>? KI^N NHfl KHOfl HOC
BAN VE CHlNH SACH
KiCH CAU THj TRirdUG CONG NGHE
N G U Y I N Q U A N G TUAN Vi#n Chi^n lupc v^ Chinh s^di KH&CN
Da s6' doanh nghifp dang ho^t dOng d nirdc ta hi$n nay Id nhffng doanh nghl$p thuQc ITnh vUc djch VM va thirang mgi, chi cd khoing 150.000 doanh nghidp sin xu^t, ch#
tgo vdi 97% la cic doanh nghi$p nhd v i vda; mdc d^u tu cho d^i mdi cdng ngh$ cua doanh nghidp cdn thd'p (chi chi6'm khoing 0,1-0,3% doanh thu cua doanh nghidp)...
Nhffng diiu nay cho thd'y nhu cdu cfing ngh$ cua thj triTdng Vift Nam la khdng Idn, doi hdi Nha nirdc phii cd cac chinh sach kich cSu cdng ngh$ hi$u q u i .
P
hat tnen thj trudng edng nghd dd dUdc khing dinh trong eac dudng Idi, chu trUOng cua DSng va dugc the che hda bdng cdc chfnh sdch vd phap ludt eCia Nha nudc. Dieu nay dd cd tdc ddng nhat dinh din su phat trien eua thi trudng cdng nghe d nUdc ta: sd ddn dang ky bio hd sdng che gia tang hdng ndm; hang tram dU an dupe phd duydt trong khung khd Chuong trinh hd trp phat triln tai sdn trf tud cija doanh nghidp; nhilu chp edng nghe va thiet bj da dUdc td chUe vdi hdng chyc nghin cdng nghd/thilt bi ed tdng gid tn hdng nghin ty ddng dUdc giao d|ch_.Tuy nhien, cho den nay, hoat ddng cDa thj trudng cdng nghe cdn nhilu han ehi: nhu cau edng nghd cua doanh nghiep ehua cao, ngudn cung cdng nghe trong nUdc ngheo ndn, mang ludi djch vu mdi gidi va hd trd mua/ban edng nghd chua phdt tnen, mdi trUdng phdp ly de vgn hdnh thj trudng cdng nghe cdn chda hoan thidn. Hoat ddng mua/bdn tdi san trf tue cdn tram lang, tiln trinh ddi mdi edng nghe d doanh nghiep cdn cham. Viec trien khai mdt sd
Phd Thu tudng Chinh phiJ NguySn Thi^n Nhin thim Techmart Thu dd 2010 nhidm vy vd gidi phdp tgi Quylt dinh
sd 214/2Q05/QD-TTg phe duydt De an phdt triln thi trUdng edng nghe cua Thu tudng Chfnh phij cdn chua dat dupc kit qud nhu mong dpi.
Mdt cdu hdi dupe ddt ra la tgi sao thj trudng cdng nghe cOa Vidt Nam lai khd phdt trien nhU vay? Trd ldi thiu ddo cho cau hdi ndy cin ed mdt edng trinh nghidn cdu Idn, phan tfch ddnh gid toan dien cdc ylu td
thi trudng cdng nghd nhu mdi trudng phap ly, elu - cung edng nghe cung nhu cdc dinh che trung gian cOathj trudng cdng nghd. Nghien cdu nay chi d l xuit mpt sd gidi phdp cd bdn phat triln thj trudng edng ngh$ cia Viet Nam theo khfa cgnh kfch elu..
Tting quan ve c^u cdng nghe
Thj trudng cdng nghd hay bat cd mdt thj trudng hdng hod nao khdc, nhu ciu hdng hod Id ylu ti^
« K H O A H O C s«"'^"S 6.2012
»? Ki€N NHfl KHOfl HQC
quan trpng bdc nhat tdc ddng den sU phat then cilia thi trudng. Chinh vi tim quan trgng cCia "ciu", ndn trong nhilu trudng hpp, chfnh phu cac nUdc da vd dang can thiep vdo thj trudng bang cac "gdi kfch elu".
