан экономикасы ҥшін ең қолайлысын, тиімдісін елдің ҧлттық экономикалық, ғылыми ерекшеліктеріне қарай таңдап, инновациялық ӛсудің ҧлттық моделін жасақтауды ҧсынамыз.
Біріншіден, Тҥркияның тәжірибесіндегідей, инфрақҧрылым элементтерінде жҥ зеге асатын инновациялық жобаларды мемлекет және бизнес тарапынан екі жақты қаржыландырып, басқару мәселесін бизнестің ӛз қолында қалдыру;
Екіншіден, Швеция мемлекетінің тәжірибесіндегідей, инновациялық инфрақҧ рылымның айналасына шағын және орта бизнесті топтау;
Ҥшіншіден, Жапония тәжірибесіндегідей, ғылыми жаңалықтар мен инновациялық идеяларға ие ғалымдар мен кәсіпкерлердің ӛз бизнесін ҧйымдастыруға кӛмек беру қажет.
Сонымен, инновациялық инфрақҧ рылымды дамыту - инновациялық даму жолына тҥсуге бел буған, индустриялық-инновациялық стратегияны белсенді жҥ зеге асырып жатқан Қазақстан ҥшін маңызды. Ал инновациялық даму Елбасы айтқандай, ол - біздің жаңа он жылдықтағы жаңа мҥмкіндігіміз [1].
Әдебиеттер:
1. ―Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003- 2015жылдарға арналған ҧзақ мерзiмдi стратегиясы‖ Алматы,2003 ж.
2. Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің статистикалық деректері, 2010ж.//www.mint.gov.kz//