Chiin lupc phat triln KH&CN giai dogn 2011-2020, dUpc ThO tudng Chfnh phij phd duydt ngdy 11.4.2012 da dua ra muc tidu: Gid tri giao dich cua thi trddng cdng ngh$ tdng trung bhh 15-17%/ndm. Sy gia tdng gia trj giao dich mua/bdn cdng nghd trdn thj trudng hang ndm chfnh Id sg gia tang ciia nhu elu edng nghe. VI vay, khi do ludng tdc dd tdng trudng gia trj giao djch mua/bdn cdng nghd trdn thj trudng, ngudi ta thudng si^ dung chi so v l gia tdng nhu cau (Speser, 2006). Trong khi dd, gdc re cOa sg gia tang nhu ciu cdng nghd trdn thi trudng chfnh la sU gia tdng nhu cau cdng nghd cua doanh nghidp.
Nhu elu cdng nghe cija doanh nghiep phu thudc vao 2 yeu td chu yeu: sd lUpng doanh nghiep tham gia thj trudng vd tdc dp doi mdi cdng nghe cua doanh nghidp. Cd t h i thay, gia trj giao djch mua/bdn trdn thj trudng cdng nghe se phg thudc vao 2 ylu td chij ylu la giao dich mua/ban cdng nghe cua cac doanh nghiep mdi dUpc liinh thanh hang nam va gia trj giao djch mua ban cdng nghd til ddi mdi edng nghe ciia doanh nghidp dang hogt ddng=
Hidn nay, sd doanh nghidp dang ky hoat ddng d nudc ta vao khoSng tren 500.000 doanh nghiep (VCCI, 2010). Trong do, sd doanh nghiep nhd va vUa chilm din 97% {Phgm Chi Lan, 2011). Trong sd doanh nghidp ddng ky hogt ddng cd hang tram nghin doanh nghiep trdn thpe te khdng hogt ddng. Trong sd doanh nghidp dang hogt ddng, doanh nghiep c h i biln, che tgo (la doanh nghiep sD dyng nhilu cdng nghe) chilm vj trf thilu sd. Da sd doanh nghiep dang hogt ddng hien nay d nude ta la nhOng doanh nghidp
Nhi nudc cin c6 cO chi chinh sich thuc diy phit triin cic doanh nghiep sin xuit thudc ITnh vyc djch vu vd thUdng
mgi. Theo udc tfnh sd bg, sd doanh nghiep thudc ITnh vdc sSn xuat, che tao ci^a nUde ta khdng qua 150.000 doanh nghidp. Nhu vdy, vdi mdt dat nUdc cd khocing 150.000 doanh nghiep sin xuat, ehe tao, vdi 97%
la cdc doanh nghidp nhd va vUa thi quy md nhu elu edng nghd la khdng Idn.
MUc dau tu cho ddi mdi cdng nghd eCia doanh nghiep cdn thap, chi chilm khodng 0,1-0,3% doanh thu cua doanh nghidp (Le Dang Doanh, 2007; Hd Sy HCinq, 2009), trong khi dd eon sd ndy d An Dd Id khodng 5%, Han Qudc la 10%. Cd the thay, doanh nghidp ciJa Vidt Nam chUa cd ddng Igc dau tU eho ddi mdi edng nghd.
Tdng hpp c l 2 yd'u td ndu tren, cd t h i dua ra kit luan Id, nhu elu edng nghe tren thj trudng cdng nghe cua Viet Nam cdn nhd be. Mdt sd bdo cdo/bai vilt v l thj trudng cong nghe cija Viet Nam cdn dUa ra nhan xet rang, sg phdt triln eCia thj trudng cdng nghd Vidt Nam cdn dang 6 mUc "sd khai".
Cdc edng trlnh nghidn ciJu d
trong nUdc da chi ra mdt sd nguyen nhan cd bin giai thfch viec doanh nghi§p it diu tu eho ddi mdi edng nghd, bao gdm: khS nang tai chfnh diu tu cho ddi mdi edng nghe cua doanh nghiep khdng cao; ky nang quein ly cua doanh nghiep yeu kem;
thdng tin cong nghe cdn khd tilp cdn; chfnh sach cOa Nhd nude ehua thuc su khuyin khfch doanh nghiep diu tu vdo ddi mdi edng nghe (Le Dang Doanh, 2007; Nguydn Vdn Thu, 2007; Ho Sy Hung, 2009).
Tac gid bai viet ndy da cd mdt cudc dilu tra khdo sat bang phieu hdi ddi vdi 32 doanh nghiep cCia 2 nganh cO khi che tgo va thdng tin truyin thdng. Trong phieu hdi, doanh nghiep dUdc de nghj tg ddnh gia trinh dp edng nghd cua doanh nghidp so vdi cac nudc trong khu vge ciJa cung ITnh vyc sdn xuat kinh doanh. Da sd doanh nghidp (17/32) doanh nghiep cho ring trinh dp cdng nghe cua hg Id khd tidn tid'n va rat tidn tiln; chi cd 2/32 doanh nghidp cho rang trinh dp edng nghe cua hg
"dai khdi lac hau"; khdng cd doanh nghiep ndo eho ring trinh dp edng nghe cija hp la "rat Igc hdu".
S«,hang 6.2012 K H O T H O C
^ KI€N NHA KHOfl HOC
Doanh nghidp tl/ dinh gii trlnh dp cong nghS cOa minh khdc vdi danh gia Chung v l trinh dO c6ng nghS cCia doanh nghidp do B^ C6ng thuang tiSn hanh. VI du, vS trlnh dd cong ngh6 cua ngSnh cd l<h[, BO Cdng thuang (2006) dua ra ddnh gid Id thIS't bi ti§'p c^n cSng ngh§ hi^n dai trong nganh chi chi&'m 7% vd nhQng lhi§'t bi ndy phdt huy tdc dgng rd't han ch§' trong cdc ddy chuySn sdn xuSt. Cdc doanh nghidp cd khi s i dgng Iren 70% mdy van ndng, da phdn da qua sCf dgng tr6n 25 ndm.
Tdc gid cung da dilu tra khdo sdt 235 cdn b6 qudn ly nhd nJdc vd lanh dao cua 60 doanh nghidp t^i mot t?nh miln nui phia B^c. Trong s6' 235 cdn bp qudn ly cua cac tinh, chi CO 1/235 can bp cho rang trinh do cong nghe cOa doanh nghiep tren dia bdn cija tinh so vdi mat bang trgng cua cd ngdc ia tien tien, da so cdn bp ddnh gia trinh dp cong nghe cua doanh nghiep tren dja bdn tinh la lac hdu. Trong khi do, co tdi 57/60 (98%) lanh dao doanh nghiep cho ring, trinh do c6ng ngh§ cua ho dat mile trung binh, tien tiln va rat tien tien so vdi mdt bang chung ci!ia ca nudo.
Trong ca 2 trudng hpp dilu tra khdo sat trSn, co sg khdc biet khd Idn ve danh gid trlnh do cdng nghe cua doanh nghidp giiJa lanh dgo doanh nghiep va cdn bp qgdn ly nhd nudc. SU khdc biet ndy c6 the gidi thich nhu sau:
Mdt li, diing tr§n quan dilm ve san xuSt kinh doanh, doanh nghidp cdm thay. vdi trlnh dd cong nghd hien tai hp vin tdn tai va phdt triln tot trdn thj trudng. Niu thgc sU trlnh do cong nghe cija doanh nghidp lac hau md doanh nghiep khdng phdi d^l mdi cdng nghe di ndng cap sUc canh tranh, thi co nghTa rang, mdi trudng kinh doanh 6 nudc ta chUa dO dp luc ve canh tranh. Hon nOa, thi trudng cija Viet Nam vdn cdn rat nhieu nhUng lai nhuan ng^n han d l
doanh nghi$p cd t h i chay theo md khdng cin nghT din dii mdi cdng ngh^. R5 rdng, IrUdng hpp ndy oin cd sg can Ihi^p cua Nhd ngdc, Igo ra mdi trgdng canh Iranh hidu qud hon vd gidm bdi cdc Ipi nhu$n ngSn han trdn thi Irudng.
Hai li, chga cd sg ddng thg$n I h l ndo Id trlnh dd cdng ngh0 "tidn tiln",
"lac hdg" glOa cdc cdn bd qgdn ly nhd ngdc vd lanh dao doanh nghidp.
Trong mil cudc lilp xuc cOa chiing tdi vdi mdt cdn bd nghidn cUu v l qudn ly cdng nghd cCia nUdc ngodi, cdn bd nghidn cufu nudc ngodi ndy dua ra y kiln cua lanh dac mdt tdp dodn kinh t l vdi hdm y rSng, "trlnh dd cdng nghd thdp hay cao khdng quan trpng, Idm ra gid trj cao Id cdng nghd cao". D l phgc vu cho qudn ly kinh t l cung nhu phdt triln sdn xuit cua doanh nghidp, glUa cdc cdn bd quan ly nhd nudc vd lanh dao doanh nghidp ndn dl den sg ddng thudn trpng nhan thUc v l trinh dd cdng nghd cda doanh nghidp.
Doi mdi cdng nghe cCia doanh nghiep Id mdt ylu Id' trong ylu cua cdu cdng nghe tren thj trudng vd Id ddng Igc chp nghien cCfu vd phdt triln cCia cac t l chUc KH&CN.
Nhieu chinh sdch cIJa Nhd nUdc v l phat triln KH&CN dupc ban hdnh khd dat din mgc tidu, mdt phin quan trpng Id chua du ddng Igc tU phia ciu cdng nghd. Nghi dinh sd 115/2005/NB-CP v l CO chi, tg chQ tg chju trdch nhidm cda cdc l l chUc KH&CN cdng ldp la mdt chinh sdch idn, phu hpp vdi xu I h l phdt triln KH&CN cCia t h i gidi. Khdng It nggdl trong chgng ta mong mgln vd hy vong chinh sdch ndy nhg Id chinh sdch "khodn 10" trong ndng nghidp.
Tuy nhldn, k l l qud thgc hidn chinh sdch ndy da khdng dupc nhu mong dpi, hidu qud cdn xa mdi dat din
"khodn 10". Nguydn nhdn cCia llnh trang ndy mdt phin Id do bdn thdn cdc t l ChUc KH&CN, phin khdc la do cac chinh sach kinh l l - xa hdi
cCia dSt nudc vd mdt phin quan trpng Id do chua du dpng Igc v l cSu cdng nghd tir phfa doanh nghidp, Mtt St Chinh sach diuc Mt Rha tk ctng ngh$ ciia doanh nihiti
Nhu phdn llch a phin trdn, 6i Ihuc diy nhu ciu cdng nghd cDa doanh nghidp, Nhd nudc cin 14c ddng vdo: doanh nghidp mdi hinh thdnh hdng ndm vd tie dd dll mdi cdng nghd oija doanh nghidp.
V l khia cgnh thOf nhit, Nhd nu*
cin cd cd chi, chinh sdch Ihuc diy phdl triln cdc dpanh nghidp s|L xuit, c h i tao nhim gia tdng t^ t r « logi hinh doanh nghidp ndy IrongS Ihdng doanh nghidp cua Vidt N t B Ddy gin nhu Id mdt khodng Irfing trong cdc chinh sach phdl triln g^
ddy cua Nhd nudc. Trong chl^n lupc, chinh sdch cita Nhd nudc v^
dll mdi md hinh Idng trudng vd cd ciu igi nin kinh l l , vide gia Idng ly trpng cdc doanh nghidp sdn xu^
che tgo phdi Id mot trong nhOng v^
d l dupc dua len hang diu. CiJiig nhu vdy, cdc chuong trlnh h6 ^ phat triln doanh nghidp cua Chlnti phu cin cd ndi dung hudng vao hi trp phdl thin logi hinh doanh nghi^fi sdn xull, che Igo.
Khia cgnh thCf hai Irong lhu(iMI|f nhu ciu cdng nghd cua thj tnidng Id dll mdi cdng nghd oiJa doan^
nghidp. Mdt s i nghidn cUu dS dll ra cdc gidi phdp nhu hd Ir0 doitt nghidp hinh thanh t l chUc nghi*
cUu vd phdt triln cija doanh nghl#
h i trp doanh nghiep thgc W^
nghidn cUu khoa hpc vd phatW cdng nghd (Nguyen Quang T S I 2012). ChUdng trlnh d l l mdl'cSm nghe qud'c gia din ndm 202(il»»
hdnh theo Quylt dinh s i 677|B' QD-TTg cOa ThCi tudng ChlnFali'l cung da dua ra nhieu gidi p h l p i diy doi mdi cdng nghe cDaWj nghidp. Trdn quan dilm p h f l i '^^ " " f S .f"9 '^Shd, nghiSB nay d l xull mot so co chSM
s « | KH"OA*HO'CS«'''-3^^°'^
•? KI6N N H A KHOfl HQC
sach Nha nadc cin bo sung nham thuc day doi mdi cdng nghe cDa doanh nghiep:
Mot Id, tao mdi trudng kinh doanh canh tranh binh dSng, hieu qui de doanh nghiep hudng vdo doi mdi cdng nghd vd coi cdng nghe nhd la mpt yeu td sd'ng cdn cho viec tdn tgi vd phdt tnln ctia doanh nghiep trdn thj trUdng. Luat Cgnh tranh giO vai trd quan trpng bdc nhit trong hd thdng tg dieu chinh gia e l cua nen l^inh te thi tradng, bao ve mdi trddng cgnh tranh tg do, thue diy cgnh tranh hidu qud tren cd sd chat lapng - gia c l ; song Luat Cgnh tranh cCia Vidt Nam chua dddc xdy dgng mdt each hd thd'ng tren nen tang thit ly vd phdp ly theo eac muc tieu rd rang. De thuc diy doanh nghiep doi mdi edng nghe vd gdp phin dieu phdi quan hd eung/clu tren thj trudng theo quan he gid ed - chat luong - nhu elu, myc tieu cua Luat Canh tranh Id bdo ve va thuc day , canh tranh hieu quk. Ludt Canh tranh da dua ra cac quy djnh taong ddi rd
"ing ve chdng ddc quyIn, song chaa 3t den thuc day cgnh tranh hieu qua.
i vdy, tnfdc hit can ra scat, sCfa dii, i sung eac van bdn quy phgm phap at lien quan de'n doanh nghiep, au ta, tai chfnh, ngan hang de tao ldi trudng kinh doanh canh tranh inh dang vd hidu qua nham thuc iy doanh nghiep sijT dung cdng ghe nhg la mdt yeu to cin thilt d l ang cao nang lye cgnh tranh.
Ha/7a, ban hdnh cdc CO che, chfnh ich nham hgn che va thu hep ede li nhuan ngan hgn tren thi trudng.
f dy, ein dieu chtnh chfnh sdch dat ai de doanh nghidp tap trung vao
^n xuat, kinh doanh theo nganh ghe da dang k)f hdn la di "budn"
at. Cd chfnh sdch au dai v l dit dai 5i vdi doanh nghiep sdn xud't, che 10 di ddi vdi c h i tai mgnh trong viec 'i ly ddi vdi cdc tradng hdp sD dung at khdng dung myc dfch vd khdng ien khai dg an trong thdi gian quy nh. Doanh nghiep nhd nUdc can
"gddng mdu" trong doi mdi edng nghg; coi hidu qui sin xuat, kinh doanh va doi mdi cdng ngh§ Id cdc tieu chf bit budc trong xem xet khen thudng, tai trg, vay vd'n vd b l nhidm ede vj trf lanh dgo doanh nghiep.
Ddc biet, can cd c h i tai mgnh dii vdi nhufng doanh nghidp nha nddc bd "dja ban" d l chgy theo nhufng Igi nhudn ngdn hgn, Ipi nhudn "ndng"
trdn thj trudng.
Mpt bien phap khac de hgn chi cdc Ipi nhudn ngin hgn trdn thj tradng Id Idnh mgnh hod thj trddng chdng khoan. Suy cho cung, thj tradng chdng khodn md ra nhim gia tdng ngudn vin cho doanh nghidp phgc vg sdn xuit, kinh doanh vd dii mdi cdng nghe. Hien chUa cd nghien cufu nao danh gid v l tdc dpng cua thj trudng chdng khoan din doi mdi cdng nghe cOa doanh nghiep. Song tren thj trddng chdng khodn eOa Viet Nam hien nay, thuat ngO "chdi"
chdng khoan va ngddi "chdi" chdng khoan rit phi biln. Lam lanh manh hod thj trddng chdng khoan tufc la hgn che nhOng ngddi "choi" chdng khoan tren thi trddng va gia tang nhd dau tu thyc thu cho sin xud't, kinh doanh va dii mdi cdng nghe.
Ba Id, cin xdy dgng mpt chinh sdch doi mdi ting the, trong dd xac djnh cac co che, chfnh sdch ho trO, khuyin khfch va tao dp igc de doanh nghidp gia tdng dau tU cho doi mdi cdng nghe (vf dg tCf 1 din 2% doanh thu cua doanh nghidp). Niu khdng cd chfnh sach ndy va doanh nghiep vin chi dau tu cho dll mdi cong nghe td 0,1 din 0,3% doanh thu, thi thj trgdng cdng nghe cua Viet Nam se cdn Id thj trddng nhd be trong nhieu ndm tdi.
Bdn Id, tang cddng ddi thoai va tiln tdi dong thudn trong nhan thdc ehung v l cdng nghd, qudn ly cdng nghe va thj trudng cdng nghd giQa cdc ed quan quin ly nhd nddc va doanh nghidp. Cdc phUdng tien truyin thdng dgi chung ein tang
cudng hdn nufa vai trd cua minh trong vide hadng doanh nghidp vao dii mdi cdng nghe vd hgn che cac hdnh vi chgy theo ede Ipi nhuan ngin han, loi nhudn "ndng" trdn thj trddng.
Cd t h i thd'y, phdt then thj trudng cdng nghe hay thuc diy nhu ciu cdng nghd cCia doanh ngliiep khdng d l . Thj tradng cdng nghe chi cd the phdt then nhanh, mgnh trdn cd s6 ding bd vdi cdc thj trUdng khac nhd thj trudng bit ddng sdn, thj trudng chdng khodn, thj trudng lao dpng va thj tradng hang hoa tiSu dung •
Tai Ii0u tham khao
1 6 $ Cdng thuang (2006). Bao cao tdng h0p kit qua danh gia trlnh dd cong nghe cac nginh cdng nghiep, Vu KH&CN.
2. Ho Sy Hung (2009). Tdng quan nang luc cdng nghi vi nhu cau ddi mdi cdng ngh§ cOa doanh nghi$p vUa vi nhi Vi$t Nam, Tai lieu H$i thdo quoc te' ThUc trang, g i i i phap va kinh nghiSm quoc te ve phat tn^n thi tri/cing c5ng ngh$ d l h5 UQ doanh nghifp vifa va nho Viet Nam, Ha Npi, 21.4 2009.
3 Le Dang Doanh (2007) Con dudng phit tnin kinh te Viet Nam vi ddi hdi v§ cac chinh sich cdng nghiep thich Ung, Tai lifu hoi thao vS chfnh sach cong nghigp Vi$t Nam trong bdi c i n h hoi nhap, Vien Chien lugc v^ Chfnh sach CSng nghiep, Ha Noi.
4 Nguyen Quang TuSn (2012). NghiSn cilu di xuit giii phip tSng cUdng vai tro cda Nhi nudc trong viBc phat triin thi trUdng cdng ngh^ d mgt so nganh kmh ti, Bdo cao tong hdp de tai cap bo, Vien Chien lUQC va Chinh sach KH&CN.
5. Nguyen Van Thu (2007). Vi chinh sich hS tn? dSi mdi cdng ngh$ cho doanh nghidp vUa vi nhd, Tgp chi Hoat d^ng Khoa hpc, thang 2,2007
6. Phong Thi/Ong mai vd C6ng nghigp Vi6t Nam - VCCI (2010) Bao cio thudng nien doanh nghidp Vi^t Nam 2010: ChO d4 nim ning cao ning /(/c dii mdi Irong doanh nghiip.
7. Speser L Phyllis (2006) The An &
Science of Technology Transfer, John Wiley &
Sons, Inc, Hoboken
SS thang 6.2012 j ^ . ^ ' » ° » ' l ' | g ' ^ 51
